Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
ਅਥ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍ | ਅਤੀਸਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਪਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ | ਭੂਯਃ ਸਨ੍ਦੂਸਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਮਭਿਦੂਸਯੇਤ੍ ||੧|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੦) |
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् | अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਛਿਤੈਃ | ਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭੁਕ੍ਤਮਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ||੨|| ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਸਰੁਜਂ ਪੂਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਬਦ੍ਧਂ ਮੁਹੁਰ੍ਦ੍ਰਵਮ੍ | ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਮਾਹੁਸ੍ਤਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ||੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੦) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਤਸ੍ਣਾਲਸ੍ਯਂ ਬਲਕ੍ਸਯਃ | ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਚਿਰਾਤ੍ ਕਾਯਸ੍ਯ ਗੌਰਵਮ੍ ||੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੫) |
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः | विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸਨ੍ਦੁਸ੍ਟਭੋਜਨਃ | ਪ੍ਰਮਿਤਾਨਸ਼ਨਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵੇਗਨਿਗ੍ਰਹਮੈਥੁਨੈਃ ||੫|| ਮਾਰੁਤਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਂ ਸਞ੍ਛਾਦ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਗਦਾਨ੍ | ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਪਾਕਂ ਖਰਾਙ੍ਗਤਾ ||੬|| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸੋਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਤਿਮਿਰਂ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ੍ਵਨਃ | ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗ੍ਰੀਵਾਰੁਗਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸੂਚਿਕਾ ||੭|| ਹਤ੍ਪੀਡਾਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ | ਗਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਨਾਂ ਚ ਮਨਸਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ ||੮|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਚਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਚ | ਸ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਲੀਹਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਚ ਮਾਨਵਃ ||੯|| ਚਿਰਾਦ੍ਦੁਃਖਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਨ੍ਵਾਮਂ ਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨਵਤ੍ | ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਜੇਦ੍ਵਰ੍ਚਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋਨਿਲਾਤ੍ ||੧੦|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੫) |
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः | प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५|| मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६|| कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः | पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७|| हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका | गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च | स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९|| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् | पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
ਕਟ੍ਵਜੀਰ੍ਣਵਿਦਾਹ੍ਯਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੁਲ੍ਬਣਮ੍ | ਆਪ੍ਲਾਵਯਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਨਲਂ ਜਲਂ ਤਪ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍ ||੧੧|| ਸੋਜੀਰ੍ਣਂ ਨੀਲਪੀਤਾਭਂ ਪੀਤਾਭਃ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰਵਮ੍ | ਪੂਤ੍ਯਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਹਤ੍ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਰੁਚਿਤਡਰ੍ਦਿਤਃ ||੧੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੫) |
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् | आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् | पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦਿਭੋਜਨਦਤਿਭੋਜਨਤ੍ | ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕਫਃ ||੧੩|| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਹਲ੍ਲਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਃ | ਆਸ੍ਯੋਪਦੇਹਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਕਾਸਸ੍ਠੀਵਨਪੀਨਸਾਃ ||੧੪|| ਹਦਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮੁਦਰਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁਃ | ਦੁਸ੍ਟੋ ਮਧੁਰ ਉਦ੍ਗਾਰਃ ਸਦਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸਣਮ੍ ||੧੫|| ਭਿਨ੍ਨਾਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟਗੁਰੁਵਰ੍ਚਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍ | ਅਕਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਂ ਚ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ ||੧੬|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੫) |
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् | भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः | आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः | दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् | अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
ਪਥਗ੍ਵਾਤਾਦਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਸਮਾਗਮੇ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਦੇਵਂ, ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭੇਸਜਮ੍ ||੧੭|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੫) | (ਅਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮਾਲਸ੍ਯਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਤਥਾ | ਦ੍ਰਵਂ ਸ਼ੀਤਂ ਘਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਕਟੀਵੇਦਨਂ ਸ਼ਕਤ੍ |੧| ਆਮਂ ਬਹੁ ਸਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਮ੍ | ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਮਾਸਾਦ੍ਦਸ਼ਾਹਾਦ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ||੨|| ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਕੋਪੋ ਭਵਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ਸਾ | ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾ ਚਿਰਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ ||੩|| ਸਾ ਭਵੇਦਾਮਵਾਤੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਗ੍ਰਹਣੀ ਮਤਾ | ਸ੍ਵਪਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਗਲਜ੍ਜਲਘਟੀਧ੍ਵਨਿਃ | ਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਮਸਾਧ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਮ੍) ||੪||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे | त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७|| (च. चि. अ. १५) | (अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा | द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१| आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् | पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२|| दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा | दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३|| सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता | स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः | तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
ਦੋਸਂ ਸਾਮਂ ਨਿਰਾਮਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦਤ੍ਰਾਤਿਸਾਰਵਤ੍ ||੧੮|| ਲਿਙ੍ਗੈਰਸਾਧ੍ਯੋ ਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰੋ ਯੈਸ੍ਤੈਰਤੀਸਾਰਗਦੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍ | ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨੂਨਂ ਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰੋ ਹਤ੍ਵਾ ਤਨੂਂ ਨੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਚ ||੧੯|| (ਬਾਲਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀ ਸਾਧ੍ਯਾ ਯੂਨਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾ ਸਮੀਰਿਤਾ | ਵਦ੍ਧੇ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਤਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਰਿਦਮ੍) ||੧||
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८|| लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् | वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९|| (बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता | वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
🔊 Audio coming soon