Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

10. vikr̥tēhāvijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutehAvij~jAnIyo nAma dashamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

অথাতো বিকৃতেহাবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||

View original

अथातो विकृतेहाविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana arundhatyAdyanavalokane riShTam (2) · Śloka 2

সন্তর্ষীণাং সমীপস্থাং যো ন পশ্যত্যরুন্ধতীম্| ধ্রুবমাকাশগঙ্গাং বা ন স পশ্যতি তাং সমাম্|২|

View original

सन्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम्| ध्रुवमाकाशगङ्गां वा न स पश्यति तां समाम्|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana meghAdyabhAve~api tacchabdashravaNAdau riShTam (2) · Śloka 2

মেঘতোযৌঘনির্ঘোষবীণাপ্রণববেণুজান্| শৃণোত্যন্যাংশ্চ যঃ শব্দানসতো ন সতোঽপি বা||২||

View original

मेघतोयौघनिर्घोषवीणाप्रणववेणुजान्| शृणोत्यन्यांश्च यः शब्दानसतो न सतोऽपि वा||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana karNaniShpIDanasvarAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

নিষ্পীড্য কর্ণৌ শৃণুযান্ন যো ধুকধুকাস্বনম্|১|

View original

निष्पीड्य कर्णौ शृणुयान्न यो धुकधुकास्वनम्|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana gandharasasparshaviparyyayAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

তদ্বদ্গন্ধরসস্পর্শান্ মন্যতে যো বিপর্য্যযাত্|১|

View original

तद्वद्गन्धरसस्पर्शान् मन्यते यो विपर्य्ययात्|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dIpagandhAdyAghrANAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

সর্বশো বা ন যো যশ্চ দীপগন্ধং ন জিঘ্রতি|১|

View original

सर्वशो वा न यो यश्च दीपगन्धं न जिघ्रति|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana rasAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

বিধিনা যস্য দোষায স্বাস্থ্যাযাবিধিনা রসাঃ|১|

View original

विधिना यस्य दोषाय स्वास्थ्यायाविधिना रसाः|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana a~ggAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

যঃ পাংসুনেব কীর্ণাঙ্গো যোঽঙ্গে ঘাতং ন বেত্তি বা||১||

View original

यः पांसुनेव कीर्णाङ्गो योऽङ्गे घातं न वेत्ति वा||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana akasmAdatIndriyadarshanAdriShTam (2) · Śloka 2

অন্তরেণ তপস্তীব্রং যোগং বা বিধিপূর্বকম্| জানাত্যতীন্দ্রিযং যশ্চ তেষাং মরণমাদিশেত্|২|

View original

अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्| जानात्यतीन्द्रियं यश्च तेषां मरणमादिशेत्|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana jihvAmukhanetramUrdhAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

জিহ্বা শ্যাবা মুখং পূতিসব্যমক্ষি নিমজ্জতি| খগা বা মূর্ধ্নি লীযন্তে যস্য তং পরিবর্জযেত্||২||

View original

जिह्वा श्यावा मुखं पूतिसव्यमक्षि निमज्जति| खगा वा मूर्ध्नि लीयन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pAdagharShaNacyutAMsatvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

নিকষন্নিব যঃ পাদৌ চ্যুতাংসঃ পরিসর্পতি|১|

View original

निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिसर्पति|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hitAnnasevAyAmapi balakShaye riShTam (1) · Śloka 1

হীযতে বলতঃ শরবদ্ যোঽন্নমশ্নন্ হিতং বহু|১|

View original

हीयते बलतः शरवद् योऽन्नमश्नन् हितं बहु|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana viNmUtrAlpatvabAhulyAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

যোঽল্পাশী বহুবিণ্মূত্রো বহ্বাশী চাল্পমুত্রবিট্|১|

View original

योऽल्पाशी बहुविण्मूत्रो बह्वाशी चाल्पमुत्रविट्|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana alpannA~ashitve~api kaphapravRuddhau dIrghashvAse ca riShsTam (1) · Śloka 1

যো বাঽল্পশী কফেনার্ত্থো দীর্ঘং শ্বাসিতি চেষ্টতে||১||

View original

यो वाऽल्पशी कफेनार्त्थो दीर्घं श्वासिति चेष्टते||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvAsaniHshvAsaspandAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

দীর্ঘমুচ্ছ্বস্য যো হ্রস্বং নিঃশ্বস্য পরিতাম্যতি| হ্রস্বঞ্চ যঃ প্রশ্বসিতি ব্যাবিদ্ধং স্পন্দতে ভৃশম্|২|

View original

दीर्घमुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं निःश्वस्य परिताम्यति| ह्रस्वञ्च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते भृशम्|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana prapANikAku~jcanapUrvakaM shirovikShepe riShTam (2) · Śloka 2

শিরো বিক্ষিপতে কৃচ্ছ্রাদ্যোঽঞ্চযিত্বা প্রপাণিকৌ| যো ললাটাত্স্রুতস্বেদঃ শ্লথসন্ধানবন্ধনঃ||২||

View original

शिरो विक्षिपते कृच्छ्राद्योऽञ्चयित्वा प्रपाणिकौ| यो ललाटात्स्रुतस्वेदः श्लथसन्धानबन्धनः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana uttApyamAnasya mUrcchAyAM riShsTam (1) · Śloka 1

উত্তাপ্যমানঃ সম্মুহ্যেদ্যো বলী দুর্বলোঽপি বা|১|

View original

उत्ताप्यमानः सम्मुह्येद्यो बली दुर्बलोऽपि वा|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana muhuH pAdaprasAraNAku~jcanapUrvaka muttAnasvApe riShTam (1) · Śloka 1

উত্তান এব স্বিপিতি যঃ পাদৌ বিকরোতি চ|১|

View original

उत्तान एव स्विपिति यः पादौ विकरोति च|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shyAnAsanAdyasadbastuji ghRukShAyAM riShTam (1) · Śloka 1

শযনাসনকুড্যাদের্যোঽসদেব জিঘৃক্ষতি|১|

View original

शयनासनकुड्यादेर्योऽसदेव जिघृक्षति|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana ahAsyahanauShThalehanAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

অহাস্যহাসী সম্মুহ্যন্যো লেঢি দশনচ্ছদৌ|১|

View original

अहास्यहासी सम्मुह्यन्यो लेढि दशनच्छदौ|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana uttarauShThalehanapUrvakaM phUtkArAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

উত্তরোষ্ঠং পরিলিহন্ ফূত্কারাশ্চ করোতি যঃ|১|

View original

उत्तरोष्ठं परिलिहन् फूत्काराश्च करोति यः|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRuShNapItAdicchAyAbhirabhidravaNe riShTam (1) · Śloka 1

যমভিদ্রবতি ছাযা কৃষ্ণা পীতাঽরুণাপি বা||১||

View original

यमभिद्रवति छाया कृष्णा पीताऽरुणापि वा||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bhiShagbheShajAdidveShe riShTam (3) · Śloka 3

ভিষগ্ভেষজপানান্নগুরুমিত্রদ্বিষশ্চ যে| বশগাঃ সর্ব এবৈতে বিজ্ঞেযাঃ সমবর্তিনঃ||৩||

View original

भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये| वशगाः सर्व एवैते विज्ञेयाः समवर्तिनः||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana grIvAlalATahRudayeShu prasvede shaitye ca riShTam (4) · Śloka 4

গ্রীবাললাটহৃদযং যস্য স্বিদ্যতি শীতলম্| ঊষ্ণোঽপরঃ প্রদেশশ্চ শরণং তস্য দেবতাঃ||৪||

View original

ग्रीवाललाटहृदयं यस्य स्विद्यति शीतलम्| ऊष्णोऽपरः प्रदेशश्च शरणं तस्य देवताः||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana svalpaprakAshAdau riShTam (1) · Śloka 1

যোঽণুজ্যোতিরনেকাগ্রো দুশ্ছাযো দুর্মনাঃ সদা|১|

View original

योऽणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana balibhugbhirbalInAmabhakShaNe riShTam (1) · Śloka 1

বলিং বলিভুজো যস্য প্রণীতং নোপভুঞ্জতে||১||

View original

बलिं बलिभुजो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nirnimittaM medhAshobhAdilAbhe riShTam (2) · Śloka 2

নির্নিমিত্তং চ যো মেধাং শোভমুপচযং শ্রিযম্| প্রাপ্নোত্যতো বা বিভ্রংশং স প্রাপ্নোতি যমক্ষযম্|২|

View original

निर्निमित्तं च यो मेधां शोभमुपचयं श्रियम्| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं स प्राप्नोति यमक्षयम्|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana prakRuteranyathAtve riShTam (2) · Śloka 2

গুণদোষমযী যস্য স্বস্থস্য ব্যাধিতস্য বা| যাত্যন্যথাত্বং প্রকৃতিঃ ষণ্মাসান্ন স জীবতি|২|

View original

गुणदोषमयी यस्य स्वस्थस्य व्याधितस्य वा| यात्यन्यथात्वं प्रकृतिः षण्मासान्न स जीवति|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bhaktishIlAdInAmahetukaM nivRuttau riShTam (2) · Śloka 2

ভক্তিঃ শীলং স্মৃতিস্ত্যাগো বুদ্ধির্বলমহেতুকম্| ষডেতানি নিবর্ত্তন্তে ষড্ভির্মাসৈর্মরিষ্যতঃ||২||

View original

भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्| षडेतानि निवर्त्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mattavadgatikampamohe riShTam (1) · Śloka 1

মত্তবদ্গতিবাক্কম্পমোহা মাসান্মরিষ্যতঃ|১|

View original

मत्तवद्गतिवाक्कम्पमोहा मासान्मरिष्यतः|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana keshalu~jcanAdau riShTam (1) · Śloka 1

নশ্যত্যজানন্ ষডহাত্ কেশলুঞ্চনবেদনাম্|১|

View original

नश्यत्यजानन् षडहात् केशलुञ्चनवेदनाम्|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kaNThAmayAdRute AhArasya kaNThAprApaNe riShTam (1) · Śloka 1

ন যাতি যস্য চাহারঃ কণ্ঠং কণ্ঠামযাদৃতে|১|

View original

न याति यस्य चाहारः कण्ठं कण्ठामयादृते|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bhRutyAnAM prAtikUlye riShTam (1) · Śloka 1

প্রেষ্যাঃ প্রতীপতাং যান্তি প্রেতাকৃতিরুদীর্য্যতে|১|

View original

प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्य्यते|१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana satataM nidrAyAmanidrAyAM vA riShTam (1) · Śloka 1

যস্য নিদ্রা ভবেন্নিত্যা নৈব বা ন স জীবতি||১||

View original

यस्य निद्रा भवेन्नित्या नैव वा न स जीवति||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana ashrubhirvaktrapUraNAdau riShTam (2) · Śloka 2

বক্ত্রমাপূঽর্যতেঽশ্রূণাং স্বিদ্যতশ্চরণৌ ভৃশম্| চক্ষুশ্চাকুলতাং যাতি যমরাজ্যং গমিষ্যতঃ||২||

View original

वक्त्रमापूऽर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्चरणौ भृशम्| चक्षुश्चाकुलतां याति यमराज्यं गमिष्यतः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana manoramANAM pradveShe riShTam (5) · Śloka 5

যৈঃ পুরা রমতে ভাবৈরেরতিস্তৈর্ন জীবতি||৫||

View original

यैः पुरा रमते भावैरेरतिस्तैर्न जीवति||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pRuShTo~api bhiSha~gmumUrShormaraNaM na kathayenna cikitsecca (2) · Śloka 2

কথযেন্ন চ পৃষ্টোঽপি দুঃশ্রবং মরণং ভিষক্| গতাসোর্বন্ধুমিত্রাণাং ন চেচ্ছেত্তং চিকিত্সিতুম্||২||

View original

कथयेन्न च पृष्टोऽपि दुःश्रवं मरणं भिषक्| गतासोर्बन्धुमित्राणां न चेच्छेत्तं चिकित्सितुम्||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana parAsorbhUtAnubandhAtkriyAvaiphalyam (6) · Śloka 6

যমদূতপিশাচাদ্যৈর্যত্ পরাসুরুপাস্যতে ঘ্নদ্ভিরৌষধবীর্যাণি তস্মাত্তং পরিবর্জ্জযেত্||৬|| গতাসোর্মুমূর্ষোর্বন্ধুভ্যো মিত্রেভ্যশ্চ ভিষঙ্মরণং ন কথযেত্| ন চ তং চিকিত্সিতুমিচ্ছেত্| কুতশ্চিকিত্সিতুং নেচ্ছেদিত্যাঽঽহ-যদ্যস্মাত্পরাসুর্যমদূতাদিভিরৌষধবীর্য্যাণি ঘ্নদ্ভিরুপাস্যতে| অতঃ পরিত্যজেত্| অন্যথা বৈদ্যো যশসা পরিহীযতে| তদেব দ্রঢযতি||৬||

View original

यमदूतपिशाचाद्यैर्यत् परासुरुपास्यते घ्नद्भिरौषधवीर्याणि तस्मात्तं परिवर्ज्जयेत्||६|| गतासोर्मुमूर्षोर्बन्धुभ्यो मित्रेभ्यश्च भिषङ्मरणं न कथयेत्| न च तं चिकित्सितुमिच्छेत्| कुतश्चिकित्सितुं नेच्छेदित्याऽऽह-यद्यस्मात्परासुर्यमदूतादिभिरौषधवीर्य्याणि घ्नद्भिरुपास्यते| अतः परित्यजेत्| अन्यथा वैद्यो यशसा परिहीयते| तदेव द्रढयति||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana riShTAriShTavij~jAnIyaM carakamatam (7) · Śloka 7

অরিষ্টং নাস্তি মরণং দৃষ্টরিষ্টং চ জীবিতম্| অরিষ্টং রিষ্টবিজ্ঞানং ন চ রিষ্টেঽপ্যনৈপুণাত্||৭||

View original

अरिष्टं नास्ति मरणं दृष्टरिष्टं च जीवितम्| अरिष्टं रिष्टविज्ञानं न च रिष्टेऽप्यनैपुणात्||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana riShTAriShTaj~jAne sushrutamatam (8) · Śloka 8

ধ্রুবং হি রিষ্টে মরণং ব্রাহ্মণৈস্তত্ কিলামলৈঃ| রসাযনতপোদানতত্পরৈশ্চ নিবার্য্যতে||৮||

View original

ध्रुवं हि रिष्टे मरणं ब्राह्मणैस्तत् किलामलैः| रसायनतपोदानतत्परैश्च निवार्य्यते||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRuShNAtreyamatena riShTAnAM dvaiviGyam (9) · Śloka 9

কৃষ্ণাত্রেযো দ্বিধা রিষ্টং স্থিরাস্থিরবিভেদতঃ| দোষণামপি বাহুল্যাদ্রিষ্টাভাসঃ সমুদ্ভবেত্| তদ্দোষাণং শমে শম্যেত্স্থায্যবশ্যং তু মৃত্যবে||৯||

View original

कृष्णात्रेयो द्विधा रिष्टं स्थिरास्थिरविभेदतः| दोषणामपि बाहुल्याद्रिष्टाभासः समुद्भवेत्| तद्दोषाणं शमे शम्येत्स्थाय्यवश्यं तु मृत्यवे||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana riShTavij~jAnaprayojanam (10-11) · Śloka 11

আযুর্বেদফলং কৃত্স্নং যদাঽঽযুর্জ্ঞে প্রতিষ্ঠিতম্| রিষ্টজ্ঞানাদৃতস্তস্মাত্ সর্বদৈব ভবেদ্ভিষক্||১০|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং শারীরস্থানে বিকৃতে বিজ্ঞানীযোনাম দশমোঽধ্যাযঃ||১১||

View original

आयुर्वेदफलं कृत्स्नं यदाऽऽयुर्ज्ञे प्रतिष्ठितम्| रिष्टज्ञानादृतस्तस्मात् सर्वदैव भवेद्भिषक्||१०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने विकृते विज्ञानीयोनाम दशमोऽध्यायः||११||

🔊 Audio coming soon

10. vikr̥tēhāvijñānīyaḥ — Ashtanga Sangraha | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi