Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਖੁਡ੍ਡਾਕਚਤੁਸ੍ਪਾਦਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातः खुड्डाकचतुष्पादमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
9. khuḍḍākacatuṣpādō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਭਿਸਗ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਤਾ ਰੋਗੀ ਪਾਦਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍| ਗੁਣਵਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਕਾਰਵ੍ਯੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੩||
View original
भिषग्द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| गुणवत् कारणं ज्ञेयं विकारव्युपशान्तये||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਵਿਕਾਰੋ ਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਂ, ਸਾਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਸੁਖਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮਾਰੋਗ੍ਯਂ, ਵਿਕਾਰੋ ਦੁਃਖਮੇਵ ਚ||੪||
View original
विकारो धातुवैषम्यं, साम्यं प्रकृतिरुच्यते| सुखसञ्ज्ञकमारोग्यं, विकारो दुःखमेव च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਤੁਵੈਕਤੇ| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਾਰ੍ਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||੫||
View original
चतुर्णां भिषगादीनां शस्तानां धातुवैकृते| प्रवृत्तिर्धातुसाम्यार्था चिकित्सेत्यभिधीयते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸ਼੍ਰੁਤੇ ਪਰ੍ਯਵਦਾਤਤ੍ਵਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਤਾ| ਦਾਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵੈਦ੍ਯੇ ਗੁਣਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍||੬||
View original
श्रुते पर्यवदातत्वं बहुशो दृष्टकर्मता| दाक्ष्यं शौचमिति ज्ञेयं वैद्ये गुणचतुष्टयम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਬਹੁਤਾ ਤਤ੍ਰਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਮਨੇਕਵਿਧਕਲ੍ਪਨਾ| ਸਮ੍ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਕੋਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ||੭||
View original
बहुता तत्रयोग्यत्वमनेकविधकल्पना| सम्पच्चेति चतुष्कोऽयं द्रव्याणां गुण उच्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਉਪਚਾਰਜ੍ਞਤਾ ਦਾਕ੍ਸ੍ਯਮਨੁਰਾਗਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਤਰਿ| ਸ਼ੌਚਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਕੋਯਂ ਗੁਣਃ ਪਰਿਚਰੇ ਜਨੇ||੮||
View original
उपचारज्ञता दाक्ष्यमनुरागश्च भर्तरि| शौचं चेति चतुष्कोऽयं गुणः परिचरे जने||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਕਾਰਿਤ੍ਵਮਭੀਰੁਤ੍ਵਮਥਾਪਿ ਚ| ਜ੍ਞਾਪਕਤ੍ਵਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੯||
View original
स्मृतिर्निर्देशकारित्वमभीरुत्वमथापि च| ज्ञापकत्वं च रोगाणामातुरस्य गुणाः स्मृताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਕਾਰਣਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਸਿਦ੍ਧੌ ਪਾਦਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍| ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸ਼ਾਸਿਤਾ ਯੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਭਿਸਗਤ੍ਰ ਤੁ||੧੦||
View original
कारणं षोडशगुणं सिद्धौ पादचतुष्टयम्| विज्ञाता शासिता योक्ता प्रधानं भिषगत्र तु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ਪਕ੍ਤੌ ਹਿ ਕਾਰਣਂ ਪਕ੍ਤੁਰ੍ਯਥਾ ਪਾਤ੍ਰੇਨ੍ਧਨਾਨਲਾਃ| ਵਿਜੇਤੁਰ੍ਵਿਜਯੇ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚਮੂਃ ਪ੍ਰਹਰਣਾਨਿ ਚ||੧੧|| ਆਤੁਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧੌ ਪਾਦਾਃ ਕਾਰਣਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ| ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ ਭਿਸਕ੍||੧੨||
View original
पक्तौ हि कारणं पक्तुर्यथा पात्रेन्धनानलाः| विजेतुर्विजये भूमिश्चमूः प्रहरणानि च||११|| आतुराद्यास्तथा सिद्धौ पादाः कारणसञ्ज्ञिताः| वैद्यस्यातश्चिकित्सायां प्रधानं कारणं भिषक्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਮਦ੍ਦਣ੍ਡਚਕ੍ਰਸੂਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਦਤੇ ਯਥਾ| ਨਾਵਹਨ੍ਤਿ ਗੁਣਂ ਵੈਦ੍ਯਾਦਤੇ ਪਾਦਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ||੧੩||
View original
मृद्दण्डचक्रसूत्राद्याः कुम्भकारादृते यथा| नावहन्ति गुणं वैद्यादृते पादत्रयं तथा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 15
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਰਵਨ੍ਨਾਸ਼ਂ ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਾਃ ਸੁਦਾਰੁਣਾਃ| ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਚ੍ਚੇਤਰੇ ਵਦ੍ਧਿਮਾਸ਼ੂਪਾਯਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਿਣਃ||੧੪|| ਸਤਿ ਪਾਦਤ੍ਰਯੇ ਜ੍ਞਾਜ੍ਞੌ ਭਿਸਜਾਵਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍|੧੫|
View original
गन्धर्वपुरवन्नाशं यद्विकाराः सुदारुणाः| यान्ति यच्चेतरे वृद्धिमाशूपायप्रतीक्षिणः||१४|| सति पादत्रये ज्ञाज्ञौ भिषजावत्र कारणम्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
ਵਰਮਾਤ੍ਮਾ ਹੁਤੋਜ੍ਞੇਨ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ||੧੫|| ਪਾਣਿਚਾਰਾਦ੍ਯਥਾਚਕ੍ਸੁਰਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਭੀਤਭੀਤਵਤ੍| ਨੌਰ੍ਮਾਰੁਤਵਸ਼ੇਵਾਜ੍ਞੋ ਭਿਸਕ੍ ਚਰਤਿ ਕਰ੍ਮਸੁ||੧੬||
View original
वरमात्मा हुतोऽज्ञेन न चिकित्सा प्रवर्तिता||१५|| पाणिचाराद्यथाऽचक्षुरज्ञानाद्भीतभीतवत्| नौर्मारुतवशेवाज्ञो भिषक् चरति कर्मसु||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਸਮਾਪਨ੍ਨਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਨਿਯਤਾਯੁਸਮ੍| ਭਿਸਙ੍ਮਾਨੀ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਨਿਯਤਾਯੁਸਾਮ੍||੧੭||
View original
यदृच्छया समापन्नमुत्तार्य नियतायुषम्| भिषङ्मानी निहन्त्याशु शतान्यनियतायुषाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਕਰ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇ| ਭਿਸਕ੍ ਚਤੁਸ੍ਟਯੇ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਭਿਸਰ ਉਚ੍ਯਤੇ||੧੮||
View original
तस्माच्छास्त्रेऽर्थविज्ञाने प्रवृत्तौ कर्मदर्शने| भिषक् चतुष्टये युक्तः प्राणाभिसर उच्यते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-23) · Śloka 23
ਹੇਤੌ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਰੋਗਾਣਾਮਪੁਨਰ੍ਭਵੇ| ਜ੍ਞਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਰਾਜਾਰ੍ਹੋ ਭਿਸਕ੍ਤਮਃ||੧੯|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਲਿਲਂ ਗੁਣਦੋਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ| ਪਾਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸੀਣ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੨੦|| ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਤਰ੍ਕੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤਤ੍ਪਰਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਸਡ੍ਗੁਣਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਸਾਧ੍ਯਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੨੧|| ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਤਿਃ ਕਰ੍ਮਦਸ੍ਟਿਰਭ੍ਯਾਸਃ ਸਿਦ੍ਧਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਾਵਲਮੇਕੈਕਮਪ੍ਯਤਃ||੨੨|| ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵੇਤੇ ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ| ਸ ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਦ੍ਭੂਤਮਰ੍ਹਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਿਸੁਖਪ੍ਰਦਃ||੨੩||
View original
हेतौ लिङ्गे प्रशमने रोगाणामपुनर्भवे| ज्ञानं चतुर्विधं यस्य स राजार्हो भिषक्तमः||१९|| शस्त्रं शास्त्राणि सलिलं गुणदोषप्रवृत्तये| पात्रापेक्षीण्यतः प्रज्ञां चिकित्सार्थं विशोधयेत्||२०|| विद्या वितर्को विज्ञानं स्मृतिस्तत्परता क्रिया| यस्यैते षड्गुणास्तस्य न साध्यमतिवर्तते||२१|| विद्या मतिः कर्मदृष्टिरभ्यासः सिद्धिराश्रयः| वैद्यशब्दाभिनिष्पत्तावलमेकैकमप्यतः||२२|| यस्य त्वेते गुणाः सर्वे सन्ति विद्यादयः शुभाः| स वैद्यशब्दं सद्भूतमर्हन् प्राणिसुखप्रदः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਤ੍ਮਨਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਿਸਕ੍ ਸੁਯੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨ੍ਨਾਪਰਾਧ੍ਯਤਿ||੨੪|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪਾਦਾ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮਾਤਿਸ੍ਠੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਸਮ੍ਪਦਿ||੨੫||
View original
शास्त्रं ज्योतिः प्रकाशार्थं दर्शनं बुद्धिरात्मनः| ताभ्यां भिषक् सुयुक्ताभ्यां चिकित्सन्नापराध्यति||२४|| चिकित्सिते त्रयः पादा यस्माद्वैद्यव्यपाश्रयः| तस्मात् प्रयत्नमातिष्ठेद्भिषक् स्वगुणसम्पदि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ਮੈਤ੍ਰੀ ਕਾਰੁਣ੍ਯਮਾਰ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ਕ੍ਯੇ ਪ੍ਰੀਤਿਰੁਪੇਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਵੈਦ੍ਯਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੇਤਿ||੨੬||
View original
मैत्री कारुण्यमार्तेषु शक्ये प्रीतिरुपेक्षणम्| प्रकृतिस्थेषु भूतेषु वैद्यवृत्तिश्चतुर्विधेति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਂ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਂ ਪਾਦਃ ਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ| ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪਾਦੇਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਗੁਣਃ||੨੭|| ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚ ਭਿਸਜਾਂ ਯਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ| ਸਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਦੇ ਖੁਡ੍ਡਾਕੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮਿਤਿ||੨੮||
View original
तत्र श्लोकौ- भिषग्जितं चतुष्पादं पादः पादश्चतुर्गुणः| भिषक् प्रधानं पादेभ्यो यस्माद्वैद्यस्तु यद्गुणः||२७|| ज्ञानानि बुद्धिर्ब्राह्मी च भिषजां या चतुर्विधा| सर्वमेतच्चतुष्पादे खुड्डाके सम्प्रकाशितमिति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਖੁਡ੍ਡਾਕਚਤੁਸ੍ਪਾਦੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने खुड्डाकचतुष्पादो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon