10. vikr̥tēhāvijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutehAvij~jAnIyo nAma dashamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಕೃತೇಹಾವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana arundhatyAdyanavalokane riShTam (2) · Śloka 2

ಸನ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತ್ಯರುನ್ಧತೀಮ್| ಧ್ರುವಮಾಕಾಶಗಙ್ಗಾಂ ವಾ ನ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ತಾಂ ಸಮಾಮ್|೨|

Adhikarana meghAdyabhAve~api tacchabdashravaNAdau riShTam (2) · Śloka 2

ಮೇಘತೋಯೌಘನಿರ್ಘೋಷವೀಣಾಪ್ರಣವವೇಣುಜಾನ್| ಶೃಣೋತ್ಯನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಃ ಶಬ್ದಾನಸತೋ ನ ಸತೋಽಪಿ ವಾ||೨||

Adhikarana karNaniShpIDanasvarAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಕರ್ಣೌ ಶೃಣುಯಾನ್ನ ಯೋ ಧುಕಧುಕಾಸ್ವನಮ್|೧|

Adhikarana gandharasasparshaviparyyayAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ತದ್ವದ್ಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಮನ್ಯತೇ ಯೋ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್|೧|

Adhikarana dIpagandhAdyAghrANAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಸರ್ವಶೋ ವಾ ನ ಯೋ ಯಶ್ಚ ದೀಪಗನ್ಧಂ ನ ಜಿಘ್ರತಿ|೧|

Adhikarana rasAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ವಿಧಿನಾ ಯಸ್ಯ ದೋಷಾಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಯಾವಿಧಿನಾ ರಸಾಃ|೧|

Adhikarana a~ggAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಃ ಪಾಂಸುನೇವ ಕೀರ್ಣಾಙ್ಗೋ ಯೋಽಙ್ಗೇ ಘಾತಂ ನ ವೇತ್ತಿ ವಾ||೧||

Adhikarana akasmAdatIndriyadarshanAdriShTam (2) · Śloka 2

ಅನ್ತರೇಣ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಯೋಗಂ ವಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್| ಜಾನಾತ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಯಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್|೨|

Adhikarana jihvAmukhanetramUrdhAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾವಾ ಮುಖಂ ಪೂತಿಸವ್ಯಮಕ್ಷಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ| ಖಗಾ ವಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲೀಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೨||

Adhikarana pAdagharShaNacyutAMsatvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ನಿಕಷನ್ನಿವ ಯಃ ಪಾದೌ ಚ್ಯುತಾಂಸಃ ಪರಿಸರ್ಪತಿ|೧|

Adhikarana hitAnnasevAyAmapi balakShaye riShTam (1) · Śloka 1

ಹೀಯತೇ ಬಲತಃ ಶರವದ್ ಯೋಽನ್ನಮಶ್ನನ್ ಹಿತಂ ಬಹು|೧|

Adhikarana viNmUtrAlpatvabAhulyAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯೋಽಲ್ಪಾಶೀ ಬಹುವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ಬಹ್ವಾಶೀ ಚಾಲ್ಪಮುತ್ರವಿಟ್|೧|

Adhikarana alpannA~ashitve~api kaphapravRuddhau dIrghashvAse ca riShsTam (1) · Śloka 1

ಯೋ ವಾಽಲ್ಪಶೀ ಕಫೇನಾರ್ತ್ಥೋ ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಾಸಿತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ||೧||

Adhikarana shvAsaniHshvAsaspandAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸ್ಯ ಯೋ ಹ್ರಸ್ವಂ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಪರಿತಾಮ್ಯತಿ| ಹ್ರಸ್ವಞ್ಚ ಯಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಂ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಭೃಶಮ್|೨|

Adhikarana prapANikAku~jcanapUrvakaM shirovikShepe riShTam (2) · Śloka 2

ಶಿರೋ ವಿಕ್ಷಿಪತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಯೋಽಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ| ಯೋ ಲಲಾಟಾತ್ಸ್ರುತಸ್ವೇದಃ ಶ್ಲಥಸನ್ಧಾನಬನ್ಧನಃ||೨||

Adhikarana uttApyamAnasya mUrcchAyAM riShsTam (1) · Śloka 1

ಉತ್ತಾಪ್ಯಮಾನಃ ಸಮ್ಮುಹ್ಯೇದ್ಯೋ ಬಲೀ ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ವಾ|೧|

Adhikarana muhuH pAdaprasAraNAku~jcanapUrvaka muttAnasvApe riShTam (1) · Śloka 1

ಉತ್ತಾನ ಏವ ಸ್ವಿಪಿತಿ ಯಃ ಪಾದೌ ವಿಕರೋತಿ ಚ|೧|

Adhikarana shyAnAsanAdyasadbastuji ghRukShAyAM riShTam (1) · Śloka 1

ಶಯನಾಸನಕುಡ್ಯಾದೇರ್ಯೋಽಸದೇವ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ|೧|

Adhikarana ahAsyahanauShThalehanAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಅಹಾಸ್ಯಹಾಸೀ ಸಮ್ಮುಹ್ಯನ್ಯೋ ಲೇಢಿ ದಶನಚ್ಛದೌ|೧|

Adhikarana uttarauShThalehanapUrvakaM phUtkArAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಉತ್ತರೋಷ್ಠಂ ಪರಿಲಿಹನ್ ಫೂತ್ಕಾರಾಶ್ಚ ಕರೋತಿ ಯಃ|೧|

Adhikarana kRuShNapItAdicchAyAbhirabhidravaNe riShTam (1) · Śloka 1

ಯಮಭಿದ್ರವತಿ ಛಾಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಪೀತಾಽರುಣಾಪಿ ವಾ||೧||

Adhikarana bhiShagbheShajAdidveShe riShTam (3) · Śloka 3

ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜಪಾನಾನ್ನಗುರುಮಿತ್ರದ್ವಿಷಶ್ಚ ಯೇ| ವಶಗಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಮವರ್ತಿನಃ||೩||

Adhikarana grIvAlalATahRudayeShu prasvede shaitye ca riShTam (4) · Śloka 4

ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಹೃದಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಶೀತಲಮ್| ಊಷ್ಣೋಽಪರಃ ಪ್ರದೇಶಶ್ಚ ಶರಣಂ ತಸ್ಯ ದೇವತಾಃ||೪||

Adhikarana svalpaprakAshAdau riShTam (1) · Śloka 1

ಯೋಽಣುಜ್ಯೋತಿರನೇಕಾಗ್ರೋ ದುಶ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನಾಃ ಸದಾ|೧|

Adhikarana balibhugbhirbalInAmabhakShaNe riShTam (1) · Śloka 1

ಬಲಿಂ ಬಲಿಭುಜೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಣೀತಂ ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ||೧||

Adhikarana nirnimittaM medhAshobhAdilAbhe riShTam (2) · Śloka 2

ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ಯೋ ಮೇಧಾಂ ಶೋಭಮುಪಚಯಂ ಶ್ರಿಯಮ್| ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋ ವಾ ವಿಭ್ರಂಶಂ ಸ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಮಕ್ಷಯಮ್|೨|

Adhikarana prakRuteranyathAtve riShTam (2) · Śloka 2

ಗುಣದೋಷಮಯೀ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ವಾ| ಯಾತ್ಯನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ|೨|

Adhikarana bhaktishIlAdInAmahetukaM nivRuttau riShTam (2) · Śloka 2

ಭಕ್ತಿಃ ಶೀಲಂ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತ್ಯಾಗೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಬಲಮಹೇತುಕಮ್| ಷಡೇತಾನಿ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಮರಿಷ್ಯತಃ||೨||

Adhikarana mattavadgatikampamohe riShTam (1) · Śloka 1

ಮತ್ತವದ್ಗತಿವಾಕ್ಕಮ್ಪಮೋಹಾ ಮಾಸಾನ್ಮರಿಷ್ಯತಃ|೧|

Adhikarana keshalu~jcanAdau riShTam (1) · Śloka 1

ನಶ್ಯತ್ಯಜಾನನ್ ಷಡಹಾತ್ ಕೇಶಲುಞ್ಚನವೇದನಾಮ್|೧|

Adhikarana kaNThAmayAdRute AhArasya kaNThAprApaNe riShTam (1) · Śloka 1

ನ ಯಾತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಹಾರಃ ಕಣ್ಠಂ ಕಣ್ಠಾಮಯಾದೃತೇ|೧|

Adhikarana bhRutyAnAM prAtikUlye riShTam (1) · Śloka 1

ಪ್ರೇಷ್ಯಾಃ ಪ್ರತೀಪತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಪ್ರೇತಾಕೃತಿರುದೀರ್ಯ್ಯತೇ|೧|

Adhikarana satataM nidrAyAmanidrAyAM vA riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ನಿದ್ರಾ ಭವೇನ್ನಿತ್ಯಾ ನೈವ ವಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧||

Adhikarana ashrubhirvaktrapUraNAdau riShTam (2) · Śloka 2

ವಕ್ತ್ರಮಾಪೂಽರ್ಯತೇಽಶ್ರೂಣಾಂ ಸ್ವಿದ್ಯತಶ್ಚರಣೌ ಭೃಶಮ್| ಚಕ್ಷುಶ್ಚಾಕುಲತಾಂ ಯಾತಿ ಯಮರಾಜ್ಯಂ ಗಮಿಷ್ಯತಃ||೨||

Adhikarana manoramANAM pradveShe riShTam (5) · Śloka 5

ಯೈಃ ಪುರಾ ರಮತೇ ಭಾವೈರೇರತಿಸ್ತೈರ್ನ ಜೀವತಿ||೫||

Adhikarana pRuShTo~api bhiSha~gmumUrShormaraNaM na kathayenna cikitsecca (2) · Śloka 2

ಕಥಯೇನ್ನ ಚ ಪೃಷ್ಟೋಽಪಿ ದುಃಶ್ರವಂ ಮರಣಂ ಭಿಷಕ್| ಗತಾಸೋರ್ಬನ್ಧುಮಿತ್ರಾಣಾಂ ನ ಚೇಚ್ಛೇತ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೨||

Adhikarana parAsorbhUtAnubandhAtkriyAvaiphalyam (6) · Śloka 6

ಯಮದೂತಪಿಶಾಚಾದ್ಯೈರ್ಯತ್ ಪರಾಸುರುಪಾಸ್ಯತೇ ಘ್ನದ್ಭಿರೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪರಿವರ್ಜ್ಜಯೇತ್||೬|| ಗತಾಸೋರ್ಮುಮೂರ್ಷೋರ್ಬನ್ಧುಭ್ಯೋ ಮಿತ್ರೇಭ್ಯಶ್ಚ ಭಿಷಙ್ಮರಣಂ ನ ಕಥಯೇತ್| ನ ಚ ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮಿಚ್ಛೇತ್| ಕುತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ನೇಚ್ಛೇದಿತ್ಯಾಽಽಹ-ಯದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಸುರ್ಯಮದೂತಾದಿಭಿರೌಷಧವೀರ್ಯ್ಯಾಣಿ ಘ್ನದ್ಭಿರುಪಾಸ್ಯತೇ| ಅತಃ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ವೈದ್ಯೋ ಯಶಸಾ ಪರಿಹೀಯತೇ| ತದೇವ ದ್ರಢಯತಿ||೬||

Adhikarana riShTAriShTavij~jAnIyaM carakamatam (7) · Śloka 7

ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟಂ ಚ ಜೀವಿತಮ್| ಅರಿಷ್ಟಂ ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ ನ ಚ ರಿಷ್ಟೇಽಪ್ಯನೈಪುಣಾತ್||೭||

Adhikarana riShTAriShTaj~jAne sushrutamatam (8) · Śloka 8

ಧ್ರುವಂ ಹಿ ರಿಷ್ಟೇ ಮರಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಸ್ತತ್ ಕಿಲಾಮಲೈಃ| ರಸಾಯನತಪೋದಾನತತ್ಪರೈಶ್ಚ ನಿವಾರ್ಯ್ಯತೇ||೮||

Adhikarana kRuShNAtreyamatena riShTAnAM dvaiviGyam (9) · Śloka 9

ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯೋ ದ್ವಿಧಾ ರಿಷ್ಟಂ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿರವಿಭೇದತಃ| ದೋಷಣಾಮಪಿ ಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ರಿಷ್ಟಾಭಾಸಃ ಸಮುದ್ಭವೇತ್| ತದ್ದೋಷಾಣಂ ಶಮೇ ಶಮ್ಯೇತ್ಸ್ಥಾಯ್ಯವಶ್ಯಂ ತು ಮೃತ್ಯವೇ||೯||

Adhikarana riShTavij~jAnaprayojanam (10-11) · Śloka 11

ಆಯುರ್ವೇದಫಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯದಾಽಽಯುರ್ಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನಾದೃತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವದೈವ ಭವೇದ್ಭಿಷಕ್||೧೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತೇ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||