Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
অথ গ্রহণীরোগনিদানম্ | অতীসারে নিবৃত্তেঽপি মন্দাগ্নেরহিতাশিনঃ | ভূযঃ সন্দূষিতো বহ্নির্গ্রহণীমভিদূষযেত্ ||১|| (সু. উ. তং. অ. ৪০) |
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् | अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
একৈকশঃ সর্বশশ্চ দোষৈরত্যর্থমূর্ছিতৈঃ | সা দুষ্টা বহুশো ভুক্তমামমেব বিমুঞ্চতি ||২|| পক্বং বা সরুজং পূতি মুহুর্বদ্ধং মুহুর্দ্রবম্ | গ্রহণীরোগমাহুস্তমাযুর্বেদবিদো জনাঃ ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৪০) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
পূর্বরূপং তু তস্যেদং তৃষ্ণাঽঽলস্যং বলক্ষযঃ | বিদাহোঽন্নস্য পাকশ্চ চিরাত্ কাযস্য গৌরবম্ ||৪|| (চ. চি. অ. ১৫) |
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः | विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
কটুতিক্তকষাযাতিরূক্ষসন্দুষ্টভোজনঃ | প্রমিতানশনাত্যধ্ববেগনিগ্রহমৈথুনৈঃ ||৫|| মারুতঃ কুপিতো বহ্নিং সঞ্ছাদ্য কুরুতে গদান্ | তস্যান্নং পচ্যতে দুঃখং শুক্তপাকং খরাঙ্গতা ||৬|| কণ্ঠাস্যশোষোঽক্ষুত্তৃষ্ণা তিমিরং কর্ণযোঃ স্বনঃ | পার্শ্বোরুবঙ্ক্ষণগ্রীবারুগভীক্ষ্ণং বিসূচিকা ||৭|| হৃত্পীডাকার্শ্যদৌর্বল্যং বৈরস্যং পরিকর্তিকা | গৃদ্ধিঃ সর্বরসানাং চ মনসঃ সদনং তথা ||৮|| জীর্ণে জীর্যতি চাধ্মানং ভুক্তে স্বাস্থ্যমুপৈতি চ | স বাতগুল্মহৃদ্রোগপ্লীহাশঙ্কী চ মানবঃ ||৯|| চিরাদ্দুঃখং দ্রবং শুষ্কং তন্বামং শব্দফেনবত্ | পুনঃ পুনঃ সৃজেদ্বর্চঃ কাসশ্বাসার্দিতোঽনিলাত্ ||১০|| (চ. চি. অ. ১৫) |
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः | प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५|| मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६|| कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः | पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७|| हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका | गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च | स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९|| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् | पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
কট্বজীর্ণবিদাহ্যম্লক্ষারাদ্যৈঃ পিত্তমুল্বণম্ | আপ্লাবযদ্ধন্ত্যনলং জলং তপ্তমিবানলম্ ||১১|| সোঽজীর্ণং নীলপীতাভং পীতাভঃ সার্যতে দ্রবম্ | পূত্যম্লোদ্গারহৃত্কণ্ঠদাহারুচিতৃডর্দিতঃ ||১২|| (চ. চি. অ. ১৫) |
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् | आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् | पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
গুর্বতিস্নিগ্ধশীতাদিভোজনদতিভোজনত্ | ভুক্তমাত্রস্য চ স্বপ্নাদ্ধন্ত্যগ্নিং কুপিতঃ কফঃ ||১৩|| তস্যান্নং পচ্যতে দুঃখং হৃল্লাসচ্ছর্দ্যরোচকাঃ | আস্যোপদেহমাধুর্যং কাসষ্ঠীবনপীনসাঃ ||১৪|| হৃদযং মন্যতে স্ত্যানমুদরং স্তিমিতং গুরুঃ | দুষ্টো মধুর উদ্গারঃ সদনং স্ত্রীষ্বহর্ষণম্ ||১৫|| ভিন্নামশ্লেষ্মসংসৃষ্টগুরুবর্চঃপ্রবর্তনম্ | অকৃশস্যাপি দৌর্বল্যমালস্যং চ কফাত্মকে ||১৬|| (চ. চি. অ. ১৫) |
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् | भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः | आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः | दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् | अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
পৃথগ্বাতাদিনির্দিষ্টহেতুলিঙ্গসমাগমে | ত্রিদোষং নির্দিশেদেবং, তেষাং বক্ষ্যামি ভেষজম্ ||১৭|| (চ. চি. অ. ১৫) | (অন্ত্রকূজনমালস্যং দৌর্বল্যং সদনং তথা | দ্রবং শীতং ঘনং স্নিগ্ধং সকটীবেদনং শকৃত্ |১| আমং বহু সপৈচ্ছিল্যং সশব্দং মন্দবেদনম্ | পক্ষান্মাসাদ্দশাহাদ্বা নিত্যং বাঽপ্যথ মুঞ্চতি ||২|| দিবা প্রকোপো ভবতি রাত্রৌ শান্তিং ব্রজেচ্চ সা | দুর্বিজ্ঞেযা দুশ্চিকিত্স্যা চিরকালানুবন্ধিনী ||৩|| সা ভবেদামবাতেন সঙ্গ্রহগ্রহণী মতা | স্বপতঃ পার্শ্বযোঃ শূলং গলজ্জলঘটীধ্বনিঃ | তং বদন্তি ঘটীযন্ত্রমসাধ্যং গ্রহণীগদম্) ||৪||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे | त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७|| (च. चि. अ. १५) | (अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा | द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१| आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् | पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२|| दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा | दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३|| सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता | स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः | तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
দোষং সামং নিরামং চ বিদ্যাদত্রাতিসারবত্ ||১৮|| লিঙ্গৈরসাধ্যো গ্রহণীবিকারো যৈস্তৈরতীসারগদো ন সিধ্যেত্ | বৃদ্ধস্য নূনং গ্রহণীবিকারো হত্বা তনূং নৈব নিবর্ততে চ ||১৯|| (বালকে গ্রহণী সাধ্যা যূনি কৃচ্ছ্রা সমীরিতা | বৃদ্ধে ত্বসাধ্যা বিজ্ঞেযা মতং ধন্বন্তরেরিদম্) ||১||
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८|| लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् | वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९|| (बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता | वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে গ্রহণীরোগনিদানং সমাপ্তম্ ||৪||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
🔊 Audio coming soon