Adhikarana atha vartmarogavij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAM sAmAnyo hetuH samprAptishca (2) · Śloka 2
സര്വരോഗനിദാനോക്തൈരഹിതൈഃ കുപിതാ മലാഃ| അചക്ഷുഷ്യൈര്വിശേഷേണ പ്രായഃ പിത്താനുസാരിണഃ| സിരാഭിരൂര്ധ്വം പ്രസൃതാ നേത്രാവയവമാശ്രിതാഃ| വര്ത്മ സന്ധിം സിതം കൃഷ്ണം ദൃഷ്ടിം വാ സര്വമക്ഷി വാ| രോഗാന് കുര്യുഃ ...................................||൨||
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः| अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः| सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः| वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा| रोगान् कुर्युः ...................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCronmIlam (3) · Śloka 3
.................. ചലസ്തത്ര പ്രാപ്യ വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാഃ| സുപ്തോത്ഥിതസ്യ കുരുതേ വര്ത്മസ്തമ്ഭം സവേദനമ്| പാംസുപൂര്ണാഭനേത്രത്വം കൃച്ഛ്രോന്മീലനമശ്രു ച| വിമര്ദനാത്സ്യാച്ച ശമഃ കൃച്ഛ്രോന്മീലം വദന്തി തമ്||൩||
.................. चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः| सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्| पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च| विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimeShaH (4) · Śloka 4
ചാലയന്വര്ത്മനീ വായുര്നിമേഷോന്മേഷണം മുഹുഃ| കരോത്യരുങ്നിമേഷോऽസൌ ....................||൪||
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः| करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ....................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtahatavartma (5) · Śloka 5
......................... വര്ത്മ യത്തു നിമീല്യതേ| വിമുക്തസന്ധി നിശ്ഛേഷ്ടം ഹീനം വാതഹതം ഹി തത്||൫||
......................... वर्त्म यत्तु निमील्यते| विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBikAH (6) · Śloka 6
കൃഷ്ണാഃ പിത്തേന ബഹ്വ്യോऽന്തവര്ത്മ കുമ്ഭീകബീജവത്| ആധ്മായന്തേ പുനര്ഭിന്നാഃ പിടികാഃ കുമ്ഭിസംജ്ഞകാഃ||൬||
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्| आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittotkliShTavartma (7) · Śloka 7
സദാഹക്ലേദനിസ്തോദം രക്താഭം സ്പര്ശനാക്ഷമമ്| പിത്തേന ജായതേ വര്ത്മ പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി തത്||൭||
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्| पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmashAtam (8) · Śloka 8
കരോതി കണ്ഡൂം ദാഹം ച പിത്തം പക്ഷ്മാന്തമാശ്രിതമ്| പക്ഷ്മണാം ശതനം ചാനു പക്ഷ്മശാതം വദന്തി തമ്||൮||
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्| पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakI (9) · Śloka 9
പോഥക്യഃ പിടകാഃ ശ്വേതാഃ സര്ഷപാഭാ ഘനാഃ കഫാത്| ശോഫോപദേഹരുക്കണ്ഡൂപിച്ഛിലാസ്രസമന്വിതാഃ||൯||
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्| शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPotkliShTavartma (10) · Śloka 10
കഫോത്ക്ലിഷ്ടം ഭവേദ്വര്ത്മ സ്തമ്ഭക്ലേദോപദേഹവത്||൧൦||
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lagaNaH (11) · Śloka 11
ഗ്രന്ഥിഃ പാണ്ഡുരരുക്പാകഃ കണ്ഡൂമാന് കഠിനഃ കഫാത്| കോലമാത്രഃ സ ലഗണഃ കിഞ്ചിദല്പസ്തതോऽഥവാ||൧൧||
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्| कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsa~ggA (12) · Śloka 12
രക്താ രക്തേന പിടകാ തത്തുല്യപിടകാചിതാ| ഉത്സങ്ഗാഖ്യാ ........................||൧൨||
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता| उत्सङ्गाख्या ........................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTaM vartma (13) · Śloka 13
.........തഥോക്ലിഷ്ടം രാജിമത് സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൧൩||
.........तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshovartma (14) · Śloka 14
അര്ശോऽധിമാംസം വര്ത്മാന്തഃ സ്തബ്ധം സ്നിഗ്ധം സദാഹരുക്| രക്തം രക്തേന തത്സ്രാവിച്ഛിന്നം ഛിന്നം ച വര്ധതേ||൧൪||
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्| रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjananAmikA (15) · Śloka 15
മധ്യേ വാ വര്ത്മനോऽന്തേ വാ കണ്ഡൂഷാരുഗ്വതീ സ്ഥിരാ| മുദ്ഗമാത്രാസൃജാ താമ്രാ പിടകാഞ്ജനനാമികാ||൧൫||
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा| मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bisavartma (16) · Śloka 16
ദോഷൈര്വത്മ ബഹിഃ ശൂനം യദന്തഃ സൂക്ഷ്മകാചിതമ്| സസ്രാവമന്തരുദകം ബിസാഭം ബിസവര്ത്മ തത്||൧൬||
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्| सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTavartma (17) · Śloka 17
യദ്വര്ത്മോക്ലിഷ്ടമുത്ക്ലിഷ്ടമകസ്മാന്മ്ലാനതാമിയാത്| രക്തദോഷത്രയോത്ക്ലേശാദ്ഭവത്യുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തത്||൧൭||
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्| रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvavartma (18) · Śloka 18
ശ്യാവവര്ത്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ ശ്യാവം രുക്ലേദശോഫവത്||൧൮||
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shliShTavartma (19) · Śloka 19
ശ്ലിഷ്ടാഖ്യം വര്ത്മനീ ശ്ലിഷ്ടേ കണ്ഡൂശ്വയഥുരാഗിണീ||൧൯||
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sikatAvartma (20) · Śloka 20
വര്ത്മന്തഃപിടകാ രൂക്ഷാഃ കര്കശാഃ സികതോപമാഃ| സികതാവര്ത്മ ...................................||൨൦||
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः| सिकतावर्त्म ...................................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kardamavartma (21) · Śloka 21
...............കൃഷ്ണം തു കര്ദമം കര്ദമോപമമ്||൨൧||
...............कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vahalavartma (22) · Śloka 22
ബഹലം ബഹലൈര്മാംസൈഃ സവര്ണൈശ്ഛീയതേ സമൈഃ||൨൨||
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNakaH (23) · Śloka 23
കുകൂണകഃ ശിശോരേവ ദന്തോത്പത്തിനിമിത്തജഃ| സ്യത്തേന ശിശുരിച്ഛൂനതാമ്രാക്ഷോ വീക്ഷണാക്ഷമഃ| സവര്ത്മശൂലപൈച്ഛില്യകര്ണനാസാക്ഷിമര്ദനഃ||൨൩||
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः| स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः| सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmoparodhaH (24) · Śloka 24
പക്ഷ്മോപരോധേ സങ്കോചോ വര്ത്മനോര്ജായതേ തതഃ| ഖരതാന്തര്മുഖത്വം ച രോമ്ണാമന്യാനി വാ പുനഃ| കണ്ടകൈരിവ തീക്ഷ്ണാഗ്രൈര്ഘൃഷ്ടം തൈരക്ഷി ശൂയതേ| ഊഷ്യതേ ചാനിലാദിദ്വിഡല്പാഹം ശാന്തിരുദ്ധൃതൈഃ||൨൪||
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः| खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः| कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते| ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajI (25) · Śloka 25
കനീനകേ ബഹിര്വര്ത്മ കഠിനോ ഗ്രന്ഥിരുന്നതഃ| താമ്രഃ പക്വോസ്രപൂയസ്രുദലജ്യാധ്മായതേ മുഹുഃ||൨൫||
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः| ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmArbudam (26) · Śloka 26
വര്ത്മാന്തമാംസപിണ്ഡാഭഃ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതോऽരുജഃ| സാസ്രൈഃ സ്യാദര്ബുദോ ദോഷൈര്വിഷമോ ബാഹ്യതശ്ഛലഃ||൨൬||
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः| सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogasa~gkhyA (27) · Śloka 27
ചതുര്വിംശതിരിത്യേതേ വ്യാധയോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ||൨൭||
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (28) · Śloka 28
അദ്യോऽത്ര ഭേഷജൈഃ സാധ്യോ ദ്വൌ തതോऽര്ശശ്ഛ വര്ജയേത്| പക്ഷ്മോപരോധോ യാപ്യഃ സ്യാച്ഛേഷാഞ്ഛസ്ത്രൌഷധൈര്ജയേത്||൨൮||
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्| पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtranirdeshaH (29-30) · Śloka 30
കുട്ടയേത് പക്ഷ്മശതനം ഛിന്ദ്യാത്തേഷ്വപി ചാര്ബുദമ്| ഭിന്ദ്യാല്ലഗണകുമ്ഭീകാവിസോത്സങ്ഗാഞ്ജനാലജീഃ| പോത്ഥകീശ്യാവസികതാശ്ലിഷ്ടോത്ക്ലിഷ്ടചതുഷ്ടയമ്| സകര്ദമം സബഹലം വിലിഖേത് സകുകൂണകമ്||൨൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വര്ത്മരോഗ വിജ്ഞാനീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൩൦||
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्| भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः| पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्| सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon