Adhikarana vAtAdyAdhikyAjjaTharAnalasya caturvidhatvam (1) · Śloka 1
అథాగ్నిమాంద్యాజీర్ణ-విసూచికాలసక-విలంబికానిదానం | మందస్తీక్ష్ణోऽథ విషమః సమశ్చేతి చతుర్విధః | కఫపిత్తానిలాధిక్యాత్తత్సామ్యాజ్జాఠరోऽనలః ||1||
अथाग्निमान्द्याजीर्ण-विसूचिकालसक-विलम्बिकानिदानम् | मन्दस्तीक्ष्णोऽथ विषमः समश्चेति चतुर्विधः | कफपित्तानिलाधिक्यात्तत्साम्याज्जाठरोऽनलः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyagnibhedAnAM kAryaM, samAgni-mandAgni-viShamAgni-tIkShNAgnilakShaNAni ca (2-4) · Śloka 4
విషమో వాతజాన్ రోగాన్ తీక్ష్ణః పిత్తనిమిత్తజాన్ | కరోత్యగ్నిస్తథా మందో వికారాన్ కఫసంభవాన్ ||2|| సమా సమాగ్నేరశితా మాత్రా సమ్యగ్విపచ్యతే | స్వల్పాऽపి నైవ మందాగ్నేర్విషమాగ్నేస్తు దేహినః ||3|| కదాచిత్ పచ్యతే సమ్యక్కదాచిన్న విపచ్యతే | మాత్రాऽతిమాత్రాऽప్యశితా సుఖం యస్య విపచ్యతే | తీక్ష్ణాగ్నిరితి తం విద్యాత్ సమాగ్నిః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే ||4||
विषमो वातजान् रोगान् तीक्ष्णः पित्तनिमित्तजान् | करोत्यग्निस्तथा मन्दो विकारान् कफसम्भवान् ||२|| समा समाग्नेरशिता मात्रा सम्यग्विपच्यते | स्वल्पाऽपि नैव मन्दाग्नेर्विषमाग्नेस्तु देहिनः ||३|| कदाचित् पच्यते सम्यक्कदाचिन्न विपच्यते | मात्राऽतिमात्राऽप्यशिता सुखं यस्य विपच्यते | तीक्ष्णाग्निरिति तं विद्यात् समाग्निः श्रेष्ठ उच्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNabhedAH (5-6) · Śloka 6
ఆమం విదగ్ధం విష్టబ్ధం కఫపిత్తానిలైస్త్రిభిః | అజీర్ణం కేచిదిచ్ఛంతి చతుర్థం రసశేషతః ||5|| (సు. సూ. అ. 46) | అజీర్ణం పంచమం కేచిన్నిర్దోషం దినపాకి చ | వదంతి షష్ఠం చాజీర్ణం ప్రాకృతం ప్రతివాసరం ||6||
आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||५|| (सु. सू. अ. ४६) | अजीर्णं पञ्चमं केचिन्निर्दोषं दिनपाकि च | वदन्ति षष्ठं चाजीर्णं प्राकृतं प्रतिवासरम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNanidAnam (7-9) · Śloka 9
అత్యంబుపానాద్విషమాశనాచ్చ సంధారణాత్ స్వప్నవిపర్యయాచ్చ | కాలేऽపి సాత్మ్యం లఘు చాపి భుక్తమన్నం న పాకం భజతే నరస్య ||7|| ఈర్ష్యాభయక్రోధపరిప్లుతేన లుబ్ధేన రుగ్దైన్యనిపీడితేన | ప్రద్వేషయుక్తేన చ సేవ్యమానమన్నం న సమ్యక్పరిపాకమేతి ||8|| (సు. సూ. అ. 46) | మాత్రయాऽప్యభ్యవహృతం పథ్యం చాన్నం న జీర్యతి | చింతాశోకభయక్రోధదుఃఖశయ్యాప్రజాగరైః ||9|| (చ. వి. అ. 2) |
अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाच्च सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||७|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिप्लुतेन लुब्धेन रुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक्परिपाकमेति ||८|| (सु. सू. अ. ४६) | मात्रयाऽप्यभ्यवहृतं पथ्यं चान्नं न जीर्यति | चिन्ताशोकभयक्रोधदुःखशय्याप्रजागरैः ||९|| (च. वि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNa-vidagdhAjIrNa-viShTabdhAjIrNa-rasasheShAjIrNalakShaNAni (10-12) · Śloka 13
తత్రామే గురుతోత్క్లేదః శోథో గండాక్షికూటగః | ఉద్గారశ్చ యథాభుక్తమవిదగ్ధః ప్రవర్తతే ||10|| విదగ్ధే భ్రమతృణ్మూర్ఛాః పిత్తాచ్చ వివిధా రుజః | ఉద్గారశ్చ సధూమామ్లః స్వేదో దాహశ్చ జాయతే ||11|| విష్టబ్ధే శూలమాధ్మానం వివిధా వాతవేదనాః | మలవాతాప్రవృత్తిశ్చ స్తంభో మోహాऽంగపీడనం ||12|| రసశేషేऽన్నవిద్వేషో హృదయాశుద్ధిగౌరవే |13|
तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोथो गण्डाक्षिकूटगः | उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्तते ||१०|| विदग्धे भ्रमतृण्मूर्छाः पित्ताच्च विविधा रुजः | उद्गारश्च सधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते ||११|| विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः | मलवाताप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहाऽङ्गपीडनम् ||१२|| रसशेषेऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNopadravAH (13) · Śloka 13
మూర్ఛా ప్రలాపో వమథుః ప్రసేకః సదనం భ్రమః | ఉపద్రవా భవంత్యేతే మరణం చాప్యజీర్ణతః ||13|| (సు. సూ. అ. 46) |
मूर्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||१३|| (सु. सू. अ. ४६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNakAraNeShvatimAtrabhojanasya visheShakAraNatvam (14) · Śloka 14
అనాత్మవంతః పశువద్భుంజతే యేऽప్రమాణతః | రోగానీకస్య తే మూలమజీర్ణం ప్రాప్నువంతి హి ||14||
अनात्मवन्तः पशुवद्भुञ्जते येऽप्रमाणतः | रोगानीकस्य ते मूलमजीर्णं प्राप्नुवन्ति हि ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNebhyo visUcyAdisambhavaH (15) · Śloka 15
అజీర్ణమామం విష్టబ్ధం విదగ్ధం చ యదీరితం | విసూచ్యలసకౌ తస్మాద్భవేచ్చాపి విలంబికా ||15|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAnirukti (16-17) · Śloka 17
సూచీభిరివ గాత్రాణి తుదన్ సంతిష్ఠతేऽనిలః | యస్యాజీర్ణేన సా వైద్యైర్విసూచీతి నిగద్యతే ||16|| న తాం పరిమితాహారా లభంతే విదితాగమాః | మూఢాస్తామజితాత్మానో లభంతేऽశనలోలుపాః ||17|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैर्विसूचीति निगद्यते ||१६|| न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्तेऽशनलोलुपाः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAlakShaNam (18) · Śloka 18
మూర్ఛాऽతిసారో వమథుః పిపాసా శూలం భ్రమోద్వేష్టనజృంభదాహాః | వైవర్ణ్యకంపౌ హృదయే రుజశ్చ భవంతి తస్యాం శిరసశ్చ భేదః ||18|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
मूर्छाऽतिसारो वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||१८|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (19-20) · Śloka 20
కుక్షిరానహ్యతేऽత్యర్థం ప్రతామ్యేత్ పరికూజతి | నిరుద్ధో మారుతశ్చైవ కుక్షావుపరి ధావతి ||19|| వాతవర్చోనిరోధశ్చ యస్యాత్యర్థం భవేదపి | తస్యాలసకమాచష్టే తృష్ణోద్గారౌ చ యస్య తు ||20|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्येत् परिकूजति | निरुद्धो मारुतश्चैव कुक्षावुपरि धावति ||१९|| वातवर्चोनिरोधश्च यस्यात्यर्थं भवेदपि | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारौ च यस्य तु ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNam (21) · Śloka 21
దుష్టం తు భుక్తం కఫమారుతాభ్యాం ప్రవర్తతే నోర్ధ్వమధశ్చ యస్య | విలంబికాం తాం భృశదుశ్చికిత్స్యామాచక్షతే శాస్త్రవిదః పురాణాః ||21|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||२१|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNajanyasyAmasya kAryAntaram (22) · Śloka 22
యత్రస్థమామం విరుజేత్తమేవ దేశం విశేషేణ వికారజాతైః | దోషేణ యేనావతతం శరీరం తల్లక్షణైరామసముద్భవైశ్చ ||22|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं शरीरं तल्लक्षणैरामसमुद्भवैश्च ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcyalasakayorasAdhyalakShaNam (23) · Śloka 23
యః శ్యావదంతౌష్ఠనఖోऽల్పసంజ్ఞో వమ్యర్దితోऽభ్యంతరయాతనేత్రః | క్షామస్వరః సర్వవిముక్తసంధిర్యాయాన్నరః సోऽపునరాగమాయ ||23|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) |
यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञो वम्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||२३|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAhAralakShaNaM, visUcikAyA upadravAH, sAmAnyAjIrNalakShaNaM ca (24-27) · Śloka 27
ఉద్గారశుద్ధిరుత్సాహో వేగోత్సర్గో యథోచితః | లఘుతా క్షుత్పిపాసా చ జీర్ణాహారస్య లక్షణం ||24|| నిద్రానాశోऽరతిః కంపో మూత్రాఘాతో విసంజ్ఞతా | అమీ హ్యుపద్రవా ఘోరా విసూచ్యాం పంచ దారుణాః ||25|| ప్రాయేణాహారవైషమ్యాదజీర్ణం జాయతే నృణాం | తన్మూలో రోగసంఘాతస్తద్వినాశాద్వినశ్యతి ||26|| గ్లానిగౌరవవిష్టంభభ్రమమారుతమూఢతాః | విబంధో వా ప్రవృత్తిర్వా సామాన్యాజీర్ణలక్షణం ||27||
उद्गारशुद्धिरुत्साहो वेगोत्सर्गो यथोचितः | लघुता क्षुत्पिपासा च जीर्णाहारस्य लक्षणम् ||२४|| निद्रानाशोऽरतिः कम्पो मूत्राघातो विसञ्ज्ञता | अमी ह्युपद्रवा घोरा विसूच्यां पञ्च दारुणाः ||२५|| प्रायेणाहारवैषम्यादजीर्णं जायते नृणाम् | तन्मूलो रोगसङ्घातस्तद्विनाशाद्विनश्यति ||२६|| ग्लानिगौरवविष्टम्भभ्रममारुतमूढताः | विबन्धो वा प्रवृत्तिर्वा सामान्याजीर्णलक्षणम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానేऽగ్నిమాంద్యాజీర్ణవిసూచికాలసకవిలంబికానిదానం సమాప్తం ||6||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽग्निमान्द्याजीर्णविसूचिकालसकविलम्बिकानिदानं समाप्तम् ||६||
🔊 Audio coming soon