Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋಽನ್ನಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
10. annapānavidhiḥ
Adhikarana annapAnasya vidhyupayogaprayojanam (2) · Śloka 2
ವಿಧಿವಿಹಿತಮನ್ನಪಾನಮಿಷ್ಟೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಮಾಯತನಮಾಯುಷೋ ಬ್ರುವತೇ| ಯದಾಯತ್ತಾನಿ ಹ್ಯೋಜಸ್ತೇಜೋಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿಪ್ರತಿಭಾರೋಗ್ಯಾದೀನಿ| ತದಿನ್ಧನಾ ಚಾನ್ತರಾಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಅಗ್ನಿಮೂಲಂ ಚ ದೇಹಧಾರಣಮಿತಿ||೨||
View original
विधिविहितमन्नपानमिष्टेन्द्रियार्थमायतनमायुषो ब्रुवते| यदायत्तानि ह्योजस्तेजोधात्विन्द्रियबलतुष्टिपुष्टिप्रतिभारोग्यादीनि| तदिन्धना चान्तराग्नेः स्थितिः| अग्निमूलं च देहधारणमिति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta AhAravidhivisheShAyatanAni (3) · Śloka 3
ಅಥಾತ್ಮವಾನ್ ಸ್ವಭಾವ-ಸಂಯೋಗ-ಸಂಸ್ಕಾರ- ಮಾತ್ರಾ-ದೇಶ- ಕಾಲೋಪಯೋಗ-ವ್ಯವಸ್ಥಾಃ ಸಪ್ತಾಹಾರಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಫಲಾನಾಂ ಹೇತುಭೂತಾಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮೇವಾನುರುಧ್ಯೇತ||೩||
View original
अथात्मवान् स्वभाव-संयोग-संस्कार- मात्रा-देश- कालोपयोग-व्यवस्थाः सप्ताहारकल्पनाविशेषाणां स्वास्थ्यास्वास्थ्यफलानां हेतुभूताः समीक्ष्य हितमेवानुरुध्येत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvalakShaNam (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಸ್ವಭಾವತೋ ದಿವ್ಯೋದಕರಕ್ತಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮುದ್ಗೈಣಲಾವಾದಯೋ ಲಘವಃ, ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುವ್ರೀಹಿಮಾಷಾನೂಪಾಮಿಷಾದಯೋ ಗುರವ ಇತಿ| ತೇ ಖಲ್ವಪಿ ಸಂಯೋಗಾದಿವಿಶೇಷೈರನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ||೪||
View original
तत्र स्वभावतो दिव्योदकरक्तशालिषष्टिकमुद्गैणलावादयो लघवः, क्षीरेक्षुव्रीहिमाषानूपामिषादयो गुरव इति| ते खल्वपि संयोगादिविशेषैरन्यथात्वं प्रतिपद्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogalakShaNam (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ ದ್ವಯೋರ್ಬಹೂನಾಂ ವಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಂಹತೀಭಾವಃ| ಸ ವಿಶೇಷಮಾರಭತೇ ಯನ್ನೈಕೈಕಶೋ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ||೫||
View original
तत्र संयोगो नाम द्वयोर्बहूनां वा द्रव्याणां संहतीभावः| स विशेषमारभते यन्नैकैकशो द्रव्याणि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskAralakShaNam (6) · Śloka 6
ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ತು ತೋಯಾಗ್ನಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಶೌಚಮನ್ಥನದೇಶಕಾಲಭಾವನಾಭಾಜನಾದಿಭಿರುಪಜನ್ಯತೇ||೬||
View original
संस्कारस्तु तोयाग्निसन्निकर्षशौचमन्थनदेशकालभावनाभाजनादिभिरुपजन्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAlakShaNam (7) · Śloka 7
ಮಾತ್ರಾ ಪುನಃ ಪಿಣ್ಡಪರಿಮಾಣತಃ ಸಮುದಾಯೇನ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚಾಹಾರರಾಶಿಃ||೭||
View original
मात्रा पुनः पिण्डपरिमाणतः समुदायेन प्रतिद्रव्यापेक्षया चाहारराशिः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshalakShaNam (8) · Śloka 8
ದೇಶೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯೋಪಯೋಕ್ತುಶ್ಚೋತ್ಪತ್ತ್ಯವಸ್ಥಾನೇ| ತತ್ರ ಪುನರುಪಯೋಕ್ತಾ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರತ್ವತಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದತಶ್ಚ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಃ||೮||
View original
देशो द्रव्यस्योपयोक्तुश्चोत्पत्त्यवस्थाने| तत्र पुनरुपयोक्ता स्वस्थातुरत्वतः प्रकृतिभेदतश्च परीक्ष्यः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlalakShaNam (9) · Śloka 9
ಕಾಲಸ್ತು ಋತುವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷೋ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಶ್ಚ||೯||
View original
कालस्तु ऋतुव्याध्यपेक्षो जीर्णाजीर्णलक्षणश्च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNe bhojanasya sarvadoShaprakopakatvam (10) · Śloka 10
ಅಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಪರಿಣತೋ ರಸ ಉತ್ತರೇಣೋಪಸಂಸೃಜ್ಯಮಾನಃ ಸರ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರಕೋಪಯತ್ಯಾಶು||೧೦||
View original
अजीर्णेऽपि पूर्वस्याहारस्यापरिणतो रस उत्तरेणोपसंसृज्यमानः सर्वान् दोषान् प्रकोपयत्याशु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNe bhojanasya guNAH bhojanasya kAlashca (11) · Śloka 11
ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೇಷು ದೋಷೇಷು ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಾದುತ್ಸೃಷ್ಟೇಷು ಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗೇಷು ವಿಶುದ್ಧೇಷೂದ್ಗಾರಹೃದಯಸ್ರೋತೋಮುಖೇಷು ವಿಶದಕರಣೇ ಲಘುನಿ ಶರೀರೇಽಗ್ನಾವುದೀರ್ಣೇ ಜಾತಾಯಾಂ ಬುಭುಕ್ಷಾಯಾಮಭ್ಯವಹೃತಮನ್ನಮಪ್ರದೂಷಯದ್ದೋಷಾನಾಯುರ್ಬಲವರ್ಣಾನಭಿವರ್ದ್ಧಯತಿ| ಕೇವಲಮಯಮೇವ ಕಾಲೋ ಭೋಜನಸ್ಯ||೧೧||
View original
जीर्णे तु स्वस्थानस्थेषु दोषेषु वातानुलोम्यादुत्सृष्टेषु मूत्रपुरीषवेगेषु विशुद्धेषूद्गारहृदयस्रोतोमुखेषु विशदकरणे लघुनि शरीरेऽग्नावुदीर्णे जातायां बुभुक्षायामभ्यवहृतमन्नमप्रदूषयद्दोषानायुर्बलवर्णानभिवर्द्धयति| केवलमयमेव कालो भोजनस्य||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atItakAlabhojanasya doShAH (12) · Śloka 12
ಅತೀತಕಾಲಂ ಪುನಸ್ತದ್ವಾತವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿಪಚ್ಯತೇ ಕರ್ಶಯತ್ಯನ್ನರುಚಿಂ ಚ ಪುನರುಪಹನ್ತಿ||೧೨||
View original
अतीतकालं पुनस्तद्वातविष्टब्धं कृच्छ्राद्विपच्यते कर्शयत्यन्नरुचिं च पुनरुपहन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAropayoge niyamAH (13) · Śloka 13
ಉಪಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಾ ತು ನಾಸ್ನಾತೋ, ನ ದಿಗ್ವಾಸಾ, ನೈಕವಸ್ತ್ರಧೃಕ್, ನ ಮಲಿನವಸನೋ, ನಾಹುತ್ವಾ, ನಾಜಪಿತ್ವಾ, ನಾನಿರೂಪ್ಯ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ನ ಪಿತೃಭ್ಯೋ, ನಾದತ್ವಾಽಗ್ರಮನ್ನಮಗ್ನಯೇ, ನ ಗುರುಭ್ಯೋ ನಾತಿಥಯೇ, ನಾಭ್ಯಾಗತೇಭ್ಯೋ, ನ ಶ್ವಯವಃಶ್ವಪಚೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಶ್ರಿತೋಪಾಶ್ರಿತಾನಪಿ ತಿರಶ್ಚೋಽಪಿ, ಸ್ವಪರಿಗೃಹೀತಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಕಾಲೋಪಕರಣಯುಕ್ತಃ, ಸ್ರಗ್ವೀ ವಿಭೂಷಿತಃ, ಸುಗನ್ಧಿರಾರ್ದ್ರಪಾಣಿಪಾದಃ ಸುವಿಶುದ್ಧವದನೋಽಭಿಮತಸಹಾಯಃ ಕೇಶಮಕ್ಷಿಕಾದ್ಯನುಪಜುಷ್ಟಮನಿನ್ದ್ಯಮನಿನ್ದನ್ನನಿನ್ದಿತಮಪುನರೂಷ್ಣೀಕೃತಂ, ನಾಽತ್ಯುಷ್ಣಮನುಪದಗ್ಧಂ, ಸುಸಿದ್ಧಮಲೋಲೋ, ನಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನಾವಿದಿತಂ, ನಾವಿದಿತಾಗಮಂ, ನಾತಿಸಾಯಂ, ನಾತಿಪ್ರಗೇ, ನಾಕಾಶೇ, ನಾತಪೇ, ನಾನ್ಧಕಾರೇ, ನಾಧೋ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ, ನ ಶಯ್ಯಾಸ್ಥೋ, ನೋನ್ನಮ್ಯ ಪ್ರದೇಶಿನೀಂ, ನ ಪಾತ್ರೇ ಭಿನ್ನೇ, ನಾಸಂವೃತೇ, ನ ಮಲಿನೇ ಭಾವದೂಷಿತೇ ವಾ, ನ ಚಾಸನಸ್ಥಿತೇ, ನ ಹಸ್ತಸ್ಥೇ, ನ ಹಸ್ತೇ, ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಃ, ಸುಮನಾಃ ಶುಚಿಭಕ್ತಾಕ್ಷುಧಿತಾನುಕೂಲಜನೋಪಹಿತಂ ಹಿತಮನ್ನಮಶ್ನೀಯಾತ್||೧೩||
View original
उपयोगव्यवस्था तु नास्नातो, न दिग्वासा, नैकवस्त्रधृक्, न मलिनवसनो, नाहुत्वा, नाजपित्वा, नानिरूप्य देवताभ्यो न पितृभ्यो, नादत्वाऽग्रमन्नमग्नये, न गुरुभ्यो नातिथये, नाभ्यागतेभ्यो, न श्वयवःश्वपचेभ्यः प्रत्यवेक्ष्य चाश्रितोपाश्रितानपि तिरश्चोऽपि, स्वपरिगृहीतान् प्रशस्तदेशकालोपकरणयुक्तः, स्रग्वी विभूषितः, सुगन्धिरार्द्रपाणिपादः सुविशुद्धवदनोऽभिमतसहायः केशमक्षिकाद्यनुपजुष्टमनिन्द्यमनिन्दन्ननिन्दितमपुनरूष्णीकृतं, नाऽत्युष्णमनुपदग्धं, सुसिद्धमलोलो, नासात्म्यं नाविदितं, नाविदितागमं, नातिसायं, नातिप्रगे, नाकाशे, नातपे, नान्धकारे, नाधो वृक्षस्य, न शय्यास्थो, नोन्नम्य प्रदेशिनीं, न पात्रे भिन्ने, नासंवृते, न मलिने भावदूषिते वा, न चासनस्थिते, न हस्तस्थे, न हस्ते, प्राङ्मुखः, सुमनाः शुचिभक्ताक्षुधितानुकूलजनोपहितं हितमन्नमश्नीयात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paryuShitAnnaniShedhaH apavAdashca (14) · Śloka 14
ನ ಪರ್ಯುಷಿತಮನ್ಯತ್ರ ಮಾಂಸೋಪದಂಶಭಕ್ಷ್ಯೇಭ್ಯಃ||೧೪||
View original
न पर्युषितमन्यत्र मांसोपदंशभक्ष्येभ्यः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishsheShabhojananiShedhaH apavAdashca (15) · Śloka 15
ನಾಶೇಷಮನ್ಯತ್ರ ದಧಿ-ಮಧು-ಸಲಿಲ-ಸಕ್ತು-ಶುಕ್ತ-ಪಾಯಸೇಭ್ಯಃ||೧೫||
View original
नाशेषमन्यत्र दधि-मधु-सलिल-सक्तु-शुक्त-पायसेभ्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhatvAdiguNayuktAhArasyaiva BojananirdeshaH Bojanakramashca (16) · Śloka 16
ಅಪಿ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಲಘೂಷ್ಣಮವಿಲಮ್ಬಿತಮನತಿದ್ರುತಮಜಲ್ಪನ್ನಹಸಂಸ್ತನ್ಮನಾಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮ್||೧೬||
View original
अपि च स्निग्धं लघूष्णमविलम्बितमनतिद्रुतमजल्पन्नहसंस्तन्मनाः समीक्ष्य सम्यगात्मानम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhalaghUShNAhAraguNAH (17) · Śloka 17
ಸ್ನಿಗ್ಧಲಘೂಷ್ಣಾನಿ ಹಿ ವಹ್ನಿಮೌದರ್ಯಮುದೀರಯನ್ತಿ ಕೋಷ್ಠಂ ಪರಿಶೋಧಯನ್ತಿ ಧಾತೂನ್ನ ವಿಕುರ್ವತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಜರಯನ್ತ್ಯನಿಲಮನುಲೋಮಯನ್ತಿ||೧೭||
View original
स्निग्धलघूष्णानि हि वह्निमौदर्यमुदीरयन्ति कोष्ठं परिशोधयन्ति धातून्न विकुर्वते क्षिप्रज्जरयन्त्यनिलमनुलोमयन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAhAraguNAH (18) · Śloka 18
ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ದೃಢೀಕರೋತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪಚಿನೋತಿ ಶರೀರಮಪಚಿನೋತಿ ಜರಸಂ, ಬಲಮಭಿವರ್ದ್ಧಯತಿ, ವರ್ಣಪ್ರಸಾದಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತಯತಿ||೧೮||
View original
तथा स्निग्धं दृढीकरोतीन्द्रियाण्युपचिनोति शरीरमपचिनोति जरसं, बलमभिवर्द्धयति, वर्णप्रसादमभिनिर्वर्त्तयति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana laghvAhAraguNAH (19) · Śloka 19
ಲಘು ಚ ಪುನಃ ಸ್ವಭಾವಾದಿಭಿರನ್ನಮಪ್ರತಿಪೀಡಯದ್ದೋಷಾನವ್ಯಥಮಾನಂ ಪರಿಣಾಮಮೇತಿ| ವಿಪನ್ನಮಪಿ ಚಾಲ್ಪದೋಷಂ ಭವತಿ||೧೯||
View original
लघु च पुनः स्वभावादिभिरन्नमप्रतिपीडयद्दोषानव्यथमानं परिणाममेति| विपन्नमपि चाल्पदोषं भवति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAhAraguNAH (1) · Śloka 1
ಉಷ್ಣಂ ಚ ಪುನರ್ಜನಯತಿ ರುಚಿಮುಪಶೋಷಯತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮ್|೧|
View original
उष्णं च पुनर्जनयति रुचिमुपशोषयति श्लेष्माणम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambitAhAragrahaNe doShAH (1) · Śloka 1
ವಿಲಮ್ಬಿತಂ ತು ಭುಞ್ಜಾನೋ ನ ತೃಪ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ಬಹು ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಶೀತೀಭವತಿ ಚಾನ್ನಜಾತಂ ವಿಷಮಪಾಕಂ ಚ ಭವತಿ||೧||
View original
विलम्बितं तु भुञ्जानो न तृप्तिमधिगच्छति बहु च भुङ्क्ते शीतीभवति चान्नजातं विषमपाकं च भवति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidrutAhAragrahaNe doShAH (20) · Śloka 20
ಅತಿದ್ರುತನ್ತು ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಜಲ್ಪತೋ ಹಸತೋಽನ್ಯಮನಸೋ ವಾ ಭವೇದುತ್ಸ್ನೇಹನಮವಸಾದನಂ ಭೋಜನಸ್ಯಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಂ ಗುಣದೋಷವಿಭಾವನಞ್ಚ||೨೦||
View original
अतिद्रुतन्तु भुञ्जानस्य जल्पतो हसतोऽन्यमनसो वा भवेदुत्स्नेहनमवसादनं भोजनस्याप्रतिष्ठानं गुणदोषविभावनञ्च||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanasamaye AtmasamIkShA (21) · Śloka 21
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮಿತಿ, ಮಮೇದಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿದಮಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ ನಿತ್ಯಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷೇತ್||೨೧||
View original
समीक्ष्य सम्यगात्मानमिति, ममेदं सात्म्यमिदमसात्म्यमिति नित्यमप्रमत्तः प्रत्यवेक्षेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyAsAtmyalakShaNam (22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನಾಮ ಸಹಾತ್ಮನಾ ಭವತ್ಯಭ್ಯಸ್ತಂ ತದೌಚಿತ್ಯಾದುಪಶೇತ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಸಾತ್ಮ್ಯವಿಪರೀತಮಪಶಯಾದಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೨||
View original
तत्र सात्म्यं नाम सहात्मना भवत्यभ्यस्तं तदौचित्यादुपशेत इत्येके| सात्म्यविपरीतमपशयादसात्म्यम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa sAtmyAsAtmyalakShaNam (23) · Śloka 23
ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿವಯೋದೇಶರ್ತುದೋಷವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಬಹುವಿಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ತೇ ಹ್ಯಪಶಯಮಾತ್ರಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ವಿಪರೀತಗುಣಮಪ್ಯುಪಚಾರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಚಕ್ಷತೇ| ತುಲ್ಯಗುಣಂ ಚಾನುಪಶಯಾದಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೩||
View original
अन्ये पुनः प्रकृतिवयोदेशर्तुदोषव्याधिवशेन सात्म्यं बहुविधमिच्छन्ति| ते ह्यपशयमात्रमङ्गीकृत्य विपरीतगुणमप्युपचारेण सात्म्यमाचक्षते| तुल्यगुणं चानुपशयादसात्म्यम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyasya traividhyam (24) · Śloka 24
ಸಾತ್ಮ್ಯನ್ತು ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯವಿಭಾಗೇನ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಸರ್ವರಸಂ ಪ್ರವರಮೇಕರಸಮವರಂ, ಮಧ್ಯನ್ತು ಮಧ್ಯಮೇವ||೨೪||
View original
सात्म्यन्तु प्रवरावरमध्यविभागेन त्रिविधम्| तत्र सर्वरसं प्रवरमेकरसमवरं, मध्यन्तु मध्यमेव||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyAnAmupayogavyavasthA (25) · Śloka 25
ತೇಷು ಪ್ರವರಂ ಸಮದೋಷಸ್ಯೋಪದಿಶನ್ತೀತಿ| ಇತರೇಷಾಮಪಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಚಾಹಿತಂ ಪಾದೇನ (ಪಾದಾಂಶೇನ) ವಾ ವಿವರ್ಜಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೨೫||
View original
तेषु प्रवरं समदोषस्योपदिशन्तीति| इतरेषामपि क्रमेण सात्म्यमपि चाहितं पादेन (पादांशेन) वा विवर्जयेदित्युक्तं प्राक्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitahitAhAralakShaNantayoH shIlanaparihAropadeshashca (26) · Śloka 26
ತತ್ರ ಯದಾಹಾರಜಾತಂ ಸಮಧಾತೂನನುವರ್ತಯತಿ ವಿಷಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕರೋತಿ ತತ್ಸಮಾಸತೋ ಹಿತಮ್| ವಿಪರೀತಮಹಿತಮ್| ತತ್ ಪುನರ್ಮಾತ್ರಾಯೋಗಾದಿವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದನಿಯತಮಪಿ ಯಥೋಪದೇಶಂ ಯಥಾಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್ ಪರಿಹರೇಚ್ಚ||೨೬||
View original
तत्र यदाहारजातं समधातूननुवर्तयति विषमांश्च समीकरोति तत्समासतो हितम्| विपरीतमहितम्| तत् पुनर्मात्रायोगादिवैचित्र्यादनियतमपि यथोपदेशं यथाभूयिष्ठं च शीलयेत् परिहरेच्च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samashanAdiparihAravidhisteShAM lakShaNa~jca (27) · Śloka 27
ತಥಾ ವಿಶೇಷತಃ ಸಮಶನಮಧ್ಯಶನಮಮಾತ್ರಾಶನಂ ವಿಷಮಾಶನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಮೇಕತ್ರ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಶನಮ್| ಭುಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿಭುಕ್ತಮಧ್ಯಶನಮ್| ಅಮಾತ್ರಾಶನಂ ಪುನಃ ಪೃಥಗೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅಪ್ರಾಪ್ತಾತೀತಕಾಲನ್ತು ಭುಕ್ತಂ ವಿಷಮಾಶನಮಿತಿ||೨೭||
View original
तथा विशेषतः समशनमध्यशनममात्राशनं विषमाशनं च वर्जयेत्| तत्र पथ्यापथ्यमेकत्र भुक्तं समशनम्| भुक्तस्योपरिभुक्तमध्यशनम्| अमात्राशनं पुनः पृथगेवोपदेक्ष्यते| अप्राप्तातीतकालन्तु भुक्तं विषमाशनमिति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanasyopakalpanAprakAraH (28) · Śloka 28
ಭುಞ್ಜಾನಸ್ತು ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾನ್ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ರಾಜತೇಷು ಪಾತ್ರೇಷು ನಿದಧ್ಯಾತ್| ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಾನತ್ಯುಷ್ಣಞ್ಚ ಪಯಃ ಸೌವರ್ಣೇಷು| ಖಲಖಟ್ವರಕಾಮ್ಬಲಿಕಾನ್ ಕಾಂಸ್ಯೇಷು| ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ ವಜ್ರವೈಡೂರ್ಯವಿಚಿತ್ರೇಷು| ಘೃತಮಾಯಸೇ| ಪಯಃ ಸುಶೀತಂ ತಾಮ್ರಮಯೇ| ಪಾನೀಯಂ ಪಾನಿಕಾನಿ ಚ ಮೃದ್ಧೇಮಸ್ಫಟಿಕಕಾಚಮಯೇಷು| ಓದನಂ ಚ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಮನೋರಮೇ ಸ್ಥಾನೇ| ಅನ್ಯಥಾ ಹಿ ವರ್ಣಗನ್ಧರಸಾನ್ಯತ್ವಾದಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್||೨೮||
View original
भुञ्जानस्तु पेयायूषरसान् व्यञ्जनानि राजतेषु पात्रेषु निदध्यात्| परिशुष्कप्रदिग्धानत्युष्णञ्च पयः सौवर्णेषु| खलखट्वरकाम्बलिकान् कांस्येषु| रागषाडवसट्टकान् वज्रवैडूर्यविचित्रेषु| घृतमायसे| पयः सुशीतं ताम्रमये| पानीयं पानिकानि च मृद्धेमस्फटिककाचमयेषु| ओदनं च विस्तीर्णे मनोरमे स्थाने| अन्यथा हि वर्णगन्धरसान्यत्वादहितं स्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanapAtre bhakShyAdInAM sthAnam (1) · Śloka 1
ಅಪಿ ಚ - ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಸವ್ಯೇ ಪೇಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಮುಖೋದ್ಘರ್ಷಣಪಿಣ್ಡೀಂ ಚ| ಮಧ್ಯೇ ಭೋಜ್ಯಮಿತಿ||೧||
View original
अपि च - दक्षिणपार्श्वे भक्ष्यं स्थापयेत्| सव्ये पेयं लेह्यं मुखोद्घर्षणपिण्डीं च| मध्ये भोज्यमिति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvashAdbhojane pUrvaM dravAdInAmupayogaH (29) · Śloka 29
ಯಥಾಗ್ನಿಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತು ಪ್ರಾಕ್ ದ್ರವಮುಪಶುಷ್ಕಂ ವಾಶ್ನೀಯಾತ್| ಪ್ರಾಗೇವ ತು ಗುರುಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ||೨೯||
View original
यथाग्निसात्म्यं तु प्राक् द्रवमुपशुष्कं वाश्नीयात्| प्रागेव तु गुरुस्वादुस्निग्धं च||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanasya madhyAntayorupayojyarasAdi (30) · Śloka 30
ಮಧ್ಯೇಽಮ್ಲಲವಣಮನ್ತೇ ರೂಕ್ಷಂ ದ್ರವಮಿತರರಸಯುಕ್ತಞ್ಚ|೩೦|
View original
मध्येऽम्ललवणमन्ते रूक्षं द्रवमितररसयुक्तञ्च|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnestvAdau dravoShNAhAraH (30) · Śloka 30
ತತ್ರ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ದ್ರವೋಷ್ಣೇನ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋಷ್ಮಣೋಽನ್ಯದುಪಯುಕ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಾಕಮೇತಿ||೩೦||
View original
तत्र मन्दाग्नेर्द्रवोष्णेन समुत्तेजितोष्मणोऽन्यदुपयुक्तं सम्यक् पाकमेति||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAne salilasya shreShThatA (31) · Śloka 31
ಅನುಪಾನೇ ತು ಸಲಿಲಮೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವರಸಯೋನಿತ್ವಾತ್ಸರ್ವಭೂತಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾಜ್ಜೀವನಾದಿಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ||೩೧||
View original
अनुपाने तु सलिलमेव श्रेष्ठं सर्वरसयोनित्वात्सर्वभूतसात्म्यत्वाज्जीवनादिगुणयोगाच्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyAdivisheSheNAnupAnavisheShavarNanam (32) · Śloka 32
ತಚ್ಛೀತಂ ದಧಿಮಧುಯವಗೋಧೂಮಮದ್ಯವಿಶೇಷೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಚ ವಿದಾಹಿಷು ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಯೋಶ್ಚ| ಉಷ್ಣಂ ಪಿಷ್ಟಮಯೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ದುರ್ಜರೇಷು ಹೇಮನ್ತೇ ಚ| ದ್ರವದ್ರವ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ| ಕ್ಷೀರಂ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯೋಃತಥೈವೋಪಸಾಧ್ವಭಾಷ್ಯಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಲಾನ್ತಬಾಲವೃದ್ಧೇಷು| ಮಾಂಸರಸಃ ಶೋಷಾದಿಷು| ವಾತೇ ತ್ವಮ್ಲಾನಿ ಚ| ಪಿತ್ತೇ ಶರ್ಕರೋದಕಮ್| ತ್ರಿಫಲೋದಕನ್ತು ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಾಕ್ಷಿಗಲರೋಗೇಷು| ಮಸ್ತ್ವೇವ ವಾ ದಧ್ನಿ ಕೂಚಿಕಾಕೀಲಾಟಯೋಶ್ಚ| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಮಸ್ತು ತಕ್ರಂ ವಾ ಶಾಕಾವರಾನ್ನೇಷು| ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸೇಷು| ಫಲಾಮ್ಲಮಮ್ಬು ವಾಽಽಸವಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಮಧ್ವಾಸವಾನ್ ಗ್ರಾಮ್ಯೇಷು, ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ ತ್ರಿಫಲಾಸವಾನ್ ವನ್ಯೇಷು| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಫಲಾಸವಾನ್ ವಿಷ್ಕಿರೇಷು| ಅರ್ಕಶೇಲುಶಿರೀಷಕಪಿತ್ಥಾಸವಾನ್ ಬಿಲೇಶಯೇಷು, ದಿಗ್ಧಹತೇಷು ಚ| ಅಮ್ಲಫಲಾಸವಾನ್ ಪ್ರಸಹೇಷು| ಕಾಶೇಕ್ಷುಪದ್ಮಬೀಜಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಮೃದ್ವೀಕಾಖದಿರಾಸವಾನ್ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಶೀತಮುದಕಮುದಶ್ವಿದ್ವಾ ಮಹಾಮೃಗೇಷ್ವೌದಕೇಷು ಚ| ಸುರಾಂ ಪ್ರತುದೇಷು ತಥಾ ಶ್ರಮಾರ್ತೇಷು ಕೃಶೇಷು ಚ| ಮಧೂದಕಂ ಸ್ಥೂಲೇಷು| ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯಮಾಂಸಸಾತ್ಮ್ಯೇಷ್ವಲ್ಪಾಗ್ನಿಷು||೩೨||
View original
तच्छीतं दधिमधुयवगोधूममद्यविशेषेषु सर्वेषु च विदाहिषु शरद्ग्रीष्मयोश्च| उष्णं पिष्टमयेष्वन्येषु च दुर्जरेषु हेमन्ते च| द्रवद्रव्यविज्ञानीयं चेक्षेत| क्षीरं शालिषष्टिकयोःतथैवोपसाध्वभाष्यस्त्रीव्यायामक्लान्तबालवृद्धेषु| मांसरसः शोषादिषु| वाते त्वम्लानि च| पित्ते शर्करोदकम्| त्रिफलोदकन्तु सक्षौद्रं श्लेष्मणि प्रायश्चाक्षिगलरोगेषु| मस्त्वेव वा दध्नि कूचिकाकीलाटयोश्च| धान्याम्लं मस्तु तक्रं वा शाकावरान्नेषु| मद्यं मांसेषु| फलाम्लमम्बु वाऽऽसवांश्च विविधान् विभज्य प्रयोजयेत्| विशेषतस्तु मध्वासवान् ग्राम्येषु, तीक्ष्णान् त्रिफलासवान् वन्येषु| न्यग्रोधादिफलासवान् विष्किरेषु| अर्कशेलुशिरीषकपित्थासवान् बिलेशयेषु, दिग्धहतेषु च| अम्लफलासवान् प्रसहेषु| काशेक्षुपद्मबीजशृङ्गाटककशेरुकमृद्वीकाखदिरासवान् क्षौद्रयुक्तं वा शीतमुदकमुदश्विद्वा महामृगेष्वौदकेषु च| सुरां प्रतुदेषु तथा श्रमार्तेषु कृशेषु च| मधूदकं स्थूलेषु| मद्यं मद्यमांससात्म्येष्वल्पाग्निषु||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnalakShaNam (33) · Śloka 33
ಅಪಿ ಚ - ಸಮಾಸೇನಾನ್ನವಿಪರೀತಮವಿರೋಧಿ ಚ||೩೩||
View original
अपि च - समासेनान्नविपरीतमविरोधि च||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnaguNAH (34) · Śloka 34
ಅನುಪಾನಂ ಖಲು ತರ್ಪಯತಿ ಪ್ರೀಣಯತ್ಯೂರ್ಜಯತಿ ಬೃಂಹಯತಿ ದೇಹಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ ಭುಕ್ತಮವಸಾದಯತ್ಯನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಭಿನತ್ತಿ ಮಾರ್ದವಮಾಪಾದಯತಿ ಕ್ಲೇದಯತಿ ಸುಖಪರಿಣಾಮಿತಾಮಾಶುವ್ಯವಾಯಿತಾಂ ಚಾಹಾರಸ್ಯೋಪಜನಯತಿ||೩೪||
View original
अनुपानं खलु तर्पयति प्रीणयत्यूर्जयति बृंहयति देहस्य पर्याप्तिमभिनिर्वर्तयति भुक्तमवसादयत्यन्नसङ्घातं भिनत्ति मार्दवमापादयति क्लेदयति सुखपरिणामितामाशुव्यवायितां चाहारस्योपजनयति||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnavarjyAH (35) · Śloka 35
ವರ್ಜ್ಯಂ ತೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗದಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರಭೇದೋರಃಕ್ಷತಿಭಿರ್ಗೀತಭಾಷ್ಯಪ್ರಸಕ್ತೈಶ್ಚ| ತೇಷಾಂ ಹಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯಾಮಾಶಯಮುರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಿತಮಾಹಾರಜಂ ಸ್ನೇಹಮಾಸಾದ್ಯ ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಾಗ್ನಿಸಾದಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಮಯಾನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೩೫||
View original
वर्ज्यं तूर्ध्वजत्रुगदश्वासकासप्रसेकहिध्मास्वरभेदोरःक्षतिभिर्गीतभाष्यप्रसक्तैश्च| तेषां हि प्रदूष्यामाशयमुरःकण्ठस्थितमाहारजं स्नेहमासाद्य तदभिष्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयान् विदध्यात्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM niShiddhAni varjanIyAni ca (36) · Śloka 36
ಪೀತ್ವಾ ಚ ಭಾಷ್ಯಗೇಯಾಧ್ವಸ್ವಪ್ನಾನ್ನ ಶೀಲಯೇತ್| ಪಾನಂ ಚ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನ ದೇಹಮೇಹಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗವ್ರಣಿನ ಇತಿ||೩೬||
View original
पीत्वा च भाष्यगेयाध्वस्वप्नान्न शीलयेत्| पानं च प्रक्लिन्न देहमेहकण्ठाक्षिरोगव्रणिन इति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanAnantaravidhiH dravottarabhojanasya visheShashca (37) · Śloka 37
ತತಃ ಪಾಣಿಗತಮನ್ನಮನ್ಯೇನಾಪನೀಯ ದನ್ತಾನ್ತರಸ್ಥಞ್ಚ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಶೋಧನೇನ ವಿಶೋಧ್ಯ ಲೇಪಗನ್ಧಸ್ನೇಹಾಪನೋದಮಾಚಾನ್ತೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರಗಲಿತಾಮ್ಬುಪರಿಷಿಕ್ತನೇತ್ರಸ್ತಾಮ್ಬೂಲಾ-ದಿಕೃತವದನವೈಶದ್ಯೋ ಧೂಮಪಾನಾದಿಹೃತೋರ್ಧ್ವಕಫವೇಗಃ ಪದಶತಮಾತ್ರಂ ಗತ್ವಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸಂವಿಶೇತ್| ದ್ರವೋತ್ತರಭೋಜನಸ್ತು ಶಯ್ಯಾಂ ನಾತಿಸೇವೇತ||೩೭||
View original
ततः पाणिगतमन्नमन्येनापनीय दन्तान्तरस्थञ्च शनैः शनैः शोधनेन विशोध्य लेपगन्धस्नेहापनोदमाचान्तोऽङ्गुल्यग्रगलिताम्बुपरिषिक्तनेत्रस्ताम्बूला-दिकृतवदनवैशद्यो धूमपानादिहृतोर्ध्वकफवेगः पदशतमात्रं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत्| द्रवोत्तरभोजनस्तु शय्यां नातिसेवेत||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhuktavataH niShiddhAni (38) · Śloka 38
ಯಾನಪ್ಲವನವಾಹನಾಗ್ನ್ಯಾತಪಾಂಶ್ಚ ಭುಕ್ತವಾನ್ ವರ್ಜಯೇತ್| ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಕರಾ ಭಾವಾಃ ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಚ ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಕರಾಃ ಪುನರಿಮೇ ಭಾವಾಃ| ತದ್ಯಥಾ ಊಷ್ಮಾ, ವಾಯುಃ, ಸ್ನೇಹಃ, ಕ್ಲೇದಃ, ಕಾಲಃ ಸಮಯೋಗಶ್ಚ ತತ್ರೋಷ್ಮಾ ಪಚತಿ, ವಾಯುರಪಕರ್ಷತಿ, ಸ್ನೇಹೋ ಮಾರ್ದವಂ ಜನಯತಿ, ಕ್ಲೇದಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ, ಕಾಲಃ ಸರ್ವವಪುರ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಸಮಯೋಗಸ್ತ್ವೇಷಾಮನ್ನಪರಿಣಾಮಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ||೩೮||
View original
यानप्लवनवाहनाग्न्यातपांश्च भुक्तवान् वर्जयेत्| आहारपरिणामकरा भावाः तेषां कार्याणि च आहारपरिणामकराः पुनरिमे भावाः| तद्यथा ऊष्मा, वायुः, स्नेहः, क्लेदः, कालः समयोगश्च तत्रोष्मा पचति, वायुरपकर्षति, स्नेहो मार्दवं जनयति, क्लेदशैथिल्यमापादयति, कालः सर्ववपुर्व्याप्तिमभिनिर्वर्तयति| समयोगस्त्वेषामन्नपरिणामधातुसाम्यकरः सम्पद्यते||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samayogasya kAraNAni (39) · Śloka 39
ಸಮಯೋಗಸ್ಯ ತು ಪುನಃ ಕಾರಾಣಾನ್ಯುಚಿತೋ ಹಿತಶ್ಚ ದೇಹಸಂಸ್ಕಾರೋಽಭ್ಯವಹಾರಚೇಷ್ಟಾ ಶಯನಂ ಸೌಮನಸ್ಯಞ್ಚ||೩೯||
View original
समयोगस्य तु पुनः काराणान्युचितो हितश्च देहसंस्कारोऽभ्यवहारचेष्टा शयनं सौमनस्यञ्च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNamata AhAraguNAH (40) · Śloka 40
ಪರಿಣಮತಸ್ತ್ವಾಹಾರಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಶರೀರಗುಣಭಾವಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ವಮವಿರುದ್ಧಾಃ||೪೦||
View original
परिणमतस्त्वाहारस्य गुणाः शरीरगुणभावमापद्यन्ते यथास्वमविरुद्धाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAhAradoShaH (41) · Śloka 41
ವಿರುದ್ಧಾಸ್ತು ವಿಹತಾಶ್ಚ ವಿರೋಧಿಭಿರ್ವಿಹನ್ಯುಃ ಶರೀರಮಿತಿ||೪೧||
View original
विरुद्धास्तु विहताश्च विरोधिभिर्विहन्युः शरीरमिति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhuktavatA abhyojyAnyatyarthAkAMkShAyAM mAtrayA bhojyAni ca (42) · Śloka 42
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಔಕುಲಾಭ್ಯೋಷಪೃಥುಕಾನ್ ಸುಪಿಷ್ಟಕೃತತಣ್ಡುಲಾನ್| ನ ಜಾತು ಭುಕ್ತವಾನದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಯಾದ್ಯಾತ್ಸುಕಾಂಕ್ಷಿತಃ||೪೨||
View original
भवन्ति चात्र- औकुलाभ्योषपृथुकान् सुपिष्टकृततण्डुलान्| न जातु भुक्तवानद्यान्मात्रयाद्यात्सुकांक्षितः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyAjyaM bhojanam (43) · Śloka 43
ಶಾಕಾವರಾನ್ನಕಟ್ವಮ್ಲಕಷಾಯಲವಣೋತ್ಕಟಮ್| ತ್ಯಜೇದೇಕರಸಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಗುರು ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೪೩||
View original
शाकावरान्नकट्वम्लकषायलवणोत्कटम्| त्यजेदेकरसासात्म्यं गुरु शुष्कं च भोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtatyenAshIlanIyAni (44) · Śloka 44
ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯನ್ನಿದಾನಾದೌ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಣಮ್| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿದಾಹಿ ಗುರು ರೂಕ್ಷಣಮ್| ಕಿಲಾಟದಧಿಕೂಚೀಕಾಮತ್ಸ್ಯಶುಷ್ಕಾಮಮೂಲಕಮ್| ಕ್ಷಾರಪಿಷ್ಟವಿರೂಢಾದ್ಯಂ ತತ್ಸಮಸ್ತಂ ನ ಶೀಲಯೇತ್||೪೪||
View original
वक्ष्यते यन्निदानादौ सर्वदोषप्रकोपणम्| अत्यभिष्यन्दि विष्टम्भि विदाहि गुरु रूक्षणम्| किलाटदधिकूचीकामत्स्यशुष्काममूलकम्| क्षारपिष्टविरूढाद्यं तत्समस्तं न शीलयेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityaM shIlanIyAni (45) · Śloka 45
ಶೀಲಯೇಚ್ಛಾಲಿಗೋಧೂಮಯವಷಷ್ಟಿಕಜಾಙ್ಗಲಮ್| ಸುನಿಷಣ್ಣಕಜೀವನ್ತೀಬಾಲಮೂಲಕವಾಸ್ತುಕಮ್| ಪಥ್ಯಾಮಲಕಮೃದ್ವೀಕಾಪತೋಲೀಮುದ್ಗಶರ್ಕರಾಃ| ಘೃತದಿವ್ಯೋದಕಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರದಾಡಿಮಸೈನ್ಧವಮ್| ತ್ರಿಫಲಾಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ನಿಶಿ ನೇತ್ರಬಲಾಯ ಚ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಕೃದ್ಯಚ್ಚ ರೋಗೋಚ್ಛೇದಕರಞ್ಚ ಯತ್||೪೫||
View original
शीलयेच्छालिगोधूमयवषष्टिकजाङ्गलम्| सुनिषण्णकजीवन्तीबालमूलकवास्तुकम्| पथ्यामलकमृद्वीकापतोलीमुद्गशर्कराः| घृतदिव्योदकक्षीरक्षौद्रदाडिमसैन्धवम्| त्रिफलां मधुसर्पिभ्यां निशि नेत्रबलाय च| स्वास्थ्यानुवृत्तिकृद्यच्च रोगोच्छेदकरञ्च यत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvAdiviparItAni varjyAni (46) · Śloka 46
ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರಾಯೋಗಾದಿಪರಸ್ಪರವಿಪರ್ಯಯೈಃ| ಭೋಜನಾನಿ ವಿರುದ್ಧ್ಯನ್ತೇ ತಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೪೬||
View original
स्वभावमात्रायोगादिपरस्परविपर्ययैः| भोजनानि विरुद्ध्यन्ते तानि विद्वान् विवर्जयेत्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtusAmyAnuvRuttau dhAtuvaiShamyAnuvRuttau ca hetuH (47) · Śloka 47
ತ್ಯಗಾದ್ವಿಷಮಹೇತೂನಾಂ ಸಮಾನಾಂ ಚೋಪಸೇವನಾತ್| ವಿಷಮಾ ನಾನುಬಧ್ನನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಧಾತವಃ ಸಮಾಃ||೪೭||
View original
त्यगाद्विषमहेतूनां समानां चोपसेवनात्| विषमा नानुबध्नन्ति जायन्ते धातवः समाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukShAvannapAnapUraNakramaH apavAdashca (48) · Śloka 48
ಅನ್ನೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ದ್ವಾವಂಶೌ ಪಾನೇನೈಕಂ ಪ್ರಪೂರಯೇತ್| ಆಶ್ರಯಂ ಪವನಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಥಮವಶೇಷಯೇತ್| ಮನ್ದಾನಲಬಲಾರೋಗ್ಯನೃಪೇಶ್ವರಸುಖಾತ್ಮಸು| ಯೋಜ್ಯಃ ಕ್ರಮೋಽಯಂ ಸತತಂ ನಾವಶ್ಯಮಿತರೇಷು ಚ||೪೮||
View original
अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशौ पानेनैकं प्रपूरयेत्| आश्रयं पवनादीनां चतुर्थमवशेषयेत्| मन्दानलबलारोग्यनृपेश्वरसुखात्मसु| योज्यः क्रमोऽयं सततं नावश्यमितरेषु च||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShasnigdhAhAraguNAH (49) · Śloka 49
ಕರೋತಿ ರೂಕ್ಷಂ ಬಲವರ್ಣನಾಶಂ ತ್ವಗ್ರೂಕ್ಷತಾಂ ವಾತಶಕೃನ್ನಿರೋಧಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧನ್ತ್ವತಿಶ್ಲೇಷ್ಮಚಯಪ್ರಸೇಕಹೃದ್ಗೌರವಾಲಸ್ಯರುಚಿಪ್ರಣಾಶಾನ್||೪೯||
View original
करोति रूक्षं बलवर्णनाशं त्वग्रूक्षतां वातशकृन्निरोधम्| स्निग्धन्त्वतिश्लेष्मचयप्रसेकहृद्गौरवालस्यरुचिप्रणाशान्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyuShNAtishItAhAraguNAH (50) · Śloka 50
ಅತ್ಯುಷ್ಣಮನ್ನಮ್ಮದದಾಹತೃಷ್ಣಾಬಲಪ್ರಣಾಶಭ್ರಮರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್| ಶೀತನ್ತು ಸಾದಾರುಚಿವಹ್ನಿಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸವಿಷ್ಟಮ್ಭನರೋಮಹರ್ಷಾನ್||೫೦||
View original
अत्युष्णमन्नम्मददाहतृष्णाबलप्रणाशभ्रमरक्तपित्तम्| शीतन्तु सादारुचिवह्निसादहृल्लासविष्टम्भनरोमहर्षान्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atikaThinAtidravAhAraguNAH (51) · Śloka 51
ಅತಿಸ್ಥಿರಂ ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಿಬನ್ಧಮತೃಪ್ತಿಮವ್ಯಾಪ್ತಿಮಶೀಘ್ರಪಕ್ತಿಮ್| ಅತಿದ್ರವಂ ಪೀನಸಮೇಹಕಾಸಸ್ಯನ್ದಾನ್ ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಬಲಞ್ಚ ಹನ್ತಿ||೫೧||
View original
अतिस्थिरं मूत्रशकृद्विबन्धमतृप्तिमव्याप्तिमशीघ्रपक्तिम्| अतिद्रवं पीनसमेहकासस्यन्दान् करोत्यग्निबलञ्च हन्ति||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atimadhurAsAtmyAtilavaNatIkShNAtyamlAhAraguNAH (52) · Śloka 52
ಅತಿಮಧುರಮನಲಶಮನಂ ಭುಕ್ತಮಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನ ಪುಷ್ಟಯೇ ವಪುಷಃ| ಅತಿಲವಣಮಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾತ್ಯಮ್ಲಂ ಜರಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್||೫೨||
View original
अतिमधुरमनलशमनं भुक्तमसात्म्यं न पुष्टये वपुषः| अतिलवणमचक्षुष्यं तीक्ष्णात्यम्लं जरा साक्षात्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnavidhyadhyAyopasaMhAraH (10) · Śloka 10
ಇತಿ ವಿವಿಧಮವಲಮ್ಬ್ಯ ಯೋಽನ್ನಪಾನಂ ಬಲಮಿವ ವಿಗ್ರಹವತ್ಸದೋಪಯುಙ್ಕ್ತೇ| ತನುಮಪಿ ತನುಜಾಂ ರುಜಾಂ ತ್ವನಾಪ್ಯ ವ್ರಜತಿ ನರಃ ಸ ಸಮಾಶತಸ್ಯ ಪಾರಮ್||೫೩|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽನ್ನಪಾನವಿಧಿರ್ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
View original
इति विविधमवलम्ब्य योऽन्नपानं बलमिव विग्रहवत्सदोपयुङ्क्ते| तनुमपि तनुजां रुजां त्वनाप्य व्रजति नरः स समाशतस्य पारम्||५३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नपानविधिर्नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon