Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो मात्राशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
5. mātrāśitīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಮಾತ್ರಾಶೀ ಸ್ಯಾತ್| ಆಹಾರಮಾತ್ರಾ ಪುನರಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ||೩||
View original
मात्राशी स्यात्| आहारमात्रा पुनरग्निबलापेक्षिणी||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಯಾವದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾಶನಮಶಿತಮನುಪಹತ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಾವದಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಪ್ರಮಾಣಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಭವತಿ||೪||
View original
यावद्ध्यस्याशनमशितमनुपहत्य प्रकृतिं यथाकालं जरां गच्छति तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮುದ್ಗಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲೈಣಶಶಶರಭಶಮ್ಬರಾದೀನ್ಯಾಹಾರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಕೃತಿಲಘೂನ್ಯಪಿ ಮಾತ್ರಾಪೇಕ್ಷೀಣಿ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ ಪಿಷ್ಟೇಕ್ಷುಕ್ಷೀರವಿಕೃತಿತಿಲಮಾಷಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತಾದೀನ್ಯಾಹಾರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಕೃತಿಗುರೂಣ್ಯಪಿ ಮಾತ್ರಾಮೇವಾಪೇಕ್ಷನ್ತೇ||೫||
View original
तत्र शालिषष्टिकमुद्गलावकपिञ्जलैणशशशरभशम्बरादीन्याहारद्रव्याणि प्रकृतिलघून्यपि मात्रापेक्षीणि भवन्ति| तथा पिष्टेक्षुक्षीरविकृतितिलमाषानूपौदकपिशितादीन्याहारद्रव्याणि प्रकृतिगुरूण्यपि मात्रामेवापेक्षन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ನ ಚೈವಮುಕ್ತೇ ದ್ರವ್ಯೇ ಗುರುಲಾಘವಮಕಾರಣಂ ಮನ್ಯೇತ, ಲಘೂನಿ ಹಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಗುಣಬಹುಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಪೃಥ್ವೀಸೋಮಗುಣಬಹುಲಾನೀತರಾಣಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಗುಣಾದಪಿ ಲಘೂನ್ಯಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಸ್ವಭಾವಾನ್ಯಲ್ಪದೋಷಾಣಿ ಚೋಚ್ಯನ್ತೇಽಪಿ ಸೌಹಿತ್ಯೋಪಯುಕ್ತಾನಿ, ಗುರೂಣಿ ಪುನರ್ನಾಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಸ್ವಭಾವಾನ್ಯಸಾಮಾನ್ಯಾತ್, ಅತಶ್ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ದೋಷವನ್ತಿ ಸೌಹಿತ್ಯೋಪಯುಕ್ತಾನ್ಯನ್ಯತ್ರ ವ್ಯಾಯಾಮಾಗ್ನಿಬಲಾತ್; ಸೈಷಾ ಭವತ್ಯಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ ಮಾತ್ರಾ||೬||
View original
न चैवमुक्ते द्रव्ये गुरुलाघवमकारणं मन्येत, लघूनि हि द्रव्याणि वाय्वग्निगुणबहुलानि भवन्ति; पृथ्वीसोमगुणबहुलानीतराणि, तस्मात् स्वगुणादपि लघून्यग्निसन्धुक्षणस्वभावान्यल्पदोषाणि चोच्यन्तेऽपि सौहित्योपयुक्तानि, गुरूणि पुनर्नाग्निसन्धुक्षणस्वभावान्यसामान्यात्, अतश्चातिमात्रं दोषवन्ति सौहित्योपयुक्तान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात्; सैषा भवत्यग्निबलापेक्षिणी मात्रा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ನ ಚ ನಾಪೇಕ್ಷತೇ ದ್ರವ್ಯಂ; ದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ತ್ರಿಭಾಗಸೌಹಿತ್ಯಮರ್ಧಸೌಹಿತ್ಯಂ ವಾ ಗುರೂಣಾಮುಪದಿಶ್ಯತೇ, ಲಘೂನಾಮಪಿ ಚ ನಾತಿಸೌಹಿತ್ಯಮಗ್ನೇರ್ಯುಕ್ತ್ಯರ್ಥಮ್||೭||
View original
न च नापेक्षते द्रव्यं; द्रव्यापेक्षया च त्रिभागसौहित्यमर्धसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते, लघूनामपि च नातिसौहित्यमग्नेर्युक्त्यर्थम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಮಾತ್ರಾವದ್ಧ್ಯಶನಮಶಿತಮನುಪಹತ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾ ಯೋಜಯತ್ಯುಪಯೋಕ್ತಾರಮವಶ್ಯಮಿತಿ||೮||
View original
मात्रावद्ध्यशनमशितमनुपहत्य प्रकृतिं बलवर्णसुखायुषा योजयत्युपयोक्तारमवश्यमिति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಗುರು ಪಿಷ್ಟಮಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ತಣ್ಡುಲಾನ್ ಪೃಥುಕಾನಪಿ| ನ ಜಾತು ಭುಕ್ತವಾನ್ ಖಾದೇನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಖಾದೇದ್ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ||೯||
View original
भवन्ति चात्र- गुरु पिष्टमयं तस्मात्तण्डुलान् पृथुकानपि| न जातु भुक्तवान् खादेन्मात्रां खादेद्बुभुक्षितः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ ಶಾಲೂಕಾನಿ ಬಿಸಾನಿ ಚ| ನಾಭ್ಯಸೇದ್ಗೌರವಾನ್ಮಾಂಸಂ ಕೃಶಂ ನೈವೋಪಯೋಜಯೇತ್||೧೦|| ಕೂರ್ಚಿಕಾಂಶ್ಚ ಕಿಲಾಟಾಂಶ್ಚ ಶೌಕರಂ ಗವ್ಯಮಾಹಿಷೇ| ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ದಧಿ ಚ ಮಾಷಾಂಶ್ಚ ಯವಕಾಂಶ್ಚ ನ ಶೀಲಯೇತ್||೧೧||
View original
वल्लूरं शुष्कशाकानि शालूकानि बिसानि च| नाभ्यसेद्गौरवान्मांसं कृशं नैवोपयोजयेत्||१०|| कूर्चिकांश्च किलाटांश्च शौकरं गव्यमाहिषे| मत्स्यान् दधि च माषांश्च यवकांश्च न शीलयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಷಷ್ಟಿಕಾಞ್ಛಾಲಿಮುದ್ಗಾಂಶ್ಚ ಸೈನ್ಧವಾಮಲಕೇ ಯವಾನ್| ಆನ್ತರೀಕ್ಷಂ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿರ್ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಧು ಚಾಭ್ಯಸೇತ್||೧೨||
View original
षष्टिकाञ्छालिमुद्गांश्च सैन्धवामलके यवान्| आन्तरीक्षं पयः सर्पिर्जाङ्गलं मधु चाभ्यसेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ತಚ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಯೇನಾನುವರ್ತತೇ| ಅಜಾತಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತಿಕರಂ ಚ ಯತ್||೧೩||
View original
तच्च नित्यं प्रयुञ्जीत स्वास्थ्यं येनानुवर्तते| अजातानां विकाराणामनुत्पत्तिकरं च यत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಕ್ಷ್ಯಞ್ಜನಾದಿಕಮ್| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಿಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಗುಣತಃ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೧೪||
View original
अत ऊर्ध्वं शरीरस्य कार्यमक्ष्यञ्जनादिकम्| स्वस्थवृत्तिमभिप्रेत्य गुणतः सम्प्रवक्ष्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಸೌವೀರಮಞ್ಜನಂ ನಿತ್ಯಂ ಹಿತಮಕ್ಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪಞ್ಚರಾತ್ರೇಽಷ್ಟರಾತ್ರೇ ವಾ ಸ್ರಾವಣಾರ್ಥೇ ರಸಾಞ್ಜನಮ್||೧೫||
View original
सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोः प्रयोजयेत्| पञ्चरात्रेऽष्टरात्रे वा स्रावणार्थे रसाञ्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18
ಚಕ್ಷುಸ್ತೇಜೋಮಯಂ ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮತೋ ಭಯಮ್| ತತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಕರ್ಮ ಹಿತಂ ದೃಷ್ಟೇಃ ಪ್ರಸಾದನಮ್||೧೬|| ದಿವಾ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ನೇತ್ರಯೋಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಮ್| ವಿರೇಕದುರ್ಬಲಾ ದೃಷ್ಟಿರಾದಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸೀದತಿ||೧೭|| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ರಾವ್ಯಂ ನಿಶಾಯಾಂ ತು ಧ್ರುವಮಞ್ಜನಮಿಷ್ಯತೇ|೧೮|
View original
चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषाच्छ्लेष्मतो भयम्| ततः श्लेष्महरं कर्म हितं दृष्टेः प्रसादनम्||१६|| दिवा तन्न प्रयोक्तव्यं नेत्रयोस्तीक्ष्णमञ्जनम्| विरेकदुर्बला दृष्टिरादित्यं प्राप्य सीदति||१७|| तस्मात् स्राव्यं निशायां तु ध्रुवमञ्जनमिष्यते|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-19) · Śloka 20
ಯಥಾ ಹಿ ಕನಕಾದೀನಾಂ ಮಲಿನಾಂ ವಿವಿಧಾತ್ಮನಾಮ್||೧೮|| ಧೌತಾನಾಂ ನಿರ್ಮಲಾ ಶುದ್ಧಿಸ್ತೈಲಚೇಲಕಚಾದಿಭಿಃ| ಏವಂ ನೇತ್ರೇಷು ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮಞ್ಜನಾಶ್ಚ್ಯೋತನಾದಿಭಿಃ||೧೯|| ದೃಷ್ಟಿರ್ನಿರಾಕುಲಾ ಭಾತಿ ನಿರ್ಮಲೇ ನಭಸೀನ್ದುವತ್|೨೦|
View original
यथा हि कनकादीनां मलिनां विविधात्मनाम्||१८|| धौतानां निर्मला शुद्धिस्तैलचेलकचादिभिः| एवं नेत्रेषु मर्त्यानामञ्जनाश्च्योतनादिभिः||१९|| दृष्टिर्निराकुला भाति निर्मले नभसीन्दुवत्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20-24) · Śloka 25
ಹರೇಣುಕಾಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಂ ಚ ಪೃಥ್ವೀಕಾಂ ಕೇಶರಂ ನಖಮ್||೨೦|| ಹ್ರೀವೇರಂ ಚನ್ದನಂ ಪತ್ರಂ ತ್ವಗೇಲೋಶೀರಪದ್ಮಕಮ್| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮಧುಕಂ ಮಾಂಸೀ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಗುರುಶರ್ಕರಮ್||೨೧|| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಲೋಧ್ರತ್ವಚಃ ಶುಭಾಃ| ವನ್ಯಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಮುಸ್ತಂ ಶೈಲೇಯಂ ಕಮಲೋತ್ಪಲೇ||೨೨|| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಂ ಶಲ್ಲಕೀಂ ಚ ಶುಕಬರ್ಹಮಥಾಪಿ ಚ| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಲಿಮ್ಪೇಚ್ಛರೇಷೀಕಾಂ ತಾಂ ವರ್ತಿಂ ಯವಸನ್ನಿಭಾಮ್||೨೩|| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಸಮ್ಮಿತಾಂ ಕುರ್ಯಾದಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಸಮಾಂ ಭಿಷಕ್| ಶುಷ್ಕಾಂ ನಿಗರ್ಭಾಂ ತಾಂ ವರ್ತಿಂ ಧೂಮನೇತ್ರಾರ್ಪಿತಾಂ ನರಃ||೨೪|| ಸ್ನೇಹಾಕ್ತಾಮಗ್ನಿಸಮ್ಪ್ಲುಷ್ಟಾಂ ಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೀಂ ಸುಖಾಮ್|೨೫|
View original
हरेणुकां प्रियङ्गुं च पृथ्वीकां केशरं नखम्||२०|| ह्रीवेरं चन्दनं पत्रं त्वगेलोशीरपद्मकम्| ध्यामकं मधुकं मांसी गुग्गुल्वगुरुशर्करम्||२१|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षलोध्रत्वचः शुभाः| वन्यं सर्जरसं मुस्तं शैलेयं कमलोत्पले||२२|| श्रीवेष्टकं शल्लकीं च शुकबर्हमथापि च| पिष्ट्वा लिम्पेच्छरेषीकां तां वर्तिं यवसन्निभाम्||२३|| अङ्गुष्ठसम्मितां कुर्यादष्टाङ्गुलसमां भिषक्| शुष्कां निगर्भां तां वर्तिं धूमनेत्रार्पितां नरः||२४|| स्नेहाक्तामग्निसम्प्लुष्टां पिबेत् प्रायोगिकीं सुखाम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 26
ವಸಾಘೃತಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟೈರ್ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತೈರ್ವರೌಷಧೈಃ||೨೫|| ವರ್ತಿಂ ಮಧುರಕೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನೈಹಿಕೀಂ ಧೂಮಮಾಚರೇತ್|೨೬|
View original
वसाघृतमधूच्छिष्टैर्युक्तियुक्तैर्वरौषधैः||२५|| वर्तिं मधुरकैः कृत्वा स्नैहिकीं धूममाचरेत्|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 27
ಶ್ವೇತಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಚೈವ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾ||೨೬|| ಗನ್ಧಾಶ್ಚಾಗುರುಪತ್ರಾದ್ಯಾ ಧೂಮಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನೇ |೨೭|
View original
श्वेता ज्योतिष्मती चैव हरितालं मनःशिला||२६|| गन्धाश्चागुरुपत्राद्या धूमं मूर्धविरेचने |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-32) · Śloka 33
ಗೌರವಂ ಶಿರಸಃ ಶೂಲಂ ಪೀನಸಾರ್ಧಾವಭೇದಕೌ||೨೭|| ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಶೂಲಂ ಕಾಸಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೌ ಗಲಗ್ರಹಃ| ದನ್ತದೌರ್ಬಲ್ಯಮಾಸ್ರಾವಃ ಶ್ರೋತ್ರಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಿದೋಷಜಃ||೨೮|| ಪೂತಿರ್ಘ್ರಾಣಾಸ್ಯಗನ್ಧಶ್ಚ ದನ್ತಶೂಲಮರೋಚಕಃ| ಹನುಮನ್ಯಾಗ್ರಹಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಕ್ರಿಮಯಃ ಪಾಣ್ಡುತಾ ಮುಖೇ||೨೯|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಸೇಕೋ ವೈಸ್ವರ್ಯಂ ಗಲಶುಣ್ಡ್ಯುಪಜಿಹ್ವಿಕಾ| ಖಾಲಿತ್ಯಂ ಪಿಞ್ಜರತ್ವಂ ಚ ಕೇಶಾನಾಂ ಪತನಂ ತಥಾ||೩೦|| ಕ್ಷವಥುಶ್ಚಾತಿತನ್ದ್ರಾ ಚ ಬುದ್ಧೇರ್ಮೋಹೋಽತಿನಿದ್ರತಾ| ಧೂಮಪಾನಾತ್ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಬಲಂ ಭವತಿ ಚಾಧಿಕಮ್||೩೧|| ಶಿರೋರುಹಕಪಾಲಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವರಸ್ಯ ಚ| ನ ಚ ವಾತಕಫಾತ್ಮಾನೋ ಬಲಿನೋಽಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾಃ||೩೨|| ಧೂಮವಕ್ತ್ರಕಪಾನಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಯಃ ಸ್ಯುಃ ಶಿರೋಗತಾಃ|೩೩|
View original
गौरवं शिरसः शूलं पीनसार्धावभेदकौ||२७|| कर्णाक्षिशूलं कासश्च हिक्काश्वासौ गलग्रहः| दन्तदौर्बल्यमास्रावः श्रोत्रघ्राणाक्षिदोषजः||२८|| पूतिर्घ्राणास्यगन्धश्च दन्तशूलमरोचकः| हनुमन्याग्रहः कण्डूः क्रिमयः पाण्डुता मुखे||२९|| श्लेष्मप्रसेको वैस्वर्यं गलशुण्ड्युपजिह्विका| खालित्यं पिञ्जरत्वं च केशानां पतनं तथा||३०|| क्षवथुश्चातितन्द्रा च बुद्धेर्मोहोऽतिनिद्रता| धूमपानात् प्रशाम्यन्ति बलं भवति चाधिकम्||३१|| शिरोरुहकपालानामिन्द्रियाणां स्वरस्य च| न च वातकफात्मानो बलिनोऽप्यूर्ध्वजत्रुजाः||३२|| धूमवक्त्रकपानस्य व्याधयः स्युः शिरोगताः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 36
ಪ್ರಯೋಗಪಾನೇ ತಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಕಾಲಾಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ||೩೩|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಕಾಲೇಷ್ವೇಷು ಹಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸ್ನಾತ್ವಾ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸಮುಲ್ಲಿಖ್ಯ ಕ್ಷುತ್ವಾ ದನ್ತಾನ್ನಿಘೃಷ್ಯ ಚ| ನಾವನಾಞ್ಜನನಿದ್ರಾನ್ತೇ ಚಾತ್ಮವಾನ್ ಧೂಮಪೋ ಭವೇತ್| ತಥಾ ವಾತಕಫಾತ್ಮಾನೋ ನ ಭವನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾಃ||೩೫|| ರೋಗಾಸ್ತಸ್ಯ ತು ಪೇಯಾಃ ಸ್ಯುರಾಪಾನಾಸ್ತ್ರಿಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಃ|೩೬|
View original
प्रयोगपाने तस्याष्टौ कालाः सम्परिकीर्तिताः||३३|| वातश्लेष्मसमुत्क्लेशः कालेष्वेषु हि लक्ष्यते| स्नात्वा भुक्त्वा समुल्लिख्य क्षुत्वा दन्तान्निघृष्य च| नावनाञ्जननिद्रान्ते चात्मवान् धूमपो भवेत्| तथा वातकफात्मानो न भवन्त्यूर्ध्वजत्रुजाः||३५|| रोगास्तस्य तु पेयाः स्युरापानास्त्रिस्त्रयस्त्रयः|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 38
ಪರಂ ದ್ವಿಕಾಲಪಾಯೀ ಸ್ಯಾದಹ್ನಃ ಕಾಲೇಷು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೩೬|| ಪ್ರಯೋಗೇ, ಸ್ನೈಹಿಕೇ ತ್ವೇಕಂ, ವೈರೇಚ್ಯಂ ತ್ರಿಚತುಃ ಪಿಬೇತ್| ಹೃತ್ಕಣ್ಠೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಶುದ್ಧಿರ್ಲಘುತ್ವಂ ಶಿರಸಃ ಶಮಃ||೩೭|| ಯಥೇರಿತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪೀತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್|೩೮|
View original
परं द्विकालपायी स्यादह्नः कालेषु बुद्धिमान्||३६|| प्रयोगे, स्नैहिके त्वेकं, वैरेच्यं त्रिचतुः पिबेत्| हृत्कण्ठेन्द्रियसंशुद्धिर्लघुत्वं शिरसः शमः||३७|| यथेरितानां दोषाणां सम्यक्पीतस्य लक्षणम्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40
ಬಾಧಿರ್ಯಮಾನ್ಧ್ಯಮೂಕತ್ವಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಶಿರೋಭ್ರಮಮ್||೩೮|| ಅಕಾಲೇ ಚಾತಿಪೀತಶ್ಚ ಧೂಮಃ ಕುರ್ಯಾದುಪದ್ರವಾನ್| ತತ್ರೇಷ್ಟಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ನಾವನಾಞ್ಜನತರ್ಪಣಮ್||೩೯|| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮಜೇ ದೋಷೇ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಾನುಗೋ ಯದಿ| ಶೀತಂ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್||೪೦||
View original
बाधिर्यमान्ध्यमूकत्वं रक्तपित्तं शिरोभ्रमम्||३८|| अकाले चातिपीतश्च धूमः कुर्यादुपद्रवान्| तत्रेष्टं सर्पिषः पानं नावनाञ्जनतर्पणम्||३९|| स्नैहिकं धूमजे दोषे वायुः पित्तानुगो यदि| शीतं तु रक्तपित्ते स्याच्छ्लेष्मपित्ते विरूक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41-45) · Śloka 46
ಪರಂ ತ್ವತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧೂಮೋ ಯೇಷಾಂ ವಿಗರ್ಹಿತಃ| ನ ವಿರಿಕ್ತಃ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ನ ಕೃತೇ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮಣಿ||೪೧|| ನ ರಕ್ತೀ ನ ವಿಷೇಣಾರ್ತೋ ನ ಶೋಚನ್ನ ಚ ಗರ್ಭಿಣೀ| ನ ಶ್ರಮೇ ನ ಮದೇ ನಾಮೇ ನ ಪಿತ್ತೇ ನ ಪ್ರಜಾಗರೇ||೪೨|| ನ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮತೃಷ್ಣಾಸು ನ ಕ್ಷೀಣೇ ನಾಪಿ ಚ ಕ್ಷತೇ| ನ ಮದ್ಯದುಗ್ಧೇ ಪೀತ್ವಾ ಚ ನ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೪೩|| ಧೂಮಂ ನ ಭುಕ್ತ್ವಾ ದಧ್ನಾ ಚ ನ ರೂಕ್ಷಃ ಕ್ರುದ್ಧ ಏವ ಚ| ನ ತಾಲುಶೋಷೇ ತಿಮಿರೇ ಶಿರಸ್ಯಭಿಹಿತೇ ನ ಚ||೪೪|| ನ ಶಙ್ಖಕೇ ನ ರೋಹಿಣ್ಯಾಂ ನ ಮೇಹೇ ನ ಮದಾತ್ಯಯೇ| ಏಷು ಧೂಮಮಕಾಲೇಷು ಮೋಹಾತ್ ಪಿಬತಿ ಯೋ ನರಃ||೪೫|| ರೋಗಾಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ಧನ್ತೇ ದಾರುಣಾ ಧೂಮವಿಭ್ರಮಾತ್|೪೬|
View original
परं त्वतः प्रवक्ष्यामि धूमो येषां विगर्हितः| न विरिक्तः पिबेद्धूमं न कृते बस्तिकर्मणि||४१|| न रक्ती न विषेणार्तो न शोचन्न च गर्भिणी| न श्रमे न मदे नामे न पित्ते न प्रजागरे||४२|| न मूर्च्छाभ्रमतृष्णासु न क्षीणे नापि च क्षते| न मद्यदुग्धे पीत्वा च न स्नेहं न च माक्षिकम्||४३|| धूमं न भुक्त्वा दध्ना च न रूक्षः क्रुद्ध एव च| न तालुशोषे तिमिरे शिरस्यभिहिते न च||४४|| न शङ्खके न रोहिण्यां न मेहे न मदात्यये| एषु धूममकालेषु मोहात् पिबति यो नरः||४५|| रोगास्तस्य प्रवर्धन्ते दारुणा धूमविभ्रमात्|४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48
ಧೂಮಯೋಗ್ಯಃ ಪಿಬೇದ್ದೋಷೇ ಶಿರೋಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಿಸಂಶ್ರಯೇ||೪೬|| ಘ್ರಾಣೇನಾಸ್ಯೇನ ಕಣ್ಠಸ್ಥೇ ಮುಖೇನ ಘ್ರಾಣಪೋ ವಮೇತ್| ಆಸ್ಯೇನ ಧೂಮಕವಲಾನ್ ಪಿಬನ್ ಘ್ರಾಣೇನ ನೋದ್ವಮೇತ್||೪೭|| ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಗತೋ ಹ್ಯಾಶು ಧೂಮೋ ಹಿಂಸ್ಯಾದ್ಧಿ ಚಕ್ಷುಷೀ|೪೮|
View original
धूमयोग्यः पिबेद्दोषे शिरोघ्राणाक्षिसंश्रये||४६|| घ्राणेनास्येन कण्ठस्थे मुखेन घ्राणपो वमेत्| आस्येन धूमकवलान् पिबन् घ्राणेन नोद्वमेत्||४७|| प्रतिलोमं गतो ह्याशु धूमो हिंस्याद्धि चक्षुषी|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (48) · Śloka 49
ಋಜ್ವಙ್ಗಚಕ್ಷುಸ್ತಚ್ಚೇತಾಃ ಸೂಪವಿಷ್ಟಸ್ತ್ರಿಪರ್ಯಯಮ್||೪೮|| ಪಿಬೇಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪಿಧಾಯೈಕಂ ನಾಸಯಾ ಧೂಮಮಾತ್ಮವಾನ್|೪೯|
View original
ऋज्वङ्गचक्षुस्तच्चेताः सूपविष्टस्त्रिपर्ययम्||४८|| पिबेच्छिद्रं पिधायैकं नासया धूममात्मवान्|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (49-50) · Śloka 51
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಕಂ ನೇತ್ರಂ ಸ್ವಾಙ್ಗುಲೀಭಿರ್ವಿರೇಚನೇ||೪೯|| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಂ ಸ್ನೇಹೇ ಪ್ರಯೋಗೇಽಧ್ಯರ್ಧಮಿಷ್ಯತೇ| ಋಜು ತ್ರಿಕೋಷಾಫಲಿತಂ ಕೋಲಾಸ್ಥ್ಯಗ್ರಪ್ರಮಾಣಿತಮ್||೫೦|| ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಸಮದ್ರವ್ಯಂ ಧೂಮನೇತ್ರಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ|೫೧|
View original
चतुर्विंशतिकं नेत्रं स्वाङ्गुलीभिर्विरेचने||४९|| द्वात्रिंशदङ्गुलं स्नेहे प्रयोगेऽध्यर्धमिष्यते| ऋजु त्रिकोषाफलितं कोलास्थ्यग्रप्रमाणितम्||५०|| बस्तिनेत्रसमद्रव्यं धूमनेत्रं प्रशस्यते|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (51) · Śloka 52
ದೂರಾದ್ವಿನಿರ್ಗತಃ ಪರ್ವಚ್ಛಿನ್ನೋ ನಾಡೀತನೂಕೃತಃ||೫೧|| ನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಾಧತೇ ಧೂಮೋ ಮಾತ್ರಾಕಾಲನಿಷೇವಿತಃ|೫೨|
View original
दूराद्विनिर्गतः पर्वच्छिन्नो नाडीतनूकृतः||५१|| नेन्द्रियं बाधते धूमो मात्राकालनिषेवितः|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 56
ಯದಾ ಚೋರಶ್ಚ ಕಣ್ಠಶ್ಚ ಶಿರಶ್ಚ ಲಘುತಾಂ ವ್ರಜೇತ್||೫೨|| ಕಫಶ್ಚ ತನುತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುಪೀತಂ ಧೂಮಮಾದಿಶೇತ್| ಅವಿಶುದ್ಧಃ ಸ್ವರೋ ಯಸ್ಯ ಕಣ್ಠಶ್ಚ ಸಕಫೋ ಭವೇತ್||೫೩|| ಸ್ತಿಮಿತೋ ಮಸ್ತಕಶ್ಚೈವಮಪೀತಂ ಧೂಮಮಾದಿಶೇತ್| ತಾಲು ಮೂರ್ಧಾ ಚ ಕಣ್ಠಶ್ಚ ಶುಷ್ಯತೇ ಪರಿತಪ್ಯತೇ||೫೪|| ತೃಷ್ಯತೇ ಮುಹ್ಯತೇ ಜನ್ತೂ ರಕ್ತಂ ಚ ಸ್ರವತೇಽಧಿಕಮ್| ಶಿರಶ್ಚ ಭ್ರಮತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚಾಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ||೫೫|| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪತಪ್ಯನ್ತೇ ಧೂಮೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ನಿಷೇವಿತೇ|೫೬|
View original
यदा चोरश्च कण्ठश्च शिरश्च लघुतां व्रजेत्||५२|| कफश्च तनुतां प्राप्तः सुपीतं धूममादिशेत्| अविशुद्धः स्वरो यस्य कण्ठश्च सकफो भवेत्||५३|| स्तिमितो मस्तकश्चैवमपीतं धूममादिशेत्| तालु मूर्धा च कण्ठश्च शुष्यते परितप्यते||५४|| तृष्यते मुह्यते जन्तू रक्तं च स्रवतेऽधिकम्| शिरश्च भ्रमतेऽत्यर्थं मूर्च्छा चास्योपजायते||५५|| इन्द्रियाण्युपतप्यन्ते धूमेऽत्यर्थं निषेविते|५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (56-62) · Śloka 63
ವರ್ಷೇ ವರ್ಷೇಽಣುತೈಲಂ ಚ ಕಾಲೇಷು ತ್ರಿಷು ನಾ ಚರೇತ್||೫೬|| ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ಗತಮೇಘೇ ನಭಸ್ತಲೇ| ನಸ್ಯಕರ್ಮ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯೋ ಯಥೋಕ್ತಂ ನಿಷೇವತೇ||೫೭|| ನ ತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರ್ನ ಘ್ರಾಣಂ ನ ಶ್ರೋತ್ರಮುಪಹನ್ಯತೇ| ನ ಸ್ಯುಃ ಶ್ವೇತಾ ನ ಕಪಿಲಾಃ ಕೇಶಾಃ ಶ್ಮಶ್ರೂಣಿ ವಾ ಪುನಃ||೫೮|| ನ ಚ ಕೇಶಾಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯನ್ತೇ ವರ್ಧನ್ತೇ ಚ ವಿಶೇಷತಃ| ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಶಿರಃಶೂಲಮರ್ದಿತಂ ಹನುಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೫೯|| ಪೀನಸಾರ್ಧಾವಭೇದೌ ಚ ಶಿರಃಕಮ್ಪಶ್ಚ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಸಿರಾಃ ಶಿರಃಕಪಾಲಾನಾಂ ಸನ್ಧಯಃ ಸ್ನಾಯುಕಣ್ಡರಾಃ||೬೦|| ನಾವನಪ್ರೀಣಿತಾಶ್ಚಾಸ್ಯ ಲಭನ್ತೇಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಬಲಮ್| ಮುಖಂ ಪ್ರಸನ್ನೋಪಚಿತಂ ಸ್ವರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ಥಿರೋ ಮಹಾನ್||೬೧|| ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವೈಮಲ್ಯಂ ಬಲಂ ಭವತಿ ಚಾಧಿಕಮ್| ನ ಚಾಸ್ಯ ರೋಗಾಃ ಸಹಸಾ ಪ್ರಭವನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾಃ||೬೨|| ಜೀರ್ಯತಶ್ಚೋತ್ತಮಾಙ್ಗೇಷು ಜರಾ ನ ಲಭತೇ ಬಲಮ್|೬೩|
View original
वर्षे वर्षेऽणुतैलं च कालेषु त्रिषु ना चरेत्||५६|| प्रावृट्शरद्वसन्तेषु गतमेघे नभस्तले| नस्यकर्म यथाकालं यो यथोक्तं निषेवते||५७|| न तस्य चक्षुर्न घ्राणं न श्रोत्रमुपहन्यते| न स्युः श्वेता न कपिलाः केशाः श्मश्रूणि वा पुनः||५८|| न च केशाः प्रमुच्यन्ते वर्धन्ते च विशेषतः| मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितं हनुसङ्ग्रहः||५९|| पीनसार्धावभेदौ च शिरःकम्पश्च शाम्यति| सिराः शिरःकपालानां सन्धयः स्नायुकण्डराः||६०|| नावनप्रीणिताश्चास्य लभन्तेऽभ्यधिकं बलम्| मुखं प्रसन्नोपचितं स्वरः स्निग्धः स्थिरो महान्||६१|| सर्वेन्द्रियाणां वैमल्यं बलं भवति चाधिकम्| न चास्य रोगाः सहसा प्रभवन्त्यूर्ध्वजत्रुजाः||६२|| जीर्यतश्चोत्तमाङ्गेषु जरा न लभते बलम्|६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (63-70) · Śloka 71
ಚನ್ದನಾಗುರುಣೀ ಪತ್ರಂ ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್||೬೩|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಬಿಲ್ವಮುತ್ಪಲಮ್| ಹ್ರೀಬೇರಮಭಯಂ ವನ್ಯಂ ತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಂ ಸಾರಿವಾಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್||೬೪|| ಜೀವನ್ತೀಂ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಂ ಚ ಸುರದಾರು ಶತಾವರೀಮ್| ಹರೇಣುಂ ಬೃಹತೀಂ ವ್ಯಾಘ್ರೀಂ ಸುರಭೀಂ ಪದ್ಮಕೇಶರಮ್||೬೫|| ವಿಪಾಚಯೇಚ್ಛತಗುಣೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ ವಿಮಲೇಽಮ್ಭಸಿ| ತೈಲಾದ್ದಶಗುಣಂ ಶೇಷಂ ಕಷಾಯಮವತಾರಯೇತ್||೬೬|| ತೇನ ತೈಲಂ ಕಷಾಯೇಣ ದಶಕೃತ್ವೋ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಅಥಾಸ್ಯ ದಶಮೇ ಪಾಕೇ ಸಮಾಂಶಂ ಛಾಗಲಂ ಪಯಃ||೬೭|| ದದ್ಯಾದೇಷೋಽಣುತೈಲಸ್ಯ ನಾವನೀಯಸ್ಯ ಸಂವಿಧಿಃ| ಅಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ತೈಲಸ್ಯಾರ್ಧಪಲೋನ್ಮಿತಾಮ್||೬೮|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ಪಿಚುನಾ ನಾವನೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ| ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚ ಸಪ್ತಾಹಮೇತತ್ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್||೬೯|| ನಿವಾತೋಷ್ಣಸಮಾಚಾರೀ ಹಿತಾಶೀ ನಿಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ತೈಲಮೇತತ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲಪ್ರದಮ್||೭೦|| ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನೋ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥೋಕ್ತಾನಶ್ನುತೇ ಗುಣಾನ್|೭೧|
View original
चन्दनागुरुणी पत्रं दार्वीत्वङ्मधुकं बलाम्||६३|| प्रपौण्डरीकं सूक्ष्मैलां विडङ्गं बिल्वमुत्पलम्| ह्रीबेरमभयं वन्यं त्वङ्मुस्तं सारिवां स्थिराम्||६४|| जीवन्तीं पृश्निपर्णीं च सुरदारु शतावरीम्| हरेणुं बृहतीं व्याघ्रीं सुरभीं पद्मकेशरम्||६५|| विपाचयेच्छतगुणे माहेन्द्रे विमलेऽम्भसि| तैलाद्दशगुणं शेषं कषायमवतारयेत्||६६|| तेन तैलं कषायेण दशकृत्वो विपाचयेत्| अथास्य दशमे पाके समांशं छागलं पयः||६७|| दद्यादेषोऽणुतैलस्य नावनीयस्य संविधिः| अस्य मात्रां प्रयुञ्जीत तैलस्यार्धपलोन्मिताम्||६८|| स्निग्धस्विन्नोत्तमाङ्गस्य पिचुना नावनैस्त्रिभिः| त्र्यहात्त्र्यहाच्च सप्ताहमेतत् कर्म समाचरेत्||६९|| निवातोष्णसमाचारी हिताशी नियतेन्द्रियः| तैलमेतत्त्रिदोषघ्नमिन्द्रियाणां बलप्रदम्||७०|| प्रयुञ्जानो यथाकालं यथोक्तानश्नुते गुणान्|७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (71-75) · Śloka 76
ಆಪೋಥಿತಾಗ್ರಂ ದ್ವೌ ಕಾಲೌ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್||೭೧|| ಭಕ್ಷಯೇದ್ದನ್ತಪವನಂ ದನ್ತಮಾಂಸಾನ್ಯಬಾಧಯನ್| ನಿಹನ್ತಿ ಗನ್ಧಂ ವೈರಸ್ಯಂ ಜಿಹ್ವಾದನ್ತಾಸ್ಯಜಂ ಮಲಮ್||೭೨|| ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ರುಚಿಮಾಧತ್ತೇ ಸದ್ಯೋ ದನ್ತವಿಶೋಧನಮ್| ಕರಞ್ಜಕರವೀರಾರ್ಕಮಾಲತೀಕಕುಭಾಸನಾಃ||೭೩|| ಶಸ್ಯನ್ತೇ ದನ್ತಪವನೇ ಯೇ ಚಾಪ್ಯೇವಂವಿಧಾ ದ್ರುಮಾಃ| ಸುವರ್ಣರೂಪ್ಯತಾಮ್ರಾಣಿ ತ್ರಪುರೀತಿಮಯಾನಿ ಚ||೭೪|| ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಲೇಖನಾನಿ ಸ್ಯುರತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ಯನೃಜೂನಿ ಚ| ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಗತಂ ಯಚ್ಚ ಮಲಮುಚ್ಛ್ವಾಸರೋಧಿ ಚ||೭೫|| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಭಜತೇ ತೇನ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಿಹ್ವಾಂ ವಿನಿರ್ಲಿಖೇತ್|೭೬|
View original
आपोथिताग्रं द्वौ कालौ कषायकटुतिक्तकम्||७१|| भक्षयेद्दन्तपवनं दन्तमांसान्यबाधयन्| निहन्ति गन्धं वैरस्यं जिह्वादन्तास्यजं मलम्||७२|| निष्कृष्य रुचिमाधत्ते सद्यो दन्तविशोधनम्| करञ्जकरवीरार्कमालतीककुभासनाः||७३|| शस्यन्ते दन्तपवने ये चाप्येवंविधा द्रुमाः| सुवर्णरूप्यताम्राणि त्रपुरीतिमयानि च||७४|| जिह्वानिर्लेखनानि स्युरतीक्ष्णान्यनृजूनि च| जिह्वामूलगतं यच्च मलमुच्छ्वासरोधि च||७५|| दौर्गन्ध्यं भजते तेन तस्माज्जिह्वां विनिर्लिखेत्|७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (76-77) · Śloka 77
ಧಾರ್ಯಾಣ್ಯಾಸ್ಯೇನ ವೈಶದ್ಯರುಚಿಸೌಗನ್ಧ್ಯಮಿಚ್ಛತಾ||೭೬|| ಜಾತೀಕಟುಕಪೂಗಾನಾಂ ಲವಙ್ಗಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ| ಕಕ್ಕೋಲಸ್ಯ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ತಾಮ್ಬೂಲಸ್ಯ ಶುಭಂ ತಥಾ| ತಥಾ ಕರ್ಪೂರನಿರ್ಯಾಸಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಯಾಃ ಫಲಾನಿ ಚ||೭೭||
View original
धार्याण्यास्येन वैशद्यरुचिसौगन्ध्यमिच्छता||७६|| जातीकटुकपूगानां लवङ्गस्य फलानि च| कक्कोलस्य फलं पत्रं ताम्बूलस्य शुभं तथा| तथा कर्पूरनिर्यासः सूक्ष्मैलायाः फलानि च||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (78-89) · Śloka 89
ಹನ್ವೋರ್ಬಲಂ ಸ್ವರಬಲಂ ವದನೋಪಚಯಃ ಪರಃ| ಸ್ಯಾತ್ ಪರಂ ಚ ರಸಜ್ಞಾನಮನ್ನೇ ಚ ರುಚಿರುತ್ತಮಾ||೭೮|| ನ ಚಾಸ್ಯ ಕಣ್ಠಶೋಷಃ ಸ್ಯಾನ್ನೌಷ್ಠಯೋಃ ಸ್ಫುಟನಾದ್ಭಯಮ್| ನ ಚ ದನ್ತಾಃ ಕ್ಷಯಂ ಯಾನ್ತಿ ದೃಢಮೂಲಾ ಭವನ್ತಿ ಚ||೭೯|| ನ ಶೂಲ್ಯನ್ತೇ ನ ಚಾಮ್ಲೇನ ಹೃಷ್ಯನ್ತೇ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಚ| ಪರಾನಪಿ ಖರಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತೈಲಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಾತ್||೮೦|| ನಿತ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಾರ್ದ್ರಶಿರಸಃ ಶಿರಃಶೂಲಂ ನ ಜಾಯತೇ| ನ ಖಾಲಿತ್ಯಂ ನ ಪಾಲಿತ್ಯಂ ನ ಕೇಶಾಃ ಪ್ರಪತನ್ತಿ ಚ||೮೧|| ಬಲಂ ಶಿರಃಕಪಾಲಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣಾಭಿವರ್ಧತೇ| ದೃಢಮೂಲಾಶ್ಚ ದೀರ್ಘಾಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಕೇಶಾ ಭವನ್ತಿ ಚ||೮೨|| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಸೀದನ್ತಿ ಸುತ್ವಗ್ಭವತಿ ಚಾನನಮ್ | ನಿದ್ರಾಲಾಭಃ ಸುಖಂ ಚ ಸ್ಯಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲನಿಷೇವಣಾತ್||೮೩|| ನ ಕರ್ಣರೋಗಾ ವಾತೋತ್ಥಾ ನ ಮನ್ಯಾಹನುಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ನೋಚ್ಚೈಃ ಶ್ರುತಿರ್ನ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಕರ್ಣತರ್ಪಣಾತ್||೮೪|| ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಾದ್ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಶ್ಚರ್ಮ ಸ್ನೇಹವಿಮರ್ದನಾತ್| ಭವತ್ಯುಪಾಙ್ಗಾದಕ್ಷಶ್ಚ ದೃಢಃ ಕ್ಲೇಶಸಹೋ ಯಥಾ||೮೫|| ತಥಾ ಶರೀರಮಭ್ಯಙ್ಗಾದ್ದೃಢಂ ಸುತ್ವಕ್ ಚ ಜಾಯತೇ| ಪ್ರಶಾನ್ತಮಾರುತಾಬಾಧಂ ಕ್ಲೇಶವ್ಯಾಯಾಮಸಂಸಹಮ್||೮೬|| ಸ್ಪರ್ಶನೇಽಭ್ಯಧಿಕೋ ವಾಯುಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ ತ್ವಗಾಶ್ರಿತಮ್| ತ್ವಚ್ಯಶ್ಚ ಪರಮಭ್ಯಙ್ಗಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಶೀಲಯೇನ್ನರಃ||೮೭|| ನ ಚಾಭಿಘಾತಾಭಿಹತಂ ಗಾತ್ರಮಭ್ಯಙ್ಗಸೇವಿನಃ| ವಿಕಾರಂ ಭಜತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಬಲಕರ್ಮಣಿ ವಾ ಕ್ವಚಿತ್||೮೮|| ಸುಸ್ಪರ್ಶೋಪಚಿತಾಙ್ಗಶ್ಚ ಬಲವಾನ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ| ಭವತ್ಯಭ್ಯಙ್ಗನಿತ್ಯತ್ವಾನ್ನರೋಽಲ್ಪಜರ ಏವ ಚ||೮೯||
View original
हन्वोर्बलं स्वरबलं वदनोपचयः परः| स्यात् परं च रसज्ञानमन्ने च रुचिरुत्तमा||७८|| न चास्य कण्ठशोषः स्यान्नौष्ठयोः स्फुटनाद्भयम्| न च दन्ताः क्षयं यान्ति दृढमूला भवन्ति च||७९|| न शूल्यन्ते न चाम्लेन हृष्यन्ते भक्षयन्ति च| परानपि खरान् भक्ष्यांस्तैलगण्डूषधारणात्||८०|| नित्यं स्नेहार्द्रशिरसः शिरःशूलं न जायते| न खालित्यं न पालित्यं न केशाः प्रपतन्ति च||८१|| बलं शिरःकपालानां विशेषेणाभिवर्धते| दृढमूलाश्च दीर्घाश्च कृष्णाः केशा भवन्ति च||८२|| इन्द्रियाणि प्रसीदन्ति सुत्वग्भवति चाननम् | निद्रालाभः सुखं च स्यान्मूर्ध्नि तैलनिषेवणात्||८३|| न कर्णरोगा वातोत्था न मन्याहनुसङ्ग्रहः| नोच्चैः श्रुतिर्न बाधिर्यं स्यान्नित्यं कर्णतर्पणात्||८४|| स्नेहाभ्यङ्गाद्यथा कुम्भश्चर्म स्नेहविमर्दनात्| भवत्युपाङ्गादक्षश्च दृढः क्लेशसहो यथा||८५|| तथा शरीरमभ्यङ्गाद्दृढं सुत्वक् च जायते| प्रशान्तमारुताबाधं क्लेशव्यायामसंसहम्||८६|| स्पर्शनेऽभ्यधिको वायुः स्पर्शनं च त्वगाश्रितम्| त्वच्यश्च परमभ्यङ्गस्तस्मात्तं शीलयेन्नरः||८७|| न चाभिघाताभिहतं गात्रमभ्यङ्गसेविनः| विकारं भजतेऽत्यर्थं बलकर्मणि वा क्वचित्||८८|| सुस्पर्शोपचिताङ्गश्च बलवान् प्रियदर्शनः| भवत्यभ्यङ्गनित्यत्वान्नरोऽल्पजर एव च||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (90-92) · Śloka 92
ಖರತ್ವಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಶ್ರಮಃ ಸುಪ್ತಿಶ್ಚ ಪಾದಯೋಃ| ಸದ್ಯ ಏವೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗನಿಷೇವಣಾತ್||೯೦|| ಜಾಯತೇ ಸೌಕುಮಾರ್ಯಂ ಚ ಬಲಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಚ ಪಾದಯೋಃ| ದೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಸಾದಂ ಲಭತೇ ಮಾರುತಶ್ಚೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೯೧|| ನ ಚ ಸ್ಯಾದ್ಗೃಧ್ರಸೀವಾತಃ ಪಾದಯೋಃ ಸ್ಫುಟನಂ ನ ಚ| ನ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸಙ್ಕೋಚಃ ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗೇನ ಪಾದಯೋಃ||೯೨||
View original
खरत्वं स्तब्धता रौक्ष्यं श्रमः सुप्तिश्च पादयोः| सद्य एवोपशाम्यन्ति पादाभ्यङ्गनिषेवणात्||९०|| जायते सौकुमार्यं च बलं स्थैर्यं च पादयोः| दृष्टिः प्रसादं लभते मारुतश्चोपशाम्यति||९१|| न च स्याद्गृध्रसीवातः पादयोः स्फुटनं न च| न सिरास्नायुसङ्कोचः पादाभ्यङ्गेन पादयोः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (93-94) · Śloka 94
ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಗೌರವಂ ತನ್ದ್ರಾಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಮಲಮರೋಚಕಮ್| ಸ್ವೇದಬೀಭತ್ಸತಾಂ ಹನ್ತಿ ಶರೀರಪರಿಮಾರ್ಜನಮ್||೯೩|| ಪವಿತ್ರಂ ವೃಷ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಶ್ರಮಸ್ವೇದಮಲಾಪಹಮ್ | ಶರೀರಬಲಸನ್ಧಾನಂ ಸ್ನಾನಮೋಜಸ್ಕರಂ ಪರಮ್||೯೪||
View original
दौर्गन्ध्यं गौरवं तन्द्रां कण्डूं मलमरोचकम्| स्वेदबीभत्सतां हन्ति शरीरपरिमार्जनम्||९३|| पवित्रं वृष्यमायुष्यं श्रमस्वेदमलापहम् | शरीरबलसन्धानं स्नानमोजस्करं परम्||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (95-102) · Śloka 102
ಕಾಮ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಮಲಕ್ಷ್ಮೀಘ್ನಂ ಪ್ರಹರ್ಷಣಮ್| ಶ್ರೀಮತ್ ಪಾರಿಷದಂ ಶಸ್ತಂ ನಿರ್ಮಲಾಮ್ಬರಧಾರಣಮ್||೯೫|| ವೃಷ್ಯಂ ಸೌಗನ್ಧ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಕಾಮ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿಬಲಪ್ರದಮ್| ಸೌಮನಸ್ಯಮಲಕ್ಷ್ಮೀಘ್ನಂ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯನಿಷೇವಣಮ್||೯೬|| ಧನ್ಯಂ ಮಙ್ಗಲ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಶ್ರೀಮದ್ವ್ಯಸನಸೂದನಮ್| ಹರ್ಷಣಂ ಕಾಮ್ಯಮೋಜಸ್ಯಂ ರತ್ನಾಭರಣಧಾರಣಮ್||೯೭|| ಮೇಧ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮಾಯುಷ್ಯಮಲಕ್ಷ್ಮೀಕಲಿನಾಶನಮ್| ಪಾದಯೋರ್ಮಲಮಾರ್ಗಾಣಾಂ ಶೌಚಾಧಾನಮಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ||೯೮|| ಪೌಷ್ಟಿಕಂ ವೃಷ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಶುಚಿ ರೂಪವಿರಾಜನಮ್| ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುನಖಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಪನಂ ಸಮ್ಪ್ರಸಾಧನಮ್||೯೯|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸ್ಪರ್ಶನಹಿತಂ ಪಾದಯೋರ್ವ್ಯಸನಾಪಹಮ್| ಬಲ್ಯಂ ಪರಾಕ್ರಮಸುಖಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪಾದತ್ರಧಾರಣಮ್||೧೦೦|| ಈತೇಃ ಪ್ರಶಮನಂ ಬಲ್ಯಂ ಗುಪ್ತ್ಯಾವರಣಶಙ್ಕರಮ್| ಘರ್ಮಾನಿಲರಜೋಮ್ಬುಘ್ನಂ ಛತ್ರಧಾರಣಮುಚ್ಯತೇ||೧೦೧|| ಸ್ಖಲತಃ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಂ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಚ ನಿಷೂದನಮ್| ಅವಷ್ಟಮ್ಭನಮಾಯುಷ್ಯಂ ಭಯಘ್ನಂ ದಣ್ಡಧಾರಣಮ್||೧೦೨||
View original
काम्यं यशस्यमायुष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रहर्षणम्| श्रीमत् पारिषदं शस्तं निर्मलाम्बरधारणम्||९५|| वृष्यं सौगन्ध्यमायुष्यं काम्यं पुष्टिबलप्रदम्| सौमनस्यमलक्ष्मीघ्नं गन्धमाल्यनिषेवणम्||९६|| धन्यं मङ्गल्यमायुष्यं श्रीमद्व्यसनसूदनम्| हर्षणं काम्यमोजस्यं रत्नाभरणधारणम्||९७|| मेध्यं पवित्रमायुष्यमलक्ष्मीकलिनाशनम्| पादयोर्मलमार्गाणां शौचाधानमभीक्ष्णशः||९८|| पौष्टिकं वृष्यमायुष्यं शुचि रूपविराजनम्| केशश्मश्रुनखादीनां कल्पनं सम्प्रसाधनम्||९९|| चक्षुष्यं स्पर्शनहितं पादयोर्व्यसनापहम्| बल्यं पराक्रमसुखं वृष्यं पादत्रधारणम्||१००|| ईतेः प्रशमनं बल्यं गुप्त्यावरणशङ्करम्| घर्मानिलरजोम्बुघ्नं छत्रधारणमुच्यते||१०१|| स्खलतः सम्प्रतिष्ठानं शत्रूणां च निषूदनम्| अवष्टम्भनमायुष्यं भयघ्नं दण्डधारणम्||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (103) · Śloka 103
ನಗರೀ ನಗರಸ್ಯೇವ ರಥಸ್ಯೇವ ರಥೀ ಯಥಾ| ಸ್ವಶರೀರಸ್ಯ ಮೇಧಾವೀ ಕೃತ್ಯೇಷ್ವವಹಿತೋ ಭವೇತ್||೧೦೩||
View original
नगरी नगरस्येव रथस्येव रथी यथा| स्वशरीरस्य मेधावी कृत्येष्ववहितो भवेत्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (104) · Śloka 104
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವೃತ್ತ್ಯುಪಾಯಾನ್ನಿಷೇವೇತ ಯೇ ಸ್ಯುರ್ಧರ್ಮಾವಿರೋಧಿನಃ| ಶಮಮಧ್ಯಯನಂ ಚೈವ ಸುಖಮೇವಂ ಸಮಶ್ನುತೇ||೧೦೪||
View original
भवति चात्र- वृत्त्युपायान्निषेवेत ये स्युर्धर्माविरोधिनः| शममध्ययनं चैव सुखमेवं समश्नुते||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (105-111) · Śloka 111
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಮಾತ್ರಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮಾತ್ರಾಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ಗುರುಲಾಘವಮ್| ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಗರ್ಹಿತೋಽಭ್ಯಾಸೋ ಯೇಷಾಂ, ಯೇಷಾಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೧೦೫|| ಅಞ್ಜನಂ ಧೂಮವರ್ತಿಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಾ ವರ್ತಿಕಲ್ಪನಾ| ಧೂಮಪಾನಗುಣಾಃ ಕಾಲಾಃ ಪಾನಮಾನಂ ಚ ಯಸ್ಯ ಯತ್||೧೦೬|| ವ್ಯಾಪತ್ತಿಚಿಹ್ನಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಧೂಮೋ ಯೇಷಾಂ ವಿಗರ್ಹಿತಃ| ಪೇಯೋ ಯಥಾ ಯನ್ಮಯಂ ಚ ನೇತ್ರಂ ಯಸ್ಯ ಚ ಯದ್ವಿಧಮ್||೧೦೭|| ನಸ್ಯಕರ್ಮಗುಣಾ ನಸ್ತಃಕಾರ್ಯಂ ಯಚ್ಚ ಯಥಾ ಯದಾ| ಭಕ್ಷಯೇದ್ದನ್ತಪವನಂ ಯಥಾ ಯದ್ಯದ್ಗುಣಂ ಚ ಯತ್||೧೦೮|| ಯದರ್ಥಂ ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯೇನ ಧಾರ್ಯಾಣಿ ಕವಲಗ್ರಹೇ| ತೈಲಸ್ಯ ಯೇ ಗುಣಾ ದಿಷ್ಟಾಃ ಶಿರಸ್ತೈಲಗುಣಾಶ್ಚ ಯೇ||೧೦೯|| ಕರ್ಣತೈಲೇ ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗೇಽಙ್ಗಮಾರ್ಜನೇ| ಸ್ನಾನೇ ವಾಸಸಿ ಶುದ್ಧೇ ಚ ಸೌಗನ್ಧ್ಯೇ ರತ್ನಧಾರಣೇ||೧೧೦|| ಶೌಚೇ ಸಂಹರಣೇ ಲೋಮ್ನಾಂ ಪಾದತ್ರಚ್ಛತ್ರಧಾರಣೇ| ಗುಣಾ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತಥೋಕ್ತಾ ದಣ್ಡಧಾರಣೇ||೧೧೧||
View original
तत्र श्लोकाः- मात्रा द्रव्याणि मात्रां च संश्रित्य गुरुलाघवम्| द्रव्याणां गर्हितोऽभ्यासो येषां, येषां च शस्यते||१०५|| अञ्जनं धूमवर्तिश्च त्रिविधा वर्तिकल्पना| धूमपानगुणाः कालाः पानमानं च यस्य यत्||१०६|| व्यापत्तिचिह्नं भैषज्यं धूमो येषां विगर्हितः| पेयो यथा यन्मयं च नेत्रं यस्य च यद्विधम्||१०७|| नस्यकर्मगुणा नस्तःकार्यं यच्च यथा यदा| भक्षयेद्दन्तपवनं यथा यद्यद्गुणं च यत्||१०८|| यदर्थं यानि चास्येन धार्याणि कवलग्रहे| तैलस्य ये गुणा दिष्टाः शिरस्तैलगुणाश्च ये||१०९|| कर्णतैले तथाऽभ्यङ्गे पादाभ्यङ्गेऽङ्गमार्जने| स्नाने वाससि शुद्धे च सौगन्ध्ये रत्नधारणे||११०|| शौचे संहरणे लोम्नां पादत्रच्छत्रधारणे| गुणा मात्राशितीयेऽस्मिंस्तथोक्ता दण्डधारणे||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೫||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने मात्राशितीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः||५||
🔊 Audio coming soon