Adhikarana arshasAM ShaDbhedAH (1) · Śloka 1
അഥാര്ശോനിദാനമ് | പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച ശോണിതാത് സഹജാനി ച | അര്ശാംസി ഷട്പ്രകാരാണി വിദ്യാദ്ഗുദവലിത്രയേ ||൧||
अथार्शोनिदानम् | पृथग्दोषैः समस्तैश्च शोणितात् सहजानि च | अर्शांसि षट्प्रकाराणि विद्याद्गुदवलित्रये ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptipUrvakamarshaHsvarUpam (2) · Śloka 2
ദോഷാസ്ത്വങ്മാംസമേദാംസി സന്ദൂഷ്യ വിവിധാകൃതീന് | മാംസാങ്കുരാനപാനാദൌ കുര്വന്ത്യര്ശാംസി താന് ജഗുഃ ||൨|| (വാ. നി. അ. ൭) |
दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन् | मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः ||२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArshonidAnam (3-4) · Śloka 4
കഷായകടുതിക്താനി രൂക്ഷശീതലഘൂനി ച | പ്രമിതാല്പാശനം തീക്ഷ്ണം മദ്യം മൈഥുനസേവനമ് ||൩|| ലങ്ഘനം ദേശകാലൌ ച ശീതൌ വ്യായാമകര്മ ച | ശോകോ വാതാതപസ്പര്ശോ ഹേതുര്വാതാര്ശസാം മതഃ ||൪|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
कषायकटुतिक्तानि रूक्षशीतलघूनि च | प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णं मद्यं मैथुनसेवनम् ||३|| लङ्घनं देशकालौ च शीतौ व्यायामकर्म च | शोको वातातपस्पर्शो हेतुर्वातार्शसां मतः ||४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArshonidAnam (5-6) · Śloka 6
കട്വമ്ലലവണോഷ്ണാനി വ്യായാമാഗ്ന്യാതപപ്രഭാഃ | ദേശകാലാവശിശിരൌ ക്രോധോ മദ്യമസൂയനമ് ||൫|| വിദാഹി തീക്ഷ്ണമുഷ്ണം ച സര്വം പാനാന്നഭേഷജമ് | പിത്തോല്ബണാനാം വിജ്ഞേയഃ പ്രകോപേ ഹേതുരര്ശസാമ് ||൬|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
कट्वम्ललवणोष्णानि व्यायामाग्न्यातपप्रभाः | देशकालावशिशिरौ क्रोधो मद्यमसूयनम् ||५|| विदाहि तीक्ष्णमुष्णं च सर्वं पानान्नभेषजम् | पित्तोल्बणानां विज्ञेयः प्रकोपे हेतुरर्शसाम् ||६|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArshonidAnam (7-8) · Śloka 8
മധുരസ്നിഗ്ധശീതാനി ലവണാമ്ലഗുരൂണി ച | അവ്യായാമോ ദിവാസ്വപ്നഃ ശയ്യാസനസുഖേ രതിഃ ||൭|| പ്രാഗ്വാതസേവാ ശീതൌ ച ദേശകാലാവചിന്തനമ് | ശ്ലൈഷ്മികാണാം സമുദ്ദിഷ്ടമേതത് കാരണമര്ശസാമ് ||൮|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च | अव्यायामो दिवास्वप्नः शय्यासनसुखे रतिः ||७|| प्राग्वातसेवा शीतौ च देशकालावचिन्तनम् | श्लैष्मिकाणां समुद्दिष्टमेतत् कारणमर्शसाम् ||८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajArshonidAnam (9) · Śloka 9
ഹേതുലക്ഷണസംസര്ഗാദ്വിദ്യാദ്ദ്വന്ദ്വോല്ബണാനി ച |൯|
हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वोल्बणानि च |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajArshonidAnam (9) · Śloka 9
സര്വോ ഹേതുസ്ത്രിദോഷാണാം സഹജൈര്ലക്ഷണം സമമ് ||൯|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
सर्वो हेतुस्त्रिदोषाणां सहजैर्लक्षणं समम् ||९|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArsholakShaNam (10-15) · Śloka 15
ഗുദാങ്കുരാ ബഹ്വനിലാഃ ശുഷ്കാശ്ചിമചിമാന്വിതാഃ | മ്ലാനാഃ ശ്യാവാരുണാഃ സ്തബ്ധാ വിശദാഃ പരുഷാഃ ഖരാഃ ||൧൦|| മിഥോ വിസദൃശാ വക്രാസ്തീക്ഷ്ണാ വിസ്ഫുടിതാനനാഃ | ബിമ്ബീഖര്ജൂരകര്കന്ധൂകാര്പാസീഫലസന്നിഭാഃ ||൧൧|| കേചിത് കദമ്ബപുഷ്പാഭാഃ കേചിത് സിദ്ധാര്ഥകോപമാഃ | ശിരഃപാര്ശ്വാംസകട്യൂരുവങ്ക്ഷണാദ്യധികവ്യഥാഃ ||൧൨|| ക്ഷവഥൂദ്ഗാരവിഷ്ടമ്ഭഹൃദ്ഗ്രഹാരോചകപ്രദാഃ | കാസശ്വാസാഗ്നിവൈഷമ്യകര്ണനാദഭ്രമാവഹാഃ ||൧൩|| തൈരാര്തോ ഗ്രഥിതം സ്തോകം സശബ്ദം സപ്രവാഹികമ് | രുക്ഫേനപിച്ഛാനുഗതം വിബദ്ധമുപവേശ്യതേ ||൧൪|| കൃഷ്ണത്വങ്നഖവിണ്മൂത്രനേത്രവക്ത്രശ്ച ജായതേ | ഗുല്മപ്ലീഹോദരാഷ്ഠീലാസമ്ഭവസ്തത ഏവ ച ||൧൫|| (വാ. നി. അ. ൭) |
गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमचिमान्विताः | म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विशदाः परुषाः खराः ||१०|| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विस्फुटिताननाः | बिम्बीखर्जूरकर्कन्धूकार्पासीफलसन्निभाः ||११|| केचित् कदम्बपुष्पाभाः केचित् सिद्धार्थकोपमाः | शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाद्यधिकव्यथाः ||१२|| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः | कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः ||१३|| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम् | रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते ||१४|| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्त्रश्च जायते | गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च ||१५|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArsholakShaNam (16-18) · Śloka 18
പിത്തോത്തരാ നീലമുഖാ രക്തപീതാസിതപ്രഭാഃ | തന്വസ്രസ്രാവിണോ വിസ്രാസ്തനവോ മൃദവഃ ശ്ലഥാഃ ||൧൬|| ശുകജിഹ്വായകൃത്ഖണ്ഡജലൌകോവക്ത്രസന്നിഭാഃ | ദാഹപാകജ്വരസ്വേദതൃണ്മൂര്ഛാരുചിമോഹദാഃ ||൧൭|| സോഷ്മാണോ ദ്രവനീലോഷ്ണപീതരക്താമവര്ചസഃ | യവമധ്യാ ഹരിത്പീതഹാരിദ്രത്വങ്നഖാദയഃ ||൧൮|| (വാ. നി. അ. ൭) |
पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तपीतासितप्रभाः | तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाः ||१६|| शुकजिह्वायकृत्खण्डजलौकोवक्त्रसन्निभाः | दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्छारुचिमोहदाः ||१७|| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः | यवमध्या हरित्पीतहारिद्रत्वङ्नखादयः ||१८|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArsholakShaNam (19-23) · Śloka 23
ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ മഹാമൂലാ ഘനാ മന്ദരുജഃ സിതാഃ | ഉത്സന്നോപചിതസ്നിഗ്ധസ്തബ്ധവൃത്തഗുരുസ്ഥിരാഃ ||൧൯|| പിച്ഛിലാഃ സ്തിമിതാഃ ശ്ലക്ഷ്ണാഃ കണ്ഡ്വാഢ്യാഃ സ്പര്ശനപ്രിയാഃ | കരീരപനസാസ്ഥ്യാഭാസ്തഥാ ഗോസ്തനസന്നിഭാഃ ||൨൦|| വങ്ക്ഷണാനാഹിനഃ പായുബസ്തിനാഭിവികര്ഷിണഃ | സശ്വാസകാസഹൃല്ലാസപ്രസേകാരുചിപീനസാഃ ||൨൧|| മേഹകൃച്ഛ്രശിരോജാഡ്യശിശിരജ്വരകാരിണഃ | ക്ലൈബ്യാഗ്നിമാര്ദവച്ഛര്ദിരാമപ്രായവികാരദാഃ ||൨൨|| വസാഭസകഫപ്രായപുരീഷാഃ സപ്രവാഹികാഃ | ന സ്രവന്തി ന ഭിദ്യന്തേ പാണ്ഡുസ്നിഗ്ധത്വഗാദയഃ ||൨൩|| (വാ. നി. അ. ൭) |
श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः | उत्सन्नोपचितस्निग्धस्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः ||१९|| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः | करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः ||२०|| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्षिणः | सश्वासकासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः ||२१|| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः | क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः ||२२|| वसाभसकफप्रायपुरीषाः सप्रवाहिकाः | न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः ||२३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtArshasaH sahajArshasashca lakShaNam (24) · Śloka 24
സര്വൈഃ സര്വാത്മകാന്യാഹുര്ലക്ഷണൈഃ സഹജാനി ച |൨൪|
सर्वैः सर्वात्मकान्याहुर्लक्षणैः सहजानि च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArsholakShaNam (24-27) · Śloka 27
രക്തോല്ബണാ ഗുദേകീലാഃ പിത്താകൃതിസമന്വിതാഃ ||൨൪|| വടപ്രരോഹസദൃശാ ഗുഞ്ജാവിദ്രുമസന്നിഭാഃ | തേऽത്യര്ഥം ദുഷ്ടമുഷ്ണം ച ഗാഢവിട്കപ്രപീഡിതാഃ ||൨൫|| സ്രവന്തി സഹസാ രക്തം തസ്യ ചാതിപ്രവൃത്തിതഃ | ഭേകാഭഃ പീഡ്യതേ ദുഃഖൈഃ ശോണിതക്ഷയസമ്ഭവൈഃ ||൨൬|| ഹീനവര്ണബലോത്സാഹോ ഹതൌജാഃ കലുഷേന്ദ്രിയഃ | (വാ. നി. അ. ൭) | വിട് ശ്യാവം കഠിനം രൂക്ഷമധോവായുര്ന വര്തതേ ||൨൭||
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः ||२४|| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः | तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्कप्रपीडिताः ||२५|| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः | भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः ||२६|| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः | (वा. नि. अ. ७) | विट् श्यावं कठिनं रूक्षमधोवायुर्न वर्तते ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArshaso vAtajAdibhedena lakShaNAni (28-30) · Śloka 30
തനു ചാരുണവര്ണം ച ഫേനിലം ചാസൃഗര്ശസാമ് | കട്യൂരുഗുദശൂലം ച ദൌര്ബല്യം യദി ചാധികമ് ||൨൮|| തത്രാനുബന്ധോ വാതസ്യ ഹേതുര്യദി ച രൂക്ഷണമ് | ശിഥിലം ശ്വേതപീതം ച വിട് സ്നിഗ്ധം ഗുരു ശീതലമ് ||൨൯|| യദ്യര്ശസാം ഘനം ചാസൃക് തന്തുമത് പാണ്ഡു പിച്ഛിലമ് | ഗുദം സപിച്ഛം സ്തിമിതം ഗുരു സ്നിഗ്ധം ച കാരണമ് | ശ്ലേഷ്മാനുബന്ധോ വിജ്ഞേയസ്തത്ര രക്താര്ശസാം ബുധൈഃ ||൩൦|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
तनु चारुणवर्णं च फेनिलं चासृगर्शसाम् | कट्यूरुगुदशूलं च दौर्बल्यं यदि चाधिकम् ||२८|| तत्रानुबन्धो वातस्य हेतुर्यदि च रूक्षणम् | शिथिलं श्वेतपीतं च विट् स्निग्धं गुरु शीतलम् ||२९|| यद्यर्शसां घनं चासृक् तन्तुमत् पाण्डु पिच्छिलम् | गुदं सपिच्छं स्तिमितं गुरु स्निग्धं च कारणम् | श्लेष्मानुबन्धो विज्ञेयस्तत्र रक्तार्शसां बुधैः ||३०|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM pUrvarUpam (31-32) · Śloka 32
വിഷ്ടമ്ഭോऽന്നസ്യ ദൌര്ബല്യം കുക്ഷേരാടോപ ഏവ ച | കാര്ശ്യമുദ്ഗാരബാഹുല്യം സക്ഥിസാദോऽല്പവിട്കതാ ||൩൧|| ഗ്രഹണീദോഷപാണ്ഡ്വര്തേരാശങ്കാ ചോദരസ്യ ച | പൂര്വരൂപാണി നിര്ദിഷ്ടാന്യര്ശസാമഭിവൃദ്ധയേ ||൩൨|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
विष्टम्भोऽन्नस्य दौर्बल्यं कुक्षेराटोप एव च | कार्श्यमुद्गारबाहुल्यं सक्थिसादोऽल्पविट्कता ||३१|| ग्रहणीदोषपाण्ड्वर्तेराशङ्का चोदरस्य च | पूर्वरूपाणि निर्दिष्टान्यर्शसामभिवृद्धये ||३२|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM samutpattau vAtAdInAM sarveShAmeva prakopaH (33-34) · Śloka 34
പഞ്ചാത്മാ മാരുതഃ പിത്തം കഫോ ഗുദവലിത്രയമ് | സര്വ ഏവ പ്രകുപ്യന്തി ഗുദജാനാം സമുദ്ഭവേ ||൩൩|| തസ്മാദര്ശാംസി ദുഃഖാനി ബഹുവ്യാധികരാണി ച | സര്വദേഹോപതാപീനി പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമാനി ച ||൩൪|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
पञ्चात्मा मारुतः पित्तं कफो गुदवलित्रयम् | सर्व एव प्रकुप्यन्ति गुदजानां समुद्भवे ||३३|| तस्मादर्शांसि दुःखानि बहुव्याधिकराणि च | सर्वदेहोपतापीनि प्रायः कृच्छ्रतमानि च ||३४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sAdhyAsAdhyatvAdivicAraH (35-37) · Śloka 37
ബാഹ്യായാം തു വലൌ ജാതാന്യേകദോഷോല്ബണാനി ച | അര്ശാംസി സുഖസാധ്യാനി ന ചിരോത്പതിതാനി ച ||൩൫|| ദ്വന്ദ്വജാനി ദ്വിതീയായാം വലൌ യാന്യാശ്രിതാനി ച | കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി താന്യാഹുഃ പരിസംവത്സരാണി ച ||൩൬|| സഹജാനി ത്രിദോഷാണി യാനി ചാഭ്യന്തരാം വലിമ് | ജായന്തേऽര്ശാംസി സംശ്രിത്യ താന്യസാധ്യാനി നിര്ദിശേത് ||൩൭|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च | अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च ||३५|| द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च | कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च ||३६|| सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरां वलिम् | जायन्तेऽर्शांसि संश्रित्य तान्यसाध्यानि निर्दिशेत् ||३७|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyArsholakShaNam (38) · Śloka 38
ശേഷത്വാദായുഷസ്താനി ചതുഷ്പാദസമന്വിതേ | യാപ്യന്തേ ദീപ്തകായാഗ്നേഃ പ്രത്യാഖ്യേയാന്യതോऽന്യഥാ ||൩൮|| (ച. ചി. അ. ൧൪) |
शेषत्वादायुषस्तानि चतुष्पादसमन्विते | याप्यन्ते दीप्तकायाग्नेः प्रत्याख्येयान्यतोऽन्यथा ||३८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmupadravAdasAdhyatvam (39-41) · Śloka 41
ഹസ്തേ പാദേ മുഖേ നാഭ്യാം ഗുദേ വൃഷണയോസ്തഥാ | ശോഥോ ഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം ച യസ്യാസാധ്യോऽര്ശസോ ഹി സഃ ||൩൯|| ഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം സമ്മോഹശ്ഛര്ദിരങ്ഗസ്യ രുഗ്ജ്വരഃ | തൃഷ്ണാ ഗുദസ്യ പാകശ്ച നിഹന്യുര്ഗുദജാതുരമ് ||൪൦|| (ച. ചി. അ. ൧൪) | തൃഷ്ണാ അരോചകശൂലാര്തമതിപ്രസ്രുതശോണിതമ് | ശോഥാതിസാരസംയുക്തമര്ശാംസി ക്ഷപയന്തി ഹി ||൪൧|| (സു. സൂ. അ. ൩൩) |
हस्ते पादे मुखे नाभ्यां गुदे वृषणयोस्तथा | शोथो हृत्पार्श्वशूलं च यस्यासाध्योऽर्शसो हि सः ||३९|| हृत्पार्श्वशूलं सम्मोहश्छर्दिरङ्गस्य रुग्ज्वरः | तृष्णा गुदस्य पाकश्च निहन्युर्गुदजातुरम् ||४०|| (च. चि. अ. १४) | तृष्णा अरोचकशूलार्तमतिप्रस्रुतशोणितम् | शोथातिसारसंयुक्तमर्शांसि क्षपयन्ति हि ||४१|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrajAdInAmarshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
മേഢ്രാദിഷ്വപി വക്ഷ്യന്തേ യഥാസ്വം, നാഭിജാനി ച | ഗണ്ഡൂപദാസ്യരൂപാണി പിച്ഛിലാനി മൃദൂനി ച ||൪൨|| (വാ. നി. അ. ൭) |
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं, नाभिजानि च | गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च ||४२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasamprAptiH (43) · Śloka 43
വ്യാനോ ഗൃഹീത്വാ ശ്ലേഷ്മാണം കരോത്യര്ശസ്ത്വചോ ബഹിഃ | കീലോപമം സ്ഥിരഖരം ചര്മകീലം തു തദ്വിദുഃ ||൪൩|| (വാ. നി. അ. ൭) |
व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः | कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तद्विदुः ||४३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasya vAtajAdibhedena lakShaNAni (44) · Śloka 44
വാതേന തോദപാരുഷ്യം പിത്താദസിതവക്ത്രതാ | ശ്ലേഷ്മണാ സ്നിഗ്ധതാ ചാസ്യ ഗ്രഥിതത്വം സവര്ണതാ ||൪൪|| (വാ. നി. അ. ൭) |
वातेन तोदपारुष्यं पित्तादसितवक्त्रता | श्लेष्मणा स्निग्धता चास्य ग्रथितत्वं सवर्णता ||४४|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേऽര്ശോനിദാനം സമാപ്തമ് ||൫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽर्शोनिदानं समाप्तम् ||५||
🔊 Audio coming soon