Adhikarana atha granthyarbudashlIpadApacInADIvij~jAnIyo nAma catustriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthinidAnaM niruktishca (2) · Śloka 2
ಕಫಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮೇದೋಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾಮಲಾಃ| ವೃತ್ತೋನ್ನತಂ ತಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಸ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗ್ರಥನಾತ್ ಸ್ಮೃತಃ||೨||
कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगामलाः| वृत्तोन्नतं तं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात् स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantheH sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
ದೋಷಾಸೃಙ್ಹ್ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಸಿರಾವ್ರಣಭವಾ ನವ| ತೇ.......................................||೩||
दोषासृङ्ह्मांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव| ते.......................................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtagranthilakShaNam (4) · Śloka 4
ಅತ್ರ ವಾತಾದಾಯಾಮತೋದಭೇದಾನ್ವಿತೋಽಸಿತಃ| ಸ್ಥಾನಾತ್ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಿರಕಸ್ಮಾದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧಿಮಾನ್| ಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿರಿವಾನದ್ಧೋ ವಿಭಿನ್ನೋಚ್ಛಂ ಸ್ರವತ್ಯಸೃಕ್||೪||
अत्र वातादायामतोदभेदान्वितोऽसितः| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोच्छं स्रवत्यसृक्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittagranthilakShaNam (5) · Śloka 5
ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹಪೀತಾಭೋ ರಕ್ತೋ ವಾ ಪಚ್ಯತೇ ದ್ರುತಮ್| ಭಿನ್ನೋಽಸ್ರಮುಷ್ಣಂ ಸ್ರವತಿ....................||೫||
पित्तात् सदाहपीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagranthilakShaNam (6) · Śloka 6
.........................ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನೀರುಜೋ ಘನಃ| ಶೀತಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಪಕ್ವಃ ಪೂಯಂ ಸ್ರವೇದ್ ಘನಮ್||೬||
.........................श्लेष्मणा नीरुजो घनः| शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajagranthilakShaNam (7) · Śloka 7
ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೇಽಸೃಜಿ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಭವೇನ್ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಸು ಜನ್ತುಷು| ಸಿರಾಮಾಂಸಞ್ಚ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ಸಸ್ವಾಪಃ ಪೈತ್ತಲಕ್ಷಣಃ||೭||
दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु| सिरामांसञ्च संश्रित्य सस्वापः पैत्तलक्षणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagranthilakShaNam (8) · Śloka 8
ಮಾಂಸಲೈರ್ದೂಷಿತಂ ಮಾಂಸಮಾಹಾರೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಮಾವಹೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಕಠಿನಂ ಸಿರಾನದ್ಧಂ ಕಫಾಕೃತಿಮ್||೮||
मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogranthilakShaNam (9) · Śloka 9
ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಮೇದುರೈರ್ಮೇದೋ ನೀತಂ ಮಾಂಸೇಽಥ ವಾ ತ್ವಚಿ| ವಾಯುನಾ ಕುರುತೇ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಭೃಶಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೃದುಂ ಚಲಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮತುಲ್ಯಾಕೃತಿಂ ದೇಹಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋದಯಮ್| ಸ ವಿಭಿನ್ನೋ ಘನಂ ಮೇದಸ್ತಾಮ್ರಾಸಿತಸಿತಂ ಸ್ರವೇತ್||೯||
प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथ वा त्वचि| वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigranthilakShaNam (10) · Śloka 10
ಅಸ್ಥಿಭಙ್ಗಾಭಿಘಾತಾಭ್ಯಾಮುನ್ನತಾವನತಂ ತು ಯತ್| ಸೋಽಸ್ಥಿಗ್ರನ್ಥಿಃ............................||೧೦||
अस्थिभङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्| सोऽस्थिग्रन्थिः............................||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgranthilakShaNam (11) · Śloka 11
.........................ಪದಾತೇಸ್ತು ಸಹಸಾಽಮ್ಭೋಽವಗಾಹನಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದ್ವಾ ಪ್ರತಾನ್ತಸ್ಯ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಶೋಣಿತಮ್| ವಾಯುಃ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ| ನಿಸ್ಫುರಂ ನೀರುಜಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರುತೇ ಸ ಸಿರಾಹ್ವಯಃ||೧೧||
.........................पदातेस्तु सहसाऽम्भोऽवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
ಅರೂಢೇ ರೂಢಮಾತ್ರೇ ವಾ ವ್ರಣೇ ಸರ್ವರಸಾಶಿನಃ| ಸಾರ್ದ್ರೇ ವಾ ಬನ್ಧರಹಿತೇ ಗಾತ್ರೇಽಶ್ಮಾಭಿಹತೇಽಥ ವಾ| ವಾತೋಽಸ್ರಮಸ್ರುತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಂ ವ್ರಣಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಸದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿರಯಂ ಸ್ಮೃತಃ||೧೨||
अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथ वा| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (13) · Śloka 13
ಸಾಧ್ಯಾ ದೋಷಾಸ್ರಮೇದೋಜಾ ನ ತು ಸ್ಥೂಲಖರಾಶ್ಚಲಾಃ| ಮರ್ಮಕಣ್ಠೋದರಸ್ಥಾಶ್ಚ........................||೧೩||
साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च........................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasya sAmAnyasvarUpam (14) · Śloka 14
...............................ಂಅಹತ್ತು ಗ್ರನ್ಥಿತೋಽರ್ಬುದಮ್||೧೪||
...............................ंअहत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena lakShaNanirdeshaH (15) · Śloka 15
ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಮೇದೋಽನ್ತೈಃ ಷೋಢಾ ದೋಷಾದಿಭಿಸ್ತು ತತ್| ಪ್ರಾಯೋ ಮೇದಃ ಕಫಾಢ್ಯತ್ವಾತ್ ಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಚ ನ ಪಚ್ಯತೇ||೧೫||
तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoNitArbudasya visheShalakShaNam (16) · Śloka 16
ಸಿರಾಸ್ಥಂ ಶೋಣಿತಂ ದೋಷಃ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಾನುಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಚ| ಪಾಚಯೇಚ್ಚ ತದಾನದ್ಧಂ ಸಾಽಸ್ರಾವಂ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿತಮ್| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಂ ಯಾತಿ ವೃದ್ಧಿಂ ಚಾಶು ಸ್ರವೇತ್ತತಃ| ಅಜಸ್ರಂ ದುಷ್ಟರುಧಿರಂ ಭೂರಿ ತಚ್ಛೋಣಿತಾರ್ಬುದಮ್||೧೬||
सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यानुप्रपीड्य च| पाचयेच्च तदानद्धं साऽस्रावं मांसपिण्डितम्| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyavibhAgaH (17) · Śloka 17
ತೇಷ್ವಸೃಙ್ಮಾಂಸಜೇ ವರ್ಜ್ಯೇ ಚತ್ವಾರ್ಯನ್ಯಾನಿ ಸಾಧಯೇತ್||೧೭||
तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadalakShaNam (18) · Śloka 18
ಪ್ರಸ್ಥಿತಾ ವಙ್ಕ್ಷಣೋರ್ವಾದಿಮಧಃ ಕಾಯಂ ಕಫೋಲ್ಬಣಾಃ| ದೋಷಾ ಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾಃ ಪಾದೌ ಕಾಲೇನಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುರ್ವತೇ| ಶನೈಃ ಶನೈರ್ಘನಂ ಶೋಫಂ ಶ್ಲೀಪದಂ ತಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೧೮||
प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिमधः कायं कफोल्बणाः| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैः शनैर्घनं शोफं श्लीपदं तं प्रचक्षते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashlIpadalakShaNam (19) · Śloka 19
ಪರಿಪೋಟಯುತಂ ಕೃಷ್ಣಮನಿಮಿತ್ತರುಜಂ ಖರಮ್| ರೂಕ್ಷಂ ಚ ವಾತಾತ್...........................||೧೯||
परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्...........................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashlIpadalakShaNam (20) · Śloka 20
...................ಪಿತ್ತಾತ್ತು ಪೀತಂ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಮ್||೨೦||
...................पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashlIpadalakShaNam (21) · Śloka 21
ಕಫಾದ್ಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಮರುಕ್ಚಿತಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರ್ಬೃಹತ್||೨೧||
कफाद्गुरुस्निग्धमरुक्चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyashlIpadalakShaNam (22) · Śloka 22
ತತ್ತ್ಯಜೇದ್ವತ್ಸರಾತೀತಂ ಸುಮಹತ್ಸಪರಿಸ್ರುತಿಃ||೨೨||
तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत्सपरिस्रुतिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadaviShaye matAntaram (23) · Śloka 23
ಪಾಣಿನಾ ಸೌಷ್ಠಕರ್ಣೇಷು ವದನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ತು ಪಾದವತ್| ಶ್ಲೀಪದಂ......................................||೨೩||
पाणिना सौष्ठकर्णेषु वदन्त्यन्ये तु पादवत्| श्लीपदं......................................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadahetuH (24) · Śloka 24
..................ಜಾಯತೇ ತಚ್ಚ ದೇಶೇಽನೂಪೇ ಭೃಶಂ ಭ್ರಮಾತ್||೨೪||
..................जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भ्रमात्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacInidAnam (25) · Śloka 25
ಮೇದಸ್ಥಾಃ ಕಣ್ಠಮನ್ಯಾಕ್ಷಕಕ್ಷವಙ್ಕ್ಷಣಗಾ ಮಲಾಃ| ಸವರ್ಣಾನ್ ಕಠಿನಾನ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ವಾರ್ತಾಕಾಮಲಕಾಕೃತೀನ್| ಅವಗಾಢಾನ್ ಬಹನ್ ಗಣ್ಡಾಂಶ್ಚಿರಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ವತೇ| ಪಚ್ಯನ್ತೇಽಲ್ಪರುಜಸ್ತೇಽನ್ಯೇ ಸ್ರವನ್ತ್ಯನ್ಯೇಽತಿಕಣ್ಡುರಾಃ| ನಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಭವನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾಪಚೀ ಚೇಯಂ ದೂರ್ವೇವ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್| ತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್ಸಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಾಮ್||೨೫||
मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षवङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान्स्निग्धान्वार्ताकामलकाकृतीन्| अवगाढान् बहन् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्| तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNaH (26) · Śloka 26
ಅಭೇದಾತ್ ಪಕ್ವಶೋಫಸ್ಯ ವ್ರಣೇ ಚಾಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ| ಅನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಾಂಸಾದೀನ್ ದೂರಂ ಪೂಯೋಽಭಿಧಾವತಿ| ಗತಿಃ ಸಾ ದೂರಗಮನಾನ್ನಾಡೀ ನಾಡೀವ ಸಂಸ್ರುತೇಃ| ನಾಡ್ಯೇಕಾನೃಜುರನ್ಯೇಷಾಂ ಸೈವಾನೇಕಗತಿರ್ಗತಿಃ||೨೬||
अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः| नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNasya sa~gkhyAsamprAptiH (27) · Śloka 27
ಸಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗೇಕಸ್ಥೈಃ ಶಲ್ಯಹೇತುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ||೨೭||
सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajanADIlakShaNam (28) · Śloka 28
ವಾತಾತ್ ಸರುಕ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೀ ವಿವರ್ಣಾ ಫೇನಿಲೋದ್ವಮಾ| ಸ್ರವತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಂ ರಾತ್ರೌ....................||೨೮||
वातात् सरुक्सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ....................||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajanADIlakShaNam (29) · Śloka 29
......................ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಡ್ಜ್ವರದಾಹಕೃತ್| ಪೀತೋಷ್ಣಪೂತಿಪೂಯಸ್ರುದ್ದಿವಾ ಚಾತಿ ನಿಷಿಞ್ಚತಿ||೨೯||
......................पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajanADIlakShaNam (30) · Śloka 30
ಧನಪಿಚ್ಛಿಲಸಂಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಲಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್| ನಿಶಿ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಕ್ಲೇದಾ......................||೩೦||
धनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्| निशि चाभ्यधिकक्लेदा......................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtanADIlakShaNam (31) · Śloka 31
..........................ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೧||
..........................सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyajanADIlakShaNam (32-34) · Śloka 34
ನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಮನಾಹೃತಂ ತು ಕರೋತಿ ನಾಡೀಂ ಬಹತೇ ಚ ಸಾಸ್ಯ| ಫೇನಾನುವಿದ್ಧಂ ತನುಮಲ್ಪಮುಷ್ಣಂ ಸಾಸ್ರಞ್ಚ ಪೂಯಂ ಸರುಜಞ್ಚ ನಿತ್ಯಮ್||೩೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗ ಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀ ನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೪||
न्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं बहते च सास्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रञ्च पूयं सरुजञ्च नित्यम्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीविज्ञानीयो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon