Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਰ੍ਥੇਦਸ਼ਮਹਾਮੂਲੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातोऽर्थेदशमहामूलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
30. arthēdaśamahāmūlīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਅਰ੍ਥੇ ਦਸ਼ ਮਹਾਮੂਲਾਃ ਸਮਾਸਕ੍ਤਾ ਮਹਾਫਲਾਃ| ਮਹਚ੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਹਦਯਂ ਪਰ੍ਯਾਯੈਰੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ||੩|| ਸਡਙ੍ਗਮਙ੍ਗਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਰ੍ਥਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਆਤ੍ਮਾ ਚ ਸਗੁਣਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਹਦਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੪||
View original
अर्थे दश महामूलाः समासक्ता महाफलाः| महच्चार्थश्च हृदयं पर्यायैरुच्यते बुधैः||३|| षडङ्गमङ्गं विज्ञानमिन्द्रियाण्यर्थपञ्चकम्| आत्मा च सगुणश्चेतश्चिन्त्यं च हृदि संश्रितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਮੇਸਾਂ ਹਦਯਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਗੋਪਾਨਸੀਨਾਮਾਗਾਰਕਰ੍ਣਿਕੇਵਾਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਕੈਃ||੫|| ਤਸ੍ਯੋਪਘਾਤਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਂ ਭੇਦਾਨ੍ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ|੬|
View original
प्रतिष्ठार्थं हि भावानामेषां हृदयमिष्यते| गोपानसीनामागारकर्णिकेवार्थचिन्तकैः||५|| तस्योपघातान्मूर्च्छायं भेदान्मरणमृच्छति|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ਯਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਧਾਰਿ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੬|| ਤਤ੍ ਪਰਸ੍ਯੌਜਸਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਚੈਤਨ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਹਦਯਂ ਮਹਦਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਦੁਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕੈਃ ||੭||
View original
यद्धि तत् स्पर्शविज्ञानं धारि तत्तत्र संश्रितम्||६|| तत् परस्यौजसः स्थानं तत्र चैतन्यसङ्ग्रहः| हृदयं महदर्थश्च तस्मादुक्तं चिकित्सकैः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਤੇਨ ਮੂਲੇਨ ਮਹਤਾ ਮਹਾਮੂਲਾ ਮਤਾ ਦਸ਼| ਓਜੋਵਹਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਧਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ||੮||
View original
तेन मूलेन महता महामूला मता दश| ओजोवहाः शरीरेऽस्मिन् विधम्यन्ते समन्ततः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 12
ਯੇਨੌਜਸਾ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਃ | ਯਦਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ||੯|| ਯਤ੍ ਸਾਰਮਾਦੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਰਸਾਦ੍ਰਸਃ | ਸਂਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਹਦਯਂ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤਿ ਯਤ੍ ਪੁਰਾ ||੧੦|| ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਨਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਧਾਰਿ ਯਦ੍ਧਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ | ਯਚ੍ਛਰੀਰਰਸਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ||੧੧|| ਤਤ੍ਫਲਾ ਬਹੁਧਾ ਵਾ ਤਾਃ ਫਲਨ੍ਤੀਵ(ਤਿ) ਮਹਾਫਲਾਃ|੧੨|
View original
येनौजसा वर्तयन्ति प्रीणिताः सर्वदेहिनः | यदृते सर्वभूतानां जीवितं नावतिष्ठते||९|| यत् सारमादौ गर्भस्य यत्तद्गर्भरसाद्रसः | संवर्तमानं हृदयं समाविशति यत् पुरा ||१०|| यस्य नाशात्तु नाशोऽस्ति धारि यद्धृदयाश्रितम् | यच्छरीररसस्नेहः प्राणा यत्र प्रतिष्ठिताः||११|| तत्फला बहुधा वा ताः फलन्तीव(ति) महाफलाः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਧਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਰਣਾਤ੍ਸਿਰਾਃ||੧੨||
View original
ध्मानाद्धमन्यः स्रवणात् स्रोतांसि सरणात्सिराः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ਤਨ੍ਮਹਤ੍ ਤਾ ਮਹਾਮੂਲਾਸ੍ਤਚ੍ਚੋਜਃ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ| ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਨਸੋ ਦੁਃਖਹੇਤਵਃ||੧੩|| ਹਦ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦੌਜਸ੍ਯਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਤਤ੍ਤਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਚ||੧੪||
View original
तन्महत् ता महामूलास्तच्चोजः परिरक्षता| परिहार्या विशेषेण मनसो दुःखहेतवः||१३|| हृद्यं यत् स्याद्यदौजस्यं स्रोतसां यत् प्रसादनम्| तत्तत् सेव्यं प्रयत्नेन प्रशमो ज्ञानमेव च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਅਥ ਖਲ੍ਵੇਕਂ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਾਨਾਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਤਮਮੇਕਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਨਾਮੇਕਂ ਬਂਹਣਾਨਾਮੇਕਂ ਨਨ੍ਦਨਾਨਾਮੇਕਂ ਹਰ੍ਸਣਾਨਾਮੇਕਮਯਨਾਨਾਮਿਤਿ | ਤਤ੍ਰਾਹਿਂਸਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਾਨਾਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਤਮਂ, ਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਨਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾਨਾਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਯੋ ਨਨ੍ਦਨਾਨਾਂ, ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਬੋਧੋ ਹਰ੍ਸਣਾਨਾਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਯਨਾਨਾਮਿਤਿ ; ਏਵਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੫||
View original
अथ खल्वेकं प्राणवर्धनानामुत्कृष्टतममेकं बलवर्धनानामेकं बृंहणानामेकं नन्दनानामेकं हर्षणानामेकमयनानामिति | तत्राहिंसा प्राणिनां प्राणवर्धनानामुत्कृष्टतमं, वीर्यं बलवर्धनानां, विद्या बृंहणानाम्, इन्द्रियजयो नन्दनानां, तत्त्वावबोधो हर्षणानां, ब्रह्मचर्यमयनानामिति ; एवमायुर्वेदविदो मन्यन्ते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-19) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਧ੍ਯਾਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੋ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼ੋਰ੍ਥਾਵਯਵਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਹ- ਕਥਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੋ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼ੋਰ੍ਥਾਵਯਵਸ਼ਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ||੧੬|| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ- ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਸਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਯਥਾਮ੍ਨਾਯਮੁਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੋ ਭਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੭|| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਗ੍ਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਹੇਤੂਦਾਹਰਣੋਪਨਯਨਿਗਮਨਯੁਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ਼ਿਸ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਗਮ੍ਯਾਭਿਰੁਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼ੋ ਭਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੮|| ਤਨ੍ਤ੍ਰਨਿਯਤਾਨਾਮਰ੍ਥਦੁਰ੍ਗਾਣਾਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਭਾਵਨੈਰੁਕ੍ਤਮਰ੍ਥਾਵਯਵਸ਼ੋ ਭਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੯||
View original
तत्रायुर्वेदविदस्तन्त्रस्थानाध्यायप्रश्नानां पृथक्त्वेन वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्च प्रवक्तारो मन्तव्याः| तत्राह- कथं तन्त्रादीनि वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्चोक्तानि भवन्तीति||१६|| अत्रोच्यते- तन्त्रमार्षं कार्त्स्न्येन यथाम्नायमुच्यमानं वाक्यशो भवत्युक्तम्||१७|| बुद्ध्या सम्यगनुप्रविश्यार्थतत्त्वं वाग्भिर्व्याससमासप्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनयुक्ताभिस्त्रिविधशिष्यबुद्धिगम्याभिरुच्यमानं वाक्यार्थशो भवत्युक्तम्||१८|| तन्त्रनियतानामर्थदुर्गाणां पुनर्विभावनैरुक्तमर्थावयवशो भवत्युक्तम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
ਤਤ੍ਰ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਟਾਰਃ ਸ੍ਯੁਃ- ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਕ੍ਸਾਮਯਜੁਰਥਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਕਂ ਵੇਦਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਃ?, ਕਿਮਾਯੁਃ?, ਕਸ੍ਮਾਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ?, ਕਿਮਰ੍ਥਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ?, ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਵਾ?, ਕਤਿ ਕਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨਿ?, ਕੈਸ਼੍ਚਾਯਮਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਃ?, ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ? ਇਤਿ||੨੦||
View original
तत्र चेत् प्रष्टारः स्युः- चतुर्णामृक्सामयजुरथर्ववेदानां कं वेदमुपदिशन्त्यायुर्वेदविदः?, किमायुः?, कस्मादायुर्वेदः?, किमर्थमायुर्वेदः?, शाश्वतोऽशाश्वतो वा?, कति कानि चास्याङ्गानि?, कैश्चायमध्येतव्यः?, किमर्थं च? इति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰ ਭਿਸਜਾ ਪਸ੍ਟੇਨੈਵਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਕ੍ਸਾਮਯਜੁਰਥਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਮਾਤ੍ਮਨੋਥਰ੍ਵਵੇਦੇ ਭਕ੍ਤਿਰਾਦੇਸ਼੍ਯਾ, ਵੇਦੋ ਹ੍ਯਾਥਰ੍ਵਣੋ ਦਾਨਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਬਲਿਮਙ੍ਗਲਹੋਮਨਿਯਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਵਾਸਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਾਹ; ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚਾਯੁਸੋ ਹਿਤਾਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੨੧||
View original
तत्र भिषजा पृष्टेनैवं चतुर्णामृक्सामयजुरथर्ववेदानामात्मनोऽथर्ववेदे भक्तिरादेश्या, वेदो ह्याथर्वणो दानस्वस्त्ययनबलिमङ्गलहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासमन्त्रादिपरिग्रहाच्चिकित्सां प्राह; चिकित्सा चायुषो हितायोपदिश्यते||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
ਵੇਦਂ ਚੋਪਦਿਸ਼੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯਂ ; ਤਤ੍ਰਾਯੁਸ਼੍ਚੇਤਨਾਨੁਵਤ੍ਤਿਰ੍ਜੀਵਿਤਮਨੁਬਨ੍ਧੋ ਧਾਰਿ ਚੇਤ੍ਯੇਕੋਰ੍ਥਃ||੨੨||
View original
वेदं चोपदिश्यायुर्वाच्यं ; तत्रायुश्चेतनानुवृत्तिर्जीवितमनुबन्धो धारि चेत्येकोऽर्थः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਤਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਯਤੀਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ ; ਕਥਮਿਤਿ ਚੇਤ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਤਃ ਸੁਖਾਸੁਖਤੋ ਹਿਤਾਹਿਤਤਃ ਪ੍ਰਮਾਣਾਪ੍ਰਮਾਣਤਸ਼੍ਚ; ਯਤਸ਼੍ਚਾਯੁਸ੍ਯਾਣ੍ਯਨਾਯੁਸ੍ਯਾਣਿ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵੇਦਯਤ੍ਯਤੋਪ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ| ਤਤ੍ਰਾਯੁਸ੍ਯਾਣ੍ਯਨਾਯੁਸ੍ਯਾਣਿ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੇਵਲੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ||੨੩||
View original
तदायुर्वेदयतीत्यायुर्वेदः ; कथमिति चेत्? उच्यते- स्वलक्षणतः सुखासुखतो हिताहिततः प्रमाणाप्रमाणतश्च; यतश्चायुष्याण्यनायुष्याणि च द्रव्यगुणकर्माणि वेदयत्यतोऽप्यायुर्वेदः| तत्रायुष्याण्यनायुष्याणि च द्रव्यगुणकर्माणि केवलेनोपदेक्ष्यन्ते तन्त्रेण||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰਾਯੁਰੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਤੋ ਯਥਾਵਦਿਹੈਵ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਾਭ੍ਯਾਮਨਭਿਦ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯੌਵਨਵਤਃ ਸਮਰ੍ਥਾਨੁਗਤਬਲਵੀਰ੍ਯਯਸ਼ਃਪੌਰੁਸਪਰਾਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਬਲਸਮੁਦਯੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਪਰਮਰ੍ਦ੍ਧਿਰੁਚਿਰਵਿਵਿਧੋਪਭੋਗਸ੍ਯ ਸਮਦ੍ਧਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਸ੍ਯ ਯਥੇਸ੍ਟਵਿਚਾਰਿਣਃ ਸੁਖਮਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ; ਅਸੁਖਮਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ; ਹਿਤੈਸਿਣਃ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਪਰਸ੍ਵਾਦੁਪਰਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ ਸ਼ਮਪਰਸ੍ਯ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰਿਣੋਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣਾਨੁਪਹਤਮੁਪਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯ ਪੂਜਾਰ੍ਹਸਮ੍ਪੂਜਕਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਸ਼ਮਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧੋਪਸੇਵਿਨਃ ਸੁਨਿਯਤਰਾਗਰੋਸੇਰ੍ਸ੍ਯਾਮਦਮਾਨਵੇਗਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਦਾਨਪਰਸ੍ਯ ਤਪੋਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਸ਼ਮਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਸ੍ਤਤ੍ਪਰਸ੍ਯ ਲੋਕਮਿਮਂ ਚਾਮੁਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਸ੍ਮਤਿਮਤਿਮਤੋ ਹਿਤਮਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ; ਅਹਿਤਮਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ||੨੪||
View original
तत्रायुरुक्तं स्वलक्षणतो यथावदिहैव पूर्वाध्याये च| तत्र शारीरमानसाभ्यां रोगाभ्यामनभिद्रुतस्य विशेषेण यौवनवतः समर्थानुगतबलवीर्ययशःपौरुषपराक्रमस्य ज्ञानविज्ञानेन्द्रियेन्द्रियार्थबलसमुदये वर्तमानस्य परमर्द्धिरुचिरविविधोपभोगस्य समृद्धसर्वारम्भस्य यथेष्टविचारिणः सुखमायुरुच्यते; असुखमतो विपर्ययेण; हितैषिणः पुनर्भूतानां परस्वादुपरतस्य सत्यवादिनः शमपरस्य परीक्ष्यकारिणोऽप्रमत्तस्य त्रिवर्गं परस्परेणानुपहतमुपसेवमानस्य पूजार्हसम्पूजकस्य ज्ञानविज्ञानोपशमशीलस्य वृद्धोपसेविनः सुनियतरागरोषेर्ष्यामदमानवेगस्य सततं विविधप्रदानपरस्य तपोज्ञानप्रशमनित्यस्याध्यात्मविदस्तत्परस्य लोकमिमं चामुं चावेक्षमाणस्य स्मृतिमतिमतो हितमायुरुच्यते; अहितमतो विपर्ययेण||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਯੁਸਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਚੇਸ੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਵਿਕਤਿਲਕ੍ਸਣੈਰੁਪਲਭ੍ਯਤੇਨਿਮਿਤ੍ਤੈਃ, ਅਯਮਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸਣਾਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦ੍ਦਿਵਸਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਸਣ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਪਤ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਰੁਪਰਮੋ ਮਰਣਮਨਿਤ੍ਯਤਾ ਨਿਰੋਧ ਇਤ੍ਯੇਕੋਰ੍ਥਃ; ਇਤ੍ਯਾਯੁਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍; ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਮਪ੍ਰਮਾਣਮਰਿਸ੍ਟਾਧਿਕਾਰੇ; ਦੇਹਪ੍ਰਕਤਿਲਕ੍ਸਣਮਧਿਕਤ੍ਯ ਚੋਪਦਿਸ੍ਟਮਾਯੁਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ||੨੫|| ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਰਕ੍ਸਣਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚ||੨੬||
View original
प्रमाणमायुषस्त्वर्थेन्द्रियमनोबुद्धिचेष्टादीनां विकृतिलक्षणैरुपलभ्यतेऽनिमित्तैः, अयमस्मात् क्षणान्मुहूर्ताद्दिवसात् त्रिपञ्चसप्तदशद्वादशाहात् पक्षान्मासात् षण्मासात् संवत्सराद्वा स्वभावमापत्स्यत इति; तत्र स्वभावः प्रवृत्तेरुपरमो मरणमनित्यता निरोध इत्येकोऽर्थः; इत्यायुषः प्रमाणम्; अतो विपरीतमप्रमाणमरिष्टाधिकारे; देहप्रकृतिलक्षणमधिकृत्य चोपदिष्टमायुषः प्रमाणमायुर्वेदे ||२५|| प्रयोजनं चास्य स्वस्थस्य स्वास्थ्यरक्षणमातुरस्य विकारप्रशमनं च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ਸੋਯਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇ, ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍, ਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਨ ਹਿ ਨਾਭੂਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਾਯੁਸਃ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸਨ੍ਤਾਨੋ ਵਾ, ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਯੁਸੋ ਵੇਦਿਤਾ, ਅਨਾਦਿ ਚ ਸੁਖਦੁਃਖਂ ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਮਪਰਾਪਰਯੋਗਾਤ੍| ਏਸ ਚਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ| ਗੁਰੁਲਘੁਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਿਹ੍ਰਾਸੌ, ਯਥੋਕ੍ਤਂ- ਗੁਰੁਭਿਰਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਗੁਰੂਣਾਮੁਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਪਚਯੋ ਲਘੂਨਾਂ, ਏਵਮੇਵੇਤਰੇਸਾਮਿਤਿ, ਏਸ ਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨਿਤ੍ਯਃ, ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ; ਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਾਃ| ਨ ਹ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਭੂਤ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਵਬੋਧੋਪਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍; ਏਤਦ੍ਵੈ ਦ੍ਵਯਮਧਿਕਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ| ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਚਾਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਕਤਕਂ, ਯਦੁਕ੍ਤਮਿਹਾਦ੍ਯੇਧ੍ਯਾਯੇ ਚ; ਯਥਾ- ਅਗ੍ਨੇਰੌਸ੍ਣ੍ਯਮ੍, ਅਪਾਂ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍| ਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਮਪਿ ਚਾਸ੍ਯ, ਯਥੋਕ੍ਤਂ- ਗੁਰੁਭਿਰਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਗੁਰੂਣਾਮੁਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਪਚਯੋ ਲਘੂਨਾਮਿਤਿ||੨੭||
View original
सोऽयमायुर्वेदः शाश्वतो निर्दिश्यते, अनादित्वात्, स्वभावसंसिद्धलक्षणत्वात्, भावस्वभावनित्यत्वाच्च| न हि नाभूत् कदाचिदायुषः सन्तानो बुद्धिसन्तानो वा, शाश्वतश्चायुषो वेदिता, अनादि च सुखदुःखं सद्रव्यहेतुलक्षणमपरापरयोगात्| एष चार्थसङ्ग्रहो विभाव्यते आयुर्वेदलक्षणमिति| गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षादीनां द्रव्याणां सामान्यविशेषाभ्यां वृद्धिह्रासौ, यथोक्तं- गुरुभिरभ्यस्यमानैर्गुरूणामुपचयो भवत्यपचयो लघूनां, एवमेवेतरेषामिति, एष भावस्वभावो नित्यः, स्वलक्षणं च द्रव्याणां पृथिव्यादीनां; सन्ति तु द्रव्याणि गुणाश्च नित्यानित्याः| न ह्यायुर्वेदस्याभूत्वोत्पत्तिरुपलभ्यते, अन्यत्रावबोधोपदेशाभ्याम्; एतद्वै द्वयमधिकृत्योत्पत्तिमुपदिशन्त्येके| स्वाभाविकं चास्य लक्षणमकृतकं, यदुक्तमिहाद्येऽध्याये च; यथा- अग्नेरौष्ण्यम्, अपां द्रवत्वम्| भावस्वभावनित्यत्वमपि चास्य, यथोक्तं- गुरुभिरभ्यस्यमानैर्गुरूणामुपचयो भवत्यपचयो लघूनामिति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
ਤਸ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾ , ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਂ, ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਹਰ੍ਤਕਂ, ਵਿਸਗਰਵੈਰੋਧਿਕਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ, ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾ, ਕੌਮਾਰਭਤ੍ਯਕਂ, ਰਸਾਯਨਂ, ਵਾਜੀਕਰਣਮਿਤਿ||੨੮||
View original
तस्यायुर्वेदस्याङ्गान्यष्टौ; तद्यथा- कायचिकित्सा , शालाक्यं, शल्यापहर्तृकं, विषगरवैरोधिकप्रशमनं, भूतविद्या, कौमारभृत्यकं, रसायनं, वाजीकरणमिति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
ਸ ਚਾਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰਾਜਨ੍ਯਵੈਸ਼੍ਯੈਃ| ਤਤ੍ਰਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ, ਆਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਰਾਜਨ੍ਯੈਃ, ਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੈਸ਼੍ਯੈਃ; ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਪਰਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਧਰ੍ਮਪਥਸ੍ਥਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਨਾਂ ਵਾ ਮਾਤਪਿਤਭ੍ਰਾਤਬਨ੍ਧੁਗੁਰੁਜਨਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ, ਯਚ੍ਚਾਯੁਰ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਨੁਧ੍ਯਾਯਤਿ ਵੇਦਯਤ੍ਯਨੁਵਿਧੀਯਤੇ ਵਾ, ਸੋਸ੍ਯ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮਃ; ਯਾ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਵਸੁਮਤਾਂ ਵਾ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਸੁਖੋਪਹਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਾਵਾਪ੍ਤਿਰਾਰਕ੍ਸਣਂ ਚ, ਯਾ ਚ ਸ੍ਵਪਰਿਗਹੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਾਤੁਰ੍ਯਾਦਾਰਕ੍ਸਾ, ਸੋਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ; ਯਤ੍ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਹਣਯਸ਼ਃ ਸ਼ਰਣ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ, ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਨਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਾ, ਯਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਸਯਾਣਾਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਧਤ੍ਤੇ ਸੋਸ੍ਯ ਕਾਮਃ| ਇਤਿ ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਕ੍ਤਮਸ਼ੇਸੇਣ||੨੯||
View original
स चाध्येतव्यो ब्राह्मणराजन्यवैश्यैः| तत्रानुग्रहार्थं प्राणिनां ब्राह्मणैः, आरक्षार्थं राजन्यैः, वृत्त्यर्थं वैश्यैः; सामान्यतो वा धर्मार्थकामपरिग्रहार्थं सर्वैः| तत्र यदध्यात्मविदां धर्मपथस्थानां धर्मप्रकाशकानां वा मातृपितृभ्रातृबन्धुगुरुजनस्य वा विकारप्रशमने प्रयत्नवान् भवति, यच्चायुर्वेदोक्तमध्यात्ममनुध्यायति वेदयत्यनुविधीयते वा, सोऽस्य परो धर्मः; या पुनरीश्वराणां वसुमतां वा सकाशात् सुखोपहारनिमित्ता भवत्यर्थावाप्तिरारक्षणं च, या च स्वपरिगृहीतानां प्राणिनामातुर्यादारक्षा, सोऽस्यार्थः; यत् पुनरस्य विद्वद्ग्रहणयशः शरण्यत्वं च, या च सम्मानशुश्रूषा, यच्चेष्टानां विषयाणामारोग्यमाधत्ते सोऽस्य कामः| इति यथाप्रश्नमुक्तमशेषेण||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30) · Śloka 30
ਅਥ ਭਿਸਗਾਦਿਤ ਏਵ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯੋਸ੍ਟਵਿਧਂ ਭਵਤਿ- ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨ੍, ਸ੍ਥਾਨਂ, ਸ੍ਥਾਨਾਰ੍ਥਾਨ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਾਨ੍, ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ, ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਪਸ੍ਟੇਨ ਚੈਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਸ਼ੇਸੇਣ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੋ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼ੋਰ੍ਥਾਵਯਵਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੩੦||
View original
अथ भिषगादित एव भिषजा प्रष्टव्योऽष्टविधं भवति- तन्त्रं, तन्त्रार्थान्, स्थानं, स्थानार्थान्, अध्यायम्, अध्यायार्थान्, प्रश्नं, प्रश्नार्थांश्चेति; पृष्टेन चैतद्वक्तव्यमशेषेण वाक्यशो वाक्यार्थशोऽर्थावयवशश्चेति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (31-32) · Śloka 32
ਤਤ੍ਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮ੍ ||੩੧|| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਰੁਪਦਿਸ੍ਟਃ| ਸ ਚਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕਰਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਮਾਨੋ ਭੂਯ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯਕਾਲਕਰ੍ਤਕਰਣਵਿਧਿਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਦ੍ਦਸ਼ਪ੍ਰਕਰਣਃ, ਤਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨਿ ਕੇਵਲੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ||੩੨||
View original
तत्रायुर्वेदः शाखा विद्या सूत्रं ज्ञानं शास्त्रं लक्षणं तन्त्रमित्यनर्थान्तरम् ||३१|| तन्त्रार्थः पुनः स्वलक्षणैरुपदिष्टः| स चार्थः प्रकरणैर्विभाव्यमानो भूय एव शरीरवृत्तिहेतुव्याधिकर्मकार्यकालकर्तृकरणविधिविनिश्चयाद्दशप्रकरणः, तानि च प्रकरणानि केवलेनोपदेक्ष्यन्ते तन्त्रेण||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼੍ਲੋਕਨਿਦਾਨਵਿਮਾਨਸ਼ਾਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧ੍ਯਾਯਕਂ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਅਸ੍ਟਾਸ੍ਟਾਧ੍ਯਾਯਕਾਨਿ ਨਿਦਾਨਵਿਮਾਨਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ, ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਾਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਭਵਤਃ||੩੩||
View original
तन्त्रस्यास्याष्टौ स्थानानि ; तद्यथा- श्लोकनिदानविमानशारीरेन्द्रियचिकित्सितकल्पसिद्धिस्थानानि| तत्र त्रिंशदध्यायकं श्लोकस्थानम्, अष्टाष्टाध्यायकानि निदानविमानशारीरस्थानानि, द्वादशकमिन्द्रियाणां, त्रिंशकं चिकित्सितानां, द्वादशके कल्पसिद्धिस्थाने भवतः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (34) · Śloka 34
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਤ੍ਰਯਂ ਚ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਸ੍ਟਕਾਨ੍ਯੇਸੁ ਸਮਾਪ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਸ਼੍ਲੋਕੌਸਧਾਰਿਸ੍ਟਵਿਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਨਿਦਾਨਮਾਨਾਸ਼੍ਰਯਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇਸੁ||੩੪||
View original
भवति चात्र- द्वे त्रिंशके द्वादशकं त्रयं च त्रीण्यष्टकान्येषु समाप्तिरुक्ता| श्लोकौषधारिष्टविकल्पसिद्धिनिदानमानाश्रयसञ्ज्ञकेषु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (35) · Śloka 35
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਰ੍ਥ ਉਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਸ਼ਣੁ ਨਾਮਕ੍ਰਮਾਗਤਮ੍||੩੫||
View original
स्वे स्वे स्थाने यथास्वं च स्थानार्थ उपदेक्ष्यते| सविंशमध्यायशतं शृणु नामक्रमागतम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (36-68) · Śloka 68
ਦੀਰ੍ਘਞ੍ਜੀਵੋਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕੌ| ਸਡ੍ਵਿਰੇਕਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਕੋ ਭੇਸਜਾਸ਼੍ਰਯਃ||੩੬|| ਮਾਤ੍ਰਾਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੌ ਚ ਨਵੇਗਾਨ੍ਧਾਰਣਂ ਤਥਾ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਵਤ੍ਤਿਕਾਃ ||੩੭|| ਖੁਡ੍ਡਾਕਸ਼੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਿਸ੍ਰੈਸਣਸ੍ਤਥਾ| ਸਹ ਵਾਤਕਲਾਖ੍ਯੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨੈਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਾਨ੍ ਬੁਧਃ||੩੮|| ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਵੇਦਨਾਧ੍ਯਾਯਾਵੁਭੌ ਯਸ਼੍ਚੋਪਕਲ੍ਪਨਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਾਭਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾਃ||੩੯|| ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੋਫਾਸ੍ਟੋਦਰਾਦਿਕੌ| ਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍||੪੦|| ਅਸ੍ਟੌਨਿਨ੍ਦਿਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾ ਲਙ੍ਘਨਤਰ੍ਪਣੇ| ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਨਾਃ||੪੧|| ਯਜ੍ਜਃਪੁਰੁਸਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਕਾਪ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਿਕੌ| ਵਿਵਿਧਾਸ਼ਿਤਪੀਤੀਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋਨ੍ਨਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ||੪੨|| ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਿਕਸ੍ਤਥਾਰ੍ਥੇਦਸ਼ਮੂਲਿਕਃ| ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਪ੍ਰਾਣਦੇਹਾਰ੍ਥੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯੌ||੪੩|| ਔਸਧਸ੍ਵਸ੍ਥਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕਲ੍ਪਨਾਰੋਗਯੋਜਨਾਃ| ਚਤੁਸ੍ਕਾਃ ਸਟ੍ ਕ੍ਰਮੇਣੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਿਕਃ||੪੪|| ਦ੍ਵੌ ਚਾਨ੍ਤ੍ਯੌ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਾਵਿਤਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕਮਰ੍ਥਵਤ੍| ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ||੪੫|| ਚਤੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਮਹਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਕਤਃ| ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨਮਤਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੪੬|| ਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਯੋਃ| ਸ਼ੋਸੋਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨੇ ਚ ਸ੍ਯਾਦਪਸ੍ਮਾਰਿਣਾਂ ਚ ਯਤ੍||੪੭|| ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਟਕਮਿਦਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਰਸੇਸੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਧ੍ਵਂਸੇ ਜਨਪਦਸ੍ਯ ਚ||੪੮|| ਤ੍ਰਿਵਿਧੇ ਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਪਿ ਚ ਵਰ੍ਤਨੇ| ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰੂਪੇ ਰੋਗਾਣਾਂ ਚ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤੇ||੪੯|| ਅਸ੍ਟੌ ਵਿਮਾਨਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਾਨਾਰ੍ਥਾਨਿ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ| ਕਤਿਧਾਪੁਰੁਸੀਯਂ ਚ ਗੋਤ੍ਰੇਣਾਤੁਲ੍ਯਮੇਵ ਚ||੫੦|| ਖੁਡ੍ਡਿਕਾ ਮਹਤੀ ਚੈਵ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਚਯੌ ਦ੍ਵੌ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤੌ||੫੧|| ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਜਾਤੇਰਸ੍ਟਮਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਇਤ੍ਯੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਮੁਨਿਨਾ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣ੍ਯਤ੍ਰਿਸੂਨੁਨਾ||੫੨|| ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੀਯਃ ਪੁਸ੍ਪਾਖ੍ਯਸ੍ਤਤੀਯਃ ਪਰਿਮਰ੍ਸ਼ਨਃ| ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਿਕਃ||੫੩|| ਕਤਮਾਨਿਸ਼ਰੀਰੀਯਃ ਪਨ੍ਨਰੂਪੋਪ੍ਯਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ| ਯਸ੍ਯਸ਼੍ਯਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਯੋਮਰਣ ਏਵ ਚ||੫੪|| ਅਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਵਾਨ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਕਂ ਸ੍ਥਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੫੫|| ਅਭਯਾਮਲਕੀਯਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯਮੇਵ ਚ| ਕਰਪ੍ਰਚਿਤਕਂ ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੫੬|| ਸਂਯੋਗਸ਼ਰਮੂਲੀਯਮਾਸਿਕ੍ਤਕ੍ਸੀਰਕਂ ਤਥਾ| ਮਾਸਪਰ੍ਣਭਤੀਯਂ ਚ ਪੁਮਾਞ੍ਜਾਤਬਲਾਦਿਕਮ੍||੫੭|| ਚਤੁਸ੍ਕਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਤਦਧ੍ਯਾਯਦ੍ਵਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਰਸਾਯਨਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਾਜੀਕਰਣਮੇਵ ਚ||੫੮|| ਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਯੋਃ| ਸ਼ੋਸੋਨ੍ਮਾਦੇਪ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰੇ ਕ੍ਸਤਸ਼ੋਥੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੫੯|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਣਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਵੀਸਰ੍ਪਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਵਿਸਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਯੋਃ||੬੦|| ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਂ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਿਕਮੇਵ ਚ| ਵਾਤਰੋਗੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਚੈਵ ਯਤ੍||੬੧|| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਤਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪੋ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਚ||੬੨|| ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਃ ਸਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਕਤਵੇਧਨੇ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤਯੋਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥੈਵ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ||੬੩|| ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਸੁਧਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਲਾਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸੁ ਚ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਯਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ||੬੪|| ਕਲ੍ਪਨਾ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀ ਤਥੈਵ ਚ| ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿਕੀ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਦਿਕੀ ਤਥਾ||੬੫|| ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ੋਧਨਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਪ੍ਰਾਸਤੀ ਮਰ੍ਮਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਚ ਯਾ||੬੬|| ਫਲਮਾਤ੍ਰਾ ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾ| ਸਿਦ੍ਧਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵੈਤਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚਾਸੁ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ||੬੭|| ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਥਾਧ੍ਯਾਯੇ ਚਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਹ੍ਯਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਤ੍||੬੮||
View original
दीर्घञ्जीवोऽप्यपामार्गतण्डुलारग्वधादिकौ| षड्विरेकाश्रयश्चेति चतुष्को भेषजाश्रयः||३६|| मात्रातस्याशितीयौ च नवेगान्धारणं तथा| इन्द्रियोपक्रमश्चेति चत्वारः स्वास्थ्यवृत्तिकाः ||३७|| खुड्डाकश्च चतुष्पादो महांस्तिस्रैषणस्तथा| सह वातकलाख्येन विद्यान्नैर्देशिकान् बुधः||३८|| स्नेहनस्वेदनाध्यायावुभौ यश्चोपकल्पनः| चिकित्साप्राभृतश्चैव सर्व एव प्रकल्पनाः||३९|| कियन्तःशिरसीयश्च त्रिशोफाष्टोदरादिकौ| रोगाध्यायो महांश्चैव रोगाध्यायचतुष्टयम्||४०|| अष्टौनिन्दितसङ्ख्यातस्तथा लङ्घनतर्पणे| विधिशोणितिकश्चैव व्याख्यातास्तत्र योजनाः||४१|| यज्जःपुरुषसङ्ख्यातो भद्रकाप्यान्नपानिकौ| विविधाशितपीतीयश्चत्वारोऽन्नविनिश्चयाः||४२|| दशप्राणायतनिकस्तथाऽर्थेदशमूलिकः| द्वावेतौ प्राणदेहार्थौ प्रोक्तौ वैद्यगुणाश्रयौ||४३|| औषधस्वस्थनिर्देशकल्पनारोगयोजनाः| चतुष्काः षट् क्रमेणोक्ताः सप्तमश्चान्नपानिकः||४४|| द्वौ चान्त्यौ सङ्ग्रहाध्यायाविति त्रिंशकमर्थवत्| श्लोकस्थानं समुद्दिष्टं तन्त्रस्यास्य शिरः शुभम् ||४५|| चतुष्काणां महार्थानां स्थानेऽस्मिन् सङ्ग्रहः कृतः| श्लोकार्थः सङ्ग्रहार्थश्च श्लोकस्थानमतः स्मृतम्||४६|| ज्वराणां रक्तपित्तस्य गुल्मानां मेहकुष्ठयोः| शोषोन्मादनिदाने च स्यादपस्मारिणां च यत्||४७|| इत्यध्यायाष्टकमिदं निदानस्थानमुच्यते| रसेषु त्रिविधे कुक्षौ ध्वंसे जनपदस्य च||४८|| त्रिविधे रोगविज्ञाने स्रोतःस्वपि च वर्तने| रोगानीके व्याधिरूपे रोगाणां च भिषग्जिते||४९|| अष्टौ विमानान्युक्तानि मानार्थानि महर्षिणा| कतिधापुरुषीयं च गोत्रेणातुल्यमेव च||५०|| खुड्डिका महती चैव गर्भावक्रान्तिरुच्यते| पुरुषस्य शरीरस्य विचयौ द्वौ विनिश्चितौ||५१|| शरीरसङ्ख्या सूत्रं च जातेरष्टममुच्यते | इत्युद्दिष्टानि मुनिना शारीराण्यत्रिसूनुना||५२|| वर्णस्वरीयः पुष्पाख्यस्तृतीयः परिमर्शनः| चतुर्थ इन्द्रियानीकः पञ्चमः पूर्वरूपिकः||५३|| कतमानिशरीरीयः पन्नरूपोऽप्यवाक्शिराः| यस्यश्यावनिमित्तश्च सद्योमरण एव च||५४|| अणुज्योतिरिति ख्यातस्तथा गोमयचूर्णवान्| द्वादशाध्यायकं स्थानमिन्द्रियाणामिति स्मृतम् ||५५|| अभयामलकीयं च प्राणकामीयमेव च| करप्रचितकं वेदसमुत्थानं रसायनम्||५६|| संयोगशरमूलीयमासिक्तक्षीरकं तथा| माषपर्णभृतीयं च पुमाञ्जातबलादिकम्||५७|| चतुष्कद्वयमप्येतदध्यायद्वयमुच्यते| रसायनमिति ज्ञेयं वाजीकरणमेव च||५८|| ज्वराणां रक्तपित्तस्य गुल्मानां मेहकुष्ठयोः| शोषोन्मादेऽप्यपस्मारे क्षतशोथोदरार्शसाम्||५९|| ग्रहणीपाण्डुरोगाणां श्वासकासातिसारिणाम्| छर्दिवीसर्पतृष्णानां विषमद्यविकारयोः||६०|| द्विव्रणीयं त्रिमर्मीयमूरुस्तम्भिकमेव च| वातरोगे वातरक्ते योनिव्यापत्सु चैव यत्||६१|| त्रिंशच्चिकित्सितान्युक्तान्यतः कल्पान् प्रचक्ष्महे| फलजीमूतकेक्ष्वाकुकल्पो धामार्गवस्य च||६२|| पञ्चमो वत्सकस्योक्तः षष्ठश्च कृतवेधने| श्यामात्रिवृतयोः कल्पस्तथैव चतुरङ्गुले||६३|| तिल्वकस्य सुधायाश्च सप्तलाशङ्खिनीषु च| दन्तीद्रवन्त्योः कल्पश्च द्वादशोऽयं समाप्यते||६४|| कल्पना पञ्चकर्माख्या बस्तिसूत्री तथैव च| स्नेहव्यापदिकी सिद्धिर्नेत्रव्यापदिकी तथा||६५|| सिद्धिः शोधनयोश्चैव बस्तिसिद्धिस्तथैव च| प्रासृती मर्मसङ्ख्याता सिद्धिर्बस्त्याश्रया च या||६६|| फलमात्रा तथा सिद्धिः सिद्धिश्चोत्तरसञ्ज्ञिता| सिद्धयो द्वादशैवैतास्तन्त्रं चासु समाप्यते||६७|| स्वे स्वे स्थाने तथाऽध्याये चाध्यायार्थः प्रवक्ष्यते| तं ब्रूयात् सर्वतः सर्वं यथास्वं ह्यर्थसङ्ग्रहात्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (69-71) · Śloka 71
ਪਚ੍ਛਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਥਾਮ੍ਨਾਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਰ੍ਥੋ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣੈਵਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੬੯|| ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਣਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ, ਸ੍ਥਾਨਮਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਯਾ| ਅਧਿਕਤ੍ਯਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਨਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ ||੭੦|| ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਸ੍ਟਕਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍| ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸੁਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ||੭੧||
View original
पृच्छा तन्त्राद्यथाम्नायं विधिना प्रश्न उच्यते| प्रश्नार्थो युक्तिमांस्तस्य तन्त्रेणैवार्थनिश्चयः ||६९|| निरुक्तं तन्त्रणात्तन्त्रं, स्थानमर्थप्रतिष्ठया| अधिकृत्यार्थमध्यायनामसञ्ज्ञा प्रतिष्ठिता ||७०|| इति सर्वं यथाप्रश्नमष्टकं सम्प्रकाशितम्| कार्त्स्न्येन चोक्तस्तन्त्रस्य सङ्ग्रहः सुविनिश्चितः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (72-74) · Śloka 74
ਸਨ੍ਤਿ ਪਾਲ੍ਲਵਿਕੋਤ੍ਪਾਤਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਯੇ| ਵਰ੍ਤਕਾਨਾਮਿਵੋਤ੍ਪਾਤਾਃ ਸਹਸੈਵਾਵਿਭਾਵਿਤਾਃ||੭੨|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਸਞ੍ਜਲ੍ਪੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸ੍ਟਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਪਰਾਵਰਪਰੀਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਬਲਮ੍||੭੩|| ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੇਵਲਸ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ਿਕਾਃ| ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯਲ੍ਪਬਲਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਜ੍ਯਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਵ ਵਰ੍ਤਕਾਃ||੭੪||
View original
सन्ति पाल्लविकोत्पाताः सङ्क्षोभं जनयन्ति ये| वर्तकानामिवोत्पाताः सहसैवाविभाविताः||७२|| तस्मात्तान् पूर्वसञ्जल्पे सर्वत्राष्टकमादिशेत्| परावरपरीक्षार्थं तत्र शास्त्रविदां बलम्||७३|| शब्दमात्रेण तन्त्रस्य केवलस्यैकदेशिकाः| भ्रमन्त्यल्पबलास्तन्त्रे ज्याशब्देनेव वर्तकाः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (75-81) · Śloka 81
ਪਸ਼ੁਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਕਾਯਤੇ| ਸ ਸਤ੍ਯਂ ਵਕਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜਤੇ ਪਸ਼ੁਃ||੭੫|| ਤਦ੍ਵਦਜ੍ਞੋਜ੍ਞਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੌਖਰ੍ਯਸਾਧਨਃ| ਸ੍ਥਾਪਯਤ੍ਯਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਸਾਦ੍ਯ ਭਿਦ੍ਯਤੇ||੭੬|| ਬਭ੍ਰੁਰ੍ਗੂਢ ਇਵੋਰ੍ਣਾਭਿਰਬੁਦ੍ਧਿਰਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਃ| ਕਿਂ ਵੈ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸਞ੍ਜਲ੍ਪੇ ਕੁਣ੍ਡਭੇਦੀ ਜਡੋ ਯਥਾ||੭੭|| ਸਦ੍ਵਤ੍ਤੈਰ੍ਨ ਵਿਗਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਭਿਸਗਲ੍ਪਸ਼੍ਰੁਤੈਰਪਿ| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਸ੍ਟਕੇਨਾਦਾਵਿਤਰਾਂਸ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਤਮਾਨਿਨਃ ||੭੮|| ਦਮ੍ਭਿਨੋ ਮੁਖਰਾ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾਬਦ੍ਧਭਾਸਿਣਃ| ਪ੍ਰਾਯਃ, ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸੁਮੁਖਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾਲ੍ਪਭਾਸਿਣਃ||੭੯|| ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮਹਙ੍ਕਾਰਮਨਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਧਾਰਾਜ੍ਞਮੁਖਰਾਨ੍ਮਰ੍ਸਯੇਨ੍ਨ ਵਿਵਾਦਿਨਃ||੮੦|| ਪਰੋ ਭੂਤੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨ(ਨੇ)ਪਰਾ ਦਯਾ| ਯੇਸਾਂ ਤੇਸਾਮਸਦ੍ਵਾਦਨਿਗ੍ਰਹੇ ਨਿਰਤਾ ਮਤਿਃ||੮੧||
View original
पशुः पशूनां दौर्बल्यात् कश्चिन्मध्ये वृकायते| स सत्यं वृकमासाद्य प्रकृतिं भजते पशुः||७५|| तद्वदज्ञोऽज्ञमध्यस्थः कश्चिन्मौखर्यसाधनः| स्थापयत्याप्तमात्मानमाप्तं त्वासाद्य भिद्यते||७६|| बभ्रुर्गूढ इवोर्णाभिरबुद्धिरबहुश्रुतः| किं वै वक्ष्यति सञ्जल्पे कुण्डभेदी जडो यथा||७७|| सद्वृत्तैर्न विगृह्णीयाद्भिषगल्पश्रुतैरपि| हन्यात् प्रश्नाष्टकेनादावितरांस्त्वाप्तमानिनः ||७८|| दम्भिनो मुखरा ह्यज्ञाः प्रभूताबद्धभाषिणः| प्रायः, प्रायेण सुमुखाः सन्तो युक्ताल्पभाषिणः||७९|| तत्त्वज्ञानप्रकाशार्थमहङ्कारमनाश्रितः| स्वल्पाधाराज्ञमुखरान्मर्षयेन्न विवादिनः||८०|| परो भूतेष्वनुक्रोशस्तत्त्वज्ञान(ने)परा दया| येषां तेषामसद्वादनिग्रहे निरता मतिः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (82-83) · Śloka 83
ਅਸਤ੍ਪਕ੍ਸਾਕ੍ਸਣਿਤ੍ਵਾਰ੍ਤਿਦਮ੍ਭਪਾਰੁਸ੍ਯਸਾਧਨਾਃ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਰਵਿਕਤ੍ਥਕਾਃ||੮੨|| ਤਾਨ੍ ਕਾਲਪਾਸ਼ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਦੂਸਕਾਨ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਮਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਣਾਃ ਸੇਵ੍ਯਾ ਭਿਸਕ੍ਤਮਾਃ||੮੩||
View original
असत्पक्षाक्षणित्वार्तिदम्भपारुष्यसाधनाः| भवन्त्यनाप्ताः स्वे तन्त्रे प्रायः परविकत्थकाः||८२|| तान् कालपाशसदृशान् वर्जयेच्छास्त्रदूषकान्| प्रशमज्ञानविज्ञानपूर्णाः सेव्या भिषक्तमाः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (84-85) · Śloka 85
ਸਮਗ੍ਰਂ ਦੁਃਖਮਾਯਤ੍ਤਮਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਦ੍ਵਯਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਸੁਖਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਵਿਮਲੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍||੮੪|| ਇਦਮੇਵਮੁਦਾਰਾਰ੍ਥਮਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮ੍| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਣਸ੍ਟਾਨਾਂ ਯਥੈਵਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍||੮੫||
View original
समग्रं दुःखमायत्तमविज्ञाने द्वयाश्रयम्| सुखं समग्रं विज्ञाने विमले च प्रतिष्ठितम्||८४|| इदमेवमुदारार्थमज्ञानां न प्रकाशकम्| शास्त्रं दृष्टिप्रणष्टानां यथैवादित्यमण्डलम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (86-89) · Śloka 89
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਅਰ੍ਥੇ ਦਸ਼ਮਹਾਮੂਲਾਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚਾਸਾਂ ਯਥਾ ਕਤਾ| ਅਯਨਾਨ੍ਤਾਃ ਸਡਗ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਚ ਯਤ੍||੮੬|| ਸਪ੍ਤਕਸ਼੍ਚਾਸ੍ਟਕਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਃ ਸਨਿਰ੍ਣਯਾਃ| ਯਥਾ ਵਾਚ੍ਯਂ ਯਦਰ੍ਥਂ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧਾਸ਼੍ਚੈਕਦੇਸ਼ਿਕਾਃ||੮੭|| ਅਰ੍ਥੇਦਸ਼ਮਹਾਮੂਲੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚਾਯਮਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯੈਵ ਕੇਵਲਃ||੮੮|| ਯਥਾ ਸੁਮਨਸਾਂ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾਰ੍ਥਾਨਾਮਸਿਣਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਕਤਃ||੮੯||
View original
तत्र श्लोकाः- अर्थे दशमहामूलाः सञ्ज्ञा चासां यथा कृता| अयनान्ताः षडग्र्याश्च रूपं वेदविदां च यत्||८६|| सप्तकश्चाष्टकश्चैव परिप्रश्नाः सनिर्णयाः| यथा वाच्यं यदर्थं च षड्विधाश्चैकदेशिकाः||८७|| अर्थेदशमहामूले सर्वमेतत् प्रकाशितम्| सङ्ग्रहश्चायमध्यायस्तन्त्रस्यास्यैव केवलः||८८|| यथा सुमनसां सूत्रं सङ्ग्रहार्थं विधीयते| सङ्ग्रहार्थं तथाऽर्थानामृषिणा सङ्ग्रहः कृतः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇਰ੍ਥੇਦਸ਼ਮਹਾਮੂਲੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦|| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ| ਇਯਤਾਵਧਿਨਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽर्थेदशमहामूलीयो नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०|| अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते| इयताऽवधिना सर्वं सूत्रस्थानं समाप्यते|
🔊 Audio coming soon