Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ khuḍḍākacatuṣpādamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातः खुड्डाकचतुष्पादमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
9. khuḍḍākacatuṣpādō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
bhiṣagdravyāṇyupasthātā rōgī pādacatuṣṭayam| guṇavat kāraṇaṁ jñēyaṁ vikāravyupaśāntayē||3||
View original
भिषग्द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| गुणवत् कारणं ज्ञेयं विकारव्युपशान्तये||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
vikārō dhātuvaiṣamyaṁ, sāmyaṁ prakr̥tirucyatē| sukhasañjñakamārōgyaṁ, vikārō duḥkhamēva ca||4||
View original
विकारो धातुवैषम्यं, साम्यं प्रकृतिरुच्यते| सुखसञ्ज्ञकमारोग्यं, विकारो दुःखमेव च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
caturṇāṁ bhiṣagādīnāṁ śastānāṁ dhātuvaikr̥tē| pravr̥ttirdhātusāmyārthā cikitsētyabhidhīyatē||5||
View original
चतुर्णां भिषगादीनां शस्तानां धातुवैकृते| प्रवृत्तिर्धातुसाम्यार्था चिकित्सेत्यभिधीयते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
śrutē paryavadātatvaṁ bahuśō dr̥ṣṭakarmatā| dākṣyaṁ śaucamiti jñēyaṁ vaidyē guṇacatuṣṭayam||6||
View original
श्रुते पर्यवदातत्वं बहुशो दृष्टकर्मता| दाक्ष्यं शौचमिति ज्ञेयं वैद्ये गुणचतुष्टयम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
bahutā tatrayōgyatvamanēkavidhakalpanā| sampaccēti catuṣkō'yaṁ dravyāṇāṁ guṇa ucyatē||7||
View original
बहुता तत्रयोग्यत्वमनेकविधकल्पना| सम्पच्चेति चतुष्कोऽयं द्रव्याणां गुण उच्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
upacārajñatā dākṣyamanurāgaśca bhartari| śaucaṁ cēti catuṣkō'yaṁ guṇaḥ paricarē janē||8||
View original
उपचारज्ञता दाक्ष्यमनुरागश्च भर्तरि| शौचं चेति चतुष्कोऽयं गुणः परिचरे जने||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
smr̥tirnirdēśakāritvamabhīrutvamathāpi ca| jñāpakatvaṁ ca rōgāṇāmāturasya guṇāḥ smr̥tāḥ||9||
View original
स्मृतिर्निर्देशकारित्वमभीरुत्वमथापि च| ज्ञापकत्वं च रोगाणामातुरस्य गुणाः स्मृताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
kāraṇaṁ ṣōḍaśaguṇaṁ siddhau pādacatuṣṭayam| vijñātā śāsitā yōktā pradhānaṁ bhiṣagatra tu||10||
View original
कारणं षोडशगुणं सिद्धौ पादचतुष्टयम्| विज्ञाता शासिता योक्ता प्रधानं भिषगत्र तु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
paktau hi kāraṇaṁ pakturyathā pātrēndhanānalāḥ| vijēturvijayē bhūmiścamūḥ praharaṇāni ca||11|| āturādyāstathā siddhau pādāḥ kāraṇasañjñitāḥ| vaidyasyātaścikitsāyāṁ pradhānaṁ kāraṇaṁ bhiṣak||12||
View original
पक्तौ हि कारणं पक्तुर्यथा पात्रेन्धनानलाः| विजेतुर्विजये भूमिश्चमूः प्रहरणानि च||११|| आतुराद्यास्तथा सिद्धौ पादाः कारणसञ्ज्ञिताः| वैद्यस्यातश्चिकित्सायां प्रधानं कारणं भिषक्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
mr̥ddaṇḍacakrasūtrādyāḥ kumbhakārādr̥tē yathā| nāvahanti guṇaṁ vaidyādr̥tē pādatrayaṁ tathā||13||
View original
मृद्दण्डचक्रसूत्राद्याः कुम्भकारादृते यथा| नावहन्ति गुणं वैद्यादृते पादत्रयं तथा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 15
gandharvapuravannāśaṁ yadvikārāḥ sudāruṇāḥ| yānti yaccētarē vr̥ddhimāśūpāyapratīkṣiṇaḥ||14|| sati pādatrayē jñājñau bhiṣajāvatra kāraṇam|15|
View original
गन्धर्वपुरवन्नाशं यद्विकाराः सुदारुणाः| यान्ति यच्चेतरे वृद्धिमाशूपायप्रतीक्षिणः||१४|| सति पादत्रये ज्ञाज्ञौ भिषजावत्र कारणम्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
varamātmā hutō'jñēna na cikitsā pravartitā||15|| pāṇicārādyathā'cakṣurajñānādbhītabhītavat| naurmārutavaśēvājñō bhiṣak carati karmasu||16||
View original
वरमात्मा हुतोऽज्ञेन न चिकित्सा प्रवर्तिता||१५|| पाणिचाराद्यथाऽचक्षुरज्ञानाद्भीतभीतवत्| नौर्मारुतवशेवाज्ञो भिषक् चरति कर्मसु||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
yadr̥cchayā samāpannamuttārya niyatāyuṣam| bhiṣaṅmānī nihantyāśu śatānyaniyatāyuṣām||17||
View original
यदृच्छया समापन्नमुत्तार्य नियतायुषम्| भिषङ्मानी निहन्त्याशु शतान्यनियतायुषाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
tasmācchāstrē'rthavijñānē pravr̥ttau karmadarśanē| bhiṣak catuṣṭayē yuktaḥ prāṇābhisara ucyatē||18||
View original
तस्माच्छास्त्रेऽर्थविज्ञाने प्रवृत्तौ कर्मदर्शने| भिषक् चतुष्टये युक्तः प्राणाभिसर उच्यते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-23) · Śloka 23
hētau liṅgē praśamanē rōgāṇāmapunarbhavē| jñānaṁ caturvidhaṁ yasya sa rājārhō bhiṣaktamaḥ||19|| śastraṁ śāstrāṇi salilaṁ guṇadōṣapravr̥ttayē| pātrāpēkṣīṇyataḥ prajñāṁ cikitsārthaṁ viśōdhayēt||20|| vidyā vitarkō vijñānaṁ smr̥tistatparatā kriyā| yasyaitē ṣaḍguṇāstasya na sādhyamativartatē||21|| vidyā matiḥ karmadr̥ṣṭirabhyāsaḥ siddhirāśrayaḥ| vaidyaśabdābhiniṣpattāvalamēkaikamapyataḥ||22|| yasya tvētē guṇāḥ sarvē santi vidyādayaḥ śubhāḥ| sa vaidyaśabdaṁ sadbhūtamarhan prāṇisukhapradaḥ||23||
View original
हेतौ लिङ्गे प्रशमने रोगाणामपुनर्भवे| ज्ञानं चतुर्विधं यस्य स राजार्हो भिषक्तमः||१९|| शस्त्रं शास्त्राणि सलिलं गुणदोषप्रवृत्तये| पात्रापेक्षीण्यतः प्रज्ञां चिकित्सार्थं विशोधयेत्||२०|| विद्या वितर्को विज्ञानं स्मृतिस्तत्परता क्रिया| यस्यैते षड्गुणास्तस्य न साध्यमतिवर्तते||२१|| विद्या मतिः कर्मदृष्टिरभ्यासः सिद्धिराश्रयः| वैद्यशब्दाभिनिष्पत्तावलमेकैकमप्यतः||२२|| यस्य त्वेते गुणाः सर्वे सन्ति विद्यादयः शुभाः| स वैद्यशब्दं सद्भूतमर्हन् प्राणिसुखप्रदः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
śāstraṁ jyōtiḥ prakāśārthaṁ darśanaṁ buddhirātmanaḥ| tābhyāṁ bhiṣak suyuktābhyāṁ cikitsannāparādhyati||24|| cikitsitē trayaḥ pādā yasmādvaidyavyapāśrayaḥ| tasmāt prayatnamātiṣṭhēdbhiṣak svaguṇasampadi||25||
View original
शास्त्रं ज्योतिः प्रकाशार्थं दर्शनं बुद्धिरात्मनः| ताभ्यां भिषक् सुयुक्ताभ्यां चिकित्सन्नापराध्यति||२४|| चिकित्सिते त्रयः पादा यस्माद्वैद्यव्यपाश्रयः| तस्मात् प्रयत्नमातिष्ठेद्भिषक् स्वगुणसम्पदि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
maitrī kāruṇyamārtēṣu śakyē prītirupēkṣaṇam| prakr̥tisthēṣu bhūtēṣu vaidyavr̥ttiścaturvidhēti||26||
View original
मैत्री कारुण्यमार्तेषु शक्ये प्रीतिरुपेक्षणम्| प्रकृतिस्थेषु भूतेषु वैद्यवृत्तिश्चतुर्विधेति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
tatra ślōkau- bhiṣagjitaṁ catuṣpādaṁ pādaḥ pādaścaturguṇaḥ| bhiṣak pradhānaṁ pādēbhyō yasmādvaidyastu yadguṇaḥ||27|| jñānāni buddhirbrāhmī ca bhiṣajāṁ yā caturvidhā| sarvamētaccatuṣpādē khuḍḍākē samprakāśitamiti||28||
View original
तत्र श्लोकौ- भिषग्जितं चतुष्पादं पादः पादश्चतुर्गुणः| भिषक् प्रधानं पादेभ्यो यस्माद्वैद्यस्तु यद्गुणः||२७|| ज्ञानानि बुद्धिर्ब्राह्मी च भिषजां या चतुर्विधा| सर्वमेतच्चतुष्पादे खुड्डाके सम्प्रकाशितमिति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē ślōkasthānē khuḍḍākacatuṣpādō nāma navamō'dhyāyaḥ||9||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने खुड्डाकचतुष्पादो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon