Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಷಡ್ವಿರೇಚನಶತಾಶ್ರಿತೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
ಇಹ ಖಲು ಷಡ್ ವಿರೇಚನಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಷಡ್ ವಿರೇಚನಾಶ್ರಯಾಃ, ಪಞ್ಚ ಕಷಾಯಯೋನಯಃ, ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಂ, ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಹಾಕಷಾಯಾಃ, ಪಞ್ಚ ಕಷಾಯಶತಾನಿ, ಇತಿ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೩||
View original
अथातः षड्विरेचनशताश्रितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
इह खलु षड् विरेचनशतानि भवन्ति, षड् विरेचनाश्रयाः, पञ्च कषाययोनयः, पञ्चविधं कषायकल्पनं, पञ्चाशन्महाकषायाः, पञ्च कषायशतानि, इति सङ्ग्रहः||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ಷಡ್ ವಿರೇಚನಶತಾನಿ, ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದಿಹ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಣೋದಾಹೃತ್ಯ ವಿಸ್ತರೇಣ ಕಲ್ಪೋಪನಿಷದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; (ತತ್ರ ) ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ಯೋಗಶತಂ ಪ್ರಣೀತಂ ಫಲೇಷು, ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶಜ್ಜೀಮೂತಕೇಷು ಯೋಗಾಃ, ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶದಿಕ್ಷ್ವಾಕುಷು, ಧಾಮಾರ್ಗವಃ ಷಷ್ಟಿಧಾ ಭವತಿ ಯೋಗಯುಕ್ತಃ, ಕುಟಜಸ್ತ್ವಷ್ಟಾದಶಧಾ ಯೋಗಮೇತಿ, ಕೃತವೇಧನಂ ಷಷ್ಟಿಧಾ ಭವತಿ ಯೋಗಯುಕ್ತಂ, ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ಯೋಗಶತಂ ಪ್ರಣೀತಂ ದಶಾಪರೇ ಚಾತ್ರ ಭವನ್ತಿ ಯೋಗಾಃ, ಚತುರಙ್ಗುಲೋ ದ್ವಾದಶಧಾ ಯೋಗಮೇತಿ, ಲೋಧ್ರಂ ವಿಧೌ ಷೋಡಶಯೋಗಯುಕ್ತಂ, ಮಹಾವೃಕ್ಷೋ ಭವತಿ ವಿಂಶತಿಯೋಗಯುಕ್ತಃ, ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೋರ್ಯೋಗಾಃ, ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಃ, ಇತಿ ಷಡ್ವಿರೇಚನಶತಾನಿ||೪||
View original
षड् विरेचनशतानि, इति यदुक्तं तदिह सङ्ग्रहेणोदाहृत्य विस्तरेण कल्पोपनिषदि व्याख्यास्यामः; (तत्र ) त्रयस्त्रिंशद्योगशतं प्रणीतं फलेषु, एकोनचत्वारिंशज्जीमूतकेषु योगाः, पञ्चचत्वारिंशदिक्ष्वाकुषु, धामार्गवः षष्टिधा भवति योगयुक्तः, कुटजस्त्वष्टादशधा योगमेति, कृतवेधनं षष्टिधा भवति योगयुक्तं, श्यामात्रिवृद्योगशतं प्रणीतं दशापरे चात्र भवन्ति योगाः, चतुरङ्गुलो द्वादशधा योगमेति, लोध्रं विधौ षोडशयोगयुक्तं, महावृक्षो भवति विंशतियोगयुक्तः, एकोनचत्वारिंशत् सप्तलाशङ्खिन्योर्योगाः, अष्टचत्वारिंशद्दन्तीद्रवन्त्योः, इति षड्विरेचनशतानि||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಷಡ್ ವಿರೇಚನಾಶ್ರಯಾ ಇತಿ ಕ್ಷೀರಮೂಲತ್ವಕ್ಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲಾನೀತಿ||೫||
View original
षड् विरेचनाश्रया इति क्षीरमूलत्वक्पत्रपुष्पफलानीति||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಪಞ್ಚ ಕಷಾಯಯೋನಯ ಇತಿ ಮಧುರಕಷಾಯೋಽಮ್ಲಕಷಾಯಃ ಕಟುಕಷಾಯಸ್ತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ ಕಷಾಯಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ ತನ್ತ್ರೇ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೬||
View original
पञ्च कषाययोनय इति मधुरकषायोऽम्लकषायः कटुकषायस्तिक्तकषायः कषायकषायश्चेति तन्त्रे सञ्ज्ञा||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಮಿತಿ ತದ್ಯಥಾ- ಸ್ವರಸಃ, ಕಲ್ಕಃ, ಶೃತಃ, ಶೀತಃ, ಫಾಣ್ಟಃ, ಕಷಾಯ ಇತಿ|
(ಯನ್ತ್ರನಿಷ್ಪೀಡಿತಾದ್ದ್ರವ್ಯಾದ್ರಸಃ ಸ್ವರಸ ಉಚ್ಯತೇ |
ಯಃ ಪಿಣ್ಡೋ ರಸಪಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸ ಕಲ್ಕಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||
ವಹ್ನೌ ತು ಕ್ವಥಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಶೃತಮಾಹುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಾಃ |
ದ್ರವ್ಯಾದಾಪೋತ್ಥಿತಾತ್ತೋಯೇ ಪ್ರತಪ್ತೇ ನಿಶಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾತ್ ||
ಕಷಾಯೋ ಯೋಽಭಿನಿರ್ಯಾತಿ ಸ ಶೀತಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ |
ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವೋಷ್ಣತೋಯೇ ಮೃದಿತಂ ತತ್ ಫಾಣ್ಟಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ||) ತೇಷಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಬಲಾಧಿಕ್ಯಮ್; ಅತಃ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಾ ವ್ಯಾಧ್ಯಾತುರಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ; ನ ತ್ವೇವಂ ಖಲು ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವತ್ರೋಪಯೋಗೀನಿ ಭವನ್ತಿ||೭||
View original
पञ्चविधं कषायकल्पनमिति तद्यथा- स्वरसः, कल्कः, शृतः, शीतः, फाण्टः, कषाय इति|
(यन्त्रनिष्पीडिताद्द्रव्याद्रसः स्वरस उच्यते |
यः पिण्डो रसपिष्टानां स कल्कः परिकीर्तितः ||
वह्नौ तु क्वथितं द्रव्यं शृतमाहुश्चिकित्सकाः |
द्रव्यादापोत्थितात्तोये प्रतप्ते निशि संस्थितात् ||
कषायो योऽभिनिर्याति स शीतः समुदाहृतः |
क्षिप्त्वोष्णतोये मृदितं तत् फाण्टं परिकीर्तितम् ||) तेषां यथापूर्वं बलाधिक्यम्; अतः कषायकल्पना व्याध्यातुरबलापेक्षिणी; न त्वेवं खलु सर्वाणि सर्वत्रोपयोगीनि भवन्ति||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
‘ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಹಾಕಷಾಯಾ’ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಜೀವನೀಯೋ ಬೃಂಹಣೀಯೋ ಲೇಖನೀಯೋ ಭೇದನೀಯಃ ಸನ್ಧಾನೀಯೋ ದೀಪನೀಯ ಇತಿ ಷಟ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಬಲ್ಯೋ ವರ್ಣ್ಯಃ ಕಣ್ಠ್ಯೋ ಹೃದ್ಯ ಇತಿ ಚತುಷ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ತೃಪ್ತಿಘ್ನೋಽರ್ಶೋಘ್ನಃ ಕುಷ್ಠಘ್ನಃ ಕಣ್ಡೂಘ್ನಃ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನ ಇತಿ ಷಟ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಸ್ತನ್ಯಜನನಃ ಸ್ತನ್ಯಶೋಧನಃ ಶುಕ್ರಜನನಃ ಶುಕ್ರಶೋಧನ ಇತಿ ಚತುಷ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಸ್ನೇಹೋಪಗಃ ಸ್ವೇದೋಪಗೋ ವಮನೋಪಗೋ ವಿರೇಚನೋಪಗ ಆಸ್ಥಾಪನೋಪಗೋಽನುವಾಸನೋಪಗಃ ಶಿರೋವಿರೇಚನೋಪಗ ಇತಿ ಸಪ್ತಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಣಸ್ತೃಷ್ಣಾನಿಗ್ರಹಣೋ ಹಿಕ್ಕಾನಿಗ್ರಹಣ ಇತಿ ತ್ರಿಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಪುರೀಷಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಃ ಪುರೀಷವಿರಜನೀಯೋ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯೋ ಮೂತ್ರವಿರಜನೀಯೋ ಮೂತ್ರವಿರೇಚನೀಯ ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಕಾಸಹರಃ ಶ್ವಾಸಹರಃ ಶೋಥಹರೋ ಜ್ವರಹರಃ ಶ್ರಮಹರ ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ದಾಹಪ್ರಶಮನಃ ಶೀತಪ್ರಶಮನ ಉದರ್ದಪ್ರಶಮನೋಽಙ್ಗಮರ್ದಪ್ರಶಮನಃ ಶೂಲಪ್ರಶಮನ ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಶೋಣಿತಸ್ಥಾಪನೋ ವೇದನಾಸ್ಥಾಪನಃ ಸಞ್ಜ್ಞಾಸ್ಥಾಪನಃ ಪ್ರಜಾಸ್ಥಾಪನೋ ವಯಃಸ್ಥಾಪನ ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ; ಇತಿ ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಹಾಕಷಾಯಾ ಮಹತಾಂ ಚ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣೋದಾಹರಣಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಭವನ್ತಿ|
ತೇಷಾಮೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಮಹಾಕಷಾಯೇ ದಶ ದಶಾವಯವಿಕಾನ್ ಕಷಾಯಾನನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚ ಕಷಾಯಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೮||
View original
‘पञ्चाशन्महाकषाया’ इति यदुक्तं तदनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- जीवनीयो बृंहणीयो लेखनीयो भेदनीयः सन्धानीयो दीपनीय इति षट्कः कषायवर्गः; बल्यो वर्ण्यः कण्ठ्यो हृद्य इति चतुष्कः कषायवर्गः; तृप्तिघ्नोऽर्शोघ्नः कुष्ठघ्नः कण्डूघ्नः क्रिमिघ्नो विषघ्न इति षट्कः कषायवर्गः; स्तन्यजननः स्तन्यशोधनः शुक्रजननः शुक्रशोधन इति चतुष्कः कषायवर्गः; स्नेहोपगः स्वेदोपगो वमनोपगो विरेचनोपग आस्थापनोपगोऽनुवासनोपगः शिरोविरेचनोपग इति सप्तकः कषायवर्गः; छर्दिनिग्रहणस्तृष्णानिग्रहणो हिक्कानिग्रहण इति त्रिकः कषायवर्गः; पुरीषसङ्ग्रहणीयः पुरीषविरजनीयो मूत्रसङ्ग्रहणीयो मूत्रविरजनीयो मूत्रविरेचनीय इति पञ्चकः कषायवर्गः; कासहरः श्वासहरः शोथहरो ज्वरहरः श्रमहर इति पञ्चकः कषायवर्गः; दाहप्रशमनः शीतप्रशमन उदर्दप्रशमनोऽङ्गमर्दप्रशमनः शूलप्रशमन इति पञ्चकः कषायवर्गः; शोणितस्थापनो वेदनास्थापनः सञ्ज्ञास्थापनः प्रजास्थापनो वयःस्थापन इति पञ्चकः कषायवर्गः; इति पञ्चाशन्महाकषाया महतां च कषायाणां लक्षणोदाहरणार्थं व्याख्याता भवन्ति|
तेषामेकैकस्मिन् महाकषाये दश दशावयविकान् कषायाननुव्याख्यास्यामः; तान्येव पञ्च कषायशतानि भवन्ति||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ತದ್ಯಥಾ- ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಮೇದಾ ಮಹಾಮೇದಾ ಕಾಕೋಲೀ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ ಜೀವನ್ತೀ ಮಧುಕಮಿತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಜೀವನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧), ಕ್ಷೀರಿಣೀ ರಾಜಕ್ಷವಕಾಶ್ವಗನ್ಧಾಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀವಾಟ್ಯಾಯನೀಭದ್ರೌದನೀಭಾರದ್ವಾಜೀಪಯಸ್ಯರ್ಷ್ಯಗನ್ಧಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಬೃಂಹಣೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨), ಮುಸ್ತಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾದಾರುಹರಿದ್ರಾವಚಾತಿವಿಷಾಕಟುರೋಹಿಣೀಚಿತ್ರಕಚಿರಬಿಲ್ವಹೈಮವತ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಲೇಖನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩), ಸುವಹಾರ್ಕೋರುಬುಕಾಗ್ನಿಮುಖೀಚಿತ್ರಾಚಿತ್ರಕಚಿರಬಿಲ್ವಶಙ್ಖಿನೀಶಕುಲಾದನೀಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರಿಣ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಭೇದನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪), ಮಧುಕಮಧುಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಮ್ಬಷ್ಠಕೀಸಮಙ್ಗಾಮೋಚರಸಧಾತಕೀಲೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಟ್ಫಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸನ್ಧಾನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೫), ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಾಮ್ಲವೇತಸಮರಿಚಾಜಮೋದಾಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿಹಿಙ್ಗುನಿರ್ಯಾಸಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ದೀಪನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೬), ಇತಿ ಷಟ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೯||
View original
तद्यथा- जीवकर्षभकौ मेदा महामेदा काकोली क्षीरकाकोली मुद्गपर्णीमाषपर्ण्यौ जीवन्ती मधुकमिति दशेमानि जीवनीयानि भवन्ति (१), क्षीरिणी राजक्षवकाश्वगन्धाकाकोलीक्षीरकाकोलीवाट्यायनीभद्रौदनीभारद्वाजीपयस्यर्ष्यगन्धा इति दशेमानि बृंहणीयानि भवन्ति (२), मुस्तकुष्ठहरिद्रादारुहरिद्रावचातिविषाकटुरोहिणीचित्रकचिरबिल्वहैमवत्य इति दशेमानि लेखनीयानि भवन्ति (३), सुवहार्कोरुबुकाग्निमुखीचित्राचित्रकचिरबिल्वशङ्खिनीशकुलादनीस्वर्णक्षीरिण्य इति दशेमानि भेदनीयानि भवन्ति (४), मधुकमधुपर्णीपृश्निपर्ण्यम्बष्ठकीसमङ्गामोचरसधातकीलोध्रप्रियङ्गुकट्फलानीति दशेमानि सन्धानीयानि भवन्ति (५), पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेराम्लवेतसमरिचाजमोदाभल्लातकास्थिहिङ्गुनिर्यासा इति दशेमानि दीपनीयानि भवन्ति (६), इति षट्कः कषायवर्गः||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಐನ್ದ್ರ್ಯೃಷಭ್ಯತಿರಸರ್ಷ್ಯಪ್ರೋಕ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಶ್ವಗನ್ಧಾಸ್ಥಿರಾರೋಹಿಣೀಬಲಾತಿಬಲಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಬಲ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೭), ಚನ್ದನತುಙ್ಗಪದ್ಮಕೋಶೀರಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸಾರಿವಾಪಯಸ್ಯಾಸಿತಾಲತಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವರ್ಣ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೮), ಸಾರಿವೇಕ್ಷುಮೂಲಮಧುಕಪಿಪ್ಪಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾವಿದಾರೀಕೈಟರ್ಯಹಂಸಪಾದೀಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಕಣ್ಠ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೯), ಆಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಲಿಕುಚಕರಮರ್ದವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಮ್ಲವೇತಸಕುವಲಬದರದಾಡಿಮಮಾತುಲುಙ್ಗಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಹೃದ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೦), ಇತಿ ಚತುಷ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೦||
View original
ऐन्द्र्यृषभ्यतिरसर्ष्यप्रोक्तापयस्याश्वगन्धास्थिरारोहिणीबलातिबला इति दशेमानि बल्यानि भवन्ति (७), चन्दनतुङ्गपद्मकोशीरमधुकमञ्जिष्ठासारिवापयस्यासितालता इति दशेमानि वर्ण्यानि भवन्ति (८), सारिवेक्षुमूलमधुकपिप्पलीद्राक्षाविदारीकैटर्यहंसपादीबृहतीकण्टकारिका इति दशेमानि कण्ठ्यानि भवन्ति (९), आम्राम्रातकलिकुचकरमर्दवृक्षाम्लाम्लवेतसकुवलबदरदाडिममातुलुङ्गानीति दशेमानि हृद्यानि भवन्ति (१०), इति चतुष्कः कषायवर्गः||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ನಾಗರಚವ್ಯಚಿತ್ರಕವಿಡಙ್ಗಮೂರ್ವಾಗುಡೂಚೀವಚಾಮುಸ್ತಪಿಪ್ಪಲೀಪಟೋಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ತೃಪ್ತಿಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೧), ಕುಟಜಬಿಲ್ವಚಿತ್ರಕನಾಗರಾತಿವಿಷಾಭಯಾಧನ್ವಯಾಸಕದಾರುಹರಿದ್ರಾವಚಾಚವ್ಯಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನ್ಯರ್ಶೋಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೨), ಖದಿರಾಭಯಾಮಲಕಹರಿದ್ರಾರುಷ್ಕರಸಪ್ತಪರ್ಣಾರಗ್ವಧಕರವೀರವಿಡಙ್ಗಜಾತೀಪ್ರವಾಲಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಕುಷ್ಠಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೩), ಚನ್ದನನಲದಕೃತಮಾಲನಕ್ತಮಾಲನಿಮ್ಬಕುಟಜಸರ್ಷಪಮಧುಕದಾರುಹರಿದ್ರಾಮುಸ್ತಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಕಣ್ಡೂಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೪), ಅಕ್ಷೀವಮರಿಚಗಣ್ಡೀರಕೇಬುಕವಿಡಙ್ಗನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಕಿಣಿಹೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾವೃಷಪರ್ಣಿಕಾಖುಪರ್ಣಿಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೫), ಹರಿದ್ರಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸುವಹಾಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಪಾಲಿನ್ದೀಚನ್ದನಕತಕಶಿರೀಷಸಿನ್ಧುವಾರಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವಿಷಘ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೬), ಇತಿ ಷಟ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೧||
View original
नागरचव्यचित्रकविडङ्गमूर्वागुडूचीवचामुस्तपिप्पलीपटोलानीति दशेमानि तृप्तिघ्नानि भवन्ति (११), कुटजबिल्वचित्रकनागरातिविषाभयाधन्वयासकदारुहरिद्रावचाचव्यानीति दशेमान्यर्शोघ्नानि भवन्ति (१२), खदिराभयामलकहरिद्रारुष्करसप्तपर्णारग्वधकरवीरविडङ्गजातीप्रवाला इति दशेमानि कुष्ठघ्नानि भवन्ति (१३), चन्दननलदकृतमालनक्तमालनिम्बकुटजसर्षपमधुकदारुहरिद्रामुस्तानीति दशेमानि कण्डूघ्नानि भवन्ति (१४), अक्षीवमरिचगण्डीरकेबुकविडङ्गनिर्गुण्डीकिणिहीश्वदंष्ट्रावृषपर्णिकाखुपर्णिका इति दशेमानि क्रिमिघ्नानि भवन्ति (१५), हरिद्रामञ्जिष्ठासुवहासूक्ष्मैलापालिन्दीचन्दनकतकशिरीषसिन्धुवारश्लेष्मातका इति दशेमानि विषघ्नानि भवन्ति (१६), इति षट्कः कषायवर्गः||११||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ವೀರಣಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕೇಕ್ಷುವಾಲಿಕಾದರ್ಭಕುಶಕಾಶಗುನ್ದ್ರೇತ್ಕಟಕತ್ತೃಣಮೂಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸ್ತನ್ಯಜನನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೭), ಪಾಠಾಮಹೌಷಧಸುರದಾರುಮುಸ್ತಮೂರ್ವಾಗುಡೂಚೀವತ್ಸಕಫಲಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಕಟುರೋಹಿಣೀಸಾರಿವಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸ್ತನ್ಯಶೋಧನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೮), ಜೀವಕರ್ಷಭಕಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣೀಮೇದಾವೃದ್ಧರುಹಾಜಟಿಲಾಕುಲಿಙ್ಗಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶುಕ್ರಜನನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೧೯), ಕುಷ್ಠೈಲವಾಲುಕಕಟ್ಫಲಸಮುದ್ರಫೇನಕದಮ್ಬನಿರ್ಯಾಸೇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷ್ವಿಕ್ಷುರಕವಸುಕೋಶೀರಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶುಕ್ರಶೋಧನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೦), ಇತಿ ಚತುಷ್ಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೨||
View original
वीरणशालिषष्टिकेक्षुवालिकादर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटकत्तृणमूलानीति दशेमानि स्तन्यजननानि भवन्ति (१७), पाठामहौषधसुरदारुमुस्तमूर्वागुडूचीवत्सकफलकिराततिक्तककटुरोहिणीसारिवा इति दशेमानि स्तन्यशोधनानि भवन्ति (१८), जीवकर्षभककाकोलीक्षीरकाकोलीमुद्गपर्णीमाषपर्णीमेदावृद्धरुहाजटिलाकुलिङ्गा इति दशेमानि शुक्रजननानि भवन्ति (१९), कुष्ठैलवालुककट्फलसमुद्रफेनकदम्बनिर्यासेक्षुकाण्डेक्ष्विक्षुरकवसुकोशीराणीति दशेमानि शुक्रशोधनानि भवन्ति (२०), इति चतुष्कः कषायवर्गः||१२||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಮೃದ್ವೀಕಾಮಧುಕಮಧುಪರ್ಣೀಮೇದಾವಿದಾರೀಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಲೋಲೀಜೀವಕಜೀವನ್ತೀಶಾಲಪರ್ಣ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸ್ನೇಹೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೧), ಶೋಭಾಞ್ಜನಕೈರಣ್ಡಾರ್ಕವೃಶ್ಚೀರಪುನರ್ನವಾಯವತಿಲಕುಲತ್ಥಮಾಷಬದರಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸ್ವೇದೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೨), ಮಧುಮಧುಕಕೋವಿದಾರಕರ್ಬುದಾರನೀಪವಿದುಲಬಿಮ್ಬೀಶಣಪುಷ್ಪೀಸದಾಪುಷ್ಪಾಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವಮನೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೩), ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕಾಭಯಾಮಲಕಬಿಭೀತಕಕುವಲಬದರಕರ್ಕನ್ಧುಪೀಲೂನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವಿರೇಚನೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೪), ತ್ರಿವೃದ್ಬಿಲ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಕುಷ್ಠಸರ್ಷಪವಚಾವತ್ಸಕಫಲಶತಪುಷ್ಪಾಮಧುಕಮದನಫಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನ್ಯಾಸ್ಥಾಪನೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೫), ರಾಸ್ನಾಸುರದಾರುಬಿಲ್ವಮದನಶತಪುಷ್ಪಾವೃಶ್ಚೀರಪುನರ್ನವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ನಿಮನ್ಥಶ್ಯೋನಾಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನ್ಯನುವಾಸನೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೬), ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಕ್ಷವಕಮರಿಚಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಶಿಗ್ರುಸರ್ಷಪಾಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲಶ್ವೇತಾಮಹಾಶ್ವೇತಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನೋಪಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೭), ಇತಿ ಸಪ್ತಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೩||
View original
मृद्वीकामधुकमधुपर्णीमेदाविदारीकाकोलीक्षीरकालोलीजीवकजीवन्तीशालपर्ण्य इति दशेमानि स्नेहोपगानि भवन्ति (२१), शोभाञ्जनकैरण्डार्कवृश्चीरपुनर्नवायवतिलकुलत्थमाषबदराणीति दशेमानि स्वेदोपगानि भवन्ति (२२), मधुमधुककोविदारकर्बुदारनीपविदुलबिम्बीशणपुष्पीसदापुष्पाप्रत्यक्पुष्पा इति दशेमानि वमनोपगानि भवन्ति (२३), द्राक्षाकाश्मर्यपरूषकाभयामलकबिभीतककुवलबदरकर्कन्धुपीलूनीति दशेमानि विरेचनोपगानि भवन्ति (२४), त्रिवृद्बिल्वपिप्पलीकुष्ठसर्षपवचावत्सकफलशतपुष्पामधुकमदनफलानीति दशेमान्यास्थापनोपगानि भवन्ति (२५), रास्नासुरदारुबिल्वमदनशतपुष्पावृश्चीरपुनर्नवाश्वदंष्ट्राग्निमन्थश्योनाका इति दशेमान्यनुवासनोपगानि भवन्ति (२६), ज्योतिष्मतीक्षवकमरिचपिप्पलीविडङ्गशिग्रुसर्षपापामार्गतण्डुलश्वेतामहाश्वेता इति दशेमानि शिरोविरेचनोपगानि भवन्ति (२७), इति सप्तकः कषायवर्गः||१३||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲಬದರದಾಡಿಮಯವಯಷ್ಟಿಕೋಶೀರಮೃಲ್ಲಾಜಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೮), ನಾಗರಧನ್ವಯವಾಸಕಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕಚನ್ದನಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಗುಡೂಚೀಹ್ರೀವೇರಧಾನ್ಯಕಪಟೋಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ತೃಷ್ಣಾನಿಗ್ರಹಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೨೯), ಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಬದರಬೀಜಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಬೃಹತೀವೃಕ್ಷರುಹಾಭಯಾಪಿಪ್ಪಲೀದುರಾಲಭಾಕುಲೀರಶೃಙ್ಗ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಹಿಕ್ಕಾನಿಗ್ರಹಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೦), ಇತಿ ತ್ರಿಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೪||
View original
जम्ब्वाम्रपल्लवमातुलुङ्गाम्लबदरदाडिमयवयष्टिकोशीरमृल्लाजा इति दशेमानि छर्दिनिग्रहणानि भवन्ति (२८), नागरधन्वयवासकमुस्तपर्पटकचन्दनकिराततिक्तकगुडूचीह्रीवेरधान्यकपटोलानीति दशेमानि तृष्णानिग्रहणानि भवन्ति (२९), शटीपुष्करमूलबदरबीजकण्टकारिकाबृहतीवृक्षरुहाभयापिप्पलीदुरालभाकुलीरशृङ्ग्य इति दशेमानि हिक्कानिग्रहणानि भवन्ति (३०), इति त्रिकः कषायवर्गः||१४||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವನನ್ತಾಮ್ರಾಸ್ಥಿಕಟ್ವಙ್ಗಲೋಧ್ರಮೋಚರಸಸಮಙ್ಗಾಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಪದ್ಮಾಪದ್ಮಕೇಶರಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಪುರೀಷಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೧), ಜಮ್ಬುಶಲ್ಲಕೀತ್ವಕ್ಕಚ್ಛುರಾಮಧೂಕಶಾಲ್ಮಲೀಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಭೃಷ್ಟಮೃತ್ಪಯಸ್ಯೋತ್ಪಲತಿಲಕಣಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಪುರೀಷವಿರಜನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೨), ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪ್ಲಕ್ಷವಟಕಪೀತನೋಡುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಭಲ್ಲಾತಕಾಶ್ಮನ್ತಕಸೋಮವಲ್ಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೩), ಪದ್ಮೋತ್ಪಲನಲಿನಕುಮುದಸೌಗನ್ಧಿಕಪುಣ್ಡರೀಕಶತಪತ್ರಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಮೂತ್ರವಿರಜನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೪), ವೃಕ್ಷಾದನೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾವಸುಕವಶಿರಪಾಷಾಣಭೇದದರ್ಭಕುಶಕಾಶಗುನ್ದ್ರೇತ್ಕಟಮೂಲಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಮೂತ್ರವಿರೇಚನೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೩೫), ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೫||
View original
प्रियङ्ग्वनन्ताम्रास्थिकट्वङ्गलोध्रमोचरससमङ्गाधातकीपुष्पपद्मापद्मकेशराणीति दशेमानि पुरीषसङ्ग्रहणीयानि भवन्ति (३१), जम्बुशल्लकीत्वक्कच्छुरामधूकशाल्मलीश्रीवेष्टकभृष्टमृत्पयस्योत्पलतिलकणा इति दशेमानि पुरीषविरजनीयानि भवन्ति (३२), जम्ब्वाम्रप्लक्षवटकपीतनोडुम्बराश्वत्थभल्लातकाश्मन्तकसोमवल्का इति दशेमानि मूत्रसङ्ग्रहणीयानि भवन्ति (३३), पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिकपुण्डरीकशतपत्रमधुकप्रियङ्गुधातकीपुष्पाणीति दशेमानि मूत्रविरजनीयानि भवन्ति (३४), वृक्षादनीश्वदंष्ट्रावसुकवशिरपाषाणभेददर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटमूलानीति दशेमानि मूत्रविरेचनीयानि भवन्ति (३५), इति पञ्चकः कषायवर्गः||१५||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಮಲಕಪಿಪ್ಪಲೀದುರಾಲಭಾಶೃಙ್ಗೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾವೃಶ್ಚೀರಪುನರ್ನವಾತಾಮಲಕ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಕಾಸಹರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ (೩೬), ಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಾಮ್ಲವೇತಸೈಲಾಹಿಙ್ಗ್ವಗುರುಸುರಸಾತಾಮಲಕೀಜೀವನ್ತೀಚಣ್ಡಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶ್ವಾಸಹರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ (೩೭), ಪಾಟಲಾಗ್ನಿಮನ್ಥಶ್ಯೋನಾಕಬಿಲ್ವಕಾಶ್ಮರ್ಯಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಬೃಹತೀಶಾಲಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಗೋಕ್ಷುರಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶ್ವಯಥುಹರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ (೩೮), ಸಾರಿವಾಶರ್ಕರಾಪಾಠಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದ್ರಾಕ್ಷಾಪೀಲುಪರೂಷಕಾಭಯಾಮಲಕಬಿಭೀತಕಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಜ್ವರಹರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ (೩೯), ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಪ್ರಿಯಾಲಬದರದಾಡಿಮಫಲ್ಗುಪರೂಷಕೇಕ್ಷುಯವಷಷ್ಟಿಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶ್ರಮಹರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ (೪೦), ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೬||
View original
द्राक्षाभयामलकपिप्पलीदुरालभाशृङ्गीकण्टकारिकावृश्चीरपुनर्नवातामलक्य इति दशेमानि कासहराणि भवन्ति (३६), शटीपुष्करमूलाम्लवेतसैलाहिङ्ग्वगुरुसुरसातामलकीजीवन्तीचण्डा इति दशेमानि श्वासहराणि भवन्ति (३७), पाटलाग्निमन्थश्योनाकबिल्वकाश्मर्यकण्टकारिकाबृहतीशालपर्णीपृश्निपर्णीगोक्षुरका इति दशेमानि श्वयथुहराणि भवन्ति (३८), सारिवाशर्करापाठामञ्जिष्ठाद्राक्षापीलुपरूषकाभयामलकबिभीतकानीति दशेमानि ज्वरहराणि भवन्ति (३९), द्राक्षाखर्जूरप्रियालबदरदाडिमफल्गुपरूषकेक्षुयवषष्टिका इति दशेमानि श्रमहराणि भवन्ति (४०), इति पञ्चकः कषायवर्गः||१६||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಲಾಜಾಚನ್ದನಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಮಧೂಕಶರ್ಕರಾನೀಲೋತ್ಪಲೋಶೀರಸಾರಿವಾಗುಡೂಚೀಹ್ರೀಬೇರಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ದಾಹಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೧), ತಗರಾಗುರುಧಾನ್ಯಕಶೃಙ್ಗವೇರಭೂತೀಕವಚಾಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಗ್ನಿಮನ್ಥಶ್ಯೋನಾಕಪಿಪ್ಪಲ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶೀತಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೨), ತಿನ್ದುಕಪ್ರಿಯಾಲಬದರಖದಿರಕದರಸಪ್ತಪರ್ಣಾಶ್ವಕರ್ಣಾರ್ಜುನಾಸನಾರಿಮೇದಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನ್ಯುದರ್ದಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೩), ವಿದಾರೀಗನ್ಧಾಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕೈರಣ್ಡಕಾಕೋಲೀಚನ್ದನೋಶೀರೈಲಾಮಧುಕಾನೀತಿ ದಶೇಮಾನ್ಯಙ್ಗಮರ್ದಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೪), ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಮರಿಚಾಜಮೋದಾಜಗನ್ಧಾಜಾಜೀಗಣ್ಡೀರಾಣೀತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶೂಲಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೫), ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೭||
View original
लाजाचन्दनकाश्मर्यफलमधूकशर्करानीलोत्पलोशीरसारिवागुडूचीह्रीबेराणीति दशेमानि दाहप्रशमनानि भवन्ति (४१), तगरागुरुधान्यकशृङ्गवेरभूतीकवचाकण्टकार्यग्निमन्थश्योनाकपिप्पल्य इति दशेमानि शीतप्रशमनानि भवन्ति (४२), तिन्दुकप्रियालबदरखदिरकदरसप्तपर्णाश्वकर्णार्जुनासनारिमेदा इति दशेमान्युदर्दप्रशमनानि भवन्ति (४३), विदारीगन्धापृश्निपर्णीबृहतीकण्टकारिकैरण्डकाकोलीचन्दनोशीरैलामधुकानीति दशेमान्यङ्गमर्दप्रशमनानि भवन्ति (४४), पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरमरिचाजमोदाजगन्धाजाजीगण्डीराणीति दशेमानि शूलप्रशमनानि भवन्ति (४५), इति पञ्चकः कषायवर्गः||१७||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಮಧುಮಧುಕರುಧಿರಮೋಚರಸಮೃತ್ಕಪಾಲಲೋಧ್ರಗೈರಿಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶರ್ಕರಾಲಾಜಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಶೋಣಿತಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೬), ಶಾಲಕಟ್ಫಲಕದಮ್ಬಪದ್ಮಕತುಮ್ಬಮೋಚರಸಶಿರೀಷವಞ್ಜುಲೈಲವಾಲುಕಾಶೋಕಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವೇದನಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೭), ಹಿಙ್ಗುಕೈಟರ್ಯಾರಿಮೇದಾವಚಾಚೋರಕವಯಸ್ಥಾಗೋಲೋಮೀಜಟಿಲಾಪಲಙ್ಕಷಾಶೋಕರೋಹಿಣ್ಯ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೮), ಐನ್ದ್ರೀಬ್ರಾಹ್ಮೀಶತವೀರ್ಯಾಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾಽಮೋಘಾಽವ್ಯಥಾಶಿವಾಽರಿಷ್ಟಾವಾಟ್ಯಪುಷ್ಪೀವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಕಾನ್ತಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ಪ್ರಜಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೪೯), ಅಮೃತಾಽಭಯಾಧಾತ್ರೀಮುಕ್ತಾಶ್ವೇತಾಜೀವನ್ತ್ಯತಿರಸಾಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಸ್ಥಿರಾಪುನರ್ನವಾ ಇತಿ ದಶೇಮಾನಿ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಭವನ್ತಿ (೫೦), ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಃ ಕಷಾಯವರ್ಗಃ||೧೮||
View original
मधुमधुकरुधिरमोचरसमृत्कपाललोध्रगैरिकप्रियङ्गुशर्करालाजा इति दशेमानि शोणितस्थापनानि भवन्ति (४६), शालकट्फलकदम्बपद्मकतुम्बमोचरसशिरीषवञ्जुलैलवालुकाशोका इति दशेमानि वेदनास्थापनानि भवन्ति (४७), हिङ्गुकैटर्यारिमेदावचाचोरकवयस्थागोलोमीजटिलापलङ्कषाशोकरोहिण्य इति दशेमानि सञ्ज्ञास्थापनानि भवन्ति (४८), ऐन्द्रीब्राह्मीशतवीर्यासहस्रवीर्याऽमोघाऽव्यथाशिवाऽरिष्टावाट्यपुष्पीविष्वक्सेनकान्ता इति दशेमानि प्रजास्थापनानि भवन्ति (४९), अमृताऽभयाधात्रीमुक्ताश्वेताजीवन्त्यतिरसामण्डूकपर्णीस्थिरापुनर्नवा इति दशेमानि वयःस्थापनानि भवन्ति (५०), इति पञ्चकः कषायवर्गः||१८||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ಇತಿ ಪಞ್ಚಕಷಾಯಶತಾನ್ಯಭಿಸಮಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಹಾಕಷಾಯಾ ಮಹತಾಂ ಚ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣೋದಾಹರಣಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಭವನ್ತಿ||೧೯||
View original
इति पञ्चकषायशतान्यभिसमस्य पञ्चाशन्महाकषाया महतां च कषायाणां लक्षणोदाहरणार्थं व्याख्याता भवन्ति||१९||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ನಹಿ ವಿಸ್ತರಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಸ್ತಿ, ನ ಚಾಪ್ಯತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪೋಽಲ್ಪಬುದ್ಧೀನಾಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ, ತಸ್ಮಾದನತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣಾನತಿವಿಸ್ತರೇಣ ಚೋಪದಿಷ್ಟಾಃ|
ಏತಾವನ್ತೋ ಹ್ಯಲಮಲ್ಪಬುದ್ಧೀನಾಂ ವ್ಯವಹಾರಾಯ, ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ಚ ಸ್ವಾಲಕ್ಷಣ್ಯಾನುಮಾನಯುಕ್ತಿಕುಶಲಾನಾಮನುಕ್ತಾರ್ಥಜ್ಞಾನಾಯೇತಿ||೨೦||
View original
नहि विस्तरस्य प्रमाणमस्ति, न चाप्यतिसङ्क्षेपोऽल्पबुद्धीनां सामर्थ्यायोपकल्पते, तस्मादनतिसङ्क्षेपेणानतिविस्तरेण चोपदिष्टाः|
एतावन्तो ह्यलमल्पबुद्धीनां व्यवहाराय, बुद्धिमतां च स्वालक्षण्यानुमानयुक्तिकुशलानामनुक्तार्थज्ञानायेति||२०||
Adhikarana 19 (21-22) · Śloka 22
ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ನೈತಾನಿ ಭಗವನ್! ಪಞ್ಚ ಕಷಾಯಶತಾನಿ ಪೂರ್ಯನ್ತೇ, ತಾನಿ ತಾನಿ ಹ್ಯೇವಾಙ್ಗಾನ್ಯುಪಪ್ಲವನ್ತೇ ತೇಷು ತೇಷು ಮಹಾಕಷಾಯೇಷ್ವಿತಿ||೨೧||
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ನೈತದೇವಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮಗ್ನಿವೇಶ|
ಏಕೋಽಪಿ ಹ್ಯನೇಕಾಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ ಕಾರ್ಯಾನ್ತರಾಣಿ ಕುರ್ವನ್, ತದ್ಯಥಾ- ಪುರುಷೋ ಬಹೂನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಕರಣೇ ಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ, ಸ ಯದ್ಯತ್ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಕರ್ತೃ-ಕರಣ-ಕಾರ್ಯಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ತತ್ತದ್ಗೌಣಂ ನಾಮವಿಶೇಷಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತದ್ವದೌಷಧದ್ರವ್ಯಮಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್|
ಯದಿ ಚೈಕಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರವ್ಯಮಾಸಾದಯಾಮಸ್ತಥಾಗುಣಯುಕ್ತಂ ಯತ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಕರಣೇ ಸಮರ್ಥಂ ಸ್ಯಾತ್, ಕಸ್ತತೋಽನ್ಯದಿಚ್ಛೇದುಪಧಾರಯಿತುಮುಪದೇಷ್ಟುಂ ವಾ ಶಿಷ್ಯೇಭ್ಯ ಇತಿ||೨೨||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- नैतानि भगवन्! पञ्च कषायशतानि पूर्यन्ते, तानि तानि ह्येवाङ्गान्युपप्लवन्ते तेषु तेषु महाकषायेष्विति||२१||
तमुवाच भगवानात्रेयः- नैतदेवं बुद्धिमता द्रष्टव्यमग्निवेश|
एकोऽपि ह्यनेकां सञ्ज्ञां लभते कार्यान्तराणि कुर्वन्, तद्यथा- पुरुषो बहूनां कर्मणां करणे समर्थो भवति, स यद्यत् कर्म करोति तस्य तस्य कर्मणः कर्तृ-करण-कार्यसम्प्रयुक्तं तत्तद्गौणं नामविशेषं प्राप्नोति, तद्वदौषधद्रव्यमपि द्रष्टव्यम्|
यदि चैकमेव किञ्चिद्द्रव्यमासादयामस्तथागुणयुक्तं यत् सर्वकर्मणां करणे समर्थं स्यात्, कस्ततोऽन्यदिच्छेदुपधारयितुमुपदेष्टुं वा शिष्येभ्य इति||२२||
Adhikarana 20 (23-29) · Śloka 29
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಯತೋ ಯಾವನ್ತಿ ಯೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ವಿರೇಚನಶತಾನಿ ಷಟ್|
ಉಕ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಣೇಹ ತಥೈವೈಷಾಂ ಷಡಾಶ್ರಯಾಃ||೨೩||
ರಸಾ ಲವಣವರ್ಜ್ಯಾಶ್ಚ ಕಷಾಯ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ|
ತಸ್ಮಾತ್ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಯೋನಿಃ ಕಷಾಯಾಣಾಮುದಾಹೃತಾ||೨೪||
ತಥಾ ಕಲ್ಪನಮಪ್ಯೇಷಾಮುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪುನಃ|
ಮಹತಾಂ ಚ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ||೨೫||
ಪಞ್ಚ ಚಾಪಿ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಶತಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಭಾಗಶಃ|
ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ, ಪ್ರಮಾಣಂ ಹಿ ವಿಸ್ತರಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ||೨೬||
ನ ಚಾಲಮತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ|
ಅಲ್ಪಬುದ್ಧೇರಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಾತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪವಿಸ್ತರಃ||೨೭||
ಮನ್ದಾನಾಂ ವ್ಯವಹಾರಾಯ, ಬುಧಾನಾಂ ಬುದ್ಧಿವೃದ್ಧಯೇ|
ಪಞ್ಚಾಶತ್ಕೋ ಹ್ಯಯಂ ವರ್ಗಃ ಕಷಾಯಾಣಾಮುದಾಹೃತಃ||೨೮||
ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮಸು ಬಾಹ್ಯೇಷು ಯೋಗಮಾಭ್ಯನ್ತರೇಷು ಚ|
ಸಂಯೋಗಂ ಚ ಪ್ರಯೋಗಂ ಚ ಯೋ ವೇದ ಸ ಭಿಷಗ್ವರಃ||೨೯||
View original
तत्र श्लोकाः- यतो यावन्ति यैर्द्रव्यैर्विरेचनशतानि षट्|
उक्तानि सङ्ग्रहेणेह तथैवैषां षडाश्रयाः||२३||
रसा लवणवर्ज्याश्च कषाय इति सञ्ज्ञिताः|
तस्मात् पञ्चविधा योनिः कषायाणामुदाहृता||२४||
तथा कल्पनमप्येषामुक्तं पञ्चविधं पुनः|
महतां च कषायाणां पञ्चाशत् परिकीर्तिता||२५||
पञ्च चापि कषायाणां शतान्युक्तानि भागशः|
लक्षणार्थं, प्रमाणं हि विस्तरस्य न विद्यते||२६||
न चालमतिसङ्क्षेपः सामर्थ्यायोपकल्पते|
अल्पबुद्धेरयं तस्मान्नातिसङ्क्षेपविस्तरः||२७||
मन्दानां व्यवहाराय, बुधानां बुद्धिवृद्धये|
पञ्चाशत्को ह्ययं वर्गः कषायाणामुदाहृतः||२८||
तेषां कर्मसु बाह्येषु योगमाभ्यन्तरेषु च|
संयोगं च प्रयोगं च यो वेद स भिषग्वरः||२९||
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಷಡ್ವಿರೇಚನಶತಾಶ್ರಿತೀಯೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||
ಇತಿ ಭೇಷಜಚತುಷ್ಕಃ||೧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने षड्विरेचनशताश्रितीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
इति भेषजचतुष्कः||१||