Adhikarana atha li~gganAshapratiShedho nAma saptadasho~adhyAyaH - pra (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो लिङ्गनाशप्रतिशेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganAshaparyAyAH - upadravAshca (2) · Śloka 2
ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਨੀਲਿਕਾ ਪਟਲਮਾਨ੍ਧ੍ਯਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ| ਸਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕ ਏਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਾਧ੍ਯੋਭਿਹਿਤਃ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਡੁਪਦ੍ਰਵਾਃ-ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਕੀ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਰਾਜੀਮਤੀ, ਛਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੁਕਾ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੀ ਛਤ੍ਰਕੀ ਚੇਤਿ||੨||
लिङ्गनाशे नीलिका पटलमान्ध्यमिति पर्यायाः| सः श्लैष्मिक एव प्राक् साध्योऽभिहितः| तस्य पुनः षडुपद्रवाः-आवर्त्तकी, शर्करा, राजीमती, छिन्नांशुका, चन्द्रकी छत्रकी चेति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadravalakShaNAni (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾਰੁਣਾਵਰ੍ਤ੍ਤਵਦਨਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦਸ੍ਟਿਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕੀ| ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਲੇਸ਼ੇਨੇਵ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਪਿਣ੍ਡੇਨੇਵ ਚਾਚਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਸ਼ਾਲਿਸ਼ੂਕਾਭਰਾਜ੍ਯਾਵਤਾ ਰਾਜੀਮਤੀ| ਛਿਨ੍ਨਵਿਸਮਦਗ੍ਧਾਭਾ ਸਰੁਕ੍ ਛਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੁਕਾ| ਕਾਂਸ੍ਯਸਮਚ੍ਛਾਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੀ| ਨੈਕਵਰ੍ਣਾ ਛਤ੍ਰਨਿਭਾ ਛਤ੍ਰਕੀ| ਤਾ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਅਪਿ ਚ||੩||
तत्र श्वेतारुणावर्त्तवदनवस्थिता दृष्टिरावर्त्तकी| अर्कक्षीरलेशेनेव कूर्चिकापिण्डेनेव चाचिता शर्करा| शालिशूकाभराज्यावृता राजीमती| छिन्नविषमदग्धाभा सरुक् छिन्नांशुका| कांस्यसमच्छाया चन्द्रकसंस्थाना चन्द्रकी| नैकवर्णा छत्रनिभा छत्रकी| ता न विध्येत्| अपि च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avedhyali~gganASalakShaNam (4) · Śloka 4
ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਦਸਿਰਾਰ੍ਹਾਣਾਂ ਨ ਤਟ੍ਪੀਨਸਕਾਸਿਨਾਮ੍| ਨਾਜੀਰ੍ਣਭੀਰੁਵਮਿਤਸ਼ਿਰਃ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਵਾਤਾਭ੍ਰੇ ਨਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਚ ਨੀਲਿਕਾਮ੍||੪||
न विध्येदसिरार्हाणां न तृट्पीनसकासिनाम्| नाजीर्णभीरुवमितशिरः कर्णाक्षिशूलिनाम्| नात्युष्णशीतवाताभ्रे नासम्पूर्णां च नीलिकाम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asa~jjAtanIlikAlakShaNam (5) · Śloka 5
ਅਸਞ੍ਜਾਤਾ ਹੀ ਵਿਸਮਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤਤਨੁਸ਼੍ਚ ਸਾ| ਸ਼ਲਾਕਯਾਵਘਸ੍ਟਾਪਿ ਪੁਨਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਰੋਤਿ ਵੇਦਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਦਸ੍ਟਿਞ੍ਚ ਸ੍ਥਗਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੫||
असञ्जाता ही विषमा दधिमस्ततनुश्च सा| शलाकयाऽवघृष्टापि पुनरूर्ध्वं प्रपद्यते| करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिञ्च स्थगयेत्पुनः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asampUrNanIlikAyAH gatiH (6) · Śloka 6
ਸਾ ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੈਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲੈਃ| ਚਿਰਾਤ੍ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍...........................||੬||
सा च सम्पूर्यते शीघ्रं श्लेष्मलैर्वातपित्तलैः| चिरात् सोपद्रवा च स्यात्...........................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhyanIlikAlakShaNam (7) · Śloka 7
.......................ਂਇਸ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯਾ ਤ੍ਵਰ੍ਹਤਿ ਵ੍ਯਧਮ੍|੭|
.......................ंइष्प्रेक्ष्या त्वर्हति व्यधम्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganASe SastrakarmavidhAnam (7) · Śloka 7
ਅਥ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਘਤੈਃ ਸਮ੍ਭੋਜਿਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਿ ਰਸੇਨ ਪ੍ਰੀਣਿਤੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਯਾਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਸਜ੍ਜੋਪਕਰਣਸ੍ਯ ਵਿਮਲੇਹਨਿ ਸਾਧਕੇ ਚ ਕਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਾਦਿਤ੍ਯਵਿਦੇਹਾਧਿਪਤਿਪ੍ਰਣਾਮਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਨਿਵਾਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦੇਸ਼ਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਾਸ੍ਤਰਣੇਨ ਲਬ੍ਧਮਾਰ੍ਦਵਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਚਰਣਯੁਗ੍ਮਮੁਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਤਿਤਲਗਤਸਮਤਲੋਭਯਪਾਣੇਃ ਪਸ੍ਠਤਃ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟੇਨ ਪਰਿਚਾਰਕੇਣ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮਵਲਮ੍ਬਿਤਸ਼ਿਰਸਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਾਨਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਂ ਨਾਸਾਮਿਤਰਚ੍ਚੇਕ੍ਸਣਮੀਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਜਙ੍ਘਯੋਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਸਨਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਭਿਸਕ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤਾਨੁਲੋਮਮਕ੍ਸਿਮੁਖਵਾਸ੍ਪਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਮੀਲਿਤਮੀਸਦਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰਵਿਮਦਿਤਤਾਰਕਤਯਾ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਦੋਸਂ ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਮੁਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਮਧ੍ਯਮਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਙ੍ਗੁਸ੍ਠੈਰ੍ਨਿਸ੍ਕਮ੍ਪਂ ਗਹੀਤਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਕਸ੍ਣਭਾਗਾਦ੍ਭਾਗਦ੍ਵਯਸ੍ਯਾਪਾਙ੍ਗਾਦੇਕਭਾਗਸ੍ਯ ਚ ਸਙ੍ਗਮੇ ਦਸੇਰਾਰ੍ਜਵਂ ਨਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਨੇਤ੍ਰਸਹਜਨ੍ਮਨਿ ਸਨ੍ਧੌ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਏਵਮੇਵ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯੁਨ੍ਮੀਲਿਤਮਿਤਰੇਣ ਕਰੇਣੈਵ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ||੭||
अथ स्निग्धस्य विरिक्तस्य घृतैः सम्भोजितस्य निशि रसेन प्रीणितोत्तमाङ्गस्याभुक्तवतः सज्जोपकरणस्य विमलेऽहनि साधके च कृतस्वस्त्ययनस्य विहितादित्यविदेहाधिपतिप्रणामस्य पूर्वाह्णे निवातप्रकाशदेशस्थस्य प्रत्यादित्यमास्तरणेन लब्धमार्दवायां भूमौ प्रसादितचरणयुग्ममुपविष्टस्य क्षितितलगतसमतलोभयपाणेः पृष्ठतः सुखोपविष्टेन परिचारकेण हस्ताभ्यां निश्चलमवलम्बितशिरसः किञ्चिदुत्तानास्यस्य स्वां नासामितरच्चेक्षणमीक्षमाणस्यातुरस्य जङ्घयोरुपरिष्टान्नात्युच्छ्रितासननिविष्टो भिषक् दक्षिणहस्तानुलोममक्षिमुखवाष्पस्विन्नं निमीलितमीषदङ्गुष्ठोदरविमृदिततारकतया परिप्लुतदोषं सव्याङ्गुष्ठप्रददेशिनीभ्यामुन्मील्य दक्षिणमध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैर्निष्कम्पं गृहीतया शलाकया कृष्णभागाद्भागद्वयस्यापाङ्गादेकभागस्य च सङ्गमे दृषेरार्जवं नात्यूर्ध्वमधो वा नेत्रसहजन्मनि सन्धौ विध्येत्| एवमेव दक्षिणं दक्षिणाङ्गुष्ठप्रदेशिन्युन्मीलितमितरेण करेणैव चातुरस्य दक्षिणपार्श्वे स्थित्वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (8) · Śloka 8
ਅਥ ਸ਼ਬ੍ਦਵਦਵੇਦਨਂ ਸਾਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦੁਸ੍ਰੁਤਿ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸ਼ਾਲਾਕਾਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਵੇਦਨਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੁਨਰਾਤੁਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਭ੍ਰਮਯਨ੍ ਸ਼ਲਾਕਾਮਾਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੮||
अथ शब्दवदवेदनं साम्बुबिन्दुस्रुति च सम्यग्विद्धं विद्यात्| प्रविष्टमात्रां च शालाकां धारयेत्| रागाश्रुवेदनानुत्पादनार्थञ्च स्तन्येन सेचयेत्| ततः पुनरातुरमाश्वास्य भ्रमयन् शलाकामादृष्टिमध्यात् प्रवेशयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedhottaraM karma (9) · Śloka 9
ਅਧਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਵਲੋਕਯਤੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਦ੍ਰੁਤਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਨੁਸੁਖਮਧੋਮੁਖਮਪਨਯੇਦੁਚ੍ਛਿਙ੍ਖਯੇਚ੍ਚੈਨਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਦਕ੍ਸ੍ਰਸ੍ਤਕਫਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦਸ੍ਟੇਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਿਂ ਤਨ੍ਤੂਨ੍ ਜ੍ਞਾਤੀਨ੍ ਸਨ੍ਤਤੀਂਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਚਾਨਿਮੀਲਿਤਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਚ੍ਛਨ੍ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਭ੍ਰਮਯਨ੍ਨੇਵ ਸ਼ਲਾਕਾਮਪਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਅਥ ਵ੍ਯਪਗਤਦੋਸਸ੍ਯ ਯਥਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਘਤਾਪ੍ਲੁਤਂ ਪਿਚੁਮੀਕ੍ਸਣਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤੋ ਨਿਵਾਤਮਾਗਾਰਮਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਚ ਸੋਪਧਾਨੇ ਮਦੁਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯਾਨਂ ਦਕ੍ਸਿਣੇਕ੍ਸਿਣਿ ਵਿਦ੍ਧੇ ਵਾਮੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਵਾਮੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨੋਭਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਤ੍ਤਾਨਮਨੁਕੂਲਾਭਿਃ ਕਥਾਭਿਰੁਪਚਾਰੇਤ੍| ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚੈਨਮੁਪਵਾਸਯੇਤ੍ ਉਦ੍ਗਾਰਕ੍ਸਵਥੁਕਾਸਨਿਸ੍ਠੀਵਨੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣਾਨਿ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਨਾਮ੍ਬੁਪਾਨਦਨ੍ਤਧਾਵਨਾਧੋਮੁਖਾਵਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤਾਹਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚ ਘਤਾਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਚਰੇਤ੍| ਤਤੀਯੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਕ੍ਸਿ ਪਰਿਸੇਚਯੇਦੇਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵਸ਼ਤੇਨ ਦੁਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ| ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਹਵਿਸਾ ਵਾ| ਤਦ੍ਵਲ੍ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ| ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯੇਵਮੇਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਮਾਸਪ੍ਤਾਹਮ੍| ਸਪ੍ਤਮੇ ਤੁ ਦਿਵਸੇ ਸਰ੍ਵਥਾ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਦਸ਼ਮੇ ਵਾ| ਭੋਜਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਵ੍ਯੋਸਾਮਲਕਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵਮੀਸਤ੍ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਵਾਟ੍ਯਮੁਸ੍ਣੋਦਕਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਂ ਵਾ| ਏਵਮਾਚਰਤੋ ਰੁਜਾ ਰਾਗਾਦਯੌ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ||੯||
अधश्चास्यावलोकयतो लिङ्गनाशमद्रुतमविलम्बितमनुसुखमधोमुखमपनयेदुच्छिङ्खयेच्चैनम्| तथा हि दृक्स्रस्तकफस्य विशुध्यति| विशुद्धदृष्टेश्चाङ्गुलिं तन्तून् ज्ञातीन् सन्ततींश्च दर्शयेत्| प्रेक्षमाणस्य चानिमीलितान्नेत्राच्छन्नैः शनैः भ्रमयन्नेव शलाकामपकर्षेत्| अथ व्यपगतदोषस्य यथावत् पश्यतः सुखोष्णघृताप्लुतं पिचुमीक्षणस्योपरि दत्वा बध्नीयात्| ततो निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य च सोपधाने मृदुशयने शयानं दक्षिणेऽक्षिणि विद्धे वामेन पार्श्वेन वामे दक्षिणेनोभयस्मिन्नुत्तानमनुकूलाभिः कथाभिरुपचारेत्| यथाशक्ति चैनमुपवासयेत् उद्गारक्षवथुकासनिष्ठीवनोत्क्षेपणानि त्र्यहं परिहरेत्| स्नानाम्बुपानदन्तधावनाधोमुखावस्थानानि सप्ताहम्| स्नेहविधिं चेक्षेत| मूर्ध्नि पादयोश्च घृताभ्यङ्गमाचरेत्| तृतीये चाह्नि मुक्त्वाक्षि परिषेचयेदेरण्डपल्लवशृतेन दुग्धोष्णेन दुग्धेन| जीवनीयैर्वा सिद्धेन पयसा हविषा वा| तद्वल्लघुना पञ्चमूलेन| ततः पूर्ववद् बध्नीयात्| ततः प्रभृत्येवमेव प्रत्यहमासप्ताहम्| सप्तमे तु दिवसे सर्वथा मोक्षयेत्| दशमे वा| भोजयेच्चैनं व्योषामलकयुक्तं द्रवमीषत्स्नेहलवणं वाट्यमुष्णोदकद्वितीयां विलेपीं वा| एवमाचरतो रुजा रागादयौ नानुवर्त्तन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujAdyupadravacikitsA pathya~jca (10) · Śloka 10
ਤਦਨੁਵਤ੍ਤੌ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਲੋਧ੍ਰਮਦ੍ਵੀਕਾਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਸਿਤੇਨਜਪਯਸਾ ਨਯਨਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਯੇਤ੍| ਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠੋਤ੍ਪਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲਾਕ੍ਸਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਮੁਸ੍ਤਮਧੁਕਸ਼ਤਾਵਰੀਪਦ੍ਮਕਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਵਾ| ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਞ੍ਚ ਸਾਰਿਵਾਗੌਰਿਕਯਵਦੂਰ੍ਵਾਘਤੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਾਪ੍ਲੁਤੈਰ੍ਵਾ ਮਦੁਭਸ੍ਟੈਸ੍ਤਿਲੈਃ ਸਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੁਤੈਰ੍ਵਾ ਪਯਸ੍ਯਾਸਾਰਿਵਾਪਤ੍ਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਰ੍ਹਿਮਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਵਾ ਲੇਪਃ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦੇਵਦਾਰੁਨਾਗਰਪਦ੍ਮਕੈਰ੍ਵਾ| ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਚ ਜੀਵਨੀਯਕ੍ਵਾਥਵਤਾ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਵਾਤਹਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਚ ਪਯਸਾ| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਰ੍ਭਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਨਨਾਵਨਸੇਕੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾਨੁਪਸ਼ਮੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਅਧਿਮਨ੍ਥਸਾਧਨਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੧੦||
तदनुवृत्तौ यष्टीमधुकलोध्रमृद्वीकासैन्धवैः सिद्धेन ससितेनऽजपयसा नयनमाश्च्योतयेत्| मधुककुष्ठोत्पलद्राक्षालाक्षाशर्कराभिर्वा| पृश्निपर्णीमुस्तमधुकशतावरीपद्मकसैन्धवैर्वा| शिरोवक्त्रलेपञ्च सारिवागौरिकयवदूर्वाघृतैः कुर्यात्| मातुलुङ्गरसाप्लुतैर्वा मृदुभृष्टैस्तिलैः ससर्षपैः| अजाक्षीरद्रुतैर्वा पयस्यासारिवापत्रमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वैर्हिमः सुखोष्णो वा लेपः| तद्वद्देवदारुनागरपद्मकैर्वा| जाङ्गलरसेन च जीवनीयक्वाथवता भोजयेत्| वातहरवर्गसिद्धेन च पयसा| पद्मकादिगर्भसिद्धं सर्पिः पाननावनसेकेषु विदध्यात्| तथानुपशमे सिरां विध्येत्| अधिमन्थसाधनं चेक्षेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AcArAtikramapariNAmAstatropacArashca (11) · Śloka 11
ਯਥੋਕ੍ਤਾਚਾਰਾਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਵ੍ਯਧਃ ਪਾਕਮੁਪਯਾਤਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਧਿਮਨ੍ਥਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਧਦੋਸਾਚ੍ਚ| ਤਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ||੧੧||
यथोक्ताचारातिक्रमात्तु व्यधः पाकमुपयाति| अभिष्यन्दाधिमन्थादयः स्युर्व्यधदोषाच्च| तान्यथास्वमुपक्रमेत||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhadoShAH tatropAyASca (12) · Śloka 12
ਵ੍ਯਧਦੋਸਾਃ ਪੁਨਰਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਸ੍ਣਾਸਨ੍ਨਮਪਾਙ੍ਗਾਸਨ੍ਨਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਧੋਵ੍ਯਧਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੂਲਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਰਾਗਾਃ ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਸ਼੍ਚੋਪਲੇਪੋ ਬਹਲਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕਸ੍ਣਂ ਵਲਿਭਿਰੁਪਚੀਯਤੇ ਨਯਨਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵ੍ਯਧਾਦਤਿਮਾਤ੍ਰਰੁਕ੍| ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਘਤਪਰਿਸੇਕੋ ਵਾਤਹਰਂ ਚ ਕਰ੍ਮ| ਕਸ੍ਣਾਸਨ੍ਨਵ੍ਯਧਾਨ੍ਨ ਸੁਖਮਪਨੀਯਤੇ ਪਟਲਮ੍| ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਰੁਜਾ| ਦਸ੍ਟਿਰਪਿ ਚ ਰਕ੍ਤਾਵਚ੍ਛਾਦਿਤਾ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਾਭਾ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਸੇਕਵਿਰੇਕਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸੈਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ| ਅਪਾਙ੍ਗਾਸਨ੍ਨਵ੍ਯਧਾਚ੍ਛੋਫਸ਼ੂਲਤੋਦਭੇਦਾਃ ਸਾਸ੍ਰਾਃ ਸ੍ਰੁਤਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਘਤਸੇਕੋਪਵਾਸੌ ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰੇ ਚ ਦਾਹਃ| ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਗਮੋ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਧੁਕਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਰਿਸੇਕੋਪਾਙ੍ਗੇ ਵਾ ਦਾਹਃ||੧੨||
व्यधदोषाः पुनरध ऊर्ध्वं कृष्णासन्नमपाङ्गासन्नं सिराव्यधश्च| तत्राधोव्यधादत्यर्थशूलास्रस्रुतिरागाः शलाकायाश्चोपलेपो बहलपिच्छिलः कृष्णं वलिभिरुपचीयते नयनं स्रवति तद्वर्जयेत्| ऊर्ध्वव्यधादतिमात्ररुक्| तत्रात्युष्णघृतपरिषेको वातहरं च कर्म| कृष्णासन्नव्यधान्न सुखमपनीयते पटलम्| कृष्णे च रुजा| दृष्टिरपि च रक्तावच्छादिता कृष्णमण्डलाभा भवति| तत्र सर्पिस्सेकविरेकरक्तमोक्षैः सिद्धिः| अपाङ्गासन्नव्यधाच्छोफशूलतोदभेदाः सास्राः स्रुतयः| तत्र घृतसेकोपवासौ भ्रुवोरन्तरे च दाहः| सिराव्यधाद्रक्तागमो विविधाश्च वेदनाः| तत्र स्तन्यमधुकविपक्वेन सर्पिषा परिषेकोऽपाङ्गे वा दाहः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjAle karmaviSeShaH (13) · Śloka 13
ਸਿਰਾਜਾਲਵਤਿ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਿਰਾਜਾਲਮਪਨਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਲਬ੍ਧਬਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍||੧੩||
सिराजालवति तु नेत्रे प्राक् सिराजालमपनयेत्| ततो लब्धबलं स्निग्धं च विध्येत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SalAkABramaNadoShAH upacAraSca (14) · Śloka 14
ਅਥ ਸ਼ਲਾਕਾਭ੍ਰਮਣਦੋਸਾਃ| ਕ੍ਸੋਭਣਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋਤ੍ਯਰ੍ਥਦਸ੍ਟਿਘਟ੍ਟਨਮਤਿਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰੇਰਣਞ੍ਚ| ਸ਼ਲਾਕਾਕ੍ਸੋਭਣਾਦ੍ਧਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਤੋਦਭੇਦਪਰਿਮਨ੍ਥਾਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਪੋਟ੍ਟਾਲ੍ਯਾ ਘਤਮਦਿਤਯਾ ਸੇਕੋ ਜਲੌਕਸਸ਼੍ਚ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰਣਯਨਾਦ੍ਰਾਗੋਤਿਵੇਦਨਾ ਚ| ਤਤ੍ਰੋਪਵਾਸੋ ਘਤਸੇਕਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਃ| ਅਧੋਨਯਨਾਚ੍ਛੂਲਂ ਰਕ੍ਤਾਗਮਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡੋਨੁਵਾਸਨਂ ਨਾਵਨਂ ਚ| ਅਤੀਤ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਂ ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਵਣਂ ਰਕ੍ਤਾਭਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਸੇਕੋਪਵਾਜਲੌਕਸਃ||੧੪||
अथ शलाकाभ्रमणदोषाः| क्षोभणमूर्ध्वमधोऽत्यर्थदृष्टिघट्टनमतिदृष्टिप्रेरणञ्च| शलाकाक्षोभणाद्धि स्पन्दनतोदभेदपरिमन्थाः| तस्मिन् यष्टीमधुकपोट्टाल्या घृतमृदितया सेको जलौकसश्च| ऊर्ध्वप्रणयनाद्रागोऽतिवेदना च| तत्रोपवासो घृतसेकश्च स्पर्शसुखः| अधोनयनाच्छूलं रक्तागमश्च| तत्र सर्पिर्मण्डोऽनुवासनं नावनं च| अतीत्य दृष्टिं शलाकायाः प्रेरणाद्रक्तस्रवणं रक्ताभरूपदर्शनं च| तत्र सर्पिस्सेकोपवाजलौकसः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganASadoShAH upacAraSca (15) · Śloka 15
ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਫੁਟਨਮਵਗਲਨਂ ਵਿਸ੍ਤਰਣਮੁਤ੍ਪ੍ਲਵਨਂ ਲੀਨਤਾ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਯਃ ਸ੍ਫੁਟਤਿ ਤਮੇਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕਸ੍ਣਾਸੈਨ੍ਧਵਮਧੁਭਿਰਵਪੀਡਨਮ੍| ਅਵਗਲਤਿ ਤੁ ਸ਼ਲਾਕਾਮਪਨੀਯ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸੇਕਂ ਦਦ੍ਯਾਦਵਪੀਡਨਂ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੁਡਂ ਜਲੌਕਸਸ਼੍ਚ| ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯਮਾਣੋ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲੁਤੇਨ ਵਾਸਸਾ ਸ੍ਵੇਦੋ ਘਤਮਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਃ| ਤਦ੍ਵਦੁਤ੍ਪ੍ਲਵਮਾਨੇ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾ ਪ੍ਰਤਤਂ ਚੋਚ੍ਛਿਙ੍ਖਨਂ ਚ||੧੫||
लिङ्गनाशदोषास्तु स्फुटनमवगलनं विस्तरणमुत्प्लवनं लीनता च| तत्र शलाकया स्पृष्टो लिङ्गनाशो यः स्फुटति तमेरण्डपत्रस्विन्नं खण्डशः शोधयेत्| ततः कृष्णासैन्धवमधुभिरवपीडनम्| अवगलति तु शलाकामपनीय स्तन्यसेकं दद्यादवपीडनं च शुण्ठीगुडं जलौकसश्च| विस्तीर्यमाणो सुखोष्णाम्बुप्लुतेन वाससा स्वेदो घृतमण्डश्च प्रतिमर्शः| तद्वदुत्प्लवमाने वित्रासनं शीताम्भसा प्रततं चोच्छिङ्खनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utplavanadoShe cikitsAviSeShaH (16) · Śloka 16
ਸ੍ਥਿਰੇ ਚਲੇ ਚ ਦੋਸੇ ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਃ| ਤਥਾਪ੍ਯਨਪਗਚ੍ਛਤਿ ਸ਼ਲਾਕਾਪਗਮਨੇ ਵਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪ੍ਲਵਨੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਨਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰੁਪਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਏਵਮਪਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪ੍ਲਵਨੇ ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰੇ ਦਾਹਃ||੧੬||
स्थिरे चले च दोषे पत्रभङ्गस्वेदः| तथाऽप्यनपगच्छति शलाकापगमने वा पुनरुत्प्लवने स्नेहपाननस्यादिभिरुपाद्य पुनर्विध्येत्| एवमपि पुनरुत्प्लवने भ्रुवोरन्तरे दाहः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInatAdoShe cikitsAviSeShaH (17) · Śloka 17
ਯਸ੍ਤ੍ਵਪਕਸ੍ਯਮਾਣੋ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲੇ ਲੀਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਸਂਸਸ੍ਟਂ ਚ ਘਤਂ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ ਇਤਿ||੧੭||
यस्त्वपकृष्यमाणो दृष्टिमण्डले लीयते तत्र क्षीरेण नाडीस्वेदं दद्यात्| शताह्वामधुकचूर्णसंसृष्टं च घृतं प्रतिमर्श इति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmAvadhiviShaye sAmAnyaniyamAH (18) · Śloka 18
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਵੇਧ੍ਯੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦੌ ਨਿਯਮੋਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਪ੍ਰਤੀਮਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਧੇ ਤੁ ਸੇਚਨਮ੍| ਅਵਪੀਡਂ ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਜ੍ਜਲੌਕਸਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਤੇ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਕਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ| ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਨੁਰੁਧ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟੇਰਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯਲਾਭਤਃ| ਰੂਪਾਣਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦੀਪ੍ਤਾਨਿ ਸਹਸਾ ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍||੧੮||
भवति चात्र वेध्येऽक्ष्णि कार्ये स्वेदादौ नियमोऽयं विधीयते| स्वेददाहप्रतीमर्शान् सद्यो विद्धे तु सेचनम्| अवपीडं तृतीयेऽह्नि युञ्ज्यात्तद्वज्जलौकसः| सप्ताहान्ते सिरामोक्षं विरेकं बस्तिकर्म च| यन्त्राणामनुरुध्येत दृष्टेरास्थैर्यलाभतः| रूपाणि सूक्ष्मदीप्तानि सहसा नावलोकयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SalAkAdoShAH (19) · Śloka 19
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਲਾਕਾ ਸ੍ਥੂਲਾਗ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲਵ੍ਰਣਤਾਂ ਤਨੁਃ| ਪਟਲੋਤ੍ਪ੍ਲਵਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਕ੍ਸਤਮਨ੍ਤਃ ਖਰਾ ਰੁਜਃ| ਕੁਣ੍ਠਾ ਚ ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਰੂਣਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਚ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਾ||੧੯||
कुर्याच्छलाका स्थूलाग्रा विशालव्रणतां तनुः| पटलोत्प्लवनं तीक्ष्णाक्षतमन्तः खरा रुजः| कुण्ठा च विषमाश्रूणि ह्रस्वा दीर्घा च दुर्ग्रहा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi a~jjanAni (20-17) · Śloka 17
ਆਡਕੀਮੂਲਮਰਿਚਹਰਿਤਾਲਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਵਿਦ੍ਧੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਸਗੁਡਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਯੋਜ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁਪੇਸਿਤਾ| ਜਾਤੀਸ਼ਿਰੀਸਧਵਮੇਸਵਿਸਾਣਪੁਸ੍ਪ- ਵੈਡੂਰ੍ਯਮੌਕ੍ਤਿਕਫਲਂ ਪਯਸਾ ਸੁਪਿਸ੍ਟਮ੍| ਆਜੇਨ ਤਾਮ੍ਰਮਮੁਨਾ ਪ੍ਰਤਨੁ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਸਪ੍ਤਾਹਤਃ ਪੁਨਰਿਦਂ ਪਯਸੈਵ ਪਿਸ੍ਟਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਂ ਹਿਤਮਨਾਤਪਸ਼ੁਸ੍ਕਮਕ੍ਸ੍ਣਿ ਵਿਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਸਾਦਜਨਨਂ ਬਲਕਚ੍ਚ ਦਸ੍ਟੇਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਜਵਿਦ੍ਰੁਮਸ਼ਿਲਾਪ੍ਪਤਿਫੇਨਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈ- ਰਸ੍ਯੈਵ ਤੁਲ੍ਯਮੁਦਿਤਂ ਗੁਣਕਲ੍ਪਨਾਭਿਃ||੨੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||
आडकीमूलमरिचहरितालरसाञ्जनैः| विद्धेऽक्ष्णि सगुडा वर्त्तिर्योज्या दिव्याम्बुपेषिता| जातीशिरीषधवमेषविषाणपुष्प- वैडूर्यमौक्तिकफलं पयसा सुपिष्टम्| आजेन ताम्रममुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्ताहतः पुनरिदं पयसैव पिष्टम्| पिण्डाञ्जनं हितमनातपशुष्कमक्ष्णि विद्धे प्रसादजननं बलकृच्च दृष्टेः| स्रोतोजविद्रुमशिलाऽप्पतिफेनतीक्ष्णै- रस्यैव तुल्यमुदितं गुणकल्पनाभिः||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे लिङ्गनाशप्रतिषेधो नाम सप्तडशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon