Adhikarana arshasAM ShaDbhedAH (1) · Śloka 1
అథార్శోనిదానం | పృథగ్దోషైః సమస్తైశ్చ శోణితాత్ సహజాని చ | అర్శాంసి షట్ప్రకారాణి విద్యాద్గుదవలిత్రయే ||1||
अथार्शोनिदानम् | पृथग्दोषैः समस्तैश्च शोणितात् सहजानि च | अर्शांसि षट्प्रकाराणि विद्याद्गुदवलित्रये ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptipUrvakamarshaHsvarUpam (2) · Śloka 2
దోషాస్త్వఙ్మాంసమేదాంసి సందూష్య వివిధాకృతీన్ | మాంసాంకురానపానాదౌ కుర్వంత్యర్శాంసి తాన్ జగుః ||2|| (వా. ని. అ. 7) |
दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन् | मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः ||२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArshonidAnam (3-4) · Śloka 4
కషాయకటుతిక్తాని రూక్షశీతలఘూని చ | ప్రమితాల్పాశనం తీక్ష్ణం మద్యం మైథునసేవనం ||3|| లంఘనం దేశకాలౌ చ శీతౌ వ్యాయామకర్మ చ | శోకో వాతాతపస్పర్శో హేతుర్వాతార్శసాం మతః ||4|| (చ. చి. అ. 14) |
कषायकटुतिक्तानि रूक्षशीतलघूनि च | प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णं मद्यं मैथुनसेवनम् ||३|| लङ्घनं देशकालौ च शीतौ व्यायामकर्म च | शोको वातातपस्पर्शो हेतुर्वातार्शसां मतः ||४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArshonidAnam (5-6) · Śloka 6
కట్వమ్లలవణోష్ణాని వ్యాయామాగ్న్యాతపప్రభాః | దేశకాలావశిశిరౌ క్రోధో మద్యమసూయనం ||5|| విదాహి తీక్ష్ణముష్ణం చ సర్వం పానాన్నభేషజం | పిత్తోల్బణానాం విజ్ఞేయః ప్రకోపే హేతురర్శసాం ||6|| (చ. చి. అ. 14) |
कट्वम्ललवणोष्णानि व्यायामाग्न्यातपप्रभाः | देशकालावशिशिरौ क्रोधो मद्यमसूयनम् ||५|| विदाहि तीक्ष्णमुष्णं च सर्वं पानान्नभेषजम् | पित्तोल्बणानां विज्ञेयः प्रकोपे हेतुरर्शसाम् ||६|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArshonidAnam (7-8) · Śloka 8
మధురస్నిగ్ధశీతాని లవణామ్లగురూణి చ | అవ్యాయామో దివాస్వప్నః శయ్యాసనసుఖే రతిః ||7|| ప్రాగ్వాతసేవా శీతౌ చ దేశకాలావచింతనం | శ్లైష్మికాణాం సముద్దిష్టమేతత్ కారణమర్శసాం ||8|| (చ. చి. అ. 14) |
मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च | अव्यायामो दिवास्वप्नः शय्यासनसुखे रतिः ||७|| प्राग्वातसेवा शीतौ च देशकालावचिन्तनम् | श्लैष्मिकाणां समुद्दिष्टमेतत् कारणमर्शसाम् ||८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajArshonidAnam (9) · Śloka 9
హేతులక్షణసంసర్గాద్విద్యాద్ద్వంద్వోల్బణాని చ |9|
हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वोल्बणानि च |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajArshonidAnam (9) · Śloka 9
సర్వో హేతుస్త్రిదోషాణాం సహజైర్లక్షణం సమం ||9|| (చ. చి. అ. 14) |
सर्वो हेतुस्त्रिदोषाणां सहजैर्लक्षणं समम् ||९|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArsholakShaNam (10-15) · Śloka 15
గుదాంకురా బహ్వనిలాః శుష్కాశ్చిమచిమాన్వితాః | మ్లానాః శ్యావారుణాః స్తబ్ధా విశదాః పరుషాః ఖరాః ||10|| మిథో విసదృశా వక్రాస్తీక్ష్ణా విస్ఫుటితాననాః | బింబీఖర్జూరకర్కంధూకార్పాసీఫలసన్నిభాః ||11|| కేచిత్ కదంబపుష్పాభాః కేచిత్ సిద్ధార్థకోపమాః | శిరఃపార్శ్వాంసకట్యూరువంక్షణాద్యధికవ్యథాః ||12|| క్షవథూద్గారవిష్టంభహృద్గ్రహారోచకప్రదాః | కాసశ్వాసాగ్నివైషమ్యకర్ణనాదభ్రమావహాః ||13|| తైరార్తో గ్రథితం స్తోకం సశబ్దం సప్రవాహికం | రుక్ఫేనపిచ్ఛానుగతం విబద్ధముపవేశ్యతే ||14|| కృష్ణత్వఙ్నఖవిణ్మూత్రనేత్రవక్త్రశ్చ జాయతే | గుల్మప్లీహోదరాష్ఠీలాసంభవస్తత ఏవ చ ||15|| (వా. ని. అ. 7) |
गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमचिमान्विताः | म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विशदाः परुषाः खराः ||१०|| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विस्फुटिताननाः | बिम्बीखर्जूरकर्कन्धूकार्पासीफलसन्निभाः ||११|| केचित् कदम्बपुष्पाभाः केचित् सिद्धार्थकोपमाः | शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाद्यधिकव्यथाः ||१२|| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः | कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः ||१३|| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम् | रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते ||१४|| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्त्रश्च जायते | गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च ||१५|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArsholakShaNam (16-18) · Śloka 18
పిత్తోత్తరా నీలముఖా రక్తపీతాసితప్రభాః | తన్వస్రస్రావిణో విస్రాస్తనవో మృదవః శ్లథాః ||16|| శుకజిహ్వాయకృత్ఖండజలౌకోవక్త్రసన్నిభాః | దాహపాకజ్వరస్వేదతృణ్మూర్ఛారుచిమోహదాః ||17|| సోష్మాణో ద్రవనీలోష్ణపీతరక్తామవర్చసః | యవమధ్యా హరిత్పీతహారిద్రత్వఙ్నఖాదయః ||18|| (వా. ని. అ. 7) |
पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तपीतासितप्रभाः | तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाः ||१६|| शुकजिह्वायकृत्खण्डजलौकोवक्त्रसन्निभाः | दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्छारुचिमोहदाः ||१७|| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः | यवमध्या हरित्पीतहारिद्रत्वङ्नखादयः ||१८|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArsholakShaNam (19-23) · Śloka 23
శ్లేష్మోల్బణా మహామూలా ఘనా మందరుజః సితాః | ఉత్సన్నోపచితస్నిగ్ధస్తబ్ధవృత్తగురుస్థిరాః ||19|| పిచ్ఛిలాః స్తిమితాః శ్లక్ష్ణాః కండ్వాఢ్యాః స్పర్శనప్రియాః | కరీరపనసాస్థ్యాభాస్తథా గోస్తనసన్నిభాః ||20|| వంక్షణానాహినః పాయుబస్తినాభివికర్షిణః | సశ్వాసకాసహృల్లాసప్రసేకారుచిపీనసాః ||21|| మేహకృచ్ఛ్రశిరోజాడ్యశిశిరజ్వరకారిణః | క్లైబ్యాగ్నిమార్దవచ్ఛర్దిరామప్రాయవికారదాః ||22|| వసాభసకఫప్రాయపురీషాః సప్రవాహికాః | న స్రవంతి న భిద్యంతే పాండుస్నిగ్ధత్వగాదయః ||23|| (వా. ని. అ. 7) |
श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः | उत्सन्नोपचितस्निग्धस्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः ||१९|| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः | करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः ||२०|| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्षिणः | सश्वासकासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः ||२१|| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः | क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः ||२२|| वसाभसकफप्रायपुरीषाः सप्रवाहिकाः | न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः ||२३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtArshasaH sahajArshasashca lakShaNam (24) · Śloka 24
సర్వైః సర్వాత్మకాన్యాహుర్లక్షణైః సహజాని చ |24|
सर्वैः सर्वात्मकान्याहुर्लक्षणैः सहजानि च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArsholakShaNam (24-27) · Śloka 27
రక్తోల్బణా గుదేకీలాః పిత్తాకృతిసమన్వితాః ||24|| వటప్రరోహసదృశా గుంజావిద్రుమసన్నిభాః | తేऽత్యర్థం దుష్టముష్ణం చ గాఢవిట్కప్రపీడితాః ||25|| స్రవంతి సహసా రక్తం తస్య చాతిప్రవృత్తితః | భేకాభః పీడ్యతే దుఃఖైః శోణితక్షయసంభవైః ||26|| హీనవర్ణబలోత్సాహో హతౌజాః కలుషేంద్రియః | (వా. ని. అ. 7) | విట్ శ్యావం కఠినం రూక్షమధోవాయుర్న వర్తతే ||27||
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः ||२४|| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः | तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्कप्रपीडिताः ||२५|| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः | भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः ||२६|| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः | (वा. नि. अ. ७) | विट् श्यावं कठिनं रूक्षमधोवायुर्न वर्तते ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArshaso vAtajAdibhedena lakShaNAni (28-30) · Śloka 30
తను చారుణవర్ణం చ ఫేనిలం చాసృగర్శసాం | కట్యూరుగుదశూలం చ దౌర్బల్యం యది చాధికం ||28|| తత్రానుబంధో వాతస్య హేతుర్యది చ రూక్షణం | శిథిలం శ్వేతపీతం చ విట్ స్నిగ్ధం గురు శీతలం ||29|| యద్యర్శసాం ఘనం చాసృక్ తంతుమత్ పాండు పిచ్ఛిలం | గుదం సపిచ్ఛం స్తిమితం గురు స్నిగ్ధం చ కారణం | శ్లేష్మానుబంధో విజ్ఞేయస్తత్ర రక్తార్శసాం బుధైః ||30|| (చ. చి. అ. 14) |
तनु चारुणवर्णं च फेनिलं चासृगर्शसाम् | कट्यूरुगुदशूलं च दौर्बल्यं यदि चाधिकम् ||२८|| तत्रानुबन्धो वातस्य हेतुर्यदि च रूक्षणम् | शिथिलं श्वेतपीतं च विट् स्निग्धं गुरु शीतलम् ||२९|| यद्यर्शसां घनं चासृक् तन्तुमत् पाण्डु पिच्छिलम् | गुदं सपिच्छं स्तिमितं गुरु स्निग्धं च कारणम् | श्लेष्मानुबन्धो विज्ञेयस्तत्र रक्तार्शसां बुधैः ||३०|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM pUrvarUpam (31-32) · Śloka 32
విష్టంభోऽన్నస్య దౌర్బల్యం కుక్షేరాటోప ఏవ చ | కార్శ్యముద్గారబాహుల్యం సక్థిసాదోऽల్పవిట్కతా ||31|| గ్రహణీదోషపాండ్వర్తేరాశంకా చోదరస్య చ | పూర్వరూపాణి నిర్దిష్టాన్యర్శసామభివృద్ధయే ||32|| (చ. చి. అ. 14) |
विष्टम्भोऽन्नस्य दौर्बल्यं कुक्षेराटोप एव च | कार्श्यमुद्गारबाहुल्यं सक्थिसादोऽल्पविट्कता ||३१|| ग्रहणीदोषपाण्ड्वर्तेराशङ्का चोदरस्य च | पूर्वरूपाणि निर्दिष्टान्यर्शसामभिवृद्धये ||३२|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM samutpattau vAtAdInAM sarveShAmeva prakopaH (33-34) · Śloka 34
పంచాత్మా మారుతః పిత్తం కఫో గుదవలిత్రయం | సర్వ ఏవ ప్రకుప్యంతి గుదజానాం సముద్భవే ||33|| తస్మాదర్శాంసి దుఃఖాని బహువ్యాధికరాణి చ | సర్వదేహోపతాపీని ప్రాయః కృచ్ఛ్రతమాని చ ||34|| (చ. చి. అ. 14) |
पञ्चात्मा मारुतः पित्तं कफो गुदवलित्रयम् | सर्व एव प्रकुप्यन्ति गुदजानां समुद्भवे ||३३|| तस्मादर्शांसि दुःखानि बहुव्याधिकराणि च | सर्वदेहोपतापीनि प्रायः कृच्छ्रतमानि च ||३४|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sAdhyAsAdhyatvAdivicAraH (35-37) · Śloka 37
బాహ్యాయాం తు వలౌ జాతాన్యేకదోషోల్బణాని చ | అర్శాంసి సుఖసాధ్యాని న చిరోత్పతితాని చ ||35|| ద్వంద్వజాని ద్వితీయాయాం వలౌ యాన్యాశ్రితాని చ | కృచ్ఛ్రసాధ్యాని తాన్యాహుః పరిసంవత్సరాణి చ ||36|| సహజాని త్రిదోషాణి యాని చాభ్యంతరాం వలిం | జాయంతేऽర్శాంసి సంశ్రిత్య తాన్యసాధ్యాని నిర్దిశేత్ ||37|| (చ. చి. అ. 14) |
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च | अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च ||३५|| द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च | कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च ||३६|| सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरां वलिम् | जायन्तेऽर्शांसि संश्रित्य तान्यसाध्यानि निर्दिशेत् ||३७|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyArsholakShaNam (38) · Śloka 38
శేషత్వాదాయుషస్తాని చతుష్పాదసమన్వితే | యాప్యంతే దీప్తకాయాగ్నేః ప్రత్యాఖ్యేయాన్యతోऽన్యథా ||38|| (చ. చి. అ. 14) |
शेषत्वादायुषस्तानि चतुष्पादसमन्विते | याप्यन्ते दीप्तकायाग्नेः प्रत्याख्येयान्यतोऽन्यथा ||३८|| (च. चि. अ. १४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmupadravAdasAdhyatvam (39-41) · Śloka 41
హస్తే పాదే ముఖే నాభ్యాం గుదే వృషణయోస్తథా | శోథో హృత్పార్శ్వశూలం చ యస్యాసాధ్యోऽర్శసో హి సః ||39|| హృత్పార్శ్వశూలం సమ్మోహశ్ఛర్దిరంగస్య రుగ్జ్వరః | తృష్ణా గుదస్య పాకశ్చ నిహన్యుర్గుదజాతురం ||40|| (చ. చి. అ. 14) | తృష్ణా అరోచకశూలార్తమతిప్రస్రుతశోణితం | శోథాతిసారసంయుక్తమర్శాంసి క్షపయంతి హి ||41|| (సు. సూ. అ. 33) |
हस्ते पादे मुखे नाभ्यां गुदे वृषणयोस्तथा | शोथो हृत्पार्श्वशूलं च यस्यासाध्योऽर्शसो हि सः ||३९|| हृत्पार्श्वशूलं सम्मोहश्छर्दिरङ्गस्य रुग्ज्वरः | तृष्णा गुदस्य पाकश्च निहन्युर्गुदजातुरम् ||४०|| (च. चि. अ. १४) | तृष्णा अरोचकशूलार्तमतिप्रस्रुतशोणितम् | शोथातिसारसंयुक्तमर्शांसि क्षपयन्ति हि ||४१|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrajAdInAmarshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
మేఢ్రాదిష్వపి వక్ష్యంతే యథాస్వం, నాభిజాని చ | గండూపదాస్యరూపాణి పిచ్ఛిలాని మృదూని చ ||42|| (వా. ని. అ. 7) |
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं, नाभिजानि च | गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च ||४२|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasamprAptiH (43) · Śloka 43
వ్యానో గృహీత్వా శ్లేష్మాణం కరోత్యర్శస్త్వచో బహిః | కీలోపమం స్థిరఖరం చర్మకీలం తు తద్విదుః ||43|| (వా. ని. అ. 7) |
व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः | कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तद्विदुः ||४३|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlasya vAtajAdibhedena lakShaNAni (44) · Śloka 44
వాతేన తోదపారుష్యం పిత్తాదసితవక్త్రతా | శ్లేష్మణా స్నిగ్ధతా చాస్య గ్రథితత్వం సవర్ణతా ||44|| (వా. ని. అ. 7) |
वातेन तोदपारुष्यं पित्तादसितवक्त्रता | श्लेष्मणा स्निग्धता चास्य ग्रथितत्वं सवर्णता ||४४|| (वा. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానేऽర్శోనిదానం సమాప్తం ||5||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽर्शोनिदानं समाप्तम् ||५||
🔊 Audio coming soon