Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
અથ ગ્રહણીરોગનિદાનમ્ | અતીસારે નિવૃત્તેઽપિ મન્દાગ્નેરહિતાશિનઃ | ભૂયઃ સન્દૂષિતો વહ્નિર્ગ્રહણીમભિદૂષયેત્ ||૧|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૦) |
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् | अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
એકૈકશઃ સર્વશશ્ચ દોષૈરત્યર્થમૂર્છિતૈઃ | સા દુષ્ટા બહુશો ભુક્તમામમેવ વિમુઞ્ચતિ ||૨|| પક્વં વા સરુજં પૂતિ મુહુર્બદ્ધં મુહુર્દ્રવમ્ | ગ્રહણીરોગમાહુસ્તમાયુર્વેદવિદો જનાઃ ||૩|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૪૦) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
પૂર્વરૂપં તુ તસ્યેદં તૃષ્ણાઽઽલસ્યં બલક્ષયઃ | વિદાહોઽન્નસ્ય પાકશ્ચ ચિરાત્ કાયસ્ય ગૌરવમ્ ||૪|| (ચ. ચિ. અ. ૧૫) |
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः | विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
કટુતિક્તકષાયાતિરૂક્ષસન્દુષ્ટભોજનઃ | પ્રમિતાનશનાત્યધ્વવેગનિગ્રહમૈથુનૈઃ ||૫|| મારુતઃ કુપિતો વહ્નિં સઞ્છાદ્ય કુરુતે ગદાન્ | તસ્યાન્નં પચ્યતે દુઃખં શુક્તપાકં ખરાઙ્ગતા ||૬|| કણ્ઠાસ્યશોષોઽક્ષુત્તૃષ્ણા તિમિરં કર્ણયોઃ સ્વનઃ | પાર્શ્વોરુવઙ્ક્ષણગ્રીવારુગભીક્ષ્ણં વિસૂચિકા ||૭|| હૃત્પીડાકાર્શ્યદૌર્બલ્યં વૈરસ્યં પરિકર્તિકા | ગૃદ્ધિઃ સર્વરસાનાં ચ મનસઃ સદનં તથા ||૮|| જીર્ણે જીર્યતિ ચાધ્માનં ભુક્તે સ્વાસ્થ્યમુપૈતિ ચ | સ વાતગુલ્મહૃદ્રોગપ્લીહાશઙ્કી ચ માનવઃ ||૯|| ચિરાદ્દુઃખં દ્રવં શુષ્કં તન્વામં શબ્દફેનવત્ | પુનઃ પુનઃ સૃજેદ્વર્ચઃ કાસશ્વાસાર્દિતોઽનિલાત્ ||૧૦|| (ચ. ચિ. અ. ૧૫) |
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः | प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५|| मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६|| कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः | पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७|| हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका | गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च | स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९|| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् | पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
કટ્વજીર્ણવિદાહ્યમ્લક્ષારાદ્યૈઃ પિત્તમુલ્બણમ્ | આપ્લાવયદ્ધન્ત્યનલં જલં તપ્તમિવાનલમ્ ||૧૧|| સોઽજીર્ણં નીલપીતાભં પીતાભઃ સાર્યતે દ્રવમ્ | પૂત્યમ્લોદ્ગારહૃત્કણ્ઠદાહારુચિતૃડર્દિતઃ ||૧૨|| (ચ. ચિ. અ. ૧૫) |
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् | आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् | पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
ગુર્વતિસ્નિગ્ધશીતાદિભોજનદતિભોજનત્ | ભુક્તમાત્રસ્ય ચ સ્વપ્નાદ્ધન્ત્યગ્નિં કુપિતઃ કફઃ ||૧૩|| તસ્યાન્નં પચ્યતે દુઃખં હૃલ્લાસચ્છર્દ્યરોચકાઃ | આસ્યોપદેહમાધુર્યં કાસષ્ઠીવનપીનસાઃ ||૧૪|| હૃદયં મન્યતે સ્ત્યાનમુદરં સ્તિમિતં ગુરુઃ | દુષ્ટો મધુર ઉદ્ગારઃ સદનં સ્ત્રીષ્વહર્ષણમ્ ||૧૫|| ભિન્નામશ્લેષ્મસંસૃષ્ટગુરુવર્ચઃપ્રવર્તનમ્ | અકૃશસ્યાપિ દૌર્બલ્યમાલસ્યં ચ કફાત્મકે ||૧૬|| (ચ. ચિ. અ. ૧૫) |
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् | भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः | आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः | दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् | अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
પૃથગ્વાતાદિનિર્દિષ્ટહેતુલિઙ્ગસમાગમે | ત્રિદોષં નિર્દિશેદેવં, તેષાં વક્ષ્યામિ ભેષજમ્ ||૧૭|| (ચ. ચિ. અ. ૧૫) | (અન્ત્રકૂજનમાલસ્યં દૌર્બલ્યં સદનં તથા | દ્રવં શીતં ઘનં સ્નિગ્ધં સકટીવેદનં શકૃત્ |૧| આમં બહુ સપૈચ્છિલ્યં સશબ્દં મન્દવેદનમ્ | પક્ષાન્માસાદ્દશાહાદ્વા નિત્યં વાઽપ્યથ મુઞ્ચતિ ||૨|| દિવા પ્રકોપો ભવતિ રાત્રૌ શાન્તિં વ્રજેચ્ચ સા | દુર્વિજ્ઞેયા દુશ્ચિકિત્સ્યા ચિરકાલાનુબન્ધિની ||૩|| સા ભવેદામવાતેન સઙ્ગ્રહગ્રહણી મતા | સ્વપતઃ પાર્શ્વયોઃ શૂલં ગલજ્જલઘટીધ્વનિઃ | તં વદન્તિ ઘટીયન્ત્રમસાધ્યં ગ્રહણીગદમ્) ||૪||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे | त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७|| (च. चि. अ. १५) | (अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा | द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१| आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् | पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२|| दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा | दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३|| सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता | स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः | तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
દોષં સામં નિરામં ચ વિદ્યાદત્રાતિસારવત્ ||૧૮|| લિઙ્ગૈરસાધ્યો ગ્રહણીવિકારો યૈસ્તૈરતીસારગદો ન સિધ્યેત્ | વૃદ્ધસ્ય નૂનં ગ્રહણીવિકારો હત્વા તનૂં નૈવ નિવર્તતે ચ ||૧૯|| (બાલકે ગ્રહણી સાધ્યા યૂનિ કૃચ્છ્રા સમીરિતા | વૃદ્ધે ત્વસાધ્યા વિજ્ઞેયા મતં ધન્વન્તરેરિદમ્) ||૧||
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८|| लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् | वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९|| (बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता | वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને ગ્રહણીરોગનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૪||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
🔊 Audio coming soon