Adhikarana atisAranidAnam (1-3) · Śloka 3
അഥാതീസാരനിദാനമ് |
ഗുര്വതിസ്നിഗ്ധരൂക്ഷോഷ്ണദ്രവസ്ഥൂലാതിശീതലൈഃ |
വിരുദ്ധാധ്യശനാജീര്ണൈര്വിഷമൈശ്ചാപി ഭോജനൈഃ ||൧||
സ്നേഹാദ്യൈരതിയുക്തൈശ്ച മിഥ്യായുക്തൈര്വിഷൈര്ഭയൈഃ |
ശോകാദ്ദുഷ്ടാമ്ബുമദ്യാതിപാനൈഃ സാത്മ്യര്തുപര്യയൈഃ ||൨||
ജലാഭിരമണൈര്വേഗവിഘാതൈഃ ക്രിമിദോഷതഃ |
നൃണാം ഭവത്യതീസാരോ ലക്ഷ്ണം തസ്യ വക്ഷ്യതേ ||൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
अथातीसारनिदानम् |
गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्रवस्थूलातिशीतलैः |
विरुद्धाध्यशनाजीर्णैर्विषमैश्चापि भोजनैः ||१||
स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषैर्भयैः |
शोकाद्दुष्टाम्बुमद्यातिपानैः सात्म्यर्तुपर्ययैः ||२||
जलाभिरमणैर्वेगविघातैः क्रिमिदोषतः |
नृणां भवत्यतीसारो लक्ष्णं तस्य वक्ष्यते ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArasamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4
സംശമ്യാപാന്ധാതുരഗ്നിം പ്രവൃദ്ധഃ ശകൃന്മിശ്രോ വായുനാऽധഃ പ്രണുന്നഃ |
സരത്യതീവാതിസാരം തമാഹുര്വ്യാധിം ഘോരം ഷഡ്വിധം തം വദന്തി |
ഏകൈകശഃ സര്വശശ്ചാപി ദോഷൈഃ ശോകേനാന്യഃ ഷഷ്ഠ ആമേന ചോക്തഃ ||൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
संशम्यापान्धातुरग्निं प्रवृद्धः शकृन्मिश्रो वायुनाऽधः प्रणुन्नः |
सरत्यतीवातिसारं तमाहुर्व्याधिं घोरं षड्विधं तं वदन्ति |
एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यः षष्ठ आमेन चोक्तः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArapUrvarUpam (5) · Śloka 5
ഹൃന്നാഭിപായൂദരകുക്ഷിതോദഗാത്രാവസാദാനിലസന്നിരോധാഃ |
വിട്സങ്ഗ ആധ്മാനമഥാവിപാകാ ഭവിഷ്യതസ്തസ്യ പുരഃസരാണി ||൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
हृन्नाभिपायूदरकुक्षितोदगात्रावसादानिलसन्निरोधाः |
विट्सङ्ग आध्मानमथाविपाका भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana vAtAtisAralakShaNam (6) · Śloka 6
അരുണം ഫേനിലം രൂക്ഷമല്പമല്പം മുഹുര്മുഹുഃ |
ശകൃദാമം സരുക്ശബ്ദം മാരുതേനാതിസാര്യതേ ||൬||
View original
अरुणं फेनिलं रूक्षमल्पमल्पं मुहुर्मुहुः |
शकृदामं सरुक्शब्दं मारुतेनातिसार्यते ||६||
Adhikarana pittAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
പിത്താത് പീതം നീലമാലോഹിതം വാ തൃഷ്ണാമൂര്ഛാദാഹപാകോപപന്നമ് |൭|
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
पित्तात् पीतं नीलमालोहितं वा तृष्णामूर्छादाहपाकोपपन्नम् |७|
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana shleShmAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
ശുക്ലം സാന്ദ്രം ശ്ലേഷ്മണാ ശ്ലേഷ്മയുക്തം വിസ്രം ശീതം ഹൃഷ്ടരോമാ മനുഷ്യഃ ||൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
शुक्लं सान्द्रं श्लेष्मणा श्लेष्मयुक्तं विस्रं शीतं हृष्टरोमा मनुष्यः ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana tridoShajAtisAralakShaNam (8) · Śloka 8
വരാഹസ്നേഹമാംസാമ്ബുസദൃശം സര്വരൂപിണമ് |
കൃച്ഛ്രസാധ്യമതീസാരം വിദ്യാദ്ദോഷത്രയോദ്ഭവമ് ||൮||
View original
वराहस्नेहमांसाम्बुसदृशं सर्वरूपिणम् |
कृच्छ्रसाध्यमतीसारं विद्याद्दोषत्रयोद्भवम् ||८||
Adhikarana shokAtisAralakShaNam (9-10) · Śloka 10
തൈസ്തൈര്ഭാവൈഃ ശോചതോऽല്പാശനസ്യ ബാഷ്പോഷ്മാ വൈ വഹ്നിമാവിശ്യ ജന്തോഃ |
കോഷ്ഠം ഗത്വാ ക്ഷോഭയേത്തസ്യ രക്തം തച്ചാധസ്താത് കാകണന്തീപ്രകാശമ് ||൯||
നിര്ഗച്ഛേദ്വൈ വിഡ്വിമിശ്രം ഹ്യവിഡ്വാ നിര്ഗന്ധം വാ ഗന്ധവദ്വാऽതിസാരഃ |
ശോകോത്പന്നോ ദുശ്ചികിത്സ്യോऽതിമാത്രം രോഗോ വൈദ്യൈഃ കഷ്ട ഏഷ പ്രദിഷ്ടഃ ||൧൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पोष्मा वै वह्निमाविश्य जन्तोः |
कोष्ठं गत्वा क्षोभयेत्तस्य रक्तं तच्चाधस्तात् काकणन्तीप्रकाशम् ||९||
निर्गच्छेद्वै विड्विमिश्रं ह्यविड्वा निर्गन्धं वा गन्धवद्वाऽतिसारः |
शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana AmAtisAralakShaNam (11) · Śloka 11
അന്നാജീര്ണാത് പ്രദ്രുതാഃ ക്ഷോഭയന്തഃ കോഷ്ഠം ദോഷാ ധാതുസങ്ഘാന്മലാംശ്ച |
നാനാവര്ണം നൈകശഃ സാരയന്തി ശൂലോപേതം ഷഷ്ഠമേനം വദന്തി ||൧൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
अन्नाजीर्णात् प्रद्रुताः क्षोभयन्तः कोष्ठं दोषा धातुसङ्घान्मलांश्च |
नानावर्णं नैकशः सारयन्ति शूलोपेतं षष्ठमेनं वदन्ति ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana malasyAmalakShaNaM pakvalakShaNaM ca (12-13) · Śloka 13
സംസൃഷ്ടമേഭിര്ദോഷൈസ്തു ന്യസ്തമപ്സ്വവസീദതി |
പുരീഷം ഭൃശദുര്ഗന്ധി പിച്ഛിലം ചാമസഞ്ജ്ഞിതമ് ||൧൨||
ഏതാന്യേവ തു ലിങ്ഗാനി വിപരീതാനി യസ്യ വൈ |
ലാഘവം ച വിശേഷേണ തസ്യ പക്വം വിനിര്ദിശേത് ||൧൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
संसृष्टमेभिर्दोषैस्तु न्यस्तमप्स्ववसीदति |
पुरीषं भृशदुर्गन्धि पिच्छिलं चामसञ्ज्ञितम् ||१२||
एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य वै |
लाघवं च विशेषेण तस्य पक्वं विनिर्दिशेत् ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArasyAsAdhyalakShaNAni (14-19) · Śloka 19
പക്വജാമ്ബവസങ്കാശം യകൃത്ഖണ്ഡനിഭം തനു |
ഘൃതതൈലവസാമജ്ജവേശവാരപയോദധി ||൧൪||
മാംസധാവനതോയാഭം കൃഷ്ണം നീലാരുണപ്രഭമ് |
മേചകം സ്നിഗ്ധകര്ബൂരം ചന്ദ്രകോപഗതം ഘനമ് ||൧൫||
കുണപം മസ്തുലുങ്ഗാഭം സുഗന്ധി കുഥിതം ബഹു |
തൃഷ്ണാദാഹതമഃശ്വാസഹിക്കാപാര്ശ്വാസ്ഥിശൂലിനമ് ||൧൬||
സമ്മൂര്ഛാരതിസമ്മോഹയുക്തം പക്വവലീഗുദമ് |
പ്രലാപയുക്തം ച ഭിഷഗ്വര്ജയേദതിസാരിണമ് ||൧൭||
അസംവൃതഗുദം ക്ഷീണം ദൂരാധ്മാതമുപദ്രുതമ് |
ഗുദേ പക്വേ ഗതോഷ്മാണമതിസാരകിണം ത്യജേത് ||൧൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
ശ്വാസശൂലപിപാസാര്തം ക്ഷീണം ജ്വരനിപീഡിതമ് |
വിശേഷേണ നരം വൃദ്ധമതീസാരോ വിനാശയേത് ||൧൯||
(സു. സൂ. അ. ൩൩) |
( ശോഥം ശൂലം ജ്വരം തൃഷ്ണാം കാസം ശ്വാസമരോചകമ് |
ഛര്ദിം മൂര്ഛാം ച ഹിക്കാം ച ദൃഷ്ടാവാതീസാരിണം ത്യജേത്) |
View original
पक्वजाम्बवसङ्काशं यकृत्खण्डनिभं तनु |
घृततैलवसामज्जवेशवारपयोदधि ||१४||
मांसधावनतोयाभं कृष्णं नीलारुणप्रभम् |
मेचकं स्निग्धकर्बूरं चन्द्रकोपगतं घनम् ||१५||
कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धि कुथितं बहु |
तृष्णादाहतमःश्वासहिक्कापार्श्वास्थिशूलिनम् ||१६||
सम्मूर्छारतिसम्मोहयुक्तं पक्ववलीगुदम् |
प्रलापयुक्तं च भिषग्वर्जयेदतिसारिणम् ||१७||
असंवृतगुदं क्षीणं दूराध्मातमुपद्रुतम् |
गुदे पक्वे गतोष्माणमतिसारकिणं त्यजेत् ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् |
विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत् ||१९||
(सु. सू. अ. ३३) |
( शोथं शूलं ज्वरं तृष्णां कासं श्वासमरोचकम् |
छर्दिं मूर्छां च हिक्कां च दृष्टावातीसारिणं त्यजेत्) |
Adhikarana raktAtisAralakShaNam (20) · Śloka 20
പിത്തകൃന്തി യദാऽത്യര്ഥം ദ്രവ്യാണ്യശ്നാതി പൈത്തികേ |
തദോപജായതേऽഭീക്ഷ്ണം രക്താതീസാര ഉല്ബണഃ ||൨൦||
View original
पित्तकृन्ति यदाऽत्यर्थं द्रव्याण्यश्नाति पैत्तिके |
तदोपजायतेऽभीक्ष्णं रक्तातीसार उल्बणः ||२०||
Adhikarana pravAhikAsamprAptiH (21) · Śloka 21
വായുഃ പ്രവൃദ്ധോ നിചിതം ബലാസം നുദത്യധസ്താദഹിതാശനസ്യ |
പ്രവാഹതോऽല്പം ബഹുശോ മലാക്തം പ്രവാഹികാം താം പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ ||൨൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य |
प्रवाहतोऽल्पं बहुशो मलाक्तं प्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana vAtajAdibhedena pravAhikAlakShaNAni (22) · Śloka 22
പ്രവാഹികാ വാതകൃതാ സശൂലാ പിത്താത് സദാഹാ സകഫാ കഫാച്ച |
സശോണിതാ ശോണിതസമ്ഭവാ ച താഃ സ്നേഹരൂക്ഷപ്രഭവാ മതാസ്തു |
താസാമതീസാരവദാദിശേച്ച ലിങ്ഗം ക്രമം ചാമവിപക്വതാം ച ||൨൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात् सदाहा सकफा कफाच्च |
सशोणिता शोणितसम्भवा च ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु |
तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana nivRuttAtisAralakShaNam (23) · Śloka 1
യസ്യോച്ചാരം വിനാ മൂത്രം സമ്യഗ്വായുശ്ച ഗച്ഛതി |
ദീപ്താഗ്നേര്ലഘുകോഷ്ഠസ്യ സ്ഥിതസ്തസ്യോദരാമയഃ ||൨൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
(ജ്വരാതീസാരയോരുക്തം നിദാനം യത് പൃഥക് പൃഥക് |
തത്സ്യാജ്ജ്വരാതിസാരസ്യ തേന നാത്രോദിതം പുനഃ) ||൧||
View original
यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति |
दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
(ज्वरातीसारयोरुक्तं निदानं यत् पृथक् पृथक् |
तत्स्याज्ज्वरातिसारस्य तेन नात्रोदितं पुनः) ||१||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേऽതീസാരനിദാനം സമാപ്തമ് ||൩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽतीसारनिदानं समाप्तम् ||३||