Adhikarana atha vartmarogavij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বর্ত্মরোগবিজ্ঞানীযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAM sAmAnyo hetuH samprAptishca (2) · Śloka 2
সর্বরোগনিদানোক্তৈরহিতৈঃ কুপিতা মলাঃ| অচক্ষুষ্যৈর্বিশেষেণ প্রাযঃ পিত্তানুসারিণঃ| সিরাভিরূর্ধ্বং প্রসৃতা নেত্রাবযবমাশ্রিতাঃ| বর্ত্ম সন্ধিং সিতং কৃষ্ণং দৃষ্টিং বা সর্বমক্ষি বা| রোগান্ কুর্যুঃ ...................................||২||
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः| अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः| सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः| वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा| रोगान् कुर्युः ...................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCronmIlam (3) · Śloka 3
.................. চলস্তত্র প্রাপ্য বর্ত্মাশ্রযাঃ সিরাঃ| সুপ্তোত্থিতস্য কুরুতে বর্ত্মস্তম্ভং সবেদনম্| পাংসুপূর্ণাভনেত্রত্বং কৃচ্ছ্রোন্মীলনমশ্রু চ| বিমর্দনাত্স্যাচ্চ শমঃ কৃচ্ছ্রোন্মীলং বদন্তি তম্||৩||
.................. चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः| सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्| पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च| विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimeShaH (4) · Śloka 4
চালযন্বর্ত্মনী বাযুর্নিমেষোন্মেষণং মুহুঃ| করোত্যরুঙ্নিমেষোঽসৌ ....................||৪||
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः| करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ....................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtahatavartma (5) · Śloka 5
......................... বর্ত্ম যত্তু নিমীল্যতে| বিমুক্তসন্ধি নিশ্ছেষ্টং হীনং বাতহতং হি তত্||৫||
......................... वर्त्म यत्तु निमील्यते| विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBikAH (6) · Śloka 6
কৃষ্ণাঃ পিত্তেন বহ্ব্যোঽন্তবর্ত্ম কুম্ভীকবীজবত্| আধ্মাযন্তে পুনর্ভিন্নাঃ পিটিকাঃ কুম্ভিসংজ্ঞকাঃ||৬||
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्| आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittotkliShTavartma (7) · Śloka 7
সদাহক্লেদনিস্তোদং রক্তাভং স্পর্শনাক্ষমম্| পিত্তেন জাযতে বর্ত্ম পিত্তোত্ক্লিষ্টমুশন্তি তত্||৭||
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्| पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmashAtam (8) · Śloka 8
করোতি কণ্ডূং দাহং চ পিত্তং পক্ষ্মান্তমাশ্রিতম্| পক্ষ্মণাং শতনং চানু পক্ষ্মশাতং বদন্তি তম্||৮||
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्| पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakI (9) · Śloka 9
পোথক্যঃ পিটকাঃ শ্বেতাঃ সর্ষপাভা ঘনাঃ কফাত্| শোফোপদেহরুক্কণ্ডূপিচ্ছিলাস্রসমন্বিতাঃ||৯||
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्| शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPotkliShTavartma (10) · Śloka 10
কফোত্ক্লিষ্টং ভবেদ্বর্ত্ম স্তম্ভক্লেদোপদেহবত্||১০||
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lagaNaH (11) · Śloka 11
গ্রন্থিঃ পাণ্ডুররুক্পাকঃ কণ্ডূমান্ কঠিনঃ কফাত্| কোলমাত্রঃ স লগণঃ কিঞ্চিদল্পস্ততোঽথবা||১১||
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्| कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsa~ggA (12) · Śloka 12
রক্তা রক্তেন পিটকা তত্তুল্যপিটকাচিতা| উত্সঙ্গাখ্যা ........................||১২||
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता| उत्सङ्गाख्या ........................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTaM vartma (13) · Śloka 13
.........তথোক্লিষ্টং রাজিমত্ স্পর্শনাক্ষমম্||১৩||
.........तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshovartma (14) · Śloka 14
অর্শোঽধিমাংসং বর্ত্মান্তঃ স্তব্ধং স্নিগ্ধং সদাহরুক্| রক্তং রক্তেন তত্স্রাবিচ্ছিন্নং ছিন্নং চ বর্ধতে||১৪||
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्| रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjananAmikA (15) · Śloka 15
মধ্যে বা বর্ত্মনোঽন্তে বা কণ্ডূষারুগ্বতী স্থিরা| মুদ্গমাত্রাসৃজা তাম্রা পিটকাঞ্জননামিকা||১৫||
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा| मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bisavartma (16) · Śloka 16
দোষৈর্বত্ম বহিঃ শূনং যদন্তঃ সূক্ষ্মকাচিতম্| সস্রাবমন্তরুদকং বিসাভং বিসবর্ত্ম তত্||১৬||
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्| सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTavartma (17) · Śloka 17
যদ্বর্ত্মোক্লিষ্টমুত্ক্লিষ্টমকস্মান্ম্লানতামিযাত্| রক্তদোষত্রযোত্ক্লেশাদ্ভবত্যুত্ক্লিষ্টবর্ত্ম তত্||১৭||
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्| रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvavartma (18) · Śloka 18
শ্যাববর্ত্ম মলৈঃ সাস্রৈঃ শ্যাবং রুক্লেদশোফবত্||১৮||
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shliShTavartma (19) · Śloka 19
শ্লিষ্টাখ্যং বর্ত্মনী শ্লিষ্টে কণ্ডূশ্বযথুরাগিণী||১৯||
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sikatAvartma (20) · Śloka 20
বর্ত্মন্তঃপিটকা রূক্ষাঃ কর্কশাঃ সিকতোপমাঃ| সিকতাবর্ত্ম ...................................||২০||
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः| सिकतावर्त्म ...................................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kardamavartma (21) · Śloka 21
...............কৃষ্ণং তু কর্দমং কর্দমোপমম্||২১||
...............कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vahalavartma (22) · Śloka 22
বহলং বহলৈর্মাংসৈঃ সবর্ণৈশ্ছীযতে সমৈঃ||২২||
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNakaH (23) · Śloka 23
কুকূণকঃ শিশোরেব দন্তোত্পত্তিনিমিত্তজঃ| স্যত্তেন শিশুরিচ্ছূনতাম্রাক্ষো বীক্ষণাক্ষমঃ| সবর্ত্মশূলপৈচ্ছিল্যকর্ণনাসাক্ষিমর্দনঃ||২৩||
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः| स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः| सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmoparodhaH (24) · Śloka 24
পক্ষ্মোপরোধে সঙ্কোচো বর্ত্মনোর্জাযতে ততঃ| খরতান্তর্মুখত্বং চ রোম্ণামন্যানি বা পুনঃ| কণ্টকৈরিব তীক্ষ্ণাগ্রৈর্ঘৃষ্টং তৈরক্ষি শূযতে| ঊষ্যতে চানিলাদিদ্বিডল্পাহং শান্তিরুদ্ধৃতৈঃ||২৪||
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः| खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः| कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते| ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajI (25) · Śloka 25
কনীনকে বহির্বর্ত্ম কঠিনো গ্রন্থিরুন্নতঃ| তাম্রঃ পক্বোস্রপূযস্রুদলজ্যাধ্মাযতে মুহুঃ||২৫||
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः| ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmArbudam (26) · Śloka 26
বর্ত্মান্তমাংসপিণ্ডাভঃ শ্বযথুর্গ্রথিতোঽরুজঃ| সাস্রৈঃ স্যাদর্বুদো দোষৈর্বিষমো বাহ্যতশ্ছলঃ||২৬||
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः| सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogasa~gkhyA (27) · Śloka 27
চতুর্বিংশতিরিত্যেতে ব্যাধযো বর্ত্মসংশ্রযাঃ||২৭||
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (28) · Śloka 28
অদ্যোঽত্র ভেষজৈঃ সাধ্যো দ্বৌ ততোঽর্শশ্ছ বর্জযেত্| পক্ষ্মোপরোধো যাপ্যঃ স্যাচ্ছেষাঞ্ছস্ত্রৌষধৈর্জযেত্||২৮||
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्| पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtranirdeshaH (29-30) · Śloka 30
কুট্টযেত্ পক্ষ্মশতনং ছিন্দ্যাত্তেষ্বপি চার্বুদম্| ভিন্দ্যাল্লগণকুম্ভীকাবিসোত্সঙ্গাঞ্জনালজীঃ| পোত্থকীশ্যাবসিকতাশ্লিষ্টোত্ক্লিষ্টচতুষ্টযম্| সকর্দমং সবহলং বিলিখেত্ সকুকূণকম্||২৯|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে বর্ত্মরোগ বিজ্ঞানীযো নামৈকাদশোঽধ্যাযঃ||৩০||
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्| भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः| पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्| सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon