Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

6. śarīravicayaśārīram

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதஃ ஶரீரவிசயஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨|| ஶரீரவிசயஃ ஶரீரோபகாரார்தமிஷ்யதே| ஜ்ஞாத்வா ஹி ஶரீரதத்த்வஂ ஶரீரோபகாரகரேஷு பாவேஷு ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே| தஸ்மாச்சரீரவிசயஂ ப்ரஶஂஸந்தி குஶலாஃ||௩||

View original

अथातः शरीरविचयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| शरीरविचयः शरीरोपकारार्थमिष्यते| ज्ञात्वा हि शरीरतत्त्वं शरीरोपकारकरेषु भावेषु ज्ञानमुत्पद्यते| तस्माच्छरीरविचयं प्रशंसन्ति कुशलाः||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

தத்ர ஶரீரஂ நாம சேதநாதிஷ்டாநபூதஂ பஞ்சமஹாபூதவிகாரஸமுதாயாத்மகஂ ஸமயோகவாஹி | யதா ஹ்யஸ்மிஞ் ஶரீரே தாதவோ வைஷம்யமாபத்யந்தே ததா க்லேஶஂ விநாஶஂ வா ப்ராப்நோதி| வைஷம்யகமநஂ ஹி புநர்தாதூநாஂ வத்திஹ்ராஸகமநமகார்த்ஸ்ந்யேந ப்ரகத்யா ச||௪||

View original

तत्र शरीरं नाम चेतनाधिष्ठानभूतं पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मकं समयोगवाहि | यदा ह्यस्मिञ् शरीरे धातवो वैषम्यमापद्यन्ते तदा क्लेशं विनाशं वा प्राप्नोति| वैषम्यगमनं हि पुनर्धातूनां वृद्धिह्रासगमनमकार्त्स्न्येन प्रकृत्या च||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

யௌகபத்யேந து விரோதிநாஂ தாதூநாஂ வத்திஹ்ராஸௌ பவதஃ| யத்தி யஸ்ய தாதோர்வத்திகரஂ தத்ததோ விபரீதகுணஸ்ய தாதோஃ ப்ரத்யவாயகரஂ ஸம்பத்யதே||௫||

View original

यौगपद्येन तु विरोधिनां धातूनां वृद्धिह्रासौ भवतः| यद्धि यस्य धातोर्वृद्धिकरं तत्ततो विपरीतगुणस्य धातोः प्रत्यवायकरं सम्पद्यते||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ததேவ தஸ்மாத்பேஷஜஂ ஸம்யகவசார்யமாணஂ யுகபந்ந்யூநாதிரிக்தாநாஂ தாதூநாஂ ஸாம்யகரஂ பவதி, அதிகமபகர்ஷதி ந்யூநமாப்யாயயதி||௬||

View original

तदेव तस्माद्भेषजं सम्यगवचार्यमाणं युगपन्न्यूनातिरिक्तानां धातूनां साम्यकरं भवति, अधिकमपकर्षति न्यूनमाप्याययति||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ஏதாவதேவ ஹி பைஷஜ்யப்ரயோகே பலமிஷ்டஂ ஸ்வஸ்தவத்தாநுஷ்டாநே ச யாவத்தாதூநாஂ ஸாம்யஂ ஸ்யாத்| ஸ்வஸ்தா ஹ்யபி தாதூநாஂ ஸாம்யாநுக்ரஹார்தமேவ குஶலா ரஸகுணாநாஹாரவிகாராஂஶ்ச பர்யாயேணேச்சந்த்யுபயோக்துஂ ஸாத்ம்யஸமாஜ்ஞாதாந்; ஏகப்ரகாரபூயிஷ்டாஂஶ்சோபயுஞ்ஜாநாஸ்தத்விபரீதகரஸமாஜ்ஞாதயா சேஷ்டயா ஸமமிச்சந்தி கர்தும்||௭||

View original

एतावदेव हि भैषज्यप्रयोगे फलमिष्टं स्वस्थवृत्तानुष्ठाने च यावद्धातूनां साम्यं स्यात्| स्वस्था ह्यपि धातूनां साम्यानुग्रहार्थमेव कुशला रसगुणानाहारविकारांश्च पर्यायेणेच्छन्त्युपयोक्तुं सात्म्यसमाज्ञातान्; एकप्रकारभूयिष्ठांश्चोपयुञ्जानास्तद्विपरीतकरसमाज्ञातया चेष्टया सममिच्छन्ति कर्तुम्||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

தேஶகாலாத்மகுணவிபரீதாநாஂ ஹி கர்மணாமாஹாரவிகாராணாஂ ச க்ரியோபயோகஃ ஸம்யக், ஸர்வாதியோகஸந்தாரணம், அஸந்தாரணமுதீர்ணாநாஂ ச கதிமதாஂ, ஸாஹஸாநாஂ ச வர்ஜநஂ, ஸ்வஸ்தவத்தமேதாவத்தாதூநாஂ ஸாம்யாநுக்ரஹார்தமுபதிஶ்யதே||௮||

View original

देशकालात्मगुणविपरीतानां हि कर्मणामाहारविकाराणां च क्रियोपयोगः सम्यक्, सर्वातियोगसन्धारणम्, असन्धारणमुदीर्णानां च गतिमतां, साहसानां च वर्जनं, स्वस्थवृत्तमेतावद्धातूनां साम्यानुग्रहार्थमुपदिश्यते||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

தாதவஃ புநஃ ஶாரீராஃ ஸமாநகுணைஃ ஸமாநகுணபூயிஷ்டைர்வாऽப்யாஹாரவிகாரைரப்யஸ்யமாநைர்வத்திஂ ப்ராப்நுவந்தி, ஹ்ராஸஂ து விபரீதகுணைர்விபரீதகுணபூயிஷ்டைர்வாऽப்யாஹாரைரப்யஸ்யமாநைஃ||௯||

View original

धातवः पुनः शारीराः समानगुणैः समानगुणभूयिष्ठैर्वाऽप्याहारविकारैरभ्यस्यमानैर्वृद्धिं प्राप्नुवन्ति, ह्रासं तु विपरीतगुणैर्विपरीतगुणभूयिष्ठैर्वाऽप्याहारैरभ्यस्यमानैः||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

தத்ரேமே ஶரீரதாதுகுணாஃ ஸங்க்யாஸாமர்த்யகராஃ; தத்யதா- குருலகுஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷமந்ததீக்ஷ்ணஸ்திரஸரமதுகடிநவிஶதபிச்சிலஶ்லக்ஷ்ணகரஸூக்ஷ்மஸ்தூலஸாந்த்ரத்ரவாஃ| தேஷு யே குரவஸ்தே குருபிராஹாரவிகாரகுணைரப்யஸ்யமாநைராப்யாய்யந்தே, லகவஶ்ச ஹ்ரஸந்தி; லகவஸ்து லகுபிராப்யாய்யந்தே, குரவஶ்ச ஹ்ரஸந்தி| ஏவமேவ ஸர்வதாதுகுணாநாஂ ஸாமாந்யயோகாத்வத்திஃ, விபர்யயாத்த்ராஸஃ| தஸ்மாந்மாஂஸமாப்யாய்யதே மாஂஸேந பூயஸ்தரமந்யேப்யஃ ஶரீரதாதுப்யஃ, ததா லோஹிதஂ லோஹிதேந, மேதோ மேதஸா, வஸா வஸயா, அஸ்தி தருணாஸ்த்நா, மஜ்ஜா மஜ்ஜ்ஞா, ஶுக்ரஂ ஶுக்ரேண, கர்பஸ்த்வாமகர்பேண||௧௦||

View original

तत्रेमे शरीरधातुगुणाः सङ्ख्यासामर्थ्यकराः; तद्यथा- गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षमन्दतीक्ष्णस्थिरसरमृदुकठिनविशदपिच्छिलश्लक्ष्णखरसूक्ष्मस्थूलसान्द्रद्रवाः| तेषु ये गुरवस्ते गुरुभिराहारविकारगुणैरभ्यस्यमानैराप्याय्यन्ते, लघवश्च ह्रसन्ति; लघवस्तु लघुभिराप्याय्यन्ते, गुरवश्च ह्रसन्ति| एवमेव सर्वधातुगुणानां सामान्ययोगाद्वृद्धिः, विपर्ययाद्ध्रासः| तस्मान्मांसमाप्याय्यते मांसेन भूयस्तरमन्येभ्यः शरीरधातुभ्यः, तथा लोहितं लोहितेन, मेदो मेदसा, वसा वसया, अस्थि तरुणास्थ्ना, मज्जा मज्ज्ञा, शुक्रं शुक्रेण, गर्भस्त्वामगर्भेण||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

யத்ர த்வேவஂலக்ஷணேந ஸாமாந்யேந ஸாமாந்யவதாமாஹாரவிகாராணாமஸாந்நித்யஂ ஸ்யாத், ஸந்நிஹிதாநாஂ வாऽப்யயுக்தத்வாந்நோபயோகோ கணித்வாதந்யஸ்மாத்வா காரணாத், ஸ ச தாதுரபிவர்தயிதவ்யஃ ஸ்யாத், தஸ்ய யே ஸமாநகுணாஃ ஸ்யுராஹாரவிகாரா அஸேவ்யாஶ்ச, தத்ர ஸமாநகுணபூயிஷ்டாநாமந்யப்ரகதீநாமப்யாஹாரவிகாராணாமுபயோகஃ ஸ்யாத்| தத்யதா- ஶுக்ரக்ஷயே க்ஷீரஸர்பிஷோருபயோகோ மதுரஸ்நிக்தஶீதஸமாக்யாதாநாஂ சாபரேஷாஂ த்ரவ்யாணாஂ, மூத்ரக்ஷயே புநரிக்ஷுரஸவாருணீமண்டத்ரவமதுராம்லலவணோபக்லேதிநாஂ, புரீஷக்ஷயே குல்மாஷமாஷகுஷ்குண்டாஜமத்யயவஶாகதாந்யாம்லாநாஂ, வாதக்ஷயே கடுகதிக்தகஷாயரூக்ஷலகுஶீதாநாஂ, பித்தக்ஷயேऽம்லலவணகடுகக்ஷாரோஷ்ணதீக்ஷ்ணாநாஂ, ஶ்லேஷ்மக்ஷயே ஸ்நிக்தகுருமதுரஸாந்த்ரபிச்சிலாநாஂ த்ரவ்யாணாம்| கர்மாபி யத்யஸ்ய தாதோர்வத்திகரஂ தத்ததாஸேவ்யம்| ஏவமந்யேஷாமபி ஶரீரதாதூநாஂ ஸாமாந்யவிபர்யயாப்யாஂ வத்திஹ்ராஸௌ யதாகாலஂ கார்யௌ| இதி ஸர்வதாதூநாமேகைகஶோऽதிதேஶதஶ்ச வத்திஹ்ராஸகராணி வ்யாக்யாதாநி பவந்தி||௧௧||

View original

यत्र त्वेवंलक्षणेन सामान्येन सामान्यवतामाहारविकाराणामसान्निध्यं स्यात्, सन्निहितानां वाऽप्ययुक्तत्वान्नोपयोगो घृणित्वादन्यस्माद्वा कारणात्, स च धातुरभिवर्धयितव्यः स्यात्, तस्य ये समानगुणाः स्युराहारविकारा असेव्याश्च, तत्र समानगुणभूयिष्ठानामन्यप्रकृतीनामप्याहारविकाराणामुपयोगः स्यात्| तद्यथा- शुक्रक्षये क्षीरसर्पिषोरुपयोगो मधुरस्निग्धशीतसमाख्यातानां चापरेषां द्रव्याणां, मूत्रक्षये पुनरिक्षुरसवारुणीमण्डद्रवमधुराम्ललवणोपक्लेदिनां, पुरीषक्षये कुल्माषमाषकुष्कुण्डाजमध्ययवशाकधान्याम्लानां, वातक्षये कटुकतिक्तकषायरूक्षलघुशीतानां, पित्तक्षयेऽम्ललवणकटुकक्षारोष्णतीक्ष्णानां, श्लेष्मक्षये स्निग्धगुरुमधुरसान्द्रपिच्छिलानां द्रव्याणाम्| कर्मापि यद्यस्य धातोर्वृद्धिकरं तत्तदासेव्यम्| एवमन्येषामपि शरीरधातूनां सामान्यविपर्ययाभ्यां वृद्धिह्रासौ यथाकालं कार्यौ| इति सर्वधातूनामेकैकशोऽतिदेशतश्च वृद्धिह्रासकराणि व्याख्यातानि भवन्ति||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

கார்த்ஸ்ந்யேந ஶரீரவத்திகராஸ்த்விமே பாவா பவந்தி; தத்யதா- காலயோகஃ, ஸ்வபாவஸஂஸித்திஃ, ஆஹாரஸௌஷ்டவம், அவிகாதஶ்சேதி||௧௨||

View original

कार्त्स्न्येन शरीरवृद्धिकरास्त्विमे भावा भवन्ति; तद्यथा- कालयोगः, स्वभावसंसिद्धिः, आहारसौष्ठवम्, अविघातश्चेति||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

பலவத்திகராஸ்த்விமே பாவா பவந்தி| தத்யதா- பலவத்புருஷே தேஶே ஜந்ம பலவத்புருஷே காலே ச, ஸுகஶ்ச காலயோகஃ, பீஜக்ஷேத்ரகுணஸம்பச்ச, ஆஹாரஸம்பச்ச, ஶரீரஸம்பச்ச, ஸாத்ம்யஸம்பச்ச, ஸத்த்வஸம்பச்ச, ஸ்வபாவஸஂஸித்திஶ்ச, யௌவநஂ ச, கர்ம ச, ஸஂஹர்ஷஶ்சேதி||௧௩||

View original

बलवृद्धिकरास्त्विमे भावा भवन्ति| तद्यथा- बलवत्पुरुषे देशे जन्म बलवत्पुरुषे काले च, सुखश्च कालयोगः, बीजक्षेत्रगुणसम्पच्च, आहारसम्पच्च, शरीरसम्पच्च, सात्म्यसम्पच्च, सत्त्वसम्पच्च, स्वभावसंसिद्धिश्च, यौवनं च, कर्म च, संहर्षश्चेति||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ஆஹாரபரிணாமகராஸ்த்விமே பாவா பவந்தி| தத்யதா- ஊஷ்மா, வாயுஃ, க்லேதஃ, ஸ்நேஹஃ, காலஃ, ஸமயோகஶ்சேதி ||௧௪||

View original

आहारपरिणामकरास्त्विमे भावा भवन्ति| तद्यथा- ऊष्मा, वायुः, क्लेदः, स्नेहः, कालः, समयोगश्चेति ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

தத்ர து கல்வேஷாமூஷ்மாதீநாமாஹாரபரிணாமகராணாஂ பாவாநாமிமே கர்மவிஶேஷா பவந்தி| தத்யதா- ஊஷ்மா பசதி, வாயுரபகர்ஷதி, க்லேதஃ ஶைதில்யமாபாதயதி, ஸ்நேஹோ மார்தவஂ ஜநயதி, காலஃ பர்யாப்திமபிநிர்வர்தயதி, ஸமயோகஸ்த்வேஷாஂ பரிணாமதாதுஸாம்யகரஃ ஸம்பத்யதே||௧௫||

View original

तत्र तु खल्वेषामूष्मादीनामाहारपरिणामकराणां भावानामिमे कर्मविशेषा भवन्ति| तद्यथा- ऊष्मा पचति, वायुरपकर्षति, क्लेदः शैथिल्यमापादयति, स्नेहो मार्दवं जनयति, कालः पर्याप्तिमभिनिर्वर्तयति, समयोगस्त्वेषां परिणामधातुसाम्यकरः सम्पद्यते||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

பரிணமதஸ்த்வாஹாரஸ்ய குணாஃ ஶரீரகுணபாவமாபத்யந்தே யதாஸ்வமவிருத்தாஃ; விருத்தாஶ்ச விஹந்யுர்விஹதாஶ்ச விரோதிபிஃ ஶரீரம்||௧௬||

View original

परिणमतस्त्वाहारस्य गुणाः शरीरगुणभावमापद्यन्ते यथास्वमविरुद्धाः; विरुद्धाश्च विहन्युर्विहताश्च विरोधिभिः शरीरम्||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ஶரீரகுணாஃ புநர்த்விவிதாஃ ஸங்க்ரஹேண- மலபூதாஃ, ப்ரஸாதபூதாஶ்ச| தத்ர மலபூதாஸ்தே யே ஶரீரஸ்யாபாதகராஃ ஸ்யுஃ| தத்யதா- ஶரீரச்சித்ரேஷூபதேஹாஃ பதக்ஜந்மாநோ பஹிர்முகாஃ, பரிபக்வாஶ்ச தாதவஃ, ப்ரகுபிதாஶ்ச வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணஃ, யே சாந்யேऽபி கேசிச்சரீரே திஷ்டந்தோ பாவாஃ ஶரீரஸ்யோபகாதாயோபபத்யந்தே, ஸர்வாஂஸ்தாந்மலே ஸஞ்சக்ஷ்மஹே; இதராஂஸ்து ப்ரஸாதே , குர்வாதீஂஶ்ச த்ரவாந்தாந் குணபேதேந, ரஸாதீஂஶ்ச ஶுக்ராந்தாந் த்ரவ்யபேதேந||௧௭||

View original

शरीरगुणाः पुनर्द्विविधाः सङ्ग्रहेण- मलभूताः, प्रसादभूताश्च| तत्र मलभूतास्ते ये शरीरस्याबाधकराः स्युः| तद्यथा- शरीरच्छिद्रेषूपदेहाः पृथग्जन्मानो बहिर्मुखाः, परिपक्वाश्च धातवः, प्रकुपिताश्च वातपित्तश्लेष्माणः, ये चान्येऽपि केचिच्छरीरे तिष्ठन्तो भावाः शरीरस्योपघातायोपपद्यन्ते, सर्वांस्तान्मले सञ्चक्ष्महे; इतरांस्तु प्रसादे , गुर्वादींश्च द्रवान्तान् गुणभेदेन, रसादींश्च शुक्रान्तान् द्रव्यभेदेन||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

தேஷாஂ ஸர்வேஷாமேவ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணோ துஷ்டா தூஷயிதாரோ பவந்தி, தோஷஸ்வபாவாத்| வாதாதீநாஂ புநர்தாத்வந்தரே காலாந்தரே ப்ரதுஷ்டாநாஂ விவிதாஶிதபீதீயேऽத்யாயே விஜ்ஞாநாந்யுக்தாநி| ஏதாவத்யேவ துஷ்டதோஷகதிர்யாவத் ஸஂஸ்பர்ஶநாச்சரீரதாதூநாம்| ப்ரகதிபூதாநாஂ து கலு வாதாதீநாஂ பலமாரோக்யம்| தஸ்மாதேஷாஂ ப்ரகதிபாவே ப்ரயதிதவ்யஂ புத்திமத்பிரிதி||௧௮||

View original

तेषां सर्वेषामेव वातपित्तश्लेष्माणो दुष्टा दूषयितारो भवन्ति, दोषस्वभावात्| वातादीनां पुनर्धात्वन्तरे कालान्तरे प्रदुष्टानां विविधाशितपीतीयेऽध्याये विज्ञानान्युक्तानि| एतावत्येव दुष्टदोषगतिर्यावत् संस्पर्शनाच्छरीरधातूनाम्| प्रकृतिभूतानां तु खलु वातादीनां फलमारोग्यम्| तस्मादेषां प्रकृतिभावे प्रयतितव्यं बुद्धिमद्भिरिति||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

பவதி சாத்ர- ஶரீரஂ ஸர்வதா ஸர்வஂ ஸர்வதா வேத யோ பிஷக்| ஆயுர்வேதஂ ஸ கார்த்ஸ்ந்யேந வேத லோகஸுகப்ரதம்||௧௯||

View original

भवति चात्र- शरीरं सर्वथा सर्वं सर्वदा वेद यो भिषक्| आयुर्वेदं स कार्त्स्न्येन वेद लोकसुखप्रदम्||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ஏவஂவாதிநஂ பகவந்தமாத்ரேயமக்நிவேஶ உவாச ஶ்ருதமேதத்யதுக்தஂ பகவதா ஶரீராதிகாரே வசஃ| கிந்நு கலு கர்பஸ்யாங்கஂ பூர்வமபிநிர்வர்ததே குக்ஷௌ, குதோ முகஃ கதஂ சாந்தர்கதஸ்திஷ்டதி, கிமாஹாரஶ்ச வர்தயதி, கதம்பூதஶ்ச நிஷ்க்ராமதி, கைஶ்சாயமாஹாரோபசாரைர்ஜாதஃ ஸத்யோ ஹந்யதே, கைரவ்யாதிரபிவர்ததே, கிஞ்சாஸ்ய தேவாதிப்ரகோபநிமித்தா விகாராஃ ஸம்பவந்தி ஆஹோஸ்விந்ந, கிஞ்சாஸ்ய காலாகாலமத்ய்வோர்பாவாபாவயோர்பகவாநத்யவஸ்யதி, கிஞ்சாஸ்ய பரமாயுஃ, காநி சாஸ்ய பரமாயுஷோ நிமித்தாநீதி||௨௦||

View original

एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच श्रुतमेतद्यदुक्तं भगवता शरीराधिकारे वचः| किन्नु खलु गर्भस्याङ्गं पूर्वमभिनिर्वर्तते कुक्षौ, कुतो मुखः कथं चान्तर्गतस्तिष्ठति, किमाहारश्च वर्तयति, कथम्भूतश्च निष्क्रामति, कैश्चायमाहारोपचारैर्जातः सद्यो हन्यते, कैरव्याधिरभिवर्धते, किञ्चास्य देवादिप्रकोपनिमित्ता विकाराः सम्भवन्ति आहोस्विन्न, किञ्चास्य कालाकालमृत्य्वोर्भावाभावयोर्भगवानध्यवस्यति, किञ्चास्य परमायुः, कानि चास्य परमायुषो निमित्तानीति||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

தமேவமுக்தவந்தமக்நிவேஶஂ பகவாந் புநர்வஸுராத்ரேய உவாச- பூர்வமுக்தமேதத்கர்பாவக்ராந்தௌ யதாऽயமபிநிர்வர்ததே குக்ஷௌ, யச்சாஸ்ய யதா ஸந்திஷ்டதேऽங்கஜாதம்| விப்ரதிவாதாஸ்த்வத்ர பஹுவிதாஃ ஸூத்ரகதாமஷீணாஂ ஸந்தி ஸர்வேஷாஂ; தாநபி நிபோதோச்யமாநாந்- ஶிரஃ பூர்வமபிநிர்வர்ததே குக்ஷாவிதி குமாரஶிரா பரத்வாஜஃ பஶ்யதி, ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ தததிஷ்டாநமிதி கத்வா; ஹதயமிதி காங்காயநோ பாஹ்லீகபிஷக், சேதநாதிஷ்டாநத்வாத்; நாபிரிதி பத்ரகாப்யஃ, ஆஹாராகம இதி கத்வா; பக்வாஶயகுதமிதி பத்ரஶௌநகஃ, மாருதாதிஷ்டாநத்வாத்; ஹஸ்தபாதமிதி படிஶஃ, தத்கரணத்வாத் புருஷஸ்ய; இந்த்ரியாணீதி ஜநகோ வைதேஹஃ, தாந்யஸ்ய புத்த்யதிஷ்டாநாநீதி கத்வா; பரோக்ஷத்வாதசிந்த்யமிதி மாரீசிஃ கஶ்யபஃ; ஸர்வாங்காபிநிர்வத்திர்யுகபதிதி தந்வந்தரிஃ; ததுபபந்நஂ, ஸர்வாங்காநாஂ துல்யகாலாபிநிர்வத்தத்வாத்ததயப்ரபதீநாம்| ஸர்வாங்காநாஂ ஹ்யஸ்ய ஹதயஂ மூலமதிஷ்டாநஂ ச கேஷாஞ்சித்பாவாநாம், நச தஸ்மாத் பூர்வாபிநிர்வத்திரேஷாஂ; தஸ்மாத்ததயப்ரபதீநாஂ ஸர்வாங்காநாஂ துல்யகாலாபிநிர்வத்திஃ, ஸர்வே பாவா ஹ்யந்யோந்யப்ரதிபத்தாஃ; தஸ்மாத்யதாபூததர்ஶநஂ ஸாது||௨௧||

View original

तमेवमुक्तवन्तमग्निवेशं भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच- पूर्वमुक्तमेतद्गर्भावक्रान्तौ यथाऽयमभिनिर्वर्तते कुक्षौ, यच्चास्य यदा सन्तिष्ठतेऽङ्गजातम्| विप्रतिवादास्त्वत्र बहुविधाः सूत्रकृतामृषीणां सन्ति सर्वेषां; तानपि निबोधोच्यमानान्- शिरः पूर्वमभिनिर्वर्तते कुक्षाविति कुमारशिरा भरद्वाजः पश्यति, सर्वेन्द्रियाणां तदधिष्ठानमिति कृत्वा; हृदयमिति काङ्कायनो बाह्लीकभिषक्, चेतनाधिष्ठानत्वात्; नाभिरिति भद्रकाप्यः, आहारागम इति कृत्वा; पक्वाशयगुदमिति भद्रशौनकः, मारुताधिष्ठानत्वात्; हस्तपादमिति बडिशः, तत्करणत्वात् पुरुषस्य; इन्द्रियाणीति जनको वैदेहः, तान्यस्य बुद्ध्यधिष्ठानानीति कृत्वा; परोक्षत्वादचिन्त्यमिति मारीचिः कश्यपः; सर्वाङ्गाभिनिर्वृत्तिर्युगपदिति धन्वन्तरिः; तदुपपन्नं, सर्वाङ्गानां तुल्यकालाभिनिर्वृत्तत्वाद्धृदयप्रभृतीनाम्| सर्वाङ्गानां ह्यस्य हृदयं मूलमधिष्ठानं च केषाञ्चिद्भावानाम्, नच तस्मात् पूर्वाभिनिर्वृत्तिरेषां; तस्माद्धृदयप्रभृतीनां सर्वाङ्गानां तुल्यकालाभिनिर्वृत्तिः, सर्वे भावा ह्यन्योन्यप्रतिबद्धाः; तस्माद्यथाभूतदर्शनं साधु||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

கர்பஸ்து கலு மாதுஃ பஷ்டாபிமுக ஊர்த்வஶிராஃ ஸங்குச்யாங்காந்யாஸ்தேऽந்தஃகுக்ஷௌ ||௨௨||

View original

गर्भस्तु खलु मातुः पृष्ठाभिमुख ऊर्ध्वशिराः सङ्कुच्याङ्गान्यास्तेऽन्तःकुक्षौ ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

வ்யபகதபிபாஸாபுபுக்ஷஸ்து கலு கர்பஃ பரதந்த்ரவத்திர்மாதரமாஶ்ரித்ய வர்தயத்யுபஸ்நேஹோபஸ்வேதாப்யாஂ கர்பாஶயே ஸதஸத்பூதாங்காவயவஃ, ததநந்தரஂ ஹ்யஸ்ய கஶ்சில்லோமகூபாயநைருபஸ்நேஹஃ கஶ்சிந்நாபிநாட்யயநைஃ| நாப்யாஂ ஹ்யஸ்ய நாடீ ப்ரஸக்தா, நாட்யாஂ சாபரா, அபரா சாஸ்ய மாதுஃ ப்ரஸக்தா ஹதயே, மாதஹதயஂ ஹ்யஸ்ய தாமபராமபிஸம்ப்லவதே ஸிராபிஃ ஸ்யந்தமாநாபிஃ ; ஸ தஸ்ய ரஸோ பலவர்ணகரஃ ஸம்பத்யதே, ஸ ச ஸர்வரஸவாநாஹாரஃ| ஸ்த்ரியா ஹ்யாபந்நகர்பாயாஸ்த்ரிதா ரஸஃ ப்ரதிபத்யதே- ஸ்வஶரீரபுஷ்டயே, ஸ்தந்யாய, கர்பவத்தயே ச| ஸ தேநாஹாரேணோபஷ்டப்தஃ (பரதந்த்ரவத்திர்மாதரமாஶ்ரித்ய) வர்தயத்யந்தர்கதஃ||௨௩||

View original

व्यपगतपिपासाबुभुक्षस्तु खलु गर्भः परतन्त्रवृत्तिर्मातरमाश्रित्य वर्तयत्युपस्नेहोपस्वेदाभ्यां गर्भाशये सदसद्भूताङ्गावयवः, तदनन्तरं ह्यस्य कश्चिल्लोमकूपायनैरुपस्नेहः कश्चिन्नाभिनाड्ययनैः| नाभ्यां ह्यस्य नाडी प्रसक्ता, नाड्यां चापरा, अपरा चास्य मातुः प्रसक्ता हृदये, मातृहृदयं ह्यस्य तामपरामभिसम्प्लवते सिराभिः स्यन्दमानाभिः ; स तस्य रसो बलवर्णकरः सम्पद्यते, स च सर्वरसवानाहारः| स्त्रिया ह्यापन्नगर्भायास्त्रिधा रसः प्रतिपद्यते- स्वशरीरपुष्टये, स्तन्याय, गर्भवृद्धये च| स तेनाहारेणोपष्टब्धः (परतन्त्रवृत्तिर्मातरमाश्रित्य) वर्तयत्यन्तर्गतः||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ஸ சோபஸ்திதகாலே ஜந்மநி ப்ரஸூதிமாருதயோகாத் பரிவத்த்யாவாக்ஶிரா நிஷ்க்ராமத்யபத்யபதேந, ஏஷா ப்ரகதிஃ, விகதிஃ புநரதோऽந்யதா| பரஂ த்வதஃ ஸ்வதந்த்ரவத்திர்பவதி||௨௪||

View original

स चोपस्थितकाले जन्मनि प्रसूतिमारुतयोगात् परिवृत्त्यावाक्शिरा निष्क्रामत्यपत्यपथेन, एषा प्रकृतिः, विकृतिः पुनरतोऽन्यथा| परं त्वतः स्वतन्त्रवृत्तिर्भवति||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

தஸ்யாஹாரோபசாரௌ ஜாதிஸூத்ரீயோபதிஷ்டாவவிகாரகரௌ சாபிவத்திகரௌ பவதஃ||௨௫|| தாப்யாமேவ ச விஷமஸேவிதாப்யாஂ ஜாதஃ ஸத்ய உபஹந்யதே தருரிவாசிரவ்யபரோபிதோ வாதாதபாப்யாமப்ரதிஷ்டிதமூலஃ||௨௬||

View original

तस्याहारोपचारौ जातिसूत्रीयोपदिष्टावविकारकरौ चाभिवृद्धिकरौ भवतः||२५|| ताभ्यामेव च विषमसेविताभ्यां जातः सद्य उपहन्यते तरुरिवाचिरव्यपरोपितो वातातपाभ्यामप्रतिष्ठितमूलः||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (27) · Śloka 27

ஆப்தோபதேஶாதத்புதரூபதர்ஶநாத் ஸமுத்தாநலிங்கசிகித்ஸிதவிஶேஷாச்சாதோஷப்ரகோபாநுரூபா தேவாதிப்ரகோபநிமித்தா விகாராஃ ஸமுபலப்யந்தே||௨௭||

View original

आप्तोपदेशादद्भुतरूपदर्शनात् समुत्थानलिङ्गचिकित्सितविशेषाच्चादोषप्रकोपानुरूपा देवादिप्रकोपनिमित्ता विकाराः समुपलभ्यन्ते||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (28) · Śloka 28

காலாகாலமத்ய்வோஸ்து கலு பாவாபாவயோரிதமத்யவஸிதஂ நஃ- “யஃ கஶ்சிந் ம்ரியதே ஸ கால ஏவ ம்ரியதே, ந ஹி காலச்சித்ரமஸ்தி” இத்யேகே பாஷந்தே| தச்சாஸம்யக்| ந ஹ்யச்சித்ரதா ஸச்சித்ரதா வா காலஸ்யோபபத்யதே, காலஸ்வலக்ஷணஸ்வபாவாத்| தத்ராஹுரபரே- யோ யதா ம்ரியதே ஸ தஸ்ய நியதோ மத்யுகாலஃ; ஸ ஸர்வபூதாநாஂ ஸத்யஃ, ஸமக்ரியத்வாதிதி| ஏததபி சாந்யதாऽர்தக்ரஹணம்| ந ஹி கஶ்சிந்ந ம்ரியத இதி ஸமக்ரியஃ| காலோ ஹ்யாயுஷஃ ப்ரமாணமதிகத்யோச்யதே| யஸ்ய சேஷ்டஂ யோ யதா ம்ரியதே ஸ தஸ்ய மத்யுகால இதி, தஸ்ய ஸர்வே பாவா யதாஸ்வஂ நியதகாலா பவிஷ்யந்தி; தச்ச நோபபத்யதே, ப்ரத்யக்ஷஂ ஹ்யகாலாஹாரவசநகர்மணாஂ பலமநிஷ்டஂ, விபர்யயே சேஷ்டஂ; ப்ரத்யக்ஷதஶ்சோபலப்யதே கலு காலாகாலவ்யக்திஸ்தாஸு தாஸ்வவஸ்தாஸு தஂ தமர்தமபிஸமீக்ஷ்ய, தத்யதா- காலோऽயமஸ்ய வ்யாதேராஹாரஸ்யௌஷதஸ்ய ப்ரதிகர்மணோ விஸர்கஸ்ய, அகாலோ வேதி| லோகேऽப்யேதத்பவதி- காலே தேவோ வர்ஷத்யகாலே தேவோ வர்ஷதி, காலே ஶீதமகாலே ஶீதஂ, காலே தபத்யகாலே தபதி, காலே புஷ்பபலமகாலே ச புஷ்பபலமிதி| தஸ்மாதுபயமஸ்தி- காலே மத்யுரகாலே ச; நைகாந்திகமத்ர| யதி ஹ்யகாலே மத்யுர்ந ஸ்யாந்நியதகாலப்ரமாணமாயுஃ ஸர்வஂ ஸ்யாத்; ஏவஂ கதே ஹிதாஹிதஜ்ஞாநமகாரணஂ ஸ்யாத், ப்ரத்யக்ஷாநுமாநோபதேஶாஶ்சாப்ரமாணாநி ஸ்யுர்யே ப்ரமாணபூதாஃ ஸர்வதந்த்ரேஷு, யைராயுஷ்யாண்யநாயுஷ்யாணி சோபலப்யந்தே| வாக்வஸ்துமாத்ரமேதத்வாதமஷயோ மந்யந்தே- நாகாலே மத்யுரஸ்தீதி||௨௮||

View original

कालाकालमृत्य्वोस्तु खलु भावाभावयोरिदमध्यवसितं नः- “यः कश्चिन् म्रियते स काल एव म्रियते, न हि कालच्छिद्रमस्ति” इत्येके भाषन्ते| तच्चासम्यक्| न ह्यच्छिद्रता सच्छिद्रता वा कालस्योपपद्यते, कालस्वलक्षणस्वभावात्| तत्राहुरपरे- यो यदा म्रियते स तस्य नियतो मृत्युकालः; स सर्वभूतानां सत्यः, समक्रियत्वादिति| एतदपि चान्यथाऽर्थग्रहणम्| न हि कश्चिन्न म्रियत इति समक्रियः| कालो ह्यायुषः प्रमाणमधिकृत्योच्यते| यस्य चेष्टं यो यदा म्रियते स तस्य मृत्युकाल इति, तस्य सर्वे भावा यथास्वं नियतकाला भविष्यन्ति; तच्च नोपपद्यते, प्रत्यक्षं ह्यकालाहारवचनकर्मणां फलमनिष्टं, विपर्यये चेष्टं; प्रत्यक्षतश्चोपलभ्यते खलु कालाकालव्यक्तिस्तासु तास्ववस्थासु तं तमर्थमभिसमीक्ष्य, तद्यथा- कालोऽयमस्य व्याधेराहारस्यौषधस्य प्रतिकर्मणो विसर्गस्य, अकालो वेति| लोकेऽप्येतद्भवति- काले देवो वर्षत्यकाले देवो वर्षति, काले शीतमकाले शीतं, काले तपत्यकाले तपति, काले पुष्पफलमकाले च पुष्पफलमिति| तस्मादुभयमस्ति- काले मृत्युरकाले च; नैकान्तिकमत्र| यदि ह्यकाले मृत्युर्न स्यान्नियतकालप्रमाणमायुः सर्वं स्यात्; एवं गते हिताहितज्ञानमकारणं स्यात्, प्रत्यक्षानुमानोपदेशाश्चाप्रमाणानि स्युर्ये प्रमाणभूताः सर्वतन्त्रेषु, यैरायुष्याण्यनायुष्याणि चोपलभ्यन्ते| वाग्वस्तुमात्रमेतद्वादमृषयो मन्यन्ते- नाकाले मृत्युरस्तीति||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (29) · Śloka 29

வர்ஷஶதஂ கல்வாயுஷஃ ப்ரமாணமஸ்மிந் காலே||௨௯||

View original

वर्षशतं खल्वायुषः प्रमाणमस्मिन् काले||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (30) · Śloka 30

தஸ்ய நிமித்தஂ ப்ரகதிகுணாத்மஸம்பத் ஸாத்ம்யோபஸேவநஂ சேதி||௩௦||

View original

तस्य निमित्तं प्रकृतिगुणात्मसम्पत् सात्म्योपसेवनं चेति||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (31-34) · Śloka 34

தத்ர ஶ்லோகாஃ- ஶரீரஂ யத்யதா தச்ச வர்ததே க்லிஷ்டமாமயைஃ| யதா க்லேஶஂ விநாஶஂ ச யாதி யே சாஸ்ய தாதவஃ||௩௧|| வத்திஹ்ராஸௌ யதா தேஷாஂ க்ஷீணாநாமௌஷதஂ ச யத்| தேஹவத்திகரா பாவா பலவத்திகராஶ்ச யே||௩௨|| பரிணாமகரா பாவா யா ச தேஷாஂ பதக் க்ரியா| மலாக்யாஃ ஸம்ப்ரஸாதாக்யா தாதவஃ ப்ரஶ்ந ஏவ ச||௩௩|| நவகோ நிர்ணயஶ்சாஸ்ய விதிவத் ஸம்ப்ரகாஶிதஃ| தத்யஃ ஶரீரவிசயே ஶாரீரே பரமர்ஷிணா||௩௪||

View original

तत्र श्लोकाः- शरीरं यद्यथा तच्च वर्तते क्लिष्टमामयैः| यथा क्लेशं विनाशं च याति ये चास्य धातवः||३१|| वृद्धिह्रासौ यथा तेषां क्षीणानामौषधं च यत्| देहवृद्धिकरा भावा बलवृद्धिकराश्च ये||३२|| परिणामकरा भावा या च तेषां पृथक् क्रिया| मलाख्याः सम्प्रसादाख्या धातवः प्रश्न एव च||३३|| नवको निर्णयश्चास्य विधिवत् सम्प्रकाशितः| तथ्यः शरीरविचये शारीरे परमर्षिणा||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶாரீரஸ்தாநே ஶரீரவிசயஶாரீரஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने शरीरविचयशारीरं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||

🔊 Audio coming soon

6. śarīravicayaśārīram — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi