Adhikarana arshasAM ShaDbhedAH (1) · Śloka 1
ਅਥਾਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਮ੍ | ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਸਹਜਾਨਿ ਚ | ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਦਵਲਿਤ੍ਰਯੇ ||੧||
अथार्शोनिदानम् | पृथग्दोषैः समस्तैश्च शोणितात् सहजानि च | अर्शांसि षट्प्रकाराणि विद्याद्गुदवलित्रये ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptipUrvakamarshaHsvarUpam (2) · Śloka 2
ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਮੇਦਾਂਸਿ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਕਤੀਨ੍ | ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਾਨਪਾਨਾਦੌ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਤਾਨ੍ ਜਗੁਃ ||੨|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन् | मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः ||२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArshonidAnam (3-4) · Śloka 4
ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਘੂਨਿ ਚ | ਪ੍ਰਮਿਤਾਲ੍ਪਾਸ਼ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮੈਥੁਨਸੇਵਨਮ੍ ||੩|| ਲਙ੍ਘਨਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਸ਼ੀਤੌ ਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਮ ਚ | ਸ਼ੋਕੋ ਵਾਤਾਤਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਮਤਃ ||੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
कषायकटुतिक्तानि रूक्षशीतलघूनि च | प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णं मद्यं मैथुनसेवनम् ||३|| लङ्घनं देशकालौ च शीतौ व्यायामकर्म च | शोको वातातपस्पर्शो हेतुर्वातार्शसां मतः ||४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArshonidAnam (5-6) · Śloka 6
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਪ੍ਰਭਾਃ | ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ਼ਿਸ਼ਿਰੌ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਦ੍ਯਮਸੂਯਨਮ੍ ||੫|| ਵਿਦਾਹਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਨਾਨ੍ਨਭੇਸਜਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕੋਪੇ ਹੇਤੁਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ ||੬|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
कट्वम्ललवणोष्णानि व्यायामाग्न्यातपप्रभाः | देशकालावशिशिरौ क्रोधो मद्यमसूयनम् ||५|| विदाहि तीक्ष्णमुष्णं च सर्वं पानान्नभेषजम् | पित्तोल्बणानां विज्ञेयः प्रकोपे हेतुरर्शसाम् ||६|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArshonidAnam (7-8) · Śloka 8
ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਲਵਣਾਮ੍ਲਗੁਰੂਣਿ ਚ | ਅਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਿਃ ||੭|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਸੇਵਾ ਸ਼ੀਤੌ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ | ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮੇਤਤ੍ ਕਾਰਣਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ ||੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च | अव्यायामो दिवास्वप्नः शय्यासनसुखे रतिः ||७|| प्राग्वातसेवा शीतौ च देशकालावचिन्तनम् | श्लैष्मिकाणां समुद्दिष्टमेतत् कारणमर्शसाम् ||८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajArshonidAnam (9) · Śloka 9
ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ |੯|
हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वोल्बणानि च |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajArshonidAnam (9) · Śloka 9
ਸਰ੍ਵੋ ਹੇਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਾਂ ਸਹਜੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮਮ੍ ||੯|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
सर्वो हेतुस्त्रिदोषाणां सहजैर्लक्षणं समम् ||९|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArsholakShaNam (10-15) · Śloka 15
ਗੁਦਾਙ੍ਕੁਰਾ ਬਹ੍ਵਨਿਲਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ਼੍ਚਿਮਚਿਮਾਨ੍ਵਿਤਾਃ | ਮ੍ਲਾਨਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ਦਾਃ ਪਰੁਸਾਃ ਖਰਾਃ ||੧੦|| ਮਿਥੋ ਵਿਸਦਸ਼ਾ ਵਕ੍ਰਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਵਿਸ੍ਫੁਟਿਤਾਨਨਾਃ | ਬਿਮ੍ਬੀਖਰ੍ਜੂਰਕਰ੍ਕਨ੍ਧੂਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ||੧੧|| ਕੇਚਿਤ੍ ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਾਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੋਪਮਾਃ | ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਕਟ੍ਯੂਰੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦ੍ਯਧਿਕਵ੍ਯਥਾਃ ||੧੨|| ਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਰੋਚਕਪ੍ਰਦਾਃ | ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਗ੍ਨਿਵੈਸਮ੍ਯਕਰ੍ਣਨਾਦਭ੍ਰਮਾਵਹਾਃ ||੧੩|| ਤੈਰਾਰ੍ਤੋ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਮ੍ | ਰੁਕ੍ਫੇਨਪਿਚ੍ਛਾਨੁਗਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ||੧੪|| ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਙ੍ਨਖਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਸ੍ਠੀਲਾਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਤ ਏਵ ਚ ||੧੫|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमचिमान्विताः | म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विशदाः परुषाः खराः ||१०|| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विस्फुटिताननाः | बिम्बीखर्जूरकर्कन्धूकार्पासीफलसन्निभाः ||११|| केचित् कदम्बपुष्पाभाः केचित् सिद्धार्थकोपमाः | शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाद्यधिकव्यथाः ||१२|| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः | कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः ||१३|| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम् | रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते ||१४|| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्त्रश्च जायते | गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च ||१५|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArsholakShaNam (16-18) · Śloka 18
ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਾ ਨੀਲਮੁਖਾ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਸਿਤਪ੍ਰਭਾਃ | ਤਨ੍ਵਸ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣੋ ਵਿਸ੍ਰਾਸ੍ਤਨਵੋ ਮਦਵਃ ਸ਼੍ਲਥਾਃ ||੧੬|| ਸ਼ੁਕਜਿਹ੍ਵਾਯਕਤ੍ਖਣ੍ਡਜਲੌਕੋਵਕ੍ਤ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ | ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਤਣ੍ਮੂਰ੍ਛਾਰੁਚਿਮੋਹਦਾਃ ||੧੭|| ਸੋਸ੍ਮਾਣੋ ਦ੍ਰਵਨੀਲੋਸ੍ਣਪੀਤਰਕ੍ਤਾਮਵਰ੍ਚਸਃ | ਯਵਮਧ੍ਯਾ ਹਰਿਤ੍ਪੀਤਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਦਯਃ ||੧੮|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तपीतासितप्रभाः | तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाः ||१६|| शुकजिह्वायकृत्खण्डजलौकोवक्त्रसन्निभाः | दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्छारुचिमोहदाः ||१७|| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः | यवमध्या हरित्पीतहारिद्रत्वङ्नखादयः ||१८|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArsholakShaNam (19-23) · Śloka 23
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾ ਮਹਾਮੂਲਾ ਘਨਾ ਮਨ੍ਦਰੁਜਃ ਸਿਤਾਃ | ਉਤ੍ਸਨ੍ਨੋਪਚਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤਬ੍ਧਵਤ੍ਤਗੁਰੁਸ੍ਥਿਰਾਃ ||੧੯|| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਢ੍ਯਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਿਯਾਃ | ਕਰੀਰਪਨਸਾਸ੍ਥ੍ਯਾਭਾਸ੍ਤਥਾ ਗੋਸ੍ਤਨਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ||੨੦|| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਨਾਹਿਨਃ ਪਾਯੁਬਸ੍ਤਿਨਾਭਿਵਿਕਰ੍ਸਿਣਃ | ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਪੀਨਸਾਃ ||੨੧|| ਮੇਹਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ਿਰੋਜਾਡ੍ਯਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜ੍ਵਰਕਾਰਿਣਃ | ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਮਪ੍ਰਾਯਵਿਕਾਰਦਾਃ ||੨੨|| ਵਸਾਭਸਕਫਪ੍ਰਾਯਪੁਰੀਸਾਃ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਃ | ਨ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਗਾਦਯਃ ||੨੩|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः | उत्सन्नोपचितस्निग्धस्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः ||१९|| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः | करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः ||२०|| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्षिणः | सश्वासकासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः ||२१|| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः | क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः ||२२|| वसाभसकफप्रायपुरीषाः सप्रवाहिकाः | न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः ||२३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtArshasaH sahajArshasashca lakShaNam (24) · Śloka 24
ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਹਜਾਨਿ ਚ |੨੪|
सर्वैः सर्वात्मकान्याहुर्लक्षणैः सहजानि च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArsholakShaNam (24-27) · Śloka 27
ਰਕ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾ ਗੁਦੇਕੀਲਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਕਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ||੨੪|| ਵਟਪ੍ਰਰੋਹਸਦਸ਼ਾ ਗੁਞ੍ਜਾਵਿਦ੍ਰੁਮਸਨ੍ਨਿਭਾਃ | ਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਗਾਢਵਿਟ੍ਕਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਃ ||੨੫|| ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਹਸਾ ਰਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਤਃ | ਭੇਕਾਭਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਕ੍ਸਯਸਮ੍ਭਵੈਃ ||੨੬|| ਹੀਨਵਰ੍ਣਬਲੋਤ੍ਸਾਹੋ ਹਤੌਜਾਃ ਕਲੁਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ | (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) | ਵਿਟ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਕਠਿਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮਧੋਵਾਯੁਰ੍ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੭||
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः ||२४|| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः | तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्कप्रपीडिताः ||२५|| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः | भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः ||२६|| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः | (वा. नि. अ. ७) | विट् श्यावं कठिनं रूक्षमधोवायुर्न वर्तते ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArshaso vAtajAdibhedena lakShaNAni (28-30) · Śloka 30
ਤਨੁ ਚਾਰੁਣਵਰ੍ਣਂ ਚ ਫੇਨਿਲਂ ਚਾਸਗਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ | ਕਟ੍ਯੂਰੁਗੁਦਸ਼ੂਲਂ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਯਦਿ ਚਾਧਿਕਮ੍ ||੨੮|| ਤਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਵਾਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਯਦਿ ਚ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍ | ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਂ ਚ ਵਿਟ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੨੯|| ਯਦ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਘਨਂ ਚਾਸਕ੍ ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍ | ਗੁਦਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਕਾਰਣਮ੍ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਬੁਧੈਃ ||੩੦|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
तनु चारुणवर्णं च फेनिलं चासृगर्शसाम् | कट्यूरुगुदशूलं च दौर्बल्यं यदि चाधिकम् ||२८|| तत्रानुबन्धो वातस्य हेतुर्यदि च रूक्षणम् | शिथिलं श्वेतपीतं च विट् स्निग्धं गुरु शीतलम् ||२९|| यद्यर्शसां घनं चासृक् तन्तुमत् पाण्डु पिच्छिलम् | गुदं सपिच्छं स्तिमितं गुरु स्निग्धं च कारणम् | श्लेष्मानुबन्धो विज्ञेयस्तत्र रक्तार्शसां बुधैः ||३०|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM pUrvarUpam (31-32) · Śloka 32
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਕੁਕ੍ਸੇਰਾਟੋਪ ਏਵ ਚ | ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਰਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸਕ੍ਥਿਸਾਦੋਲ੍ਪਵਿਟ੍ਕਤਾ ||੩੧|| ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਪਾਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤੇਰਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਚੋਦਰਸ੍ਯ ਚ | ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਮਭਿਵਦ੍ਧਯੇ ||੩੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
विष्टम्भोऽन्नस्य दौर्बल्यं कुक्षेराटोप एव च | कार्श्यमुद्गारबाहुल्यं सक्थिसादोऽल्पविट्कता ||३१|| ग्रहणीदोषपाण्ड्वर्तेराशङ्का चोदरस्य च | पूर्वरूपाणि निर्दिष्टान्यर्शसामभिवृद्धये ||३२|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM samutpattau vAtAdInAM sarveShAmeva prakopaH (33-34) · Śloka 34
ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਮਾਰੁਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਗੁਦਵਲਿਤ੍ਰਯਮ੍ | ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗੁਦਜਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ||੩੩|| ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਹੁਵ੍ਯਾਧਿਕਰਾਣਿ ਚ | ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਤਾਪੀਨਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਾਨਿ ਚ ||੩੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
पञ्चात्मा मारुतः पित्तं कफो गुदवलित्रयम् | सर्व एव प्रकुप्यन्ति गुदजानां समुद्भवे ||३३|| तस्मादर्शांसि दुःखानि बहुव्याधिकराणि च | सर्वदेहोपतापीनि प्रायः कृच्छ्रतमानि च ||३४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sAdhyAsAdhyatvAdivicAraH (35-37) · Śloka 37
ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਵਲੌ ਜਾਤਾਨ੍ਯੇਕਦੋਸੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ | ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਨ ਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤਾਨਿ ਚ ||੩੫|| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਵਲੌ ਯਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਚ | ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਚ ||੩੬|| ਸਹਜਾਨਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਂ ਵਲਿਮ੍ | ਜਾਯਨ੍ਤੇਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩੭|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च | अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च ||३५|| द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च | कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च ||३६|| सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरां वलिम् | जायन्तेऽर्शांसि संश्रित्य तान्यसाध्यानि निर्दिशेत् ||३७|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyArsholakShaNam (38) · Śloka 38
ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦਾਯੁਸਸ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਸਮਨ੍ਵਿਤੇ | ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੀਪ੍ਤਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਨ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੩੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) |
शेषत्वादायुषस्तानि चतुष्पादसमन्विते | याप्यन्ते दीप्तकायाग्नेः प्रत्याख्येयान्यतोऽन्यथा ||३८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmupadravAdasAdhyatvam (39-41) · Śloka 41
ਹਸ੍ਤੇ ਪਾਦੇ ਮੁਖੇ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਦੇ ਵਸਣਯੋਸ੍ਤਥਾ | ਸ਼ੋਥੋ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯੋਰ੍ਸ਼ਸੋ ਹਿ ਸਃ ||੩੯|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਃ | ਤਸ੍ਣਾ ਗੁਦਸ੍ਯ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਯੁਰ੍ਗੁਦਜਾਤੁਰਮ੍ ||੪੦|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੪) | ਤਸ੍ਣਾ ਅਰੋਚਕਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਮਤਿਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ | ਸ਼ੋਥਾਤਿਸਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੪੧|| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੩੩) |
हस्ते पादे मुखे नाभ्यां गुदे वृषणयोस्तथा | शोथो हृत्पार्श्वशूलं च यस्यासाध्योऽर्शसो हि सः ||३९|| हृत्पार्श्वशूलं सम्मोहश्छर्दिरङ्गस्य रुग्ज्वरः | तृष्णा गुदस्य पाकश्च निहन्युर्गुदजातुरम् ||४०|| (च. चि. अ. १४) | तृष्णा अरोचकशूलार्तमतिप्रस्रुतशोणितम् | शोथातिसारसंयुक्तमर्शांसि क्षपयन्ति हि ||४१|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrajAdInAmarshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ, ਨਾਭਿਜਾਨਿ ਚ | ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਸ੍ਯਰੂਪਾਣਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਚ ||੪੨|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं, नाभिजानि च | गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च ||४२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasamprAptiH (43) · Śloka 43
ਵ੍ਯਾਨੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਰੋਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਬਹਿਃ | ਕੀਲੋਪਮਂ ਸ੍ਥਿਰਖਰਂ ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ ||੪੩|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः | कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तद्विदुः ||४३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasya vAtajAdibhedena lakShaNAni (44) · Śloka 44
ਵਾਤੇਨ ਤੋਦਪਾਰੁਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦਸਿਤਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਂ ਸਵਰ੍ਣਤਾ ||੪੪|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੭) |
वातेन तोदपारुष्यं पित्तादसितवक्त्रता | श्लेष्मणा स्निग्धता चास्य ग्रथितत्वं सवर्णता ||४४|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽर्शोनिदानं समाप्तम् ||५||
🔊 Audio coming soon