Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বালামযপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
View original
अथातो बालामयप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
2. bālāmayapratiṣēdhaḥ
Adhikarana bAlatraividhyam (2) · Śloka 2
ত্রিবিধো হি বালঃ প্রাগুক্তস্তত্র ক্ষীরপস্য ক্ষীরমদুষ্টং প্রযুঞ্জীত| অন্নাদস্য হিতমন্নম্| উভযবৃত্তেরুভযম্||২||
View original
त्रिविधो हि बालः प्रागुक्तस्तत्र क्षीरपस्य क्षीरमदुष्टं प्रयुञ्जीत| अन्नादस्य हितमन्नम्| उभयवृत्तेरुभयम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraduShTau hetuH (3) · Śloka 3
ক্ষীরং হি যথোক্তৈর্দোষকোপনৈরাহারবিহারৈর্ধাত্র্যা ব্যাপন্নং বিবিধামযোদযায বালস্য প্রকল্পতে||৩||
View original
क्षीरं हि यथोक्तैर्दोषकोपनैराहारविहारैर्धात्र्या व्यापन्नं विविधामयोदयाय बालस्य प्रकल्पते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdiduShTastanyalakShaNAni (4) · Śloka 4
তত্র শ্যাবারুণবর্ণং তিক্তকষাযানুরসং বিশদং রূক্ষমলক্ষ্যগন্ধং ফেনিলমতৃপ্তিকরমাধ্মানমূত্রবর্চোবিবন্ধকৃত্ কর্শনম্সু বিসর্পতি বিচ্ছিন্নঞ্চ প্লবতে বাতদুষ্টম্| কৃষ্ণনীলতাম্রাবভাসং তিক্তাম্লকটুকানুরসং কুণপরুধিরগন্ধি ভৃশোষ্ণমপ্সু পীতরাজিমদ্বিদাহকরঞ্চ পিত্তদুষ্টম্| অত্যর্থশুক্লমধুরং লবণানুরসং ঘৃততৈলবসামজ্জগন্ধি পিচ্ছিলং বহলং তন্তুমদ্গুরুসলিলেঽবসীদতি নিদ্রাবহুলঞ্চশ্লেষ্মদুষ্টম্||৪||
View original
तत्र श्यावारुणवर्णं तिक्तकषायानुरसं विशदं रूक्षमलक्ष्यगन्धं फेनिलमतृप्तिकरमाध्मानमूत्रवर्चोविबन्धकृत् कर्शनम्सु विसर्पति विच्छिन्नञ्च प्लवते वातदुष्टम्| कृष्णनीलताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णमप्सु पीतराजिमद्विदाहकरञ्च पित्तदुष्टम्| अत्यर्थशुक्लमधुरं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं बहलं तन्तुमद्गुरुसलिलेऽवसीदति निद्राबहुलञ्चश्लेष्मदुष्टम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTastanyopayogapariNAmAH (5) · Śloka 5
তদুপযুজ্যমানং যথাস্বলিঙ্গান্ ব্যাধীনভিনির্বর্তযতি||৫||
View original
तदुपयुज्यमानं यथास्वलिङ्गान् व्याधीनभिनिर्वर्तयति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya rujAj~jAnopAyavisheShAH (6) · Śloka 6
স যং প্রদেশমভীক্ষ্ণং স্পৃশতি স্পর্শং চ ন ক্ষমতে তত্র রুজমুপলক্ষযেত্| নিমীলিতাক্ষতযা মূর্ধ্নি রুজম্| জিহ্বৌষ্ঠদংশশ্বাসমুষ্টিবন্ধোর্ধ্বেক্ষণৈর্হৃদযে| বিণ্মূত্রসঙ্গচ্ছর্দ্যাধ্মানান্ত্রকূজনস্তনদংশবেষ্টনপৃষ্ঠবিনমনজঠরোন্নমনৈর্জঠরে| মূত্রসঙ্গতৃণ্মূর্চ্ছোত্রাসদিগ্বীক্ষণখল্লীহস্তপাদস্তম্ভকুব্জীভবনকেশলুঞ্জনৈর্বস্তৌ গুহ্যো চ| সর্বত্র চ স্বভাবাতিরিক্তরোদনেন মুখবিকূণনেন চ||৬||
View original
स यं प्रदेशमभीक्ष्णं स्पृशति स्पर्शं च न क्षमते तत्र रुजमुपलक्षयेत्| निमीलिताक्षतया मूर्ध्नि रुजम्| जिह्वौष्ठदंशश्वासमुष्टिबन्धोर्ध्वेक्षणैर्हृदये| विण्मूत्रसङ्गच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनस्तनदंशवेष्टनपृष्ठविनमनजठरोन्नमनैर्जठरे| मूत्रसङ्गतृण्मूर्च्छोत्रासदिग्वीक्षणखल्लीहस्तपादस्तम्भकुब्जीभवनकेशलुञ्जनैर्बस्तौ गुह्यो च| सर्वत्र च स्वभावातिरिक्तरोदनेन मुखविकूणनेन च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTastanyajavyAdhiShu cikitsAsUtram (7) · Śloka 7
অথ যথামযং যথাদোষং চ ধাত্র্যাঃ শমনশোধনানি প্রযুঞ্জীত||৭||
View original
अथ यथामयं यथादोषं च धात्र्याः शमनशोधनानि प्रयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTastanyacikitsA (8) · Śloka 10
তত্র বাতদূষিতে স্তন্যে দেবরারুসরলকটুরোহিণীবচাকুষ্ঠপাঠাভার্ঙ্গীংমাগধিকাবৃশ্চিকালীচিত্রকাজমোদশুণ্ঠীমরীচানাং ক্বাথং দশমূলক্বাথং বা ত্রিরাত্রং পাযযিত্বা বাতব্যাধিবিহিতানাং সর্পিষামন্যতমং নিগদং মদিরানুপানং দদ্যাদ্বাতহরদ্রব্যসিদ্ধং বা| ততঃ স্নিগ্ধাং মৃদু বিরেচ্য বস্তিকর্মণোপচরেত্| বাতঘ্নৈশ্চাভ্যঙ্গস্বেদোপদেহোন্মর্দনৈঃ| সরলরাস্নাজমোদাদেবদারুচূর্ণং সর্পিষা বালমবলেহযেত্| এবংবিধৈরেব চ বিপক্বং সশর্করং সর্পিঃ| অপি চ তিক্তানুরসং স্তন্যং মুদ্গমাষপলাশাশ্যাং কাকোলীযুগলেন চ শোধযেত্| প্রিযাঙ্গুধাতকোপুষ্পপদ্মকদেবদারুক্ষৌদ্রৈর্বা| কষাযানুরসং হিঙ্গুসৈন্ধববতা ঘৃতেন| ফেনিলং বিচ্ছিন্নং প্লবমানঞ্চ বিল্বাগ্নিমন্থশৃতেন পযসা হবিষা চ| সূপ্যপর্ণী কাকোলীবৃহত্যবল্গুজফলৈর্বা||১০||
View original
तत्र वातदूषिते स्तन्ये देवरारुसरलकटुरोहिणीवचाकुष्ठपाठाभार्ङ्गींमागधिकावृश्चिकालीचित्रकाजमोदशुण्ठीमरीचानां क्वाथं दशमूलक्वाथं वा त्रिरात्रं पाययित्वा वातव्याधिविहितानां सर्पिषामन्यतमं निगदं मदिरानुपानं दद्याद्वातहरद्रव्यसिद्धं वा| ततः स्निग्धां मृदु विरेच्य बस्तिकर्मणोपचरेत्| वातघ्नैश्चाभ्यङ्गस्वेदोपदेहोन्मर्दनैः| सरलरास्नाजमोदादेवदारुचूर्णं सर्पिषा बालमवलेहयेत्| एवंविधैरेव च विपक्वं सशर्करं सर्पिः| अपि च तिक्तानुरसं स्तन्यं मुद्गमाषपलाशाश्यां काकोलीयुगलेन च शोधयेत्| प्रियाङ्गुधातकोपुष्पपद्मकदेवदारुक्षौद्रैर्वा| कषायानुरसं हिङ्गुसैन्धववता घृतेन| फेनिलं विच्छिन्नं प्लवमानञ्च बिल्वाग्निमन्थशृतेन पयसा हविषा च| सूप्यपर्णी काकोलीबृहत्यवल्गुजफलैर्वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTastanyacikitsA (9) · Śloka 9
পিত্তেঽমৃতাপটোলপত্রসারিবাশতাবরীনিম্বচন্দনক্বাথং ধাত্রী বালশ্চ পিবেত্| ত্রিফলাভূনিম্বকটুকামুস্তক্বাথং বা| জীবকর্ষভকদ্বিকাকোলীমধুককট্ফলকর্কটশৃঙ্গীক্বাথং বা| সক্ষৌদ্রং পটোলাদিপদ্মকাদিং বা| সারিবাদিং ন্যগ্রোধাদিং বা| এভিরেব চ দ্রব্যৈঃ সর্পিষি পিত্তঘ্নানি চ বিরেচনানি শীতাংশ্চাভ্যঙ্গপ্রদেহসেকান্ কুর্যাত্| অপি-চ তাম্রাবভাসং পযো হৃদযমুদ্বেষ্টযতি| তত্প্রিযঙ্গুমুস্তাশাবরলোধ্রৈঃ শোধযেত্| অম্লানুরসমম্লপিত্তকরম্| তত্ দ্রাক্ষামধুকপযস্যাশ্রীপর্ণীভিঃ| কটুকানুরসং ছর্দ্যতীসারকাসশ্বাসকরম্| তত্ কাকোলীবিদারীভ্যাং মধুপর্ণ্যা চ| ভৃশোষ্ণমনামদাহজ্বরকরং বিরেচনং চ তচ্চন্দনোত্পলকমলৈঃ||৯||
View original
पित्तेऽमृतापटोलपत्रसारिवाशतावरीनिम्बचन्दनक्वाथं धात्री बालश्च पिबेत्| त्रिफलाभूनिम्बकटुकामुस्तक्वाथं वा| जीवकर्षभकद्विकाकोलीमधुककट्फलकर्कटशृङ्गीक्वाथं वा| सक्षौद्रं पटोलादिपद्मकादिं वा| सारिवादिं न्यग्रोधादिं वा| एभिरेव च द्रव्यैः सर्पिषि पित्तघ्नानि च विरेचनानि शीतांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान् कुर्यात्| अपि-च ताम्रावभासं पयो हृदयमुद्वेष्टयति| तत्प्रियङ्गुमुस्ताशाबरलोध्रैः शोधयेत्| अम्लानुरसमम्लपित्तकरम्| तत् द्राक्षामधुकपयस्याश्रीपर्णीभिः| कटुकानुरसं छर्द्यतीसारकासश्वासकरम्| तत् काकोलीविदारीभ्यां मधुपर्ण्या च| भृशोष्णमनामदाहज्वरकरं विरेचनं च तच्चन्दनोत्पलकमलैः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaduShTastanyacikitsA (10) · Śloka 10
কফে তু সৈন্ধবপিপ্পলীযুক্তং সর্পির্বালং পাযযেত্| সৈন্ধবমধুকসংসৃষ্টং বা মদনপুষ্পকল্কেন চ সক্ষৌদ্রেণ স্তনং বালস্য চোষ্ঠমালিম্পেত্| তেন সুখং বমতি| ধাত্রীং তু তীক্ষ্ণৈর্বামযেত্| ততঃ কৃতসংসর্জনাং পঞ্চমূলঘনবচাতিবিষাক্বাথং পাযযেত্| তগরসুরদারুসুরেন্দ্রযবপৃথ্বীকাবৃশ্চিকালীক্বাথং বা| আরগ্বধাদিং মুস্তাদিং বা| রূক্ষোষ্ণাংশ্চ নস্যধূমগণ্ডূষপরিষেকান্ শীলযেত্| অবিরুদ্ধংচান্নপানং যোজযেত্| অপি চ-লবণানুরসং বিসর্পকোঠকণ্ডূকরম্| তত্ পিচুমন্দপটোলীক্ষীরীবৃক্ষৈঃ শোধযেত্| তন্তুমদ্দৌর্বল্যশ্বাসকাসকরম্| তত্ পিপ্পলীনাগরচূর্ণেন সমধুঘৃতেন| গুরুসদনাত্মকং প্রতিশ্যাযসিঙ্ঘাণকক্ষীরালসককরম্| তত্ পাঠাব্যোষকল্কেন পঞ্চকোলচূর্ণেন বা ক্ষৌদ্রঘৃতাপ্লুতেন| দোষোপক্রমণীযং চেক্ষেত||১০||
View original
कफे तु सैन्धवपिप्पलीयुक्तं सर्पिर्बालं पाययेत्| सैन्धवमधुकसंसृष्टं वा मदनपुष्पकल्केन च सक्षौद्रेण स्तनं बालस्य चोष्ठमालिम्पेत्| तेन सुख़ं वमति| धात्रीं तु तीक्ष्णैर्वामयेत्| ततः कृतसंसर्जनां पञ्चमूलग़नवचातिविषाक्वाथं पाययेत्| तगरसुरदारुसुरेन्द्रयवपृथ्वीकावृश्चिकालीक्वाथं वा| आरग्वधादिं मुस्तादिं वा| रूक्षोष्णांश्च नस्यधूमगण्डूषपरिषेकान् शीलयेत्| अविरुद्धंचान्नपानं योजयेत्| अपि च-लवणानुरसं विसर्पकोठकण्डूकरम्| तत् पिचुमन्दपटोलीक्षीरीवृक्षैः शोधयेत्| तन्तुमद्दौर्बल्यश्वासकासकरम्| तत् पिप्पलीनागरचूर्णेन समधुग़ृतेन| गुरुसदनात्मकं प्रतिश्यायसिङ्ग़ाणकक्षीरालसककरम्| तत् पाठाव्योषकल्केन पञ्चकोलचूर्णेन वा क्षौद्रग़ृताप्लुतेन| दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrAlasakam (11) · Śloka 11
যদা পুনর্ধাত্রী সন্নিপাতপ্রকোপনান্যাসেবেত তদাঽস্যাস্ত্রযো মলা যুগপদ্বক্ষোঽভিপ্রপন্নাঃ ক্ষীরবহা রসাযনীঃ সমনুসৃত্য সঙ্কীর্ণলিঙ্গং স্তন্যমাবহন্তি| তচ্চেদবিজ্ঞানাত্ সততমপ্রত্যবেক্ষণাত্ প্রমাদাদ্বা মাতুঃ কুমারঃ পিবতি| ততঃ স তেন সলিলোপমমচ্ছং বিচ্ছিন্নমামং দুর্গন্ধি নানাবর্ণবেদনং ফেনিলমতিসার্যতে| পীতশ্বেতমূত্রতাবিষ্টম্ভতৃষ্ণাজ্বরচ্ছর্দিবিজৃম্ভিকাশুষ্কোদ্গারারুচিভ্রমাঙ্গভঙ্গবিক্ষেপকূজনঘ্ড়াণাক্ষিমুখপাকদৃষ্ট্যুপপ্লবস্বরসাদাদযশ্চাস্য প্রাদুর্ভবন্তি| তং ক্ষীরালসকমত্যযং চাচক্ষতে||১১||
View original
यदा पुनर्धात्री सन्निपातप्रकोपनान्यासेवेत तदाऽस्यास्त्रयो मला युगपद्वक्षोऽभिप्रपन्नाः क्षीरवहा रसायनीः समनुसृत्य सङ्कीर्णलिङ्गं स्तन्यमावहन्ति| तच्चेदविज्ञानात् सततमप्रत्यवेक्षणात् प्रमादाद्वा मातुः कुमारः पिबति| ततः स तेन सलिलोपममच्छं विच्छिन्नमामं दुर्गन्धि नानावर्णवेदनं फेनिलमतिसार्यते| पीतश्वेतमूत्रताविष्टम्भतृष्णाज्वरच्छर्दिविजृम्भिकाशुष्कोद्गारारुचिभ्रमाङ्गभङ्गविक्षेपकूजनघ्ऱाणाक्षिमुखपाकदृष्ट्युपप्लवस्वरसादादयश्चास्य प्रादुर्भवन्ति| तं क्षीरालसकमत्ययं चाचक्षते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrAlasakacikitsA (12) · Śloka 12
তত্র ধাত্রীং বালঞ্চ পূর্বমেবাশু বামযেত্| বিহিতসংসর্গযোশ্চ মুস্তাপাঠাতিবিষাকুষ্ঠকটুকানাং ক্বাথং পানায দদ্যাত্| রাস্নাজমোদাপ্রিযঙ্গুভদ্রদারূণাং বা| পাঠাতেজোবতীপুনর্নববৃশ্চিকালীনাং বা| ভূনিম্বামৃতাকুটজফলসারিবাণাং বা| বচাহরিদ্রাদিগণযোর্বা| পাঠাদিমহাকষাযস্য বা| জম্ব্বাম্রতিন্দুককপিত্থপত্রাণাং বা| বিল্বভঙ্গস্য বা| অনুবন্ধে চ যথাব্যাধিং প্রতিকুর্বীত||১২||
View original
तत्र धात्रीं बालञ्च पूर्वमेवाशु वामयेत्| विहितसंसर्गयोश्च मुस्तापाठातिविषाकुष्ठकटुकानां क्वाथं पानाय दद्यात्| रास्नाजमोदाप्रियङ्गुभद्रदारूणां वा| पाठातेजोवतीपुनर्नववृश्चिकालीनां वा| भूनिम्बामृताकुटजफलसारिवाणां वा| वचाहरिद्रादिगणयोर्वा| पाठादिमहाकषायस्य वा| जम्ब्वाम्रतिन्दुककपित्थपत्राणां वा| बिल्वभङ्गस्य वा| अनुबन्धे च यथाव्याधिं प्रतिकुर्वीत||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodBavAH gadAH (13) · Śloka 13
দন্তোদ্ভেদশ্চ সর্বরোগাযতনম্| বিশেষেণ তু তন্মূলা জ্বরশিরোভিতাপতৃষ্ণাভ্রমাভিষ্যন্দকুকূণকপোথকীবমথুকাসশ্বাসাতীসারবিসর্পাঃ||১৩||
View original
दन्तोद्भेदश्च सर्वरोगायतनम्| विशेषेण तु तन्मूला ज्वरशिरोभितापतृष्णाभ्रमाभिष्यन्दकुकूणकपोथकीवमथुकासश्वासातीसारविसर्पाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodBedakAlasyAyurmaryAdayABisambandhaH (14) · Śloka 14
স দীর্ঘাযুষোঽষ্টমান্মাসাত্ পরতো বা প্রবর্ততে| ইতরেষাং তু চতুর্থাত্| তে হ্যতিবাল্যে দন্তোত্পাদবেদনযা নিপীডিতা ন সম্যক্ সম্পূর্ণধাতুবলা ভবন্তি||১৪||
View original
स दीर्घायुषोऽष्टमान्मासात् परतो वा प्रवर्तते| इतरेषां तु चतुर्थात्| ते ह्यतिबाल्ये दन्तोत्पादवेदनया निपीडिता न सम्यक् सम्पूर्णधातुबला भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya punardantotpattau hetuH vRuddhAnAM punardantotpAdABAve hetushca (15) · Śloka 15
তত্রাঽস্থিমজ্জানৌ দন্তোত্পত্তিহেতূ| তদা চ তযোরসম্পূর্ণবীর্যত্বাত্ পুনঃ কালান্তরেণ দন্তানাং পতনমাপূর্যমাণধাতুত্বাচ্চ পুনরুত্থানমত এব চ বৃদ্ধানাং ন পুনর্দন্তোত্পত্তিঃ||১৫||
View original
तत्राऽस्थिमज्जानौ दन्तोत्पत्तिहेतू| तदा च तयोरसम्पूर्णवीर्यत्वात् पुनः कालान्तरेण दन्तानां पतनमापूर्यमाणधातुत्वाच्च पुनरुत्थानमत एव च वृद्धानां न पुनर्दन्तोत्पत्तिः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtAdinA patitAnAM dantAnAM punaranutpAde hetuH (16) · Śloka 16
বলান্নিপতিতানাং তু সহসা তদধিষ্ঠানগতধাতুবীজভ্রংশাত্ সন্ততিব্যুচ্ছেদাচ্ছোণিতাতিপ্রবৃত্ত্যাঽভিঘাতাচ্চ নিস্সারিতত্বাত্ সিরাণাং পুনরনুত্পাদঃ| এতেন রোগচ্যুতা অপি প্রাযশো ব্যাখ্যাতাঃ||১৬||
View original
बलान्निपतितानां तु सहसा तदधिष्ठानगतधातुबीजभ्रंशात् सन्ततिव्युच्छेदाच्छोणितातिप्रवृत्त्याऽभिघाताच्च निस्सारितत्वात् सिराणां पुनरनुत्पादः| एतेन रोगच्युता अपि प्रायशो व्याख्याताः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodBavakramaH (17) · Śloka 17
তৌ তু ধাতূ কালক্রমেণ পচ্যমানৌ যদা দন্তাশযমনুপ্রপদ্যেতে তদাঽস্য কিঞ্চিদুত্সেধনোর্ধ্বাধোদন্তমাংসসঙ্ঘট্টনাদঙ্গহর্ষো জাযতে| তদ্গতেন চ শ্লেষ্মণা কণ্ডূস্তযা চূচুকং দশ্যতে| যদ্যদালভতে তত্তদাস্যমানযতি| মারুতশ্চাস্য দন্তমূলেষু মূর্চ্ছতি| ততঃ স কফানুবিদ্ধোঽস্থিমজ্জস্থিতঃ সর্বতো বিসরন্ সহ পিত্তেন মলাংশ্চ দূষযন্ বিবিধান্যথোদিতানুপদ্রবানভিনির্বর্তযতি||১৭||
View original
तौ तु धातू कालक्रमेण पच्यमानौ यदा दन्ताशयमनुप्रपद्येते तदाऽस्य किञ्चिदुत्सेधनोर्ध्वाधोदन्तमांससङ्घट्टनादङ्गहर्षो जायते| तद्गतेन च श्लेष्मणा कण्डूस्तया चूचुकं दश्यते| यद्यदालभते तत्तदास्यमानयति| मारुतश्चास्य दन्तमूलेषु मूर्च्छति| ततः स कफानुविद्धोऽस्थिमज्जस्थितः सर्वतो विसरन् सह पित्तेन मलांश्च दूषयन् विविधान्यथोदितानुपद्रवानभिनिर्वर्तयति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantAnAmasamBavahetuH (18) · Śloka 18
যদা পুনর্দন্তমাংসাশ্রযো কেবলো বিকৃতঃ প্রবলোঽনিলঃ বাঽস্থিমজ্জানৌ শোষযতি তদা দ্বিজানামসম্ভব এবেতি||১৮||
View original
यदा पुनर्दन्तमांसाश्रयो केवलो विकृतः प्रबलोऽनिलः वाऽस्थिमज्जानौ शोषयति तदा द्विजानामसम्भव एवेति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahashlokaH (19) · Śloka 19
ভবন্তি চাত্র পৃষ্ঠভঙ্গে বিডালানাং বর্হিণাং চ শিখোদ্গমে| দন্তোদ্ভেদে চ বালানাং ন হি কিঞ্চিন্ন দূযতে||১৯||
View original
भवन्ति चात्र पृष्ठभङ्गे बिडालानां बर्हिणां च शिखोद्गमे| दन्तोद्भेदे च बालानां न हि किञ्चिन्न दूयते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlAmayacikitsAsUtrANi (20) · Śloka 20
যথাদোষং যথারোগং যথোদ্রেকং যথাবলম্| বিভজ্য দেশকালাদীংস্তত্র যোজ্যং ভিষগ্জিতম্| ত এব দোষা দূষ্যাশ্চ জ্বরাদ্যা ব্যাধযশ্চ যত্| অতস্তদেব ভৈষজ্যং মাত্রা ত্বস্য কনীযসী| সৌকুমার্যাল্পকাযত্বাত্সর্বান্নানুপসেবনাত্| স্নিগ্ধা এব সদা বালা ঘৃতক্ষীরনিষেবণাত্| সদ্যস্তান্ বমনং তস্মাত্ পাযযেন্মতিমান্মৃদু| বস্তিং সাধ্যে বিরেকেণ মর্শেন প্রতিমর্শনম্| যুঞ্জ্যাদ্বিরেচনাদীংস্তু ধাত্র্যা এব যথোচিতান্||২০||
View original
यथादोषं यथारोगं यथोद्रेकं यथाबलम्| विभज्य देशकालादींस्तत्र योज्यं भिषग्जितम्| त एव दोषा दूष्याश्च ज्वराद्या व्याधयश्च यत्| अतस्तदेव भैषज्यं मात्रा त्वस्य कनीयसी| सौकुमार्याल्पकायत्वात्सर्वान्नानुपसेवनात्| स्निग्धा एव सदा बाला घृतक्षीरनिषेवणात्| सद्यस्तान् वमनं तस्मात् पाययेन्मतिमान्मृदु| बस्तिं साध्ये विरेकेण मर्शेन प्रतिमर्शनम्| युञ्ज्याद्विरेचनादींस्तु धात्र्या एव यथोचितान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyadoShaharAH yogAH (21) · Śloka 21
মূর্বাব্যোষবরাকোলজম্বূত্বগ্দারূসর্ষপাঃ| সপাঠা মধুনা লীঢাঃ স্তন্যদোষহরাঃ পরম্| ইক্ষুমূলকশের্বাখ্যযষ্ট্যাহ্বৈস্তনু শুদ্ধ্যতি| সান্দ্রং তু ক্ষৌদ্রকাশ্মর্যগুডূচীতণ্ডুলাম্বুভিঃ| শৃতৈর্বা সুরসশ্বেতসর্ষপাবৃহতীদ্বযৈঃ| গ্রথিতং পদ্মকোশীরফলিনীশ্বেতচন্দনৈঃ||২১||
View original
मूर्वाव्योषवराकोलजम्बूत्वग्दारूसर्षपाः| सपाठा मधुना लीढाः स्तन्यदोषहराः परम्| इक्षुमूलकशेर्वाख्ययष्ट्याह्वैस्तनु शुद्ध्यति| सान्द्रं तु क्षौद्रकाश्मर्यगुडूचीतण्डुलाम्बुभिः| शृतैर्वा सुरसश्वेतसर्षपाबृहतीद्वयैः| ग्रथितं पद्मकोशीरफलिनीश्वेतचन्दनैः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodBavarogANAM cikitsA (22) · Śloka 22
দন্তপালীং সমধুনা চূর্ণেন প্রতিসারযেত্| পিপ্প্ল্যা ধাতকীপুষ্পধাত্রীফলকৃতেন বা| বাধ্রীণসকপোতোত্থরজস্তদ্বচ্চ যোজিতম্| লাবতিত্তিরবল্লূররজঃ পুষ্পরসদ্রুতম্| দ্রুতং করোতি বালানাং দন্তকেসরবন্মুখম্| বচাদ্বিবৃহতীপাঠাকটুকাতিবিষাধনৈঃ| মধুরৈশ্চ ঘৃতং সিদ্ধং সিদ্ধং দশনজন্মনি||২২||
View original
दन्तपालीं समधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत्| पिप्प्ल्या धातकीपुष्पधात्रीफलकृतेन वा| वाध्रीणसकपोतोत्थरजस्तद्वच्च योजितम्| लावतित्तिरवल्लूररजः पुष्परसद्रुतम्| द्रुतं करोति बालानां दन्तकेसरवन्मुखम्| वचाद्विबृहतीपाठाकटुकातिविषाधनैः| मधुरैश्च घृतं सिद्धं सिद्धं दशनजन्मनि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaranAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ভদ্রদারু ঘনং যষ্টী সমঙ্গা সসিতোপলা| বাতজ্বরপরীতাঙ্গঃ পিবেদন্তরপানকম্| সুরাহ্বঘনযষ্ট্যাহ্বপযস্যাংশুমতীদ্বযম্| নাগরং মরিচং ভার্ঙ্গী বৃশ্চিকালী শতাবরী| ঘৃতং তত্ক্বাথদুগ্ধাভ্যাং সিদ্ধং হন্ত্যনিলজ্বরম্| বালস্য পানাভ্যঙ্গাভ্যামেভিশ্চোন্মর্দনং হিতম্| হরিদ্রাকুষ্ঠষড্গ্রন্থশতপুষ্পাহরেণুভিঃ| ভার্ঙ্গ্যৈলাসুষবীরাস্নাবর্ষাভূনতসর্ষপৈঃ| অক্ষাংশৈঃ সাম্বুসৌবীরৈর্মস্তুপিষ্টৈর্মরুজ্জ্বরে| তৈলপ্রস্থং সুরামণ্ডতুল্যমভ্যঞ্জনং পচেত্||২৩||
View original
भद्रदारु घनं यष्टी समङ्गा ससितोपला| वातज्वरपरीताङ्गः पिबेदन्तरपानकम्| सुराह्वघनयष्ट्याह्वपयस्यांशुमतीद्वयम्| नागरं मरिचं भार्ङ्गी वृश्चिकाली शतावरी| घृतं तत्क्वाथदुग्धाभ्यां सिद्धं हन्त्यनिलज्वरम्| बालस्य पानाभ्यङ्गाभ्यामेभिश्चोन्मर्दनं हितम्| हरिद्राकुष्ठषड्ग्रन्थशतपुष्पाहरेणुभिः| भार्ङ्ग्यैलासुषवीरास्नावर्षाभूनतसर्षपैः| अक्षांशैः साम्बुसौवीरैर्मस्तुपिष्टैर्मरुज्ज्वरे| तैलप्रस्थं सुरामण्डतुल्यमभ्यञ्जनं पचेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvare~atisAre ca yogAH (24) · Śloka 24
লাজনীলোত্পলকণামধুকাঞ্জনশর্করম্| পিত্তজ্বরমতীসারং মধুলীঢং নিবর্তযেত্| লাজদ্বিপিপ্পলীক্বাথঃ শর্করামধুসংযুতঃ| পীতো জ্বরমতীসারং তৃষ্ণাং ছর্দিং চ নাশযেত্| আমাতিসারে রক্তে চ কল্কিতাং জগপিপ্পলীম্| পাযযেচ্ছর্করোপেতাং চূর্ণং বা দেবদারুজম্||২৪||
View original
लाजनीलोत्पलकणामधुकाञ्जनशर्करम्| पित्तज्वरमतीसारं मधुलीढं निवर्तयेत्| लाजद्विपिप्पलीक्वाथः शर्करामधुसंयुतः| पीतो ज्वरमतीसारं तृष्णां छर्दिं च नाशयेत्| आमातिसारे रक्ते च कल्कितां जगपिप्पलीम्| पाययेच्छर्करोपेतां चूर्णं वा देवदारुजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiro~aBitApe yogAH (25) · Śloka 25
শোরোভিতাপে সঘৃতৈঃ শিরঃ শীতৈঃ প্রলেপযেত্| পত্রৈঃ কপিত্থচাঙ্গেরীবদরীকাকমাচিজৈঃ| শিরোরুক্ চ্ছর্দ্যতীসারনাশনং মূর্ধলেপনম্| গবাদনীং দাডিমঞ্চ তৃড্বান্ কোষ্ণাম্ভসা পিবেত্||২৫||
View original
शोरोभितापे सघृतैः शिरः शीतैः प्रलेपयेत्| पत्रैः कपित्थचाङ्गेरीबदरीकाकमाचिजैः| शिरोरुक् च्छर्द्यतीसारनाशनं मूर्धलेपनम्| गवादनीं दाडिमञ्च तृड्वान् कोष्णाम्भसा पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNakAdyakShirogaghnAH yogAH (26) · Śloka 26
কুর্যাত্ কুকূণপোথক্যোর্যথোক্তং স্বং স্বমৌষধম্| মনঃশিলাশঙ্খনাভিঃ পিপ্পল্যো মধুযষ্টিকা| ক্ষৌদ্রেণ ঘৃষ্টা গুলিকা শিশোঃ সর্বাক্ষিরোগজিত্| পিপ্পলীতণ্ডুলৈর্মুদ্গৈঃ সুমনঃ কোরকৈর্যবৈঃ| নীলোত্পলস্য পত্রৈশ্চ শ্রেষ্ঠা বর্তিঃ শতোন্মিতৈঃ||২৬||
View original
कुर्यात् कुकूणपोथक्योर्यथोक्तं स्वं स्वमौषधम्| मनःशिलाशङ्खनाभिः पिप्पल्यो मधुयष्टिका| क्षौद्रेण घृष्टा गुलिका शिशोः सर्वाक्षिरोगजित्| पिप्पलीतण्डुलैर्मुद्गैः सुमनः कोरकैर्यवैः| नीलोत्पलस्य पत्रैश्च श्रेष्ठा वर्तिः शतोन्मितैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAdinAshanAH yogAH (27) · Śloka 27
প্রিযঙ্গ্বঞ্জনমুস্তানাং চূর্ণস্তণ্ডুলবারিণা| তৃষ্ণাতিসারবমথূন্ হন্তি পীতঃ সমাক্ষিকঃ| পটোলনিম্বকুটজসপ্তপর্ণং সদীপ্যকম্| দেবদারুবিডঙ্গানি সরলো মাক্ষিকং ঘৃতম্| লীঢং জ্বরমতীসারং কাসং পাণ্ড্বামযং বমিম্| হন্যাচ্চ মাতৃকাদোষান্ রোগানন্যাংশ্চ তদ্বিধান্||২৭||
View original
प्रियङ्ग्वञ्जनमुस्तानां चूर्णस्तण्डुलवारिणा| तृष्णातिसारवमथून् हन्ति पीतः समाक्षिकः| पटोलनिम्बकुटजसप्तपर्णं सदीप्यकम्| देवदारुविडङ्गानि सरलो माक्षिकं घृतम्| लीढं ज्वरमतीसारं कासं पाण्ड्वामयं वमिम्| हन्याच्च मातृकादोषान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajvaraghnAH yogAH (28) · Śloka 28
মধুকব্যোষষড্গ্রন্থাগ্রন্থিকাস্পৃষ্টরোদিকাঃ| ক্ষীরিণাঞ্চ প্রবালানি পাঠা চ বিপচেদ্ ঘৃতম্| তত্পীতং সমধু শ্লেষ্মজ্বরঘ্নং দীপনং পরম্| রাস্নৈলানততর্কারীমধুশিগ্রুসুরাহ্বযৈঃ| সবিল্বকুষ্ঠবরণরেণূকামিসিভিঃ কৃতঃ| শ্লেষ্মজ্বরহরো লেপস্তৈলমভ্যঞ্জনং চ তৈঃ| মণ্ডলানি তু সাজ্যেন গজমূত্রেণ লেপযেত্||২৮||
View original
मधुकव्योषषड्ग्रन्थाग्रन्थिकास्पृष्टरोदिकाः| क्षीरिणाञ्च प्रवालानि पाठा च विपचेद् घृतम्| तत्पीतं समधु श्लेष्मज्वरघ्नं दीपनं परम्| रास्नैलानततर्कारीमधुशिग्रुसुराह्वयैः| सबिल्वकुष्ठवरणरेणूकामिसिभिः कृतः| श्लेष्मज्वरहरो लेपस्तैलमभ्यञ्जनं च तैः| मण्डलानि तु साज्येन गजमूत्रेण लेपयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvarogaghnaM rajanyAdicUrNam (29) · Śloka 29
রজনীদারূসরলশ্রেযসীবৃহতীদ্বযম্| পৃশ্নিপর্ণী শতাহ্বা চ লীঢং মাক্ষিকসর্পিষা| গ্রহণীদীপনং শ্রেষ্ঠং মারুতস্যানুলোমনম্| অতীসারজ্বরশ্বাসকামলাপাণ্ডুকাসজিত্| বালস্য সর্বরোগেষু পূজিতং বলবর্ণদম্||২৯||
View original
रजनीदारूसरलश्रेयसीबृहतीद्वयम्| पृश्निपर्णी शताह्वा च लीढं माक्षिकसर्पिषा| ग्रहणीदीपनं श्रेष्ठं मारुतस्यानुलोमनम्| अतीसारज्वरश्वासकामलापाण्डुकासजित्| बालस्य सर्वरोगेषु पूजितं बलवर्णदम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisArAdinAshanAH yogAH (30) · Śloka 30
বিল্বপেশীগজকণাধাতকীলোধ্রবালকম্| হন্তি লীঢমতিসারং শিশোঃ ক্ষৌদ্রদ্রুতং দ্রুতম্| ত্রিফলাধাতকীপুষ্পপদ্মবিল্বশলাটুভিঃ| সকট্বঙ্গৈর্ঘৃতং সিদ্ধমুদরামযনাশনম্| পথ্যাসৌবর্চলক্ষারবেল্লব্যোষাগ্নিহিঙ্গুভিঃ| তিক্তযা চ ঘৃতং সিদ্ধং সমক্ষীরং ব্যপোহতি| শূলানাহগুদভ্রংশশ্বাসকাসবিলম্বিকাঃ||৩০||
View original
बिल्वपेशीगजकणाधातकीलोध्रबालकम्| हन्ति लीढमतिसारं शिशोः क्षौद्रद्रुतं द्रुतम्| त्रिफलाधातकीपुष्पपद्मबिल्वशलाटुभिः| सकट्वङ्गैर्घृतं सिद्धमुदरामयनाशनम्| पथ्यासौवर्चलक्षारवेल्लव्योषाग्निहिङ्गुभिः| तिक्तया च घृतं सिद्धं समक्षीरं व्यपोहति| शूलानाहगुदभ्रंशश्वासकासविलम्बिकाः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhakAshyapanirmitaM sama~ggAdighRutam (31) · Śloka 31
সমঙ্গাধাতকীলোধ্রকুটন্নটবলাদ্বযৈঃ| মহাসহাক্ষুদ্রসহামুদ্গবিল্বশলাটুভিঃ| সকার্পাসীফলৈস্তোযে সধিতৈঃ সাধিতং ঘৃতম্| ক্ষারমস্তুযুতং হন্তি শীঘ্রং দন্তোদ্ভবোদ্ভবান্| বিবিধানামযানেতদ্বৃদ্ধকাশ্যপনির্মিতম্||৩১||
View original
समङ्गाधातकीलोध्रकुटन्नटबलाद्वयैः| महासहाक्षुद्रसहामुद्गबिल्वशलाटुभिः| सकार्पासीफलैस्तोये सधितैः साधितं घृतम्| क्षारमस्तुयुतं हन्ति शीघ्रं दन्तोद्भवोद्भवान्| विविधानामयानेतद्वृद्धकाश्यपनिर्मितम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantodBavarogeShu bAlaM nAtitantrayet (32) · Śloka 32
দন্তোদ্ভেদোত্থরোগেষু ন বালমতিতন্ত্রযেত্| স্বযমপ্যুপশাম্যন্তি জাতদন্তস্য যদ্গদাঃ||৩২||
View original
दन्तोद्भेदोत्थरोगेषु न बालमतितन्त्रयेत्| स्वयमप्युपशाम्यन्ति जातदन्तस्य यद्गदाः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantAnAM patanaM punarudBavashca (33) · Śloka 33
যাবন্মাসস্য যো জাতস্তাবদ্বর্ষস্য স দ্বিজঃ| পততি প্রাযশোঽষ্টানাং তেষাং পূর্বেষু সম্ভবঃ||৩৩||
View original
यावन्मासस्य यो जातस्तावद्वर्षस्य स द्विजः| पतति प्रायशोऽष्टानां तेषां पूर्वेषु सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumArashoShaH (34) · Śloka 34
অত্যহঃ স্বপ্নশীতাম্বুশ্লৈশ্মিকস্তন্যসেবিনঃ| শিশোঃ কফেন রূদ্ধেষু স্রোতস্সু রসবাহিষু| অরোচকঃ প্রতিশ্যাযো জ্বরঃ কাসশ্চ জাযতে| কুমারঃ শুষ্যতি ততঃ স্নিগ্ধশুক্লমুখেক্ষণঃ||৩৪||
View original
अत्यहः स्वप्नशीताम्बुश्लैश्मिकस्तन्यसेविनः| शिशोः कफेन रूद्धेषु स्रोतस्सु रसवाहिषु| अरोचकः प्रतिश्यायो ज्वरः कासश्च जायते| कुमारः शुष्यति ततः स्निग्धशुक्लमुखेक्षणः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumArashoShacikitsA (35) · Śloka 35
সৈন্ধবব্যোষশার্ঙ্গেষ্ঠাপাঠাগিরিকদম্বকান্| শুষ্যতো মধুসর্পির্ভ্যামরুচ্যাদিষু যোজযেত্| অশোকরোহিণীযুক্তং পঞ্চকোলং চ চূর্ণিতম্| বদরীধাতকীধাত্রীচূর্ণং বা সর্পিষা দ্রুতম্| অশ্বলিণ্ডরসক্ষৌদ্রযুক্তাং বা মধুযষ্টিকাম্| দ্বিবার্তাকীফলরসং কেবলং বাশ্ববিড্রসম্| মধুনা বা ধনব্যোষপাঠামূর্বাশতাবরী| সপযস্যা পৃথক্পর্ণী ঘৃতং বা মাক্ষিকান্বিতম্| স্থিরামরতরুব্যোষদ্বিপুনর্নবসাধিতম্| স্থিরাবচাদ্বিবৃহতীকাকোলীপিপ্পলীনতৈঃ| নিচুলোত্পলবর্ষাভূভার্ঙ্গীমুস্তৈশ্চ কার্ষিকৈঃ| সিদ্ধং প্রস্থার্ধমাজ্যস্য স্রোতসাং শোধনং পরম্| সিংহ্যশ্বগন্ধাসুরসকণাগর্ভং চ তদ্গুণম্| যষ্ট্যাহ্বপিপ্পলীলোধ্রপদ্মকোত্পলচন্দনৈঃ| তালীসসারিবাভ্যাঞ্চ সাধিতং শোষজিদ্ধৃতম্| রাস্নামধূলিকাভার্ঙ্গীপিপ্পলীদেবদারুভিঃ| অশ্বগন্ধাদ্বিকাকোলীশৃঙ্গ্যর্ষভকজীবকৈঃ| সূপ্যপর্ণীবিডঙ্গৈশ্চ কল্কিতৈঃ সাধিতং ঘৃতম্| শশোত্তমাঙ্গনির্যূহে শুষ্যতঃ পুষ্টিকৃত্ পরম্| বচাবযস্থাতগরকাযস্থাচোরকৈঃ শৃতম্| বস্তমূত্রসুরাভ্যাং চ তৈলমভ্যঞ্জনে হিতম্| দ্বে বলে তুম্বুরুচ্ছল্লী বচা গিরিকদম্বকঃ| সুরাপিষ্টঃ প্রদেহঃ স্যাদধঃ কাযে বিশুষ্য তাম্| সিংহস্কন্দীসিংহবল্লীকরমর্দীত্রিকণ্টকৈঃ| ভঙ্গৈঃ ক্বাথঃ কুমারাণাং শুষ্যতাং পরিষেচনম্| সাশোকরোহিণীং কৃষ্ণাং মধ্বাজ্যেন লিহঞ্জযেত্| শিশুঃ শোষং শরীরস্য সসিতচ্ছাগদুগ্ধভুক্||৩৫||
View original
सैन्धवव्योषशार्ङ्गेष्ठापाठागिरिकदम्बकान्| शुष्यतो मधुसर्पिर्भ्यामरुच्यादिषु योजयेत्| अशोकरोहिणीयुक्तं पञ्चकोलं च चूर्णितम्| बदरीधातकीधात्रीचूर्णं वा सर्पिषा द्रुतम्| अश्वलिण्डरसक्षौद्रयुक्तां वा मधुयष्टिकाम्| द्विवार्ताकीफलरसं केवलं वाश्वविड्रसम्| मधुना वा धनव्योषपाठामूर्वाशतावरी| सपयस्या पृथक्पर्णी घृतं वा माक्षिकान्वितम्| स्थिरामरतरुव्योषद्विपुनर्नवसाधितम्| स्थिरावचाद्विबृहतीकाकोलीपिप्पलीनतैः| निचुलोत्पलवर्षाभूभार्ङ्गीमुस्तैश्च कार्षिकैः| सिद्धं प्रस्थार्धमाज्यस्य स्रोतसां शोधनं परम्| सिंह्यश्वगन्धासुरसकणागर्भं च तद्गुणम्| यष्ट्याह्वपिप्पलीलोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः| तालीससारिवाभ्याञ्च साधितं शोषजिद्धृतम्| रास्नामधूलिकाभार्ङ्गीपिप्पलीदेवदारुभिः| अश्वगन्धाद्विकाकोलीशृङ्ग्यर्षभकजीवकैः| सूप्यपर्णीविडङ्गैश्च कल्कितैः साधितं घृतम्| शशोत्तमाङ्गनिर्यूहे शुष्यतः पुष्टिकृत् परम्| वचावयस्थातगरकायस्थाचोरकैः शृतम्| बस्तमूत्रसुराभ्यां च तैलमभ्यञ्जने हितम्| द्वे बले तुम्बुरुच्छल्ली वचा गिरिकदम्बकः| सुरापिष्टः प्रदेहः स्यादधः काये विशुष्य ताम्| सिंहस्कन्दीसिंहवल्लीकरमर्दीत्रिकण्टकैः| भङ्गैः क्वाथः कुमाराणां शुष्यतां परिषेचनम्| साशोकरोहिणीं कृष्णां मध्वाज्येन लिहञ्जयेत्| शिशुः शोषं शरीरस्य ससितच्छागदुग्धभुक्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkakAsacikitsA (36) · Śloka 36
শুষ্ককাসে কুমারস্য ধাত্র্যাঃ স্তন্যবিশোধনঃ| মাষযূষঃ প্রযোক্তব্যঃ সকৃষ্ণো ঘৃতভর্জিতঃ| মধুনাঽতিবিষাশৃঙ্গীপিপ্পলীর্লেহযেচ্ছিশুম্| একাং বাতিবিষাং কাসজ্বরচ্ছর্দিরুপদ্গুতম্| কাসতৃট্চ্ছর্দ্যতীসারৈরর্দিতং লাজতর্পণম্| লাজতালীসপত্রং বা বীজানি কমলস্য বা| লোধ্রপ্রিযঙ্গুকল্কং বা পাযযেত্তণ্ডুলাম্ভসা| শর্করামধুসংযুক্তং লাজকুস্তুম্বরীরজঃ||৩৬||
View original
शुष्ककासे कुमारस्य धात्र्याः स्तन्यविशोधनः| माषयूषः प्रयोक्तव्यः सकृष्णो घृतभर्जितः| मधुनाऽतिविषाशृङ्गीपिप्पलीर्लेहयेच्छिशुम्| एकां वातिविषां कासज्वरच्छर्दिरुपद्गुतम्| कासतृट्च्छर्द्यतीसारैरर्दितं लाजतर्पणम्| लाजतालीसपत्रं वा बीजानि कमलस्य वा| लोध्रप्रियङ्गुकल्कं वा पाययेत्तण्डुलाम्भसा| शर्करामधुसंयुक्तं लाजकुस्तुम्बरीरजः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CardyAdInAM cikitsA (37) · Śloka 37
বৃহতীফলমূলত্বক্পিপ্পলীগ্রন্থিকৈঃ কৃতঃ| তবক্ষীরীযুতৈঃ ক্বাথো মধুনা হন্তি শীলিতঃ| ছর্দিমূর্চ্ছাজ্বরশ্বাসকাসাতীসারপীনসান্| পঞ্চকোলদ্বিবাড়্র্তাকীমূলভার্ঙ্গীতুগাহ্বযাঃ| ক্ষৌদ্রাজ্যলীঢাঃ শ্বসনকাসপীনসরুক্চ্ছর্দিঃ| শ্যামাতিমুক্তাতক্কারীকুসুমক্বাথসাধিতম্| যষ্টিগর্ভং ধৃতং তৃষ্ণাহিধ্মাশ্বাসাস্রপিত্তনুত্||৩৭||
View original
बृहतीफलमूलत्वक्पिप्पलीग्रन्थिकैः कृतः| तवक्षीरीयुतैः क्वाथो मधुना हन्ति शीलितः| छर्दिमूर्च्छाज्वरश्वासकासातीसारपीनसान्| पञ्चकोलद्विवाऱ्र्ताकीमूलभार्ङ्गीतुगाह्वयाः| क्षौद्राज्यलीढाः श्वसनकासपीनसरुक्च्छर्दिः| श्यामातिमुक्तातक्कारीकुसुमक्वाथसाधितम्| यष्टिगर्भं धृतं तृष्णाहिध्माश्वासास्रपित्तनुत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pItastanyaCardane cikitsA (38) · Śloka 38
পীতং পীতং বমতি যঃ স্তন্যং তং মধুসর্পিষা| দ্বিবার্তাকীফলরসং পঞ্চকোলং চ লেহযেত্| পিপ্পলীপঞ্চলবণং কৃমিজিত্ পারিভদ্রকম্| তদ্বল্লিহ্যাত্তথা ব্যোষং মষী বা রোমচর্মণাম্| লাভতঃ শল্যকশ্বাবিট্গোধর্ষ্যশিখিজন্মনাম্| খদিরার্জুনতালীসকুষ্ঠচন্দনজে রসে| সক্ষীরং সাধিতং সর্পির্বমথুং বিনিযচ্ছতি| ক্ষীরীপ্রবালমধুকদর্ভমূলবিসোত্পলৈঃ| তৃষ্ণাদাহজ্বরহরঃ কষাযঃ সসিতামধুঃ| শর্করাদাডিমকণানাগকেসরজীবকম্| লিহন্ কুমারঃ ক্ষৌদ্রেণ তৃট্চ্ছর্দিভ্যাং বিমুচ্যতে| লাজৈঃ সচন্দনোশীরযষ্টীমধুকপদ্মকৈঃ| লিপ্তো ধৌতঃ স্তনঃ পীতো ভ্রমতৃড্দাহমোহহা||৩৮||
View original
पीतं पीतं वमति यः स्तन्यं तं मधुसर्पिषा| द्विवार्ताकीफलरसं पञ्चकोलं च लेहयेत्| पिप्पलीपञ्चलवणं कृमिजित् पारिभद्रकम्| तद्वल्लिह्यात्तथा व्योषं मषी वा रोमचर्मणाम्| लाभतः शल्यकश्वाविट्गोधर्ष्यशिखिजन्मनाम्| खदिरार्जुनतालीसकुष्ठचन्दनजे रसे| सक्षीरं साधितं सर्पिर्वमथुं विनियच्छति| क्षीरीप्रवालमधुकदर्भमूलविसोत्पलैः| तृष्णादाहज्वरहरः कषायः ससितामधुः| शर्करादाडिमकणानागकेसरजीवकम्| लिहन् कुमारः क्षौद्रेण तृट्च्छर्दिभ्यां विमुच्यते| लाजैः सचन्दनोशीरयष्टीमधुकपद्मकैः| लिप्तो धौतः स्तनः पीतो भ्रमतृड्दाहमोहहा||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gGanodBUtakArshyAdicikitsA (39) · Śloka 39
অস্নেহলবণং পীত্বা সংস্কৃতং লাবজং রসম্| সশর্করং বিজযতে বালো লঙ্ঘনজান্ গদান্||৩৯||
View original
अस्नेहलवणं पीत्वा संस्कृतं लावजं रसम्| सशर्करं विजयते बालो लङ्घनजान् गदान्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahApadmavisarpaH (40) · Śloka 40
বিসর্পস্তু শিশোঃ প্রাণনাশনঃ বস্তিশীর্ষজঃ| পদ্মবর্ণো মহাপদ্মনামা দোষত্রযোদ্ভবঃ| শাখাভ্যাং হৃদযং যাতি হৃদযাদ্বা গুদং ব্রজেত্||৪০||
View original
विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनः बस्तिशीर्षजः| पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः| शाखाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadantajAtasya shAntikarma (41) · Śloka 41
সদন্তো জাযতে যস্তু দন্তাঃ প্রাগ্যস্য চোত্তরাঃ| কুর্বীত তস্মিন্নুত্পাতে শান্তিং তং চ দ্বিজাতযে| দদ্যাত্ সদক্ষিণং বালং নৈগমেষং চ পূজযেত্| বত্সস্য মধুলাজানামাপূর্যপ্রাঙ্মুখো মুখম্| চুম্বেত্কুমারস্ত্রীন্ বারান্ প্রাযশ্চিত্তমিদং পরম্| নাবমারোহযেত্ বালং স্নাতং স্কন্ধং গজস্য বা| ভোজযেত্ ব্রাহ্মণাংশ্চাত্র পাযসং মধুসর্পিষা||৪১||
View original
सदन्तो जायते यस्तु दन्ताः प्राग्यस्य चोत्तराः| कुर्वीत तस्मिन्नुत्पाते शान्तिं तं च द्विजातये| दद्यात् सदक्षिणं बालं नैगमेषं च पूजयेत्| वत्सस्य मधुलाजानामापूर्यप्राङ्मुखो मुखम्| चुम्बेत्कुमारस्त्रीन् वारान् प्रायश्चित्तमिदं परम्| नावमारोहयेत् बालं स्नातं स्कन्धं गजस्य वा| भोजयेत् ब्राह्मणांश्चात्र पायसं मधुसर्पिषा||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paribhavAkhyavyAdheshcikitsA (42) · Śloka 42
মাতুঃ কুমারো গর্ভিণ্যাঃ স্তন্যং প্রাযোঽপিবন্নপি| কাসাগ্নিনসাদবমথুতন্দ্রাকার্শ্যারুচিভ্রমৈঃ| যুজ্যতে কোষ্ঠবৃদ্ধ্যা চ তমাহুঃ পারিগর্ভিকম্| রোগং পরিভবাখ্যং চ যুঞ্জ্যাত্তত্রাগ্নিদীপনম্| পিপ্পলীপিপ্পলীমূলকটুকাদেবদারুভিঃ| ক্ষারদ্বযবিডাজাজীবিল্বমধ্যাগ্নিদীপ্যকৈঃ| দধিসৌবীরকসুরামণ্ডৈশ্চ বিপচেদ্ ঘৃতম্| হন্তি প্রযুক্তং তত্কালে রোগান্ পারিভবাশ্রযান্||৪২||
View original
मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायोऽपिबन्नपि| कासाग्निनसादवमथुतन्द्राकार्श्यारुचिभ्रमैः| युज्यते कोष्ठवृद्ध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम्| रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलकटुकादेवदारुभिः| क्षारद्वयविडाजाजीबिल्वमध्याग्निदीप्यकैः| दधिसौवीरकसुरामण्डैश्च विपचेद् घृतम्| हन्ति प्रयुक्तं तत्काले रोगान् पारिभवाश्रयान्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariBavAntaraM tatra cikitsA ca (43) · Śloka 43
অন্নেনোপহিতং স্তন্যং পিবতো বিহিতান্ পরম্| ইমানেব গদান্ কুর্যাত্ কুর্যাত্তেষ্বেতদেব চ| পীতং পীতং চ যঃ স্তন্যং সবাতমতিসার্যতে| তস্যাপ্যেতত্পরং পথ্যং দীপনং বলবর্ণকৃত্| অত্যুদ্রিক্তক্ষুধং বালং পরিভূতং লেহযেত্| বিদারীযবগোধূমকণাচূর্ণং ঘৃতাপ্লুতম্| পাযযেদনু চ ক্ষীরং শৃতং সমধুশর্করম্| অক্ষমজ্জাদ্বিকাকোলীযষ্টীমধুকমোরটঃ| শ্রপযেত্ ক্ষীরমাজ্যং বা বীজৈরিক্ষুরকস্য চ| তত্প্রযোজ্যং গুরু স্নিগ্ধং যচ্চাত্যগ্নৌ পুরেরিতম্| শ্ববাযসবিডালানামুচ্ছিষ্টেন জলেন চ| স্নাপযেত্তং ন চেদেবং ক্ষুত্তস্য প্রশমং ব্রজেত্| ক্ষীরীপাদপমূলস্থং বিধিনা স্নাপিতং ততঃ| বস্ত্ররত্নাদ্যলঙ্কারৈঃ কুমারং ভূষযেত্ সিতৈঃ| বৃক্ষং চানু ততঃ কুর্যাদ্ভূষণব্যত্যযং তযোঃ| এতদাযুঃপ্রদং ধন্যং স্নপনং সর্বরোগজিত্| জটীভূতকচাক্ষ্যাদিপক্ষ্মাণমতিলোলুপম্| গোমূত্রগন্ধিং স্নপযেত্তীর্থে গব্যশকৃদ্রসৈঃ| বচাপুষ্পশিলাকুষ্ঠবযস্থাহিঙ্গুকট্ফলৈঃ| সবস্তমূত্রমদিরৈস্তৈলমভ্যঞ্জনং পচেত্| বালাবিদারীত্রিকটুকুষ্ঠোশীরকুচন্দনৈঃ| সিদ্ধং পীতং হবির্হন্তি তং বিকারমশেষতঃ||৪৩||
View original
अन्नेनोपहितं स्तन्यं पिबतो विहितान् परम्| इमानेव गदान् कुर्यात् कुर्यात्तेष्वेतदेव च| पीतं पीतं च यः स्तन्यं सवातमतिसार्यते| तस्याप्येतत्परं पथ्यं दीपनं बलवर्णकृत्| अत्युद्रिक्तक्षुधं बालं परिभूतं लेहयेत्| विदारीयवगोधूमकणाचूर्णं घृताप्लुतम्| पाययेदनु च क्षीरं शृतं समधुशर्करम्| अक्षमज्जाद्विकाकोलीयष्टीमधुकमोरटः| श्रपयेत् क्षीरमाज्यं वा बीजैरिक्षुरकस्य च| तत्प्रयोज्यं गुरु स्निग्धं यच्चात्यग्नौ पुरेरितम्| श्ववायसबिडालानामुच्छिष्टेन जलेन च| स्नापयेत्तं न चेदेवं क्षुत्तस्य प्रशमं व्रजेत्| क्षीरीपादपमूलस्थं विधिना स्नापितं ततः| वस्त्ररत्नाद्यलङ्कारैः कुमारं भूषयेत् सितैः| वृक्षं चानु ततः कुर्याद्भूषणव्यत्ययं तयोः| एतदायुःप्रदं धन्यं स्नपनं सर्वरोगजित्| जटीभूतकचाक्ष्यादिपक्ष्माणमतिलोलुपम्| गोमूत्रगन्धिं स्नपयेत्तीर्थे गव्यशकृद्रसैः| वचापुष्पशिलाकुष्ठवयस्थाहिङ्गुकट्फलैः| सबस्तमूत्रमदिरैस्तैलमभ्यञ्जनं पचेत्| वालाविदारीत्रिकटुकुष्ठोशीरकुचन्दनैः| सिद्धं पीतं हविर्हन्ति तं विकारमशेषतः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parvAnuplavaH taccikitsA ca (44) · Śloka 44
শিরঃ পৃষ্ঠং ততো মুষ্কৌ ততঃ পাদৌ চ যো রুজেত্| হস্তাভ্যামুত্থিতো বাযুঃ স পর্বানুপ্লবঃ স্মৃতঃ| গৌরীবচাসদাপুষ্পীহযগন্ধাকটুত্রযৈঃ| সকট্ফলদ্বিবার্তাকীবযস্থাহিঙ্গুরোহিষৈঃ| বস্তমূত্রসুরাযুক্তৈঃ সাধিতং তস্য যোজযেত্| তৈলমভ্যঞ্জনে শেষং বাতব্যাধিবদাচরেত্||৪৪||
View original
शिरः पृष्ठं ततो मुष्कौ ततः पादौ च यो रुजेत्| हस्ताभ्यामुत्थितो वायुः स पर्वानुप्लवः स्मृतः| गौरीवचासदापुष्पीहयगन्धाकटुत्रयैः| सकट्फलद्विवार्ताकीवयस्थाहिङ्गुरोहिषैः| वस्तमूत्रसुरायुक्तैः साधितं तस्य योजयेत्| तैलमभ्यञ्जने शेषं वातव्याधिवदाचरेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlukaNTakaM taccikitsA ca (45) · Śloka 45
তালুমাংসে কফঃ ক্রুদ্ধঃ কুরুতে তালুকণ্টকম্| তেন তালুপ্রদেশস্য নিম্নতা মূর্ধ্নি জাযতে| তালুপাতঃ স্তনদ্বেষঃ কৃচ্ছ্রাত্পানং শকৃদ্ দ্রবম্| তৃডাস্যকণ্ড্বক্ষিরুজা গ্রীবাদুর্ধরতা বমিঃ| তত্রোত্ক্ষিপ্য যবক্ষারক্ষৌদ্রাভ্যাং প্রতিসারযেত্| তালু তদ্বত্ কণাশুণ্ঠীগোশকৃদ্রসসৈন্ধবৈঃ| শৃঙ্গিবেরনিশা কুষ্ঠং কল্কিতং বটপল্লবৈঃ| বদ্ধ্বা গোশকৃতা লিপ্তং কুকূলে স্বেদযেত্ততঃ| রসেন লিম্পেত্তাল্বাস্যং নেত্রে চ পরিষেচযেত্| হরীতকীবচাকুষ্ঠকল্কং মাক্ষিকসংযুতম্| পীত্বা কুমারঃ স্তন্যেন মুচ্যতে তালুকণ্টকাত্||৪৫||
View original
तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम्| तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते| तालुपातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात्पानं शकृद् द्रवम्| तृडास्यकण्ड्वक्षिरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः| तत्रोत्क्षिप्य यवक्षारक्षौद्राभ्यां प्रतिसारयेत्| तालु तद्वत् कणाशुण्ठीगोशकृद्रससैन्धवैः| शृङ्गिवेरनिशा कुष्ठं कल्कितं वटपल्लवैः| बद्ध्वा गोशकृता लिप्तं कुकूले स्वेदयेत्ततः| रसेन लिम्पेत्ताल्वास्यं नेत्रे च परिषेचयेत्| हरीतकीवचाकुष्ठकल्कं माक्षिकसंयुतम्| पीत्वा कुमारः स्तन्येन मुच्यते तालुकण्टकात्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjaHkShaye cikitsA (46) · Śloka 46
মস্তুলুঙ্গক্ষযাদ্যস্য বাযুস্তাল্বস্থি নামযেত্| তস্য তৃড্দৈন্যযুক্তস্য সর্পির্মধুরকৈঃ শৃতম্| পানাভ্যঞ্জনযোর্যোজ্যমুদ্বেগশ্চ হিমাম্বুনা||৪৬||
View original
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत्| तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम्| पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यमुद्वेगश्च हिमाम्बुना||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudakuTTaM taccikitsA ca (47) · Śloka 47
মলোপলেপাত্ স্বেদাদ্বা গুদে রক্তকফোদ্ভবঃ| তাম্রো ব্রণোঽন্তঃ কণ্ডূমাঞ্জাযতে ভূর্যুপদ্রবঃ| কেচিত্তং মাতৃকাদোষং বদন্ত্যন্তে তু পৌতনম্| পৃষ্ঠারুর্গুদকুট্টং চ কেচিচ্চ তমনামকম্| তত্র ধাত্র্যাঃ পযঃ শোধ্যং পিত্তশ্লেষ্মহরৌষধৈঃ| সিতশীতং চ শীতাম্বুযুক্তমন্তরপানকম্| সক্ষৌদ্রতার্ক্ষ্যশৈলেন ব্রণং তেন চ লেপযেত্| ত্রিফলাবদরীপ্লক্ষত্বক্ক্বাথপরিষেচিতম্| কাসীসরোচনাতুত্থমনোহ্বালরসাঞ্জনঃ| লেপযেদম্লপিষ্টৈর্বা চূর্ণিতৈর্বাবচূর্ণযেত্| সুশ্লক্ষ্ণৈরথবা যষ্টীশঙ্খসৌবীরকাঞ্জনৈঃ| শারিবাশঙ্খনাভিভ্যামসনস্য ত্বচাথ বা| রাগকণ্ডূত্কটে কুর্যাদ্রক্তস্রাবং জলৌকসা| সর্বং চ পিত্তব্রণজিচ্ছস্যতে গুদকুট্টকে| অনামস্থৌল্যপিত্তাস্রকণ্ডূগণ্ডগলামযে| উদরাত্যুন্নতৌ চেষ্তং তার্ক্ষ্যমন্তরপানকম্||৪৭||
View original
मलोपलेपात् स्वेदाद्वा गुदे रक्तकफोद्भवः| ताम्रो व्रणोऽन्तः कण्डूमाञ्जायते भूर्युपद्रवः| केचित्तं मातृकादोषं वदन्त्यन्ते तु पौतनम्| पृष्ठारुर्गुदकुट्टं च केचिच्च तमनामकम्| तत्र धात्र्याः पयः शोध्यं पित्तश्लेष्महरौषधैः| सितशीतं च शीताम्बुयुक्तमन्तरपानकम्| सक्षौद्रतार्क्ष्यशैलेन व्रणं तेन च लेपयेत्| त्रिफलाबदरीप्लक्षत्वक्क्वाथपरिषेचितम्| कासीसरोचनातुत्थमनोह्वालरसाञ्जनः| लेपयेदम्लपिष्टैर्वा चूर्णितैर्वावचूर्णयेत्| सुश्लक्ष्णैरथवा यष्टीशङ्खसौवीरकाञ्जनैः| शारिवाशङ्खनाभिभ्यामसनस्य त्वचाथ वा| रागकण्डूत्कटे कुर्याद्रक्तस्रावं जलौकसा| सर्वं च पित्तव्रणजिच्छस्यते गुदकुट्टके| अनामस्थौल्यपित्तास्रकण्डूगण्डगलामये| उदरात्युन्नतौ चेष्तं तार्क्ष्यमन्तरपानकम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acirajAtasya stanAgrahaNe upAyaH (48) · Śloka 48
গৃহ্ণানি সূতিকাগারে ন স্তনং চেত্স্পৃশেত্ততঃ| পথ্যাধাত্রীফলকণৈর্জিহ্বাং সঘৃতমাক্ষিকৈঃ||৪৮||
View original
गृह्णानि सूतिकागारे न स्तनं चेत्स्पृशेत्ततः| पथ्याधात्रीफलकणैर्जिह्वां सघृतमाक्षिकैः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikArikarodanatrAsayoshcikitsA (49) · Śloka 49
পিপ্পলীত্রিফলাচূর্ণং ঘৃতক্ষৌদ্রপরিপ্লুতম্| রুদতে ত্রস্যতে বাপি লেহং দদ্যাত্সুখাবহম্||৪৯||
View original
पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं घृतक्षौद्रपरिप्लुतम्| रुदते त्रस्यते वापि लेहं दद्यात्सुखावहम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nABinAlapatanasambaddhopacArAH (50) · Śloka 50
প্রদীপ্তাঙ্গাররজসা প্রশান্তেনাঽবচূর্ণযেত্| পঞ্চমেঽহ্ন্যপতন্নালং লেপযেদ্বা গুডাম্ভসা| সান্দ্রেণ ভূমৌ ঘৃষ্টেন.....................||৫০||
View original
प्रदीप्ताङ्गाररजसा प्रशान्तेनाऽवचूर्णयेत्| पञ्चमेऽह्न्यपतन्नालं लेपयेद्वा गुडाम्भसा| सान्द्रेण भूमौ घृष्टेन.....................||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAlapotottarAH nABisambaddhA upacArAH (51) · Śloka 51
.......................ংআলপাতেঽপি চোন্নতাম্| নাভিং ছাগেন শকৃতা দগ্ধেনান্তর্বিচূর্ণযেত্| অশ্বগন্ধাঞ্জনাজাবিবিড্যষ্টীমধুকাদিভিঃ| রোপযেচ্চূর্ণিতৈর্নাভিং স্নেহযুক্তৈরনুন্নতাম্| যষ্টীলোধ্রনিশাশ্যামাকল্কপক্বেন সেচযেত্| নাভিং পাকে তু তৈলেন তচ্চূর্ণৈশ্চাবচূর্ণযেত্| বাতেনাধ্মাপিতাং নাভিং সরুজাং তুণ্ডিসংজ্ঞিতাম্| মারুতঘ্নৈঃ প্রশমযেত্ স্নেহস্বেদোপনাহনৈঃ| অসম্যক্কল্পনান্নাভেঃ স্যাদ্বিনামো বিজৃম্ভিকা| বাতপিত্তহরং কর্ম তত্রান্তর্বহিরাচরেত্||৫১||
View original
.......................ंआलपातेऽपि चोन्नताम्| नाभिं छागेन शकृता दग्धेनान्तर्विचूर्णयेत्| अश्वगन्धाञ्जनाजाविविड्यष्टीमधुकादिभिः| रोपयेच्चूर्णितैर्नाभिं स्नेहयुक्तैरनुन्नताम्| यष्टीलोध्रनिशाश्यामाकल्कपक्वेन सेचयेत्| नाभिं पाके तु तैलेन तच्चूर्णैश्चावचूर्णयेत्| वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसंज्ञिताम्| मारुतघ्नैः प्रशमयेत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः| असम्यक्कल्पनान्नाभेः स्याद्विनामो विजृम्भिका| वातपित्तहरं कर्म तत्रान्तर्बहिराचरेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbakaM taccikitsA ca (52) · Śloka 52
গর্ভাম্ভসামবমনাচ্ছ্লেষ্মণঃ কণ্ঠগস্য বা| সম্পর্কাদ্ধৃদযে দুষ্টো মার্গানাবৃণুতে রসঃ| বদ্ধমুষ্টিস্ততো মুহ্যন্ রোগৈর্বালোঽভিভূযতে| হৃদ্রোগাক্ষেপকশ্বাসকাসচ্ছর্দিজ্বরাদিভিঃ| উল্বকং সহজং ব্যাধিমম্বুপূর্ণঞ্চ তং বদেত্| স্রোতোবিশোধনং প্রাতস্তস্মিন্নন্তরপানকম্| বিদধ্যাচ্ছাগলং মূত্রং স্নানাভ্যঙ্গৌ চ বর্জযেত্| বিল্বাদিমূলবৃহতীপঞ্চকোলং পলাংশকম্| ধন্বমাংসপলান্যষ্টৌ শশমূর্ধ্নঃ পলাষ্টকম্| সাধযেত্ ষোডশগুণে সলিলেঽষ্টাংশশেষিতম্| তেন ক্বাথেন কর্ষাশৈর্ঘৃতপ্রস্থং বিপাচযেত্| ছগলীমূত্রমদিরাদধিক্ষীরসমাংশকম্| বিডঙ্গসৈন্ধবাজাজীচবিকাদেবদারুভিঃ| সহিংস্রাহিঙ্গুলশুনৈঃ সব্যোষৈঃ শ্লক্ষ্ণকল্কিতৈঃ| তত্পানাদ্ধন্তি সহজগুল্মহিধ্মানিলামযান্| পাণ্ডুরোগং চ বাতোত্থং স্বস্থবৃত্তে চ পুষ্টিদম্||৫২||
View original
गर्भाम्भसामवमनाच्छ्लेष्मणः कण्ठगस्य वा| सम्पर्काद्धृदये दुष्टो मार्गानावृणुते रसः| बद्धमुष्टिस्ततो मुह्यन् रोगैर्बालोऽभिभूयते| हृद्रोगाक्षेपकश्वासकासच्छर्दिज्वरादिभिः| उल्बकं सहजं व्याधिमम्बुपूर्णञ्च तं वदेत्| स्रोतोविशोधनं प्रातस्तस्मिन्नन्तरपानकम्| विदध्याच्छागलं मूत्रं स्नानाभ्यङ्गौ च वर्जयेत्| बिल्वादिमूलबृहतीपञ्चकोलं पलांशकम्| धन्वमांसपलान्यष्टौ शशमूर्ध्नः पलाष्टकम्| साधयेत् षोडशगुणे सलिलेऽष्टांशशेषितम्| तेन क्वाथेन कर्षाशैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| छगलीमूत्रमदिरादधिक्षीरसमांशकम्| विडङ्गसैन्धवाजाजीचविकादेवदारुभिः| सहिंस्राहिङ्गुलशुनैः सव्योषैः श्लक्ष्णकल्कितैः| तत्पानाद्धन्ति सहजगुल्महिध्मानिलामयान्| पाण्डुरोगं च वातोत्थं स्वस्थवृत्ते च पुष्टिदम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paridagdhacCaverupacAraH (53) · Śloka 53
পরিদগ্ধচ্ছবিং বালং দিহ্যাদ্ দূর্বাতিলোত্পলৈঃ| শমীপত্রশিরীষত্বক্শারিবামধুকাভযৈঃ||৫৩||
View original
परिदग्धच्छविं बालं दिह्याद् दूर्वातिलोत्पलैः| शमीपत्रशिरीषत्वक्शारिवामधुकाभयैः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mUrvAdicUrNam (54) · Śloka 54
মূর্বাধাত্রীনিশাচূর্ণং মূত্রেণ মধুমত্ পিবেত্| পাণ্ডুরোগী শৃতং সর্পির্বরাভৃঙ্গরসেন বা||৫৪||
View original
मूर्वाधात्रीनिशाचूर्णं मूत्रेण मधुमत् पिबेत्| पाण्डुरोगी शृतं सर्पिर्वराभृङ्गरसेन वा||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudBakShaNajanitarogeShu pAThAdicUrNam (55) · Śloka 55
পাঠাবেল্লদ্বিরজনীমুস্তাভার্ঙ্গীপুনর্নবৈঃ| সবিল্বত্র্যূষণৈঃ সর্পির্বৃশ্চিকালীযুতৈঃ শৃতম্| লিহানো মাত্রযা রোগৈর্মুচ্যতে মৃত্তিকোদ্ভবৈঃ||৫৫||
View original
पाठावेल्लद्विरजनीमुस्ताभार्ङ्गीपुनर्नवैः| सबिल्वत्र्यूषणैः सर्पिर्वृश्चिकालीयुतैः शृतम्| लिहानो मात्रया रोगैर्मुच्यते मृत्तिकोद्भवैः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlAyauShadhadAnavidhivisheShaH (56) · Śloka 56
ব্যাধের্যদ্যস্য ভৈষজ্যং স্তনস্তেন প্রলেপিতঃ| স্থিতো মুহূর্তং ধৌতোঽনু পীতস্তং তং জযেদ্গদম্||৫৬||
View original
व्याधेर्यद्यस्य भैषज्यं स्तनस्तेन प्रलेपितः| स्थितो मुहूर्तं धौतोऽनु पीतस्तं तं जयेद्गदम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivavyapAshrayauShadhAshrayaNam (57-58) · Śloka 58
গ্রহৈরপি হি জাযন্তে প্রচ্ছন্নৈর্ব্যাধযঃ শিশোঃ| কর্মশস্তমতস্তেষু দৈবযুক্ত্যাশ্রযং সদা||৫৭|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে বালামযপ্রতিষেধো নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||৫৮||
View original
ग्रहैरपि हि जायन्ते प्रच्छन्नैर्व्याधयः शिशोः| कर्मशस्तमतस्तेषु दैवयुक्त्याश्रयं सदा||५७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालामयप्रतिषेधो नाम द्वितीयोऽध्यायः||५८||
🔊 Audio coming soon