Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতোঽর্থেদশমহামূলীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथातोऽर्थेदशमहामूलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
30. arthēdaśamahāmūlīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
অর্থে দশ মহামূলাঃ সমাসক্তা মহাফলাঃ| মহচ্চার্থশ্চ হৃদযং পর্যাযৈরুচ্যতে বুধৈঃ||৩|| ষডঙ্গমঙ্গং বিজ্ঞানমিন্দ্রিযাণ্যর্থপঞ্চকম্| আত্মা চ সগুণশ্চেতশ্চিন্ত্যং চ হৃদি সংশ্রিতম্||৪||
View original
अर्थे दश महामूलाः समासक्ता महाफलाः| महच्चार्थश्च हृदयं पर्यायैरुच्यते बुधैः||३|| षडङ्गमङ्गं विज्ञानमिन्द्रियाण्यर्थपञ्चकम्| आत्मा च सगुणश्चेतश्चिन्त्यं च हृदि संश्रितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
প্রতিষ্ঠার্থং হি ভাবানামেষাং হৃদযমিষ্যতে| গোপানসীনামাগারকর্ণিকেবার্থচিন্তকৈঃ||৫|| তস্যোপঘাতান্মূর্চ্ছাযং ভেদান্মরণমৃচ্ছতি|৬|
View original
प्रतिष्ठार्थं हि भावानामेषां हृदयमिष्यते| गोपानसीनामागारकर्णिकेवार्थचिन्तकैः||५|| तस्योपघातान्मूर्च्छायं भेदान्मरणमृच्छति|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
যদ্ধি তত্ স্পর্শবিজ্ঞানং ধারি তত্তত্র সংশ্রিতম্||৬|| তত্ পরস্যৌজসঃ স্থানং তত্র চৈতন্যসঙ্গ্রহঃ| হৃদযং মহদর্থশ্চ তস্মাদুক্তং চিকিত্সকৈঃ ||৭||
View original
यद्धि तत् स्पर्शविज्ञानं धारि तत्तत्र संश्रितम्||६|| तत् परस्यौजसः स्थानं तत्र चैतन्यसङ्ग्रहः| हृदयं महदर्थश्च तस्मादुक्तं चिकित्सकैः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
তেন মূলেন মহতা মহামূলা মতা দশ| ওজোবহাঃ শরীরেঽস্মিন্ বিধম্যন্তে সমন্ততঃ||৮||
View original
तेन मूलेन महता महामूला मता दश| ओजोवहाः शरीरेऽस्मिन् विधम्यन्ते समन्ततः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 12
যেনৌজসা বর্তযন্তি প্রীণিতাঃ সর্বদেহিনঃ | যদৃতে সর্বভূতানাং জীবিতং নাবতিষ্ঠতে||৯|| যত্ সারমাদৌ গর্ভস্য যত্তদ্গর্ভরসাদ্রসঃ | সংবর্তমানং হৃদযং সমাবিশতি যত্ পুরা ||১০|| যস্য নাশাত্তু নাশোঽস্তি ধারি যদ্ধৃদযাশ্রিতম্ | যচ্ছরীররসস্নেহঃ প্রাণা যত্র প্রতিষ্ঠিতাঃ||১১|| তত্ফলা বহুধা বা তাঃ ফলন্তীব(তি) মহাফলাঃ|১২|
View original
येनौजसा वर्तयन्ति प्रीणिताः सर्वदेहिनः | यदृते सर्वभूतानां जीवितं नावतिष्ठते||९|| यत् सारमादौ गर्भस्य यत्तद्गर्भरसाद्रसः | संवर्तमानं हृदयं समाविशति यत् पुरा ||१०|| यस्य नाशात्तु नाशोऽस्ति धारि यद्धृदयाश्रितम् | यच्छरीररसस्नेहः प्राणा यत्र प्रतिष्ठिताः||११|| तत्फला बहुधा वा ताः फलन्तीव(ति) महाफलाः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ধ্মানাদ্ধমন্যঃ স্রবণাত্ স্রোতাংসি সরণাত্সিরাঃ||১২||
View original
ध्मानाद्धमन्यः स्रवणात् स्रोतांसि सरणात्सिराः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
তন্মহত্ তা মহামূলাস্তচ্চোজঃ পরিরক্ষতা| পরিহার্যা বিশেষেণ মনসো দুঃখহেতবঃ||১৩|| হৃদ্যং যত্ স্যাদ্যদৌজস্যং স্রোতসাং যত্ প্রসাদনম্| তত্তত্ সেব্যং প্রযত্নেন প্রশমো জ্ঞানমেব চ||১৪||
View original
तन्महत् ता महामूलास्तच्चोजः परिरक्षता| परिहार्या विशेषेण मनसो दुःखहेतवः||१३|| हृद्यं यत् स्याद्यदौजस्यं स्रोतसां यत् प्रसादनम्| तत्तत् सेव्यं प्रयत्नेन प्रशमो ज्ञानमेव च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
অথ খল্বেকং প্রাণবর্ধনানামুত্কৃষ্টতমমেকং বলবর্ধনানামেকং বৃংহণানামেকং নন্দনানামেকং হর্ষণানামেকমযনানামিতি | তত্রাহিংসা প্রাণিনাং প্রাণবর্ধনানামুত্কৃষ্টতমং, বীর্যং বলবর্ধনানাং, বিদ্যা বৃংহণানাম্, ইন্দ্রিযজযো নন্দনানাং, তত্ত্বাববোধো হর্ষণানাং, ব্রহ্মচর্যমযনানামিতি ; এবমাযুর্বেদবিদো মন্যন্তে||১৫||
View original
अथ खल्वेकं प्राणवर्धनानामुत्कृष्टतममेकं बलवर्धनानामेकं बृंहणानामेकं नन्दनानामेकं हर्षणानामेकमयनानामिति | तत्राहिंसा प्राणिनां प्राणवर्धनानामुत्कृष्टतमं, वीर्यं बलवर्धनानां, विद्या बृंहणानाम्, इन्द्रियजयो नन्दनानां, तत्त्वावबोधो हर्षणानां, ब्रह्मचर्यमयनानामिति ; एवमायुर्वेदविदो मन्यन्ते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-19) · Śloka 19
তত্রাযুর্বেদবিদস্তন্ত্রস্থানাধ্যাযপ্রশ্নানাং পৃথক্ত্বেন বাক্যশো বাক্যার্থশোঽর্থাবযবশশ্চ প্রবক্তারো মন্তব্যাঃ| তত্রাহ- কথং তন্ত্রাদীনি বাক্যশো বাক্যার্থশোঽর্থাবযবশশ্চোক্তানি ভবন্তীতি||১৬|| অত্রোচ্যতে- তন্ত্রমার্ষং কার্ত্স্ন্যেন যথাম্নাযমুচ্যমানং বাক্যশো ভবত্যুক্তম্||১৭|| বুদ্ধ্যা সম্যগনুপ্রবিশ্যার্থতত্ত্বং বাগ্ভির্ব্যাসসমাসপ্রতিজ্ঞাহেতূদাহরণোপনযনিগমনযুক্তাভিস্ত্রিবিধশিষ্যবুদ্ধিগম্যাভিরুচ্যমানং বাক্যার্থশো ভবত্যুক্তম্||১৮|| তন্ত্রনিযতানামর্থদুর্গাণাং পুনর্বিভাবনৈরুক্তমর্থাবযবশো ভবত্যুক্তম্||১৯||
View original
तत्रायुर्वेदविदस्तन्त्रस्थानाध्यायप्रश्नानां पृथक्त्वेन वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्च प्रवक्तारो मन्तव्याः| तत्राह- कथं तन्त्रादीनि वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्चोक्तानि भवन्तीति||१६|| अत्रोच्यते- तन्त्रमार्षं कार्त्स्न्येन यथाम्नायमुच्यमानं वाक्यशो भवत्युक्तम्||१७|| बुद्ध्या सम्यगनुप्रविश्यार्थतत्त्वं वाग्भिर्व्याससमासप्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनयुक्ताभिस्त्रिविधशिष्यबुद्धिगम्याभिरुच्यमानं वाक्यार्थशो भवत्युक्तम्||१८|| तन्त्रनियतानामर्थदुर्गाणां पुनर्विभावनैरुक्तमर्थावयवशो भवत्युक्तम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
তত্র চেত্ প্রষ্টারঃ স্যুঃ- চতুর্ণামৃক্সামযজুরথর্ববেদানাং কং বেদমুপদিশন্ত্যাযুর্বেদবিদঃ?, কিমাযুঃ?, কস্মাদাযুর্বেদঃ?, কিমর্থমাযুর্বেদঃ?, শাশ্বতোঽশাশ্বতো বা?, কতি কানি চাস্যাঙ্গানি?, কৈশ্চাযমধ্যেতব্যঃ?, কিমর্থং চ? ইতি||২০||
View original
तत्र चेत् प्रष्टारः स्युः- चतुर्णामृक्सामयजुरथर्ववेदानां कं वेदमुपदिशन्त्यायुर्वेदविदः?, किमायुः?, कस्मादायुर्वेदः?, किमर्थमायुर्वेदः?, शाश्वतोऽशाश्वतो वा?, कति कानि चास्याङ्गानि?, कैश्चायमध्येतव्यः?, किमर्थं च? इति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
তত্র ভিষজা পৃষ্টেনৈবং চতুর্ণামৃক্সামযজুরথর্ববেদানামাত্মনোঽথর্ববেদে ভক্তিরাদেশ্যা, বেদো হ্যাথর্বণো দানস্বস্ত্যযনবলিমঙ্গলহোমনিযমপ্রাযশ্চিত্তোপবাসমন্ত্রাদিপরিগ্রহাচ্চিকিত্সাং প্রাহ; চিকিত্সা চাযুষো হিতাযোপদিশ্যতে||২১||
View original
तत्र भिषजा पृष्टेनैवं चतुर्णामृक्सामयजुरथर्ववेदानामात्मनोऽथर्ववेदे भक्तिरादेश्या, वेदो ह्याथर्वणो दानस्वस्त्ययनबलिमङ्गलहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासमन्त्रादिपरिग्रहाच्चिकित्सां प्राह; चिकित्सा चायुषो हितायोपदिश्यते||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
বেদং চোপদিশ্যাযুর্বাচ্যং ; তত্রাযুশ্চেতনানুবৃত্তির্জীবিতমনুবন্ধো ধারি চেত্যেকোঽর্থঃ||২২||
View original
वेदं चोपदिश्यायुर्वाच्यं ; तत्रायुश्चेतनानुवृत्तिर्जीवितमनुबन्धो धारि चेत्येकोऽर्थः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
তদাযুর্বেদযতীত্যাযুর্বেদঃ ; কথমিতি চেত্? উচ্যতে- স্বলক্ষণতঃ সুখাসুখতো হিতাহিততঃ প্রমাণাপ্রমাণতশ্চ; যতশ্চাযুষ্যাণ্যনাযুষ্যাণি চ দ্রব্যগুণকর্মাণি বেদযত্যতোঽপ্যাযুর্বেদঃ| তত্রাযুষ্যাণ্যনাযুষ্যাণি চ দ্রব্যগুণকর্মাণি কেবলেনোপদেক্ষ্যন্তে তন্ত্রেণ||২৩||
View original
तदायुर्वेदयतीत्यायुर्वेदः ; कथमिति चेत्? उच्यते- स्वलक्षणतः सुखासुखतो हिताहिततः प्रमाणाप्रमाणतश्च; यतश्चायुष्याण्यनायुष्याणि च द्रव्यगुणकर्माणि वेदयत्यतोऽप्यायुर्वेदः| तत्रायुष्याण्यनायुष्याणि च द्रव्यगुणकर्माणि केवलेनोपदेक्ष्यन्ते तन्त्रेण||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
তত্রাযুরুক্তং স্বলক্ষণতো যথাবদিহৈব পূর্বাধ্যাযে চ| তত্র শারীরমানসাভ্যাং রোগাভ্যামনভিদ্রুতস্য বিশেষেণ যৌবনবতঃ সমর্থানুগতবলবীর্যযশঃপৌরুষপরাক্রমস্য জ্ঞানবিজ্ঞানেন্দ্রিযেন্দ্রিযার্থবলসমুদযে বর্তমানস্য পরমর্দ্ধিরুচিরবিবিধোপভোগস্য সমৃদ্ধসর্বারম্ভস্য যথেষ্টবিচারিণঃ সুখমাযুরুচ্যতে; অসুখমতো বিপর্যযেণ; হিতৈষিণঃ পুনর্ভূতানাং পরস্বাদুপরতস্য সত্যবাদিনঃ শমপরস্য পরীক্ষ্যকারিণোঽপ্রমত্তস্য ত্রিবর্গং পরস্পরেণানুপহতমুপসেবমানস্য পূজার্হসম্পূজকস্য জ্ঞানবিজ্ঞানোপশমশীলস্য বৃদ্ধোপসেবিনঃ সুনিযতরাগরোষের্ষ্যামদমানবেগস্য সততং বিবিধপ্রদানপরস্য তপোজ্ঞানপ্রশমনিত্যস্যাধ্যাত্মবিদস্তত্পরস্য লোকমিমং চামুং চাবেক্ষমাণস্য স্মৃতিমতিমতো হিতমাযুরুচ্যতে; অহিতমতো বিপর্যযেণ||২৪||
View original
तत्रायुरुक्तं स्वलक्षणतो यथावदिहैव पूर्वाध्याये च| तत्र शारीरमानसाभ्यां रोगाभ्यामनभिद्रुतस्य विशेषेण यौवनवतः समर्थानुगतबलवीर्ययशःपौरुषपराक्रमस्य ज्ञानविज्ञानेन्द्रियेन्द्रियार्थबलसमुदये वर्तमानस्य परमर्द्धिरुचिरविविधोपभोगस्य समृद्धसर्वारम्भस्य यथेष्टविचारिणः सुखमायुरुच्यते; असुखमतो विपर्ययेण; हितैषिणः पुनर्भूतानां परस्वादुपरतस्य सत्यवादिनः शमपरस्य परीक्ष्यकारिणोऽप्रमत्तस्य त्रिवर्गं परस्परेणानुपहतमुपसेवमानस्य पूजार्हसम्पूजकस्य ज्ञानविज्ञानोपशमशीलस्य वृद्धोपसेविनः सुनियतरागरोषेर्ष्यामदमानवेगस्य सततं विविधप्रदानपरस्य तपोज्ञानप्रशमनित्यस्याध्यात्मविदस्तत्परस्य लोकमिमं चामुं चावेक्षमाणस्य स्मृतिमतिमतो हितमायुरुच्यते; अहितमतो विपर्ययेण||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
প্রমাণমাযুষস্ত্বর্থেন্দ্রিযমনোবুদ্ধিচেষ্টাদীনাং বিকৃতিলক্ষণৈরুপলভ্যতেঽনিমিত্তৈঃ, অযমস্মাত্ ক্ষণান্মুহূর্তাদ্দিবসাত্ ত্রিপঞ্চসপ্তদশদ্বাদশাহাত্ পক্ষান্মাসাত্ ষণ্মাসাত্ সংবত্সরাদ্বা স্বভাবমাপত্স্যত ইতি; তত্র স্বভাবঃ প্রবৃত্তেরুপরমো মরণমনিত্যতা নিরোধ ইত্যেকোঽর্থঃ; ইত্যাযুষঃ প্রমাণম্; অতো বিপরীতমপ্রমাণমরিষ্টাধিকারে; দেহপ্রকৃতিলক্ষণমধিকৃত্য চোপদিষ্টমাযুষঃ প্রমাণমাযুর্বেদে ||২৫|| প্রযোজনং চাস্য স্বস্থস্য স্বাস্থ্যরক্ষণমাতুরস্য বিকারপ্রশমনং চ||২৬||
View original
प्रमाणमायुषस्त्वर्थेन्द्रियमनोबुद्धिचेष्टादीनां विकृतिलक्षणैरुपलभ्यतेऽनिमित्तैः, अयमस्मात् क्षणान्मुहूर्ताद्दिवसात् त्रिपञ्चसप्तदशद्वादशाहात् पक्षान्मासात् षण्मासात् संवत्सराद्वा स्वभावमापत्स्यत इति; तत्र स्वभावः प्रवृत्तेरुपरमो मरणमनित्यता निरोध इत्येकोऽर्थः; इत्यायुषः प्रमाणम्; अतो विपरीतमप्रमाणमरिष्टाधिकारे; देहप्रकृतिलक्षणमधिकृत्य चोपदिष्टमायुषः प्रमाणमायुर्वेदे ||२५|| प्रयोजनं चास्य स्वस्थस्य स्वास्थ्यरक्षणमातुरस्य विकारप्रशमनं च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
সোঽযমাযুর্বেদঃ শাশ্বতো নির্দিশ্যতে, অনাদিত্বাত্, স্বভাবসংসিদ্ধলক্ষণত্বাত্, ভাবস্বভাবনিত্যত্বাচ্চ| ন হি নাভূত্ কদাচিদাযুষঃ সন্তানো বুদ্ধিসন্তানো বা, শাশ্বতশ্চাযুষো বেদিতা, অনাদি চ সুখদুঃখং সদ্রব্যহেতুলক্ষণমপরাপরযোগাত্| এষ চার্থসঙ্গ্রহো বিভাব্যতে আযুর্বেদলক্ষণমিতি| গুরুলঘুশীতোষ্ণস্নিগ্ধরূক্ষাদীনাং দ্রব্যাণাং সামান্যবিশেষাভ্যাং বৃদ্ধিহ্রাসৌ, যথোক্তং- গুরুভিরভ্যস্যমানৈর্গুরূণামুপচযো ভবত্যপচযো লঘূনাং, এবমেবেতরেষামিতি, এষ ভাবস্বভাবো নিত্যঃ, স্বলক্ষণং চ দ্রব্যাণাং পৃথিব্যাদীনাং; সন্তি তু দ্রব্যাণি গুণাশ্চ নিত্যানিত্যাঃ| ন হ্যাযুর্বেদস্যাভূত্বোত্পত্তিরুপলভ্যতে, অন্যত্রাববোধোপদেশাভ্যাম্; এতদ্বৈ দ্বযমধিকৃত্যোত্পত্তিমুপদিশন্ত্যেকে| স্বাভাবিকং চাস্য লক্ষণমকৃতকং, যদুক্তমিহাদ্যেঽধ্যাযে চ; যথা- অগ্নেরৌষ্ণ্যম্, অপাং দ্রবত্বম্| ভাবস্বভাবনিত্যত্বমপি চাস্য, যথোক্তং- গুরুভিরভ্যস্যমানৈর্গুরূণামুপচযো ভবত্যপচযো লঘূনামিতি||২৭||
View original
सोऽयमायुर्वेदः शाश्वतो निर्दिश्यते, अनादित्वात्, स्वभावसंसिद्धलक्षणत्वात्, भावस्वभावनित्यत्वाच्च| न हि नाभूत् कदाचिदायुषः सन्तानो बुद्धिसन्तानो वा, शाश्वतश्चायुषो वेदिता, अनादि च सुखदुःखं सद्रव्यहेतुलक्षणमपरापरयोगात्| एष चार्थसङ्ग्रहो विभाव्यते आयुर्वेदलक्षणमिति| गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षादीनां द्रव्याणां सामान्यविशेषाभ्यां वृद्धिह्रासौ, यथोक्तं- गुरुभिरभ्यस्यमानैर्गुरूणामुपचयो भवत्यपचयो लघूनां, एवमेवेतरेषामिति, एष भावस्वभावो नित्यः, स्वलक्षणं च द्रव्याणां पृथिव्यादीनां; सन्ति तु द्रव्याणि गुणाश्च नित्यानित्याः| न ह्यायुर्वेदस्याभूत्वोत्पत्तिरुपलभ्यते, अन्यत्रावबोधोपदेशाभ्याम्; एतद्वै द्वयमधिकृत्योत्पत्तिमुपदिशन्त्येके| स्वाभाविकं चास्य लक्षणमकृतकं, यदुक्तमिहाद्येऽध्याये च; यथा- अग्नेरौष्ण्यम्, अपां द्रवत्वम्| भावस्वभावनित्यत्वमपि चास्य, यथोक्तं- गुरुभिरभ्यस्यमानैर्गुरूणामुपचयो भवत्यपचयो लघूनामिति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
তস্যাযুর্বেদস্যাঙ্গান্যষ্টৌ; তদ্যথা- কাযচিকিত্সা , শালাক্যং, শল্যাপহর্তৃকং, বিষগরবৈরোধিকপ্রশমনং, ভূতবিদ্যা, কৌমারভৃত্যকং, রসাযনং, বাজীকরণমিতি||২৮||
View original
तस्यायुर्वेदस्याङ्गान्यष्टौ; तद्यथा- कायचिकित्सा , शालाक्यं, शल्यापहर्तृकं, विषगरवैरोधिकप्रशमनं, भूतविद्या, कौमारभृत्यकं, रसायनं, वाजीकरणमिति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
স চাধ্যেতব্যো ব্রাহ্মণরাজন্যবৈশ্যৈঃ| তত্রানুগ্রহার্থং প্রাণিনাং ব্রাহ্মণৈঃ, আরক্ষার্থং রাজন্যৈঃ, বৃত্ত্যর্থং বৈশ্যৈঃ; সামান্যতো বা ধর্মার্থকামপরিগ্রহার্থং সর্বৈঃ| তত্র যদধ্যাত্মবিদাং ধর্মপথস্থানাং ধর্মপ্রকাশকানাং বা মাতৃপিতৃভ্রাতৃবন্ধুগুরুজনস্য বা বিকারপ্রশমনে প্রযত্নবান্ ভবতি, যচ্চাযুর্বেদোক্তমধ্যাত্মমনুধ্যাযতি বেদযত্যনুবিধীযতে বা, সোঽস্য পরো ধর্মঃ; যা পুনরীশ্বরাণাং বসুমতাং বা সকাশাত্ সুখোপহারনিমিত্তা ভবত্যর্থাবাপ্তিরারক্ষণং চ, যা চ স্বপরিগৃহীতানাং প্রাণিনামাতুর্যাদারক্ষা, সোঽস্যার্থঃ; যত্ পুনরস্য বিদ্বদ্গ্রহণযশঃ শরণ্যত্বং চ, যা চ সম্মানশুশ্রূষা, যচ্চেষ্টানাং বিষযাণামারোগ্যমাধত্তে সোঽস্য কামঃ| ইতি যথাপ্রশ্নমুক্তমশেষেণ||২৯||
View original
स चाध्येतव्यो ब्राह्मणराजन्यवैश्यैः| तत्रानुग्रहार्थं प्राणिनां ब्राह्मणैः, आरक्षार्थं राजन्यैः, वृत्त्यर्थं वैश्यैः; सामान्यतो वा धर्मार्थकामपरिग्रहार्थं सर्वैः| तत्र यदध्यात्मविदां धर्मपथस्थानां धर्मप्रकाशकानां वा मातृपितृभ्रातृबन्धुगुरुजनस्य वा विकारप्रशमने प्रयत्नवान् भवति, यच्चायुर्वेदोक्तमध्यात्ममनुध्यायति वेदयत्यनुविधीयते वा, सोऽस्य परो धर्मः; या पुनरीश्वराणां वसुमतां वा सकाशात् सुखोपहारनिमित्ता भवत्यर्थावाप्तिरारक्षणं च, या च स्वपरिगृहीतानां प्राणिनामातुर्यादारक्षा, सोऽस्यार्थः; यत् पुनरस्य विद्वद्ग्रहणयशः शरण्यत्वं च, या च सम्मानशुश्रूषा, यच्चेष्टानां विषयाणामारोग्यमाधत्ते सोऽस्य कामः| इति यथाप्रश्नमुक्तमशेषेण||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30) · Śloka 30
অথ ভিষগাদিত এব ভিষজা প্রষ্টব্যোঽষ্টবিধং ভবতি- তন্ত্রং, তন্ত্রার্থান্, স্থানং, স্থানার্থান্, অধ্যাযম্, অধ্যাযার্থান্, প্রশ্নং, প্রশ্নার্থাংশ্চেতি; পৃষ্টেন চৈতদ্বক্তব্যমশেষেণ বাক্যশো বাক্যার্থশোঽর্থাবযবশশ্চেতি ||৩০||
View original
अथ भिषगादित एव भिषजा प्रष्टव्योऽष्टविधं भवति- तन्त्रं, तन्त्रार्थान्, स्थानं, स्थानार्थान्, अध्यायम्, अध्यायार्थान्, प्रश्नं, प्रश्नार्थांश्चेति; पृष्टेन चैतद्वक्तव्यमशेषेण वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्चेति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (31-32) · Śloka 32
তত্রাযুর্বেদঃ শাখা বিদ্যা সূত্রং জ্ঞানং শাস্ত্রং লক্ষণং তন্ত্রমিত্যনর্থান্তরম্ ||৩১|| তন্ত্রার্থঃ পুনঃ স্বলক্ষণৈরুপদিষ্টঃ| স চার্থঃ প্রকরণৈর্বিভাব্যমানো ভূয এব শরীরবৃত্তিহেতুব্যাধিকর্মকার্যকালকর্তৃকরণবিধিবিনিশ্চযাদ্দশপ্রকরণঃ, তানি চ প্রকরণানি কেবলেনোপদেক্ষ্যন্তে তন্ত্রেণ||৩২||
View original
तत्रायुर्वेदः शाखा विद्या सूत्रं ज्ञानं शास्त्रं लक्षणं तन्त्रमित्यनर्थान्तरम् ||३१|| तन्त्रार्थः पुनः स्वलक्षणैरुपदिष्टः| स चार्थः प्रकरणैर्विभाव्यमानो भूय एव शरीरवृत्तिहेतुव्याधिकर्मकार्यकालकर्तृकरणविधिविनिश्चयाद्दशप्रकरणः, तानि च प्रकरणानि केवलेनोपदेक्ष्यन्ते तन्त्रेण||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
তন্ত্রস্যাস্যাষ্টৌ স্থানানি ; তদ্যথা- শ্লোকনিদানবিমানশারীরেন্দ্রিযচিকিত্সিতকল্পসিদ্ধিস্থানানি| তত্র ত্রিংশদধ্যাযকং শ্লোকস্থানম্, অষ্টাষ্টাধ্যাযকানি নিদানবিমানশারীরস্থানানি, দ্বাদশকমিন্দ্রিযাণাং, ত্রিংশকং চিকিত্সিতানাং, দ্বাদশকে কল্পসিদ্ধিস্থানে ভবতঃ||৩৩||
View original
तन्त्रस्यास्याष्टौ स्थानानि ; तद्यथा- श्लोकनिदानविमानशारीरेन्द्रियचिकित्सितकल्पसिद्धिस्थानानि| तत्र त्रिंशदध्यायकं श्लोकस्थानम्, अष्टाष्टाध्यायकानि निदानविमानशारीरस्थानानि, द्वादशकमिन्द्रियाणां, त्रिंशकं चिकित्सितानां, द्वादशके कल्पसिद्धिस्थाने भवतः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (34) · Śloka 34
ভবতি চাত্র- দ্বে ত্রিংশকে দ্বাদশকং ত্রযং চ ত্রীণ্যষ্টকান্যেষু সমাপ্তিরুক্তা| শ্লোকৌষধারিষ্টবিকল্পসিদ্ধিনিদানমানাশ্রযসঞ্জ্ঞকেষু||৩৪||
View original
भवति चात्र- द्वे त्रिंशके द्वादशकं त्रयं च त्रीण्यष्टकान्येषु समाप्तिरुक्ता| श्लोकौषधारिष्टविकल्पसिद्धिनिदानमानाश्रयसञ्ज्ञकेषु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (35) · Śloka 35
স্বে স্বে স্থানে যথাস্বং চ স্থানার্থ উপদেক্ষ্যতে| সবিংশমধ্যাযশতং শৃণু নামক্রমাগতম্||৩৫||
View original
स्वे स्वे स्थाने यथास्वं च स्थानार्थ उपदेक्ष्यते| सविंशमध्यायशतं शृणु नामक्रमागतम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (36-68) · Śloka 68
দীর্ঘঞ্জীবোঽপ্যপামার্গতণ্ডুলারগ্বধাদিকৌ| ষড্বিরেকাশ্রযশ্চেতি চতুষ্কো ভেষজাশ্রযঃ||৩৬|| মাত্রাতস্যাশিতীযৌ চ নবেগান্ধারণং তথা| ইন্দ্রিযোপক্রমশ্চেতি চত্বারঃ স্বাস্থ্যবৃত্তিকাঃ ||৩৭|| খুড্ডাকশ্চ চতুষ্পাদো মহাংস্তিস্রৈষণস্তথা| সহ বাতকলাখ্যেন বিদ্যান্নৈর্দেশিকান্ বুধঃ||৩৮|| স্নেহনস্বেদনাধ্যাযাবুভৌ যশ্চোপকল্পনঃ| চিকিত্সাপ্রাভৃতশ্চৈব সর্ব এব প্রকল্পনাঃ||৩৯|| কিযন্তঃশিরসীযশ্চ ত্রিশোফাষ্টোদরাদিকৌ| রোগাধ্যাযো মহাংশ্চৈব রোগাধ্যাযচতুষ্টযম্||৪০|| অষ্টৌনিন্দিতসঙ্খ্যাতস্তথা লঙ্ঘনতর্পণে| বিধিশোণিতিকশ্চৈব ব্যাখ্যাতাস্তত্র যোজনাঃ||৪১|| যজ্জঃপুরুষসঙ্খ্যাতো ভদ্রকাপ্যান্নপানিকৌ| বিবিধাশিতপীতীযশ্চত্বারোঽন্নবিনিশ্চযাঃ||৪২|| দশপ্রাণাযতনিকস্তথাঽর্থেদশমূলিকঃ| দ্বাবেতৌ প্রাণদেহার্থৌ প্রোক্তৌ বৈদ্যগুণাশ্রযৌ||৪৩|| ঔষধস্বস্থনির্দেশকল্পনারোগযোজনাঃ| চতুষ্কাঃ ষট্ ক্রমেণোক্তাঃ সপ্তমশ্চান্নপানিকঃ||৪৪|| দ্বৌ চান্ত্যৌ সঙ্গ্রহাধ্যাযাবিতি ত্রিংশকমর্থবত্| শ্লোকস্থানং সমুদ্দিষ্টং তন্ত্রস্যাস্য শিরঃ শুভম্ ||৪৫|| চতুষ্কাণাং মহার্থানাং স্থানেঽস্মিন্ সঙ্গ্রহঃ কৃতঃ| শ্লোকার্থঃ সঙ্গ্রহার্থশ্চ শ্লোকস্থানমতঃ স্মৃতম্||৪৬|| জ্বরাণাং রক্তপিত্তস্য গুল্মানাং মেহকুষ্ঠযোঃ| শোষোন্মাদনিদানে চ স্যাদপস্মারিণাং চ যত্||৪৭|| ইত্যধ্যাযাষ্টকমিদং নিদানস্থানমুচ্যতে| রসেষু ত্রিবিধে কুক্ষৌ ধ্বংসে জনপদস্য চ||৪৮|| ত্রিবিধে রোগবিজ্ঞানে স্রোতঃস্বপি চ বর্তনে| রোগানীকে ব্যাধিরূপে রোগাণাং চ ভিষগ্জিতে||৪৯|| অষ্টৌ বিমানান্যুক্তানি মানার্থানি মহর্ষিণা| কতিধাপুরুষীযং চ গোত্রেণাতুল্যমেব চ||৫০|| খুড্ডিকা মহতী চৈব গর্ভাবক্রান্তিরুচ্যতে| পুরুষস্য শরীরস্য বিচযৌ দ্বৌ বিনিশ্চিতৌ||৫১|| শরীরসঙ্খ্যা সূত্রং চ জাতেরষ্টমমুচ্যতে | ইত্যুদ্দিষ্টানি মুনিনা শারীরাণ্যত্রিসূনুনা||৫২|| বর্ণস্বরীযঃ পুষ্পাখ্যস্তৃতীযঃ পরিমর্শনঃ| চতুর্থ ইন্দ্রিযানীকঃ পঞ্চমঃ পূর্বরূপিকঃ||৫৩|| কতমানিশরীরীযঃ পন্নরূপোঽপ্যবাক্শিরাঃ| যস্যশ্যাবনিমিত্তশ্চ সদ্যোমরণ এব চ||৫৪|| অণুজ্যোতিরিতি খ্যাতস্তথা গোমযচূর্ণবান্| দ্বাদশাধ্যাযকং স্থানমিন্দ্রিযাণামিতি স্মৃতম্ ||৫৫|| অভযামলকীযং চ প্রাণকামীযমেব চ| করপ্রচিতকং বেদসমুত্থানং রসাযনম্||৫৬|| সংযোগশরমূলীযমাসিক্তক্ষীরকং তথা| মাষপর্ণভৃতীযং চ পুমাঞ্জাতবলাদিকম্||৫৭|| চতুষ্কদ্বযমপ্যেতদধ্যাযদ্বযমুচ্যতে| রসাযনমিতি জ্ঞেযং বাজীকরণমেব চ||৫৮|| জ্বরাণাং রক্তপিত্তস্য গুল্মানাং মেহকুষ্ঠযোঃ| শোষোন্মাদেঽপ্যপস্মারে ক্ষতশোথোদরার্শসাম্||৫৯|| গ্রহণীপাণ্ডুরোগাণাং শ্বাসকাসাতিসারিণাম্| ছর্দিবীসর্পতৃষ্ণানাং বিষমদ্যবিকারযোঃ||৬০|| দ্বিব্রণীযং ত্রিমর্মীযমূরুস্তম্ভিকমেব চ| বাতরোগে বাতরক্তে যোনিব্যাপত্সু চৈব যত্||৬১|| ত্রিংশচ্চিকিত্সিতান্যুক্তান্যতঃ কল্পান্ প্রচক্ষ্মহে| ফলজীমূতকেক্ষ্বাকুকল্পো ধামার্গবস্য চ||৬২|| পঞ্চমো বত্সকস্যোক্তঃ ষষ্ঠশ্চ কৃতবেধনে| শ্যামাত্রিবৃতযোঃ কল্পস্তথৈব চতুরঙ্গুলে||৬৩|| তিল্বকস্য সুধাযাশ্চ সপ্তলাশঙ্খিনীষু চ| দন্তীদ্রবন্ত্যোঃ কল্পশ্চ দ্বাদশোঽযং সমাপ্যতে||৬৪|| কল্পনা পঞ্চকর্মাখ্যা বস্তিসূত্রী তথৈব চ| স্নেহব্যাপদিকী সিদ্ধির্নেত্রব্যাপদিকী তথা||৬৫|| সিদ্ধিঃ শোধনযোশ্চৈব বস্তিসিদ্ধিস্তথৈব চ| প্রাসৃতী মর্মসঙ্খ্যাতা সিদ্ধির্বস্ত্যাশ্রযা চ যা||৬৬|| ফলমাত্রা তথা সিদ্ধিঃ সিদ্ধিশ্চোত্তরসঞ্জ্ঞিতা| সিদ্ধযো দ্বাদশৈবৈতাস্তন্ত্রং চাসু সমাপ্যতে||৬৭|| স্বে স্বে স্থানে তথাঽধ্যাযে চাধ্যাযার্থঃ প্রবক্ষ্যতে| তং ব্রূযাত্ সর্বতঃ সর্বং যথাস্বং হ্যর্থসঙ্গ্রহাত্||৬৮||
View original
दीर्घञ्जीवोऽप्यपामार्गतण्डुलारग्वधादिकौ| षड्विरेकाश्रयश्चेति चतुष्को भेषजाश्रयः||३६|| मात्रातस्याशितीयौ च नवेगान्धारणं तथा| इन्द्रियोपक्रमश्चेति चत्वारः स्वास्थ्यवृत्तिकाः ||३७|| खुड्डाकश्च चतुष्पादो महांस्तिस्रैषणस्तथा| सह वातकलाख्येन विद्यान्नैर्देशिकान् बुधः||३८|| स्नेहनस्वेदनाध्यायावुभौ यश्चोपकल्पनः| चिकित्साप्राभृतश्चैव सर्व एव प्रकल्पनाः||३९|| कियन्तःशिरसीयश्च त्रिशोफाष्टोदरादिकौ| रोगाध्यायो महांश्चैव रोगाध्यायचतुष्टयम्||४०|| अष्टौनिन्दितसङ्ख्यातस्तथा लङ्घनतर्पणे| विधिशोणितिकश्चैव व्याख्यातास्तत्र योजनाः||४१|| यज्जःपुरुषसङ्ख्यातो भद्रकाप्यान्नपानिकौ| विविधाशितपीतीयश्चत्वारोऽन्नविनिश्चयाः||४२|| दशप्राणायतनिकस्तथाऽर्थेदशमूलिकः| द्वावेतौ प्राणदेहार्थौ प्रोक्तौ वैद्यगुणाश्रयौ||४३|| औषधस्वस्थनिर्देशकल्पनारोगयोजनाः| चतुष्काः षट् क्रमेणोक्ताः सप्तमश्चान्नपानिकः||४४|| द्वौ चान्त्यौ सङ्ग्रहाध्यायाविति त्रिंशकमर्थवत्| श्लोकस्थानं समुद्दिष्टं तन्त्रस्यास्य शिरः शुभम् ||४५|| चतुष्काणां महार्थानां स्थानेऽस्मिन् सङ्ग्रहः कृतः| श्लोकार्थः सङ्ग्रहार्थश्च श्लोकस्थानमतः स्मृतम्||४६|| ज्वराणां रक्तपित्तस्य गुल्मानां मेहकुष्ठयोः| शोषोन्मादनिदाने च स्यादपस्मारिणां च यत्||४७|| इत्यध्यायाष्टकमिदं निदानस्थानमुच्यते| रसेषु त्रिविधे कुक्षौ ध्वंसे जनपदस्य च||४८|| त्रिविधे रोगविज्ञाने स्रोतःस्वपि च वर्तने| रोगानीके व्याधिरूपे रोगाणां च भिषग्जिते||४९|| अष्टौ विमानान्युक्तानि मानार्थानि महर्षिणा| कतिधापुरुषीयं च गोत्रेणातुल्यमेव च||५०|| खुड्डिका महती चैव गर्भावक्रान्तिरुच्यते| पुरुषस्य शरीरस्य विचयौ द्वौ विनिश्चितौ||५१|| शरीरसङ्ख्या सूत्रं च जातेरष्टममुच्यते | इत्युद्दिष्टानि मुनिना शारीराण्यत्रिसूनुना||५२|| वर्णस्वरीयः पुष्पाख्यस्तृतीयः परिमर्शनः| चतुर्थ इन्द्रियानीकः पञ्चमः पूर्वरूपिकः||५३|| कतमानिशरीरीयः पन्नरूपोऽप्यवाक्शिराः| यस्यश्यावनिमित्तश्च सद्योमरण एव च||५४|| अणुज्योतिरिति ख्यातस्तथा गोमयचूर्णवान्| द्वादशाध्यायकं स्थानमिन्द्रियाणामिति स्मृतम् ||५५|| अभयामलकीयं च प्राणकामीयमेव च| करप्रचितकं वेदसमुत्थानं रसायनम्||५६|| संयोगशरमूलीयमासिक्तक्षीरकं तथा| माषपर्णभृतीयं च पुमाञ्जातबलादिकम्||५७|| चतुष्कद्वयमप्येतदध्यायद्वयमुच्यते| रसायनमिति ज्ञेयं वाजीकरणमेव च||५८|| ज्वराणां रक्तपित्तस्य गुल्मानां मेहकुष्ठयोः| शोषोन्मादेऽप्यपस्मारे क्षतशोथोदरार्शसाम्||५९|| ग्रहणीपाण्डुरोगाणां श्वासकासातिसारिणाम्| छर्दिवीसर्पतृष्णानां विषमद्यविकारयोः||६०|| द्विव्रणीयं त्रिमर्मीयमूरुस्तम्भिकमेव च| वातरोगे वातरक्ते योनिव्यापत्सु चैव यत्||६१|| त्रिंशच्चिकित्सितान्युक्तान्यतः कल्पान् प्रचक्ष्महे| फलजीमूतकेक्ष्वाकुकल्पो धामार्गवस्य च||६२|| पञ्चमो वत्सकस्योक्तः षष्ठश्च कृतवेधने| श्यामात्रिवृतयोः कल्पस्तथैव चतुरङ्गुले||६३|| तिल्वकस्य सुधायाश्च सप्तलाशङ्खिनीषु च| दन्तीद्रवन्त्योः कल्पश्च द्वादशोऽयं समाप्यते||६४|| कल्पना पञ्चकर्माख्या बस्तिसूत्री तथैव च| स्नेहव्यापदिकी सिद्धिर्नेत्रव्यापदिकी तथा||६५|| सिद्धिः शोधनयोश्चैव बस्तिसिद्धिस्तथैव च| प्रासृती मर्मसङ्ख्याता सिद्धिर्बस्त्याश्रया च या||६६|| फलमात्रा तथा सिद्धिः सिद्धिश्चोत्तरसञ्ज्ञिता| सिद्धयो द्वादशैवैतास्तन्त्रं चासु समाप्यते||६७|| स्वे स्वे स्थाने तथाऽध्याये चाध्यायार्थः प्रवक्ष्यते| तं ब्रूयात् सर्वतः सर्वं यथास्वं ह्यर्थसङ्ग्रहात्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (69-71) · Śloka 71
পৃচ্ছা তন্ত্রাদ্যথাম্নাযং বিধিনা প্রশ্ন উচ্যতে| প্রশ্নার্থো যুক্তিমাংস্তস্য তন্ত্রেণৈবার্থনিশ্চযঃ ||৬৯|| নিরুক্তং তন্ত্রণাত্তন্ত্রং, স্থানমর্থপ্রতিষ্ঠযা| অধিকৃত্যার্থমধ্যাযনামসঞ্জ্ঞা প্রতিষ্ঠিতা ||৭০|| ইতি সর্বং যথাপ্রশ্নমষ্টকং সম্প্রকাশিতম্| কার্ত্স্ন্যেন চোক্তস্তন্ত্রস্য সঙ্গ্রহঃ সুবিনিশ্চিতঃ||৭১||
View original
पृच्छा तन्त्राद्यथाम्नायं विधिना प्रश्न उच्यते| प्रश्नार्थो युक्तिमांस्तस्य तन्त्रेणैवार्थनिश्चयः ||६९|| निरुक्तं तन्त्रणात्तन्त्रं, स्थानमर्थप्रतिष्ठया| अधिकृत्यार्थमध्यायनामसञ्ज्ञा प्रतिष्ठिता ||७०|| इति सर्वं यथाप्रश्नमष्टकं सम्प्रकाशितम्| कार्त्स्न्येन चोक्तस्तन्त्रस्य सङ्ग्रहः सुविनिश्चितः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (72-74) · Śloka 74
সন্তি পাল্লবিকোত্পাতাঃ সঙ্ক্ষোভং জনযন্তি যে| বর্তকানামিবোত্পাতাঃ সহসৈবাবিভাবিতাঃ||৭২|| তস্মাত্তান্ পূর্বসঞ্জল্পে সর্বত্রাষ্টকমাদিশেত্| পরাবরপরীক্ষার্থং তত্র শাস্ত্রবিদাং বলম্||৭৩|| শব্দমাত্রেণ তন্ত্রস্য কেবলস্যৈকদেশিকাঃ| ভ্রমন্ত্যল্পবলাস্তন্ত্রে জ্যাশব্দেনেব বর্তকাঃ||৭৪||
View original
सन्ति पाल्लविकोत्पाताः सङ्क्षोभं जनयन्ति ये| वर्तकानामिवोत्पाताः सहसैवाविभाविताः||७२|| तस्मात्तान् पूर्वसञ्जल्पे सर्वत्राष्टकमादिशेत्| परावरपरीक्षार्थं तत्र शास्त्रविदां बलम्||७३|| शब्दमात्रेण तन्त्रस्य केवलस्यैकदेशिकाः| भ्रमन्त्यल्पबलास्तन्त्रे ज्याशब्देनेव वर्तकाः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (75-81) · Śloka 81
পশুঃ পশূনাং দৌর্বল্যাত্ কশ্চিন্মধ্যে বৃকাযতে| স সত্যং বৃকমাসাদ্য প্রকৃতিং ভজতে পশুঃ||৭৫|| তদ্বদজ্ঞোঽজ্ঞমধ্যস্থঃ কশ্চিন্মৌখর্যসাধনঃ| স্থাপযত্যাপ্তমাত্মানমাপ্তং ত্বাসাদ্য ভিদ্যতে||৭৬|| বভ্রুর্গূঢ ইবোর্ণাভিরবুদ্ধিরবহুশ্রুতঃ| কিং বৈ বক্ষ্যতি সঞ্জল্পে কুণ্ডভেদী জডো যথা||৭৭|| সদ্বৃত্তৈর্ন বিগৃহ্ণীযাদ্ভিষগল্পশ্রুতৈরপি| হন্যাত্ প্রশ্নাষ্টকেনাদাবিতরাংস্ত্বাপ্তমানিনঃ ||৭৮|| দম্ভিনো মুখরা হ্যজ্ঞাঃ প্রভূতাবদ্ধভাষিণঃ| প্রাযঃ, প্রাযেণ সুমুখাঃ সন্তো যুক্তাল্পভাষিণঃ||৭৯|| তত্ত্বজ্ঞানপ্রকাশার্থমহঙ্কারমনাশ্রিতঃ| স্বল্পাধারাজ্ঞমুখরান্মর্ষযেন্ন বিবাদিনঃ||৮০|| পরো ভূতেষ্বনুক্রোশস্তত্ত্বজ্ঞান(নে)পরা দযা| যেষাং তেষামসদ্বাদনিগ্রহে নিরতা মতিঃ||৮১||
View original
पशुः पशूनां दौर्बल्यात् कश्चिन्मध्ये वृकायते| स सत्यं वृकमासाद्य प्रकृतिं भजते पशुः||७५|| तद्वदज्ञोऽज्ञमध्यस्थः कश्चिन्मौखर्यसाधनः| स्थापयत्याप्तमात्मानमाप्तं त्वासाद्य भिद्यते||७६|| बभ्रुर्गूढ इवोर्णाभिरबुद्धिरबहुश्रुतः| किं वै वक्ष्यति सञ्जल्पे कुण्डभेदी जडो यथा||७७|| सद्वृत्तैर्न विगृह्णीयाद्भिषगल्पश्रुतैरपि| हन्यात् प्रश्नाष्टकेनादावितरांस्त्वाप्तमानिनः ||७८|| दम्भिनो मुखरा ह्यज्ञाः प्रभूताबद्धभाषिणः| प्रायः, प्रायेण सुमुखाः सन्तो युक्ताल्पभाषिणः||७९|| तत्त्वज्ञानप्रकाशार्थमहङ्कारमनाश्रितः| स्वल्पाधाराज्ञमुखरान्मर्षयेन्न विवादिनः||८०|| परो भूतेष्वनुक्रोशस्तत्त्वज्ञान(ने)परा दया| येषां तेषामसद्वादनिग्रहे निरता मतिः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (82-83) · Śloka 83
অসত্পক্ষাক্ষণিত্বার্তিদম্ভপারুষ্যসাধনাঃ| ভবন্ত্যনাপ্তাঃ স্বে তন্ত্রে প্রাযঃ পরবিকত্থকাঃ||৮২|| তান্ কালপাশসদৃশান্ বর্জযেচ্ছাস্ত্রদূষকান্| প্রশমজ্ঞানবিজ্ঞানপূর্ণাঃ সেব্যা ভিষক্তমাঃ||৮৩||
View original
असत्पक्षाक्षणित्वार्तिदम्भपारुष्यसाधनाः| भवन्त्यनाप्ताः स्वे तन्त्रे प्रायः परविकत्थकाः||८२|| तान् कालपाशसदृशान् वर्जयेच्छास्त्रदूषकान्| प्रशमज्ञानविज्ञानपूर्णाः सेव्या भिषक्तमाः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (84-85) · Śloka 85
সমগ্রং দুঃখমাযত্তমবিজ্ঞানে দ্বযাশ্রযম্| সুখং সমগ্রং বিজ্ঞানে বিমলে চ প্রতিষ্ঠিতম্||৮৪|| ইদমেবমুদারার্থমজ্ঞানাং ন প্রকাশকম্| শাস্ত্রং দৃষ্টিপ্রণষ্টানাং যথৈবাদিত্যমণ্ডলম্||৮৫||
View original
समग्रं दुःखमायत्तमविज्ञाने द्वयाश्रयम्| सुखं समग्रं विज्ञाने विमले च प्रतिष्ठितम्||८४|| इदमेवमुदारार्थमज्ञानां न प्रकाशकम्| शास्त्रं दृष्टिप्रणष्टानां यथैवादित्यमण्डलम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (86-89) · Śloka 89
তত্র শ্লোকাঃ- অর্থে দশমহামূলাঃ সঞ্জ্ঞা চাসাং যথা কৃতা| অযনান্তাঃ ষডগ্র্যাশ্চ রূপং বেদবিদাং চ যত্||৮৬|| সপ্তকশ্চাষ্টকশ্চৈব পরিপ্রশ্নাঃ সনির্ণযাঃ| যথা বাচ্যং যদর্থং চ ষড্বিধাশ্চৈকদেশিকাঃ||৮৭|| অর্থেদশমহামূলে সর্বমেতত্ প্রকাশিতম্| সঙ্গ্রহশ্চাযমধ্যাযস্তন্ত্রস্যাস্যৈব কেবলঃ||৮৮|| যথা সুমনসাং সূত্রং সঙ্গ্রহার্থং বিধীযতে| সঙ্গ্রহার্থং তথাঽর্থানামৃষিণা সঙ্গ্রহঃ কৃতঃ||৮৯||
View original
तत्र श्लोकाः- अर्थे दशमहामूलाः सञ्ज्ञा चासां यथा कृता| अयनान्ताः षडग्र्याश्च रूपं वेदविदां च यत्||८६|| सप्तकश्चाष्टकश्चैव परिप्रश्नाः सनिर्णयाः| यथा वाच्यं यदर्थं च षड्विधाश्चैकदेशिकाः||८७|| अर्थेदशमहामूले सर्वमेतत् प्रकाशितम्| सङ्ग्रहश्चायमध्यायस्तन्त्रस्यास्यैव केवलः||८८|| यथा सुमनसां सूत्रं सङ्ग्रहार्थं विधीयते| सङ्ग्रहार्थं तथाऽर्थानामृषिणा सङ्ग्रहः कृतः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে শ্লোকস্থানেঽর্থেদশমহামূলীযো নাম ত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩০|| অগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে| ইযতাঽবধিনা সর্বং সূত্রস্থানং সমাপ্যতে|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽर्थेदशमहामूलीयो नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०|| अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते| इयताऽवधिना सर्वं सूत्रस्थानं समाप्यते|
🔊 Audio coming soon