Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
అథ గ్రహణీరోగనిదానం | అతీసారే నివృత్తేऽపి మందాగ్నేరహితాశినః | భూయః సందూషితో వహ్నిర్గ్రహణీమభిదూషయేత్ ||1|| (సు. ఉ. తం. అ. 40) |
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् | अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
ఏకైకశః సర్వశశ్చ దోషైరత్యర్థమూర్ఛితైః | సా దుష్టా బహుశో భుక్తమామమేవ విముంచతి ||2|| పక్వం వా సరుజం పూతి ముహుర్బద్ధం ముహుర్ద్రవం | గ్రహణీరోగమాహుస్తమాయుర్వేదవిదో జనాః ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 40) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
పూర్వరూపం తు తస్యేదం తృష్ణాऽऽలస్యం బలక్షయః | విదాహోऽన్నస్య పాకశ్చ చిరాత్ కాయస్య గౌరవం ||4|| (చ. చి. అ. 15) |
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः | विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
కటుతిక్తకషాయాతిరూక్షసందుష్టభోజనః | ప్రమితానశనాత్యధ్వవేగనిగ్రహమైథునైః ||5|| మారుతః కుపితో వహ్నిం సంఛాద్య కురుతే గదాన్ | తస్యాన్నం పచ్యతే దుఃఖం శుక్తపాకం ఖరాంగతా ||6|| కంఠాస్యశోషోऽక్షుత్తృష్ణా తిమిరం కర్ణయోః స్వనః | పార్శ్వోరువంక్షణగ్రీవారుగభీక్ష్ణం విసూచికా ||7|| హృత్పీడాకార్శ్యదౌర్బల్యం వైరస్యం పరికర్తికా | గృద్ధిః సర్వరసానాం చ మనసః సదనం తథా ||8|| జీర్ణే జీర్యతి చాధ్మానం భుక్తే స్వాస్థ్యముపైతి చ | స వాతగుల్మహృద్రోగప్లీహాశంకీ చ మానవః ||9|| చిరాద్దుఃఖం ద్రవం శుష్కం తన్వామం శబ్దఫేనవత్ | పునః పునః సృజేద్వర్చః కాసశ్వాసార్దితోऽనిలాత్ ||10|| (చ. చి. అ. 15) |
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः | प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५|| मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६|| कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः | पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७|| हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका | गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च | स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९|| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् | पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
కట్వజీర్ణవిదాహ్యమ్లక్షారాద్యైః పిత్తముల్బణం | ఆప్లావయద్ధంత్యనలం జలం తప్తమివానలం ||11|| సోऽజీర్ణం నీలపీతాభం పీతాభః సార్యతే ద్రవం | పూత్యమ్లోద్గారహృత్కంఠదాహారుచితృడర్దితః ||12|| (చ. చి. అ. 15) |
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् | आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् | पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
గుర్వతిస్నిగ్ధశీతాదిభోజనదతిభోజనత్ | భుక్తమాత్రస్య చ స్వప్నాద్ధంత్యగ్నిం కుపితః కఫః ||13|| తస్యాన్నం పచ్యతే దుఃఖం హృల్లాసచ్ఛర్ద్యరోచకాః | ఆస్యోపదేహమాధుర్యం కాసష్ఠీవనపీనసాః ||14|| హృదయం మన్యతే స్త్యానముదరం స్తిమితం గురుః | దుష్టో మధుర ఉద్గారః సదనం స్త్రీష్వహర్షణం ||15|| భిన్నామశ్లేష్మసంసృష్టగురువర్చఃప్రవర్తనం | అకృశస్యాపి దౌర్బల్యమాలస్యం చ కఫాత్మకే ||16|| (చ. చి. అ. 15) |
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् | भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः | आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः | दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् | अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
పృథగ్వాతాదినిర్దిష్టహేతులింగసమాగమే | త్రిదోషం నిర్దిశేదేవం, తేషాం వక్ష్యామి భేషజం ||17|| (చ. చి. అ. 15) | (అంత్రకూజనమాలస్యం దౌర్బల్యం సదనం తథా | ద్రవం శీతం ఘనం స్నిగ్ధం సకటీవేదనం శకృత్ |1| ఆమం బహు సపైచ్ఛిల్యం సశబ్దం మందవేదనం | పక్షాన్మాసాద్దశాహాద్వా నిత్యం వాऽప్యథ ముంచతి ||2|| దివా ప్రకోపో భవతి రాత్రౌ శాంతిం వ్రజేచ్చ సా | దుర్విజ్ఞేయా దుశ్చికిత్స్యా చిరకాలానుబంధినీ ||3|| సా భవేదామవాతేన సంగ్రహగ్రహణీ మతా | స్వపతః పార్శ్వయోః శూలం గలజ్జలఘటీధ్వనిః | తం వదంతి ఘటీయంత్రమసాధ్యం గ్రహణీగదం) ||4||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे | त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७|| (च. चि. अ. १५) | (अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा | द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१| आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् | पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२|| दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा | दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३|| सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता | स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः | तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
దోషం సామం నిరామం చ విద్యాదత్రాతిసారవత్ ||18|| లింగైరసాధ్యో గ్రహణీవికారో యైస్తైరతీసారగదో న సిధ్యేత్ | వృద్ధస్య నూనం గ్రహణీవికారో హత్వా తనూం నైవ నివర్తతే చ ||19|| (బాలకే గ్రహణీ సాధ్యా యూని కృచ్ఛ్రా సమీరితా | వృద్ధే త్వసాధ్యా విజ్ఞేయా మతం ధన్వంతరేరిదం) ||1||
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८|| लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् | वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९|| (बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता | वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే గ్రహణీరోగనిదానం సమాప్తం ||4||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
🔊 Audio coming soon