Adhikarana atha vartmarogavij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAM sAmAnyo hetuH samprAptishca (2) · Śloka 2
ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೋಕ್ತೈರಹಿತೈಃ ಕುಪಿತಾ ಮಲಾಃ| ಅಚಕ್ಷುಷ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಯಃ ಪಿತ್ತಾನುಸಾರಿಣಃ| ಸಿರಾಭಿರೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸೃತಾ ನೇತ್ರಾವಯವಮಾಶ್ರಿತಾಃ| ವರ್ತ್ಮ ಸನ್ಧಿಂ ಸಿತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ವಾ ಸರ್ವಮಕ್ಷಿ ವಾ| ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯುಃ ...................................||೨||
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः| अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः| सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः| वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा| रोगान् कुर्युः ...................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCronmIlam (3) · Śloka 3
.................. ಚಲಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವರ್ತ್ಮಾಶ್ರಯಾಃ ಸಿರಾಃ| ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತಸ್ಯ ಕುರುತೇ ವರ್ತ್ಮಸ್ತಮ್ಭಂ ಸವೇದನಮ್| ಪಾಂಸುಪೂರ್ಣಾಭನೇತ್ರತ್ವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಮಶ್ರು ಚ| ವಿಮರ್ದನಾತ್ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಶಮಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೩||
.................. चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः| सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्| पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च| विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimeShaH (4) · Śloka 4
ಚಾಲಯನ್ವರ್ತ್ಮನೀ ವಾಯುರ್ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಣಂ ಮುಹುಃ| ಕರೋತ್ಯರುಙ್ನಿಮೇಷೋಽಸೌ ....................||೪||
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः| करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ....................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtahatavartma (5) · Śloka 5
......................... ವರ್ತ್ಮ ಯತ್ತು ನಿಮೀಲ್ಯತೇ| ವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿ ನಿಶ್ಛೇಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ವಾತಹತಂ ಹಿ ತತ್||೫||
......................... वर्त्म यत्तु निमील्यते| विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBikAH (6) · Śloka 6
ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪಿತ್ತೇನ ಬಹ್ವ್ಯೋಽನ್ತವರ್ತ್ಮ ಕುಮ್ಭೀಕಬೀಜವತ್| ಆಧ್ಮಾಯನ್ತೇ ಪುನರ್ಭಿನ್ನಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಕುಮ್ಭಿಸಂಜ್ಞಕಾಃ||೬||
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्| आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittotkliShTavartma (7) · Śloka 7
ಸದಾಹಕ್ಲೇದನಿಸ್ತೋದಂ ರಕ್ತಾಭಂ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್| ಪಿತ್ತೇನ ಜಾಯತೇ ವರ್ತ್ಮ ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಶನ್ತಿ ತತ್||೭||
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्| पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmashAtam (8) · Śloka 8
ಕರೋತಿ ಕಣ್ಡೂಂ ದಾಹಂ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ಷ್ಮಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತಮ್| ಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಶತನಂ ಚಾನು ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೮||
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्| पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakI (9) · Śloka 9
ಪೋಥಕ್ಯಃ ಪಿಟಕಾಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸರ್ಷಪಾಭಾ ಘನಾಃ ಕಫಾತ್| ಶೋಫೋಪದೇಹರುಕ್ಕಣ್ಡೂಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ||೯||
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्| शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPotkliShTavartma (10) · Śloka 10
ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಭವೇದ್ವರ್ತ್ಮ ಸ್ತಮ್ಭಕ್ಲೇದೋಪದೇಹವತ್||೧೦||
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lagaNaH (11) · Śloka 11
ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಪಾಣ್ಡುರರುಕ್ಪಾಕಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಕಠಿನಃ ಕಫಾತ್| ಕೋಲಮಾತ್ರಃ ಸ ಲಗಣಃ ಕಿಞ್ಚಿದಲ್ಪಸ್ತತೋಽಥವಾ||೧೧||
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्| कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsa~ggA (12) · Śloka 12
ರಕ್ತಾ ರಕ್ತೇನ ಪಿಟಕಾ ತತ್ತುಲ್ಯಪಿಟಕಾಚಿತಾ| ಉತ್ಸಙ್ಗಾಖ್ಯಾ ........................||೧೨||
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता| उत्सङ्गाख्या ........................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTaM vartma (13) · Śloka 13
.........ತಥೋಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ರಾಜಿಮತ್ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್||೧೩||
.........तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshovartma (14) · Śloka 14
ಅರ್ಶೋಽಧಿಮಾಂಸಂ ವರ್ತ್ಮಾನ್ತಃ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸದಾಹರುಕ್| ರಕ್ತಂ ರಕ್ತೇನ ತತ್ಸ್ರಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ಚ ವರ್ಧತೇ||೧೪||
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्| रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjananAmikA (15) · Śloka 15
ಮಧ್ಯೇ ವಾ ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂಷಾರುಗ್ವತೀ ಸ್ಥಿರಾ| ಮುದ್ಗಮಾತ್ರಾಸೃಜಾ ತಾಮ್ರಾ ಪಿಟಕಾಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ||೧೫||
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा| मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bisavartma (16) · Śloka 16
ದೋಷೈರ್ವತ್ಮ ಬಹಿಃ ಶೂನಂ ಯದನ್ತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಾಚಿತಮ್| ಸಸ್ರಾವಮನ್ತರುದಕಂ ಬಿಸಾಭಂ ಬಿಸವರ್ತ್ಮ ತತ್||೧೬||
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्| सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkliShTavartma (17) · Śloka 17
ಯದ್ವರ್ತ್ಮೋಕ್ಲಿಷ್ಟಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನತಾಮಿಯಾತ್| ರಕ್ತದೋಷತ್ರಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ಭವತ್ಯುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ ತತ್||೧೭||
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्| रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvavartma (18) · Śloka 18
ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ ಶ್ಯಾವಂ ರುಕ್ಲೇದಶೋಫವತ್||೧೮||
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shliShTavartma (19) · Śloka 19
ಶ್ಲಿಷ್ಟಾಖ್ಯಂ ವರ್ತ್ಮನೀ ಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಕಣ್ಡೂಶ್ವಯಥುರಾಗಿಣೀ||೧೯||
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sikatAvartma (20) · Śloka 20
ವರ್ತ್ಮನ್ತಃಪಿಟಕಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕರ್ಕಶಾಃ ಸಿಕತೋಪಮಾಃ| ಸಿಕತಾವರ್ತ್ಮ ...................................||೨೦||
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः| सिकतावर्त्म ...................................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kardamavartma (21) · Śloka 21
...............ಕೃಷ್ಣಂ ತು ಕರ್ದಮಂ ಕರ್ದಮೋಪಮಮ್||೨೧||
...............कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vahalavartma (22) · Śloka 22
ಬಹಲಂ ಬಹಲೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಸವರ್ಣೈಶ್ಛೀಯತೇ ಸಮೈಃ||೨೨||
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNakaH (23) · Śloka 23
ಕುಕೂಣಕಃ ಶಿಶೋರೇವ ದನ್ತೋತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಜಃ| ಸ್ಯತ್ತೇನ ಶಿಶುರಿಚ್ಛೂನತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಃ| ಸವರ್ತ್ಮಶೂಲಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಕರ್ಣನಾಸಾಕ್ಷಿಮರ್ದನಃ||೨೩||
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः| स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः| सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmoparodhaH (24) · Śloka 24
ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧೇ ಸಙ್ಕೋಚೋ ವರ್ತ್ಮನೋರ್ಜಾಯತೇ ತತಃ| ಖರತಾನ್ತರ್ಮುಖತ್ವಂ ಚ ರೋಮ್ಣಾಮನ್ಯಾನಿ ವಾ ಪುನಃ| ಕಣ್ಟಕೈರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೈರ್ಘೃಷ್ಟಂ ತೈರಕ್ಷಿ ಶೂಯತೇ| ಊಷ್ಯತೇ ಚಾನಿಲಾದಿದ್ವಿಡಲ್ಪಾಹಂ ಶಾನ್ತಿರುದ್ಧೃತೈಃ||೨೪||
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः| खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः| कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते| ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajI (25) · Śloka 25
ಕನೀನಕೇ ಬಹಿರ್ವರ್ತ್ಮ ಕಠಿನೋ ಗ್ರನ್ಥಿರುನ್ನತಃ| ತಾಮ್ರಃ ಪಕ್ವೋಸ್ರಪೂಯಸ್ರುದಲಜ್ಯಾಧ್ಮಾಯತೇ ಮುಹುಃ||೨೫||
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः| ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmArbudam (26) · Śloka 26
ವರ್ತ್ಮಾನ್ತಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಾಭಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತೋಽರುಜಃ| ಸಾಸ್ರೈಃ ಸ್ಯಾದರ್ಬುದೋ ದೋಷೈರ್ವಿಷಮೋ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಛಲಃ||೨೬||
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः| सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogasa~gkhyA (27) · Śloka 27
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇತೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ವರ್ತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ||೨೭||
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (28) · Śloka 28
ಅದ್ಯೋಽತ್ರ ಭೇಷಜೈಃ ಸಾಧ್ಯೋ ದ್ವೌ ತತೋಽರ್ಶಶ್ಛ ವರ್ಜಯೇತ್| ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛೇಷಾಞ್ಛಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೨೮||
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्| पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtranirdeshaH (29-30) · Śloka 30
ಕುಟ್ಟಯೇತ್ ಪಕ್ಷ್ಮಶತನಂ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ತೇಷ್ವಪಿ ಚಾರ್ಬುದಮ್| ಭಿನ್ದ್ಯಾಲ್ಲಗಣಕುಮ್ಭೀಕಾವಿಸೋತ್ಸಙ್ಗಾಞ್ಜನಾಲಜೀಃ| ಪೋತ್ಥಕೀಶ್ಯಾವಸಿಕತಾಶ್ಲಿಷ್ಟೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಸಕರ್ದಮಂ ಸಬಹಲಂ ವಿಲಿಖೇತ್ ಸಕುಕೂಣಕಮ್||೨೯|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವರ್ತ್ಮರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्| भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः| पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्| सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon