7. marmavibhāgaḥ

Adhikarana atha marmavibhAgo nAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

అథాతో మర్మవిభాగం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||

Adhikarana marmaNAM sa~gkhyA (2) · Śloka 2

సప్తోత్తరం మర్మశతం||2||

Adhikarana marmaNAM sthAnAni (3) · Śloka 3

తత్ర చతుశ్చత్వారింశచ్ఛాఖాసు| షడ్వింశతిరంతరాధౌ| సప్తత్రింశదూర్ధ్వం||3||

Adhikarana talahRudayaM nAmamarma tatra viddhe vyAghAtaH (4) · Śloka 4

అథైకైకస్మిన్ సక్థ్ని మధ్యమాంగులిమభితో మధ్యే పాద- తలస్య తలహృదయం నామ మర్మ| తత్ర విద్ధస్య రుజయా మర ణం||4||

Adhikarana kShipramarma, tatra viddhe maraNam (5) · Śloka 5

అంగుష్ఠాఙుల్యోర్మధ్యే క్షిప్రం తత్రాఽఽక్షేపకేన మరణం||5||

Adhikarana kUrcamarma, tatra viddhe vyApacca (6) · Śloka 6

క్షిప్రస్యోపరి ద్వ్యంగుల ఉభయతః కూర్చః| తత్ర పాదస్య భ్రమణవేపనే భవతః||6||

Adhikarana kUrcashiromarma, tatra viddhe vyApacca (7) · Śloka 7

గుల్ఫసంధేరధః కూర్చశిరః| తత్ర రుజాశోపౌ||7||

Adhikarana gulphamarma, tatra viddhe vyApacca (8) · Śloka 8

పాదజంఘయోః సంధానే గుల్ఫః| తత్ర రుక్ స్తబ్ధసక్థితా షంఢతా వా||8||

Adhikarana indrabastimarma, tatra viddhe vyApacca (9) · Śloka 9

పార్ష్ణిప్రభృతి ద్వాదశభిరంగులైర్జంఘామధ్యే ఇంద్రబస్తిః| తత్ర శోణితక్షయాన్మరణం||9||

Adhikarana jAnumarma, tatra viddhe vyApacca (10) · Śloka 10

జంగోర్వోః సంధానే జానుః| తత్ర ఖంజత||10||

Adhikarana ANimarma, tatra viddhe vyApacca (11) · Śloka 11

జానునస్త్ర్యంగులాదూర్ధ్వముభయత ఆణిః| తత్ర శోఫాభివృద్ధిః స్తబ్ధసక్థితా చ||11||

Adhikarana UrvI marma, tatra viddhe vyApacca (12) · Śloka 12

ఊరుమధ్యే ఊర్వీ| తత్ర రక్తక్షయాత్సక్థిశోషః||12||

Adhikarana lohitAkShamarma tatra viddhe vyApacca (13) · Śloka 13

ఊర్వ్యాస్తూర్ధ్వమధో వంక్షణసంధేరూరుమూలే లోహితాక్షం| తత్ర రక్తక్షయాత్ పక్షాఘాతః||13||

Adhikarana viTapamarma, tatra viddhe vyApacca (14) · Śloka 14

వంక్షణవృషణయోర్మధ్యే విటపం| తత్ర షాంఢ్యమల్పశుక్రతా వా||14||

Adhikarana bAhumarmANi, tatra viddhe vyApacca (15) · Śloka 15

సక్థివద్ బాహ్వోః||15||

Adhikarana bAhumarmaNi visheShaH (16) · Śloka 16

విశేషస్తు-గుల్ఫో మణిబంధస్తథా జానుకూర్పరం| తయోర్వ్యధే కుణితా||16||

Adhikarana kakShAradharamarma, tatra viddhe vyApacca (17) · Śloka 17

విటపవచ్చ కక్షాక్షమధ్యే కక్షాధరః| తత్ర కుణిత్వం||17||

Adhikarana antarAdhimarmANi gudamarma, tatra viddhe sadyomaraNam (18) · Śloka 18

వాతవర్చోనిరసనః స్థూలాంత్రవిబద్ధో గుదః| తత్ర సద్యో మరణం||18||

Adhikarana bastimarma, tatra viddhe vyApacca (19) · Śloka 19

అల్పమాంసశోణితోఽభ్యంతరతః కట్యా ధనుర్వక్ర ఏకద్వారోఽధోముఖీ బస్తిః| తత్రాపి సద్యో మరణమశ్మరీవ్రణా- దృతే| తత్రాప్యుభయతో విద్ధే న జీవతి| ఏకతో భిన్నే మూత్రస్రావీవ్రణో భవతి| స తు యత్నేనోపక్రాంతో రోహతి||19||

Adhikarana nAbhimarma, tatra viddhe vyApacca (20) · Śloka 20

పక్వామాశయమధ్యే నాభిః తత్రాపి సద్యోమరణం||20||

Adhikarana hRudayamarma, tatra viddhe vyApacca (21) · Śloka 21

కోష్ఠవక్షసోః స్తనయోశ్చ మధ్యే సత్త్వరజస్తమోఽధిష్ఠా నమామాశయద్వారం హృదయం| తత్రాపి సద్యో మరణం||21||

Adhikarana stanamUlamarma, tatra viddhe vyApacca (22) · Śloka 22

స్తనయోరధస్తాద్ ద్వ్యంగులముభయతః స్తనమూలే తయోః కఫపూర్ణకోష్ఠస్య మరణం||22||

Adhikarana stanarohitamarma, tatra viddhe vyApacca (23) · Śloka 23

స్తనచూచుకయోరూర్ధ్వం ద్వ్యంగులముభయతః స్తనరోహితే| తయోః శోణితపుర్ణకోష్ఠస్య మరణం||23||

Adhikarana apastambhau marmaNI tatra viddhe vyApacca (24) · Śloka 24

ఉభయత్రోరసో నాడ్యౌ వాతవహే అపస్తంభౌ| తయోః శోణితపూర్ణకోష్ఠతయా కాసశ్వాసాభ్యాం చ మరణం||24||

Adhikarana apAlApamarmaNI tatra viddhe vyApacca (25) · Śloka 25

అంసకూటయోరధః పార్శ్వయోరుపరి భాగయోరపాలాపౌ| తయోః పూయత్వమాపన్నేన రక్తేన మరణం||25||

Adhikarana kaTIkataruNe marmaNI tatra viddhe vyApacca (26) · Śloka 26

పృష్ఠవంశముభయతః ప్రతిశ్రోణీకర్ణావస్థినీ కటీకతరుణే| తయోః శోణితక్షయాత్ పాండుర్వివర్ణో హీనరుపో మ్రియతే||26||

Adhikarana kukundaramarma, tatra viddhe vyApacca (27) · Śloka 27

పార్శ్వయోర్జఘనబహిర్భాగే పృష్ఠవంశముభయతః కుకుందరౌ| తయోః స్పర్శాజ్ఞానమధః కాయే చేష్టానాశశ్చ||27||

Adhikarana nitambamarmaNI, tatra viddhe vyApacca (28) · Śloka 28

శోణీకర్ణయోరుపర్య్యాశయాచ్ఛాదనౌ పార్శ్వాంతరప్రతిబద్ధౌ నితంబౌ| తయోరధః కాయే శోఫో దౌర్బల్యం మరణంచ||28||

Adhikarana pArshvasandhimarmaNI tatra viddhe vyApacca (29) · Śloka 29

అధః పార్శ్వాంతరప్రతిబద్ధౌ జఘనపార్శ్వమధ్యే తిర్య్యగూర్ధ్వం చ పార్శ్వసంధీ| తయోః శోణితపూర్ణకోష్ఠతయా మరణం||29||

Adhikarana bRuhatyAkhyau marmaNI, tatra viddhe vyApacca (30) · Śloka 30

అధః పాRశ్వాంతరప్రతిబద్ధౌ జఘనపార్శ్వమధ్యే తిర్య్యగూర్ధ్వం చ పార్శ్వసంధీ| తయోః శోణితపూర్ణకోష్ఠతయా మరణం||30||

Adhikarana aMsaphalamarmaNI, tatra vyApacca (31) · Śloka 31

పృష్ఠవంశముభయతో బాహుమూలసంబద్ధే అంసఫలకే| తయోర్బాహుస్వాపశోషౌ||31||

Adhikarana aMsAkhye marmaNI, tatra viddhe vyApacca (32) · Śloka 32

గ్రీవాబాహుశిరోమధ్యేంఽసపీఠస్కంధబంధనావంసౌ| తయోః స్తంబ్ధబాహుతా||32||

Adhikarana UrdhvamarmANi dve nIle dve manye tatra viddhe vyApacca (33) · Śloka 33

కంఠనాడీముభయతశ్చతస్రో ధమన్యః| తాసాం ద్వే నీలే, ద్వే మన్యే| తాసు మూకతా, స్వరవైకృత్యం, రసాగ్రాహితా వా భవతి||33||

Adhikarana mAtRukAmarmANi tatra viddhe vyApacca (34) · Śloka 34

గ్రీవాయాముభయతః పృథక్ చతస్రః సిరా మాతృకాస్తాసు సద్యో మరణం||34||

Adhikarana kRukATikAkhye marmANi tatra viddhe vyApacca (35) · Śloka 35

శిరోగ్రీవయోః సంధానే కృకాటికే| తయోశ్చలమూర్ధతా||35||

Adhikarana vidhurAkhye marmaNi tatra viddhe vyApacca (36) · Śloka 36

కర్ణపృష్ఠయోరధఃసంశ్రితే విధురే| తయోర్బాధిర్యం||36||

Adhikarana phaNAkhye marmaNI, tatra viddhe vyApacca (37) · Śloka 37

ఘ్రాణమార్గముభయతః శ్రోత్రమార్గప్రతిబద్ధావభ్యంతరతః ఫణౌ| తయోర్గంధాజ్ఞానం||37||

Adhikarana apA~ggAkhye marmaNI tatra viddhe vyApacca (38) · Śloka 38

భ్రువోః పుచ్ఛాంతయోరధోఽక్ష్ణోర్బాహ్యతోఽపాంగౌ| తయోరాంధ్యం||38||

Adhikarana sha~gkhAkhye marmaNI, tatra viddhe vyApacca (39) · Śloka 39

భ్రువోః పుచ్ఛాంతయోరుపర్యనుకర్ణం లలాటే శంఖౌ| తయోః సద్యో మరణం||39||

Adhikarana AvarttAkhye marmaNI tatra viddhe vyApacca (40) · Śloka 40

భ్రువోరుపరి నిమ్నయోరావర్త్తౌ తయోరాంధ్యం దృష్ట్యుపఘాతో వా||40||

Adhikarana utkShepAkhye marmaNI tatra viddhasya vyApacca (41) · Śloka 41

శంఖయోరుపరి కేశాంతే ఉత్క్షేపౌ| తయోః సశల్యః పాకాత్ పతితశల్యో వా జీవేన్నోద్ధృతశల్యః||41||

Adhikarana sthapanyakhye marmaNI tatra viddhasyAvasthA ca (42) · Śloka 42

భ్రువోర్మధ్యే స్థపనీ| తత్రోత్క్షేపవత్||42||

Adhikarana sImantAkhyAni marmANi tatra viddhasya vyApacca (43) · Śloka 43

పంచ సంధయః శిరసి| తిర్య్యగూర్ధ్వం చ సీమంతానాం| తేషూన్మాదభ్రమచిత్తనాశైర్మరణం||43||

Adhikarana shRu~ggATakAkhyAni marmANi tatra viddhe vyApacca (44) · Śloka 44

జిహ్వాఘ్రాణాక్షిశ్రోత్రతర్పణీనాం సిరాణాం తాలుని సన్నిపాతః| తాసాం ముఖాని చత్వారి శృంగాటకసంజ్ఞాని| తేషు సద్యోమరణం||44||

Adhikarana adhipratisaMj~jaM marma tatra viddhe vyApacca (45) · Śloka 45

మస్తకాభ్యంతర ఉపరిష్టాత్సిరాసంధిసన్నిపాతో రోమావర్త్తః సోఽధిపతిర్నామ| తత్రాపి సద్యోమరణం భవతీతి||45||

Adhikarana marmaNAM sAmAnyalakShaNam (46) · Śloka 46

సామాన్యలక్షణం పునర్మర్మణాం పీడితే రుజోత్పత్తిర్విషమం చ స్పందనం||46||

Adhikarana marmaviddhalakShaNam (47) · Śloka 47

సామాన్యేనైవ చ - దేహప్రసుప్తిర్గురుతా సమ్మోహః శీతకామితా| స్వేదో మూర్చ్ఛా వమిః శ్వాసో మర్మవిద్ధస్య లక్షణం||47||

Adhikarana marmashabdanirvacanam (48) · Śloka 48

అపి చ-మరణకారిత్వాన్మర్మ||48||

Adhikarana mAMsAdibhedena marmaNAM pa~jcadhAtvam (49) · Śloka 49

తత్పునర్మాంససిరాస్నాయ్వస్థిసంధిసన్నిపాతః| తేన తస్మిన్ పీడ్యమానే విశేషతః ప్రాణబాధః| బాహుల్యేన తు నిర్దేశః| తస్మాన్మాంసాద్యాశ్రయతో మర్మాణి పంచధా భిద్యంతే||49||

Adhikarana mAMsamarmANi (50) · Śloka 50

తద్యథా తలహృదయేంద్రబస్తిగుదస్తనరోహితాన్యేకాదశ మాంసమర్మాణి||50||

Adhikarana sirAmarmANi (51) · Śloka 51

ఉర్వీలోహితాఖ్యనాభిహృదయస్తనమూలాపస్తంభాపాలాపపార్శ్వసంధిబృహతీనీలామన్యామాతృకాఫణాపాంగస్థపనీశృంగాటకాన్యేకచత్వారింశత్సిరామర్మాణి||51||

Adhikarana snAvamarmaNi (52) · Śloka 52

క్షిప్రకూర్చకూర్చశిరోవిటపకక్షాధరాణి బస్త్యంసవిధురోత్క్షేపాః సప్తవింశతిః స్నావమర్మాణి||52||

Adhikarana asthimarmANi (53) · Śloka 53

కటీకతరుణనితంబాంసఫలకశంఖాస్త్వష్టావస్థిమర్మాణి||53||

Adhikarana sandhimarmANi (54) · Śloka 54

గుల్ఫమణిబంధజానుకూర్పరకుకుందరకృకాటికావర్తసీమంతాధిపతయో వింశతిః సంధిమర్మాణి||54||

Adhikarana punaH prakArantareNa marmANAM pa~jcavidhatvam (55) · Śloka 55

పునశ్చ పంచధా||55||

Adhikarana sadyaH prANaharANi marmANi (56) · Śloka 56

గుదబస్తినాభిహృదయమాతృకాశంఖశృంగాటకాధిపతయ ఏకోనవింశతిః సద్యః ప్రాణహరాణ్యాగ్నేయత్వాత్| తేషాం సప్తరాత్రాభ్యంతరం కలః||56||

Adhikarana kAlAntaraprANaharANi marmANi (57) · Śloka 57

తలహృదయక్షిప్రేంద్రబస్తివక్షోమర్మకటీకతరుణనితంబపార్శ్వసంధిబృహతీసీమంతాస్త్రయస్త్రిశత్కాలాంతరప్రాణహరాణి| సౌమ్యాగ్నేయత్వాత్తేషాం పక్షాభ్యంతరం కాలః| తేష్వపి తు క్షిప్రాణి కదాచిదాశు||57||

Adhikarana vishalyaghnAni marmANi (58) · Śloka 58

ఉత్క్షేపౌ స్థపనీ చ త్రీణి విశల్యఘ్నాని వాయవ్యత్వాత్| శల్యముఖావరుద్ధో హి యావదత్ర వాయుస్థిష్ఠతి తావజ్జీవతి||58||

Adhikarana vaikalyakarANi marmANi (59) · Śloka 59

కూర్చజానుకూర్పరాణ్యుర్వీలోహితాఖ్యవిటపకక్షాధరకుకుందరాంసఫలకనీలామన్యాకృకాటికావిధురఫణాపాంగావర్త్తాశ్చతుశ్చత్వారింశద్వైకల్యకరాణి సౌమ్యత్వాత్| సోమో హి స్థైర్యశైత్యాభ్యాం ప్రాణాన్ ధారయతి| తాన్యపి చ కదాచిదభిహతాని మారయంతి||59||

Adhikarana rujAkarANi marmANi (60) · Śloka 60

కూర్చశిరోగుల్ఫమణిబంధాస్త్వష్టౌ రుజాకరాణ్యగ్నివాయుసోమగుణబాహుల్యాత్| అగ్నివాయూ హి విశేషేణ రుజాకరౌ| సోమస్తు ప్రాణానవలంబత ఇత్యుక్తం||60||

Adhikarana anyamatena sadyaHprANaharAdimarmavivaraNam (61) · Śloka 61

అన్యే త్వాహుః-మాంసాదీనాం పంచానామపి వివృద్ధానాం సమవాయాత్ సద్యఃప్రాణహరాణి| ఏకైకహీనానామల్పానాం చ క్రమాదితరాణి స్వభావత ఏవ చ||61||

Adhikarana aparamatam (62) · Śloka 62

అన్యే వదంతి-ప్రతినియతకర్మాణి చంద్రసూర్యాయస్కాంతోపలానామివాంబువహ్నికాలలోహసంశ్లేషాస్తథా చ ఛిన్నేషు బహుమర్మస్వపి పాణిపాదేషు స్వభావత ఏవ న మృత్యుః||62||

Adhikarana aparamate~api hetupratipAdanam (63) · Śloka 63

అపరే పునరత్రాపి హేతుమాహుః-పాణిపాదచ్ఛేదే హి సిరాః సంకోచమాయాంతి| తతోఽల్పాసృక్ప్రవృత్తేర్జీవితం| మర్మవ్యధే త్వతిరక్తస్రుతితో వాయువైకృతేన చ మరణం| తస్మాత్ మర్మాభిహతస్య తదంగమాశు సంధిదేశాచ్ఛేదనీయం| అతిహతానాం తు మర్మణాం యథాస్వం పూర్వం పూర్వం చ కర్మ ఈ షదంతే వా హతానాముత్తరోత్తరమేవ||63||

Adhikarana marmaNAM mAnabhedena punaH pa~jcavidhatvam (64) · Śloka 64

పునశ్చ పంచధా భిద్యంతే||64||

Adhikarana svA~ggulamAnAni marmANi (65) · Śloka 65

తద్యథా-ఉర్వ్యః కూర్చశిరాంసివిటపే కక్షాధరే చ ద్వాదశ స్వాంగులోన్మితాని||65||

Adhikarana dvya~ggulamAnAni marmANi (66) · Śloka 66

గుల్ఫౌ మణిబంధౌ స్తనమూలే చ షట్ ద్వ్యంగులాని||66||

Adhikarana trya~ggulAnAni marmANi (67) · Śloka 67

జానునీ కూర్పరే చ చత్వారి త్ర్యంగులాని||67||

Adhikarana pANitalasammitAni marmANi (68) · Śloka 68

కూర్చా గుదో బస్తిర్నాభిర్హృదయం నీలే మన్యే మాతృకాః సీమంతాః శృంగాటకాని చైకోనత్రింశత్ పాణితలసమ్మితాని||68||

Adhikarana ardhA~ggulamAnAni marmANi (69) · Śloka 69

శేషాణి షట్ పంచాశదంగులదలప్రమాణాని||69||

Adhikarana matAntareNa marmamAnAni (70) · Śloka 70

అన్యే పునరాహుః-వ్రీహిప్రమాణాని క్షిప్రాణి| కలాయప్రమాణాః స్తనరోహితోత్క్షేపాః తథాఽన్యే తిల- ప్రమాణాన్యపి మర్మాణీచ్ఛంతి||70||

Adhikarana AyurmarmANi rakShati (71) · Śloka 71

భవంతి చాత్ర- మర్మవ్యాప్తేఽపి దేహేఽస్మిన్నాయుర్మర్మాణి రక్షతి| ఆయుష్యాణ్యేవ సేవేత సదా తస్మాద్విచక్షణః||71||

Adhikarana marmANi yatnataH pAlanIyAni (72) · Śloka 72

మర్మాభిఘాతః స్వల్పోఽపి ప్రాయశో బాధతేతరాం| రోగా మర్మాశ్రయాస్తద్వత్ ప్రకాంతా యత్నతోఽపి చ||72||

Adhikarana marmopaghAtAnmumUrShorlakShaNAni (73) · Śloka 73

విక్షిప్యతే భృశం సీదన్ శూన్యో భ్రమతి వేపతే| ఊర్ధ్వం శ్వసితి కృచ్ఛ్రేణ స్రస్తగాత్రో ముహుర్ముహుః| హృదయం దహ్యతే చాస్య నైకస్థానేఽవతిష్ఠతే| మర్మోపఘాతాన్మరణమేతైర్లింగైః సమశ్నుతే||73||

Adhikarana raktAtisrutireva maraNahetuH (74) · Śloka 74

అమర్మవిద్ధోఽపి నరశ్ఛేదభేదాదిపీడితః| అతినిస్సృతరక్తశ్చ సద్యస్త్యజతి జీవితం| అతోఽన్యథా జీవతి తు విద్ధః శరశతైరపి||74||

Adhikarana marmaviddhaM pratyAkhyAya cikitset (75-7) · Śloka 7

పుణ్యవాన్నియతాయుశ్చ న కథంచిన్న జీవతి| తస్మాదాచరమోచ్ఛ్వాసాచ్చికిత్సేదేవ యత్నతః| తద్బంధుమిత్రానుమతః ప్రత్యాఖ్యాయాతురం భిషక్||75|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం శారీరస్థానే మర్మవిభాగోనామ సప్తమోఽధ్యాయః||7||