Adhikarana mukharoganidAnam (1) · Śloka 1
atha mukharōganidānam | ānūpapiśitakṣīradadhimatsyātisēvanāt | mukhamadhyē gadān kuryuḥ kruddhā dōṣāḥ kaphōttarāḥ ||1||
अथ मुखरोगनिदानम् | आनूपपिशितक्षीरदधिमत्स्यातिसेवनात् | मुखमध्ये गदान् कुर्युः क्रुद्धा दोषाः कफोत्तराः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajauShTharogalakShaNam (2) · Śloka 2
karkaśau paruṣau stabdhau samprāptānilavēdanau | dālyētē paripāṭyatē ōṣṭhau mārutakōpataḥ ||2|| (su. ni. a. 16) |
कर्कशौ परुषौ स्तब्धौ सम्प्राप्तानिलवेदनौ | दाल्येते परिपाट्यते ओष्ठौ मारुतकोपतः ||२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajauShTharogalakShaNam (3) · Śloka 3
cīyētē piḍakābhiśca sarujābhiḥ samantataḥ | sadāhapākapiḍakau pītābhāsau ca pittataḥ ||3|| (su. ni. a. 16) |
चीयेते पिडकाभिश्च सरुजाभिः समन्ततः | सदाहपाकपिडकौ पीताभासौ च पित्ततः ||३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajauShTharogalakShaNam (4) · Śloka 4
savarṇābhiśca cīyētē piḍakābhiravēdanau | bhavatastu kaphādōṣṭhau picchilau śītalau gurū ||4|| (su. ni. a. 16) |
सवर्णाभिश्च चीयेते पिडकाभिरवेदनौ | भवतस्तु कफादोष्ठौ पिच्छिलौ शीतलौ गुरू ||४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajauShTharogalakShaNam (5) · Śloka 5
sakr̥tkr̥ṣṇau sakr̥tpītau sakr̥cchvētau tathaiva ca | sannipātēna vijñēyāvanēkapiḍakācitau ||5|| (su. ni. a. 16) |
सकृत्कृष्णौ सकृत्पीतौ सकृच्छ्वेतौ तथैव च | सन्निपातेन विज्ञेयावनेकपिडकाचितौ ||५|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajauShTharogalakShaNam (6) · Śloka 6
kharjūraphalavarṇābhiḥ piḍakābhirnipīḍitau | raktōpasr̥ṣṭau rudhiraṁ sravataḥ śōṇitaprabhau ||6|| (su. ni. a. 16) |
खर्जूरफलवर्णाभिः पिडकाभिर्निपीडितौ | रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ ||६|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsajauShTharogalakShaNam (7) · Śloka 7
gurū sthūlau māṁsaduṣṭau māṁsapiṇḍavadudgatau | jantavaścātra mūrchanti narasyōbhayatō mukhāt ||7|| (su. ni. a. 16) |
गुरू स्थूलौ मांसदुष्टौ मांसपिण्डवदुद्गतौ | जन्तवश्चात्र मूर्छन्ति नरस्योभयतो मुखात् ||७|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojauShTharogalakShaNam (8) · Śloka 9
sarpirmaṇḍapratīkāśau mēdasā kaṇḍurau gurū | acchaṁ sphaṭikasaṅkāśamāsrāvaṁ sravatō bhr̥śam ||8|| (su. ni. a. 16) | tayōrvraṇō na saṁrōhēnmr̥dutvaṁ ca na gacchati |9|
सर्पिर्मण्डप्रतीकाशौ मेदसा कण्डुरौ गुरू | अच्छं स्फटिकसङ्काशमास्रावं स्रवतो भृशम् ||८|| (सु. नि. अ. १६) | तयोर्व्रणो न संरोहेन्मृदुत्वं च न गच्छति |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajauShTharogalakShaNam (9) · Śloka 10
kṣatajābhau vidīryētē pāṭyētē cābhighātataḥ ||9|| grathitau ca tathā syātāmōṣṭhau kaṇḍūsamanvitau |10| (su. ni. a. 16) |
क्षतजाभौ विदीर्येते पाट्येते चाभिघाततः ||९|| ग्रथितौ च तथा स्यातामोष्ठौ कण्डूसमन्वितौ |१०| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdalakShaNam (10-11) · Śloka 11
śōṇitaṁ dantavēṣṭēbhyō yasyākasmāt pravartatē | durgandhīni sakr̥ṣṇāni praklēdīni mr̥dūni ca ||10|| dantamāṁsāni śīryantē pacanti ca parasparam | śītādō nāma sa vyādhiḥ kaphaśōṇitasambhavaḥ ||11|| (su. ni. a. 16) |
शोणितं दन्तवेष्टेभ्यो यस्याकस्मात् प्रवर्तते | दुर्गन्धीनि सकृष्णानि प्रक्लेदीनि मृदूनि च ||१०|| दन्तमांसानि शीर्यन्ते पचन्ति च परस्परम् | शीतादो नाम स व्याधिः कफशोणितसम्भवः ||११|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTalakShaNam (12) · Śloka 12
dantayōstriṣu vā yasya śvayathurjāyatē mahān | dantapuppuṭakō nāma sa vyādhiḥ kapharaktajaḥ ||12|| (su. ni. a. 16) |
दन्तयोस्त्रिषु वा यस्य श्वयथुर्जायते महान् | दन्तपुप्पुटको नाम स व्याधिः कफरक्तजः ||१२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaveShTalakShaNam (13) · Śloka 13
sravanti pūyarudhiraṁ calā dantā bhavanti ca | dantavēṣṭaḥ sa vijñēyō duṣṭaśōṇitasambhavaḥ ||13|| (su. ni. a. 16) |
स्रवन्ति पूयरुधिरं चला दन्ता भवन्ति च | दन्तवेष्टः स विज्ञेयो दुष्टशोणितसम्भवः ||१३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shauShiralakShaNam (14) · Śloka 14
śvayathurdantamūlēṣu rujāvān kapharaktajaḥ | lālāsrāvī sa vijñēyaḥ śauṣirō nāma nāmataḥ ||14|| (su. ni. a. 16) |
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् कफरक्तजः | लालास्रावी स विज्ञेयः शौषिरो नाम नामतः ||१४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshauShiralakShaNam (15) · Śloka 15
dantāścalanti vēṣṭēbhyastālu cāpyavadīryatē | yasmin sa sarvajō vyādhirmahāśauṣirasañjñitaḥ ||15|| (su. ni. a. 16) |
दन्ताश्चलन्ति वेष्टेभ्यस्तालु चाप्यवदीर्यते | यस्मिन् स सर्वजो व्याधिर्महाशौषिरसञ्ज्ञितः ||१५|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paridaralakShaNam (16) · Śloka 16
dantamāṁsāni śīryantē yasmin ṣṭhīvati cāpyasr̥k | pittāsr̥kkaphajō vyādhirjñēyaḥ paridarō hi saḥ ||16|| (su. ni. a. 16) |
दन्तमांसानि शीर्यन्ते यस्मिन् ष्ठीवति चाप्यसृक् | पित्तासृक्कफजो व्याधिर्ज्ञेयः परिदरो हि सः ||१६|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushalakShaNam (17) · Śloka 17
vēṣṭēṣu dāhaḥ pākaśca tābhyāṁ dantāścalanti ca | yasmin sōpakuśō nāma pittaraktakr̥tō gadaḥ ||17|| (su. ni. a. 16) |
वेष्टेषु दाहः पाकश्च ताभ्यां दन्ताश्चलन्ति च | यस्मिन् सोपकुशो नाम पित्तरक्तकृतो गदः ||१७|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidarbhalakShaNam (18) · Śloka 18
ghr̥ṣṭēṣu dantamāṁsēṣu saṁrambhō jāyatē mahān | calā bhavanti dantāśca sa vaidarbhō'bhighātajaḥ ||18|| (su. ni. a. 16) |
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान् | चला भवन्ति दन्ताश्च स वैदर्भोऽभिघातजः ||१८|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalivardhanalakShaNam (19) · Śloka 19
mārutēnādhikō dantō jāyatē tīvravēdanaḥ | khalivardhanasañjñō'sau jātē ruk ca praśāmyati ||19|| (su. ni. a. 16) |
मारुतेनाधिको दन्तो जायते तीव्रवेदनः | खलिवर्धनसञ्ज्ञोऽसौ जाते रुक् च प्रशाम्यति ||१९|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karAlalakShaNam (20) · Śloka 20
śanaiḥ śanaiḥ prakurutē vāyurdantasamāśritaḥ | karālān vikaṭān dantān karālō na sa sidhyati ||20||
शनैः शनैः प्रकुरुते वायुर्दन्तसमाश्रितः | करालान् विकटान् दन्तान् करालो न स सिध्यति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsalakShaNam (21) · Śloka 21
hānavyē paścimē dantē mahāñchōthō mahārujaḥ | lālāsrāvī kaphakr̥tō vijñēyaḥ sō'dhimāṁsakaḥ |21| (su. ni. a. 16) |
हानव्ये पश्चिमे दन्ते महाञ्छोथो महारुजः | लालास्रावी कफकृतो विज्ञेयः सोऽधिमांसकः |२१| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADIlakShaNam (21) · Śloka 21
dantamūlagatā nāḍyaḥ pañca jñēyā yathēritāḥ ||21|| (su. ni. a. 16) |
दन्तमूलगता नाड्यः पञ्च ज्ञेया यथेरिताः ||२१|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAlanalakShaNam (22) · Śloka 22
dīryamāṇēṣviva rujā yasya dantēṣu jāyatē | dālanō nāma sa vyādhiḥ sadāgatinimittajaḥ ||22|| (su. ni. a. 16) |
दीर्यमाणेष्विव रुजा यस्य दन्तेषु जायते | दालनो नाम स व्याधिः सदागतिनिमित्तजः ||२२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimidantalakShaNam (23) · Śloka 23
kr̥ṣṇacchidraścalaḥ srāvī sasaṁrambhō mahārujaḥ | animittarujō vātādvijñēyaḥ krimidantakaḥ ||23|| (su. ni. a. 16) |
कृष्णच्छिद्रश्चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः | अनिमित्तरुजो वाताद्विज्ञेयः क्रिमिदन्तकः ||२३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~jjanakalakShaNam (24) · Śloka 24
vaktraṁ vakraṁ bhavēdyasya dantabhaṅgaśca jāyatē | kaphavātakr̥tō vyādhiḥ sa bhañjanakasañjñitaḥ ||24|| (su. ni. a. 16) |
वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्य दन्तभङ्गश्च जायते | कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसञ्ज्ञितः ||२४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShalakShaNam (25) · Śloka 25
śītarūkṣapravātāmlasparśānāmasahā dvijāḥ | pittamārutakōpēna dantaharṣaḥ sa nāmataḥ ||25||
शीतरूक्षप्रवाताम्लस्पर्शानामसहा द्विजाः | पित्तमारुतकोपेन दन्तहर्षः स नामतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantasharkarAlakShaNam (26) · Śloka 26
malō dantagatō yastu pittamārutaśōṣitaḥ | śarkarēva kharasparśā sā jñēyā dantaśarkarā ||26||
मलो दन्तगतो यस्तु पित्तमारुतशोषितः | शर्करेव खरस्पर्शा सा ज्ञेया दन्तशर्करा ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapAlikAlakShaNam (27) · Śloka 27
kapālēṣviva dīryatsu dantānāṁ saiva śarkarā | kapālikēti vijñēyā sadā dantavināśinī ||27||
कपालेष्विव दीर्यत्सु दन्तानां सैव शर्करा | कपालिकेति विज्ञेया सदा दन्तविनाशिनी ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvadantaka-dantavidradhirogalakShaNam (28-29) · Śloka 29
yō'sr̥ṅmiśrēṇa pittēna dagdhō dantastvaśēṣataḥ | śyāvatāṁ nīlatāṁ vā'pi gataḥ sa śyāvadantakaḥ ||28|| (su. ni. a. 16) | dantamāṁsē malaiḥ sāsrairbāhyāntaḥ śvayathurguruḥ | sadāharuk sravēdbhinnaḥ pūyāsraṁ dantavidradhiḥ ||29||
योऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस्त्वशेषतः | श्यावतां नीलतां वाऽपि गतः स श्यावदन्तकः ||२८|| (सु. नि. अ. १६) | दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यान्तः श्वयथुर्गुरुः | सदाहरुक् स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajajihvAroga-pittajajihvAroga-kaphajajihvArogalakShaNam (30) · Śloka 30
jihvā'nilēna sphuṭitā prasuptā bhavēcca śākacchadanaprakāśā | pittēna dahyatyupacīyatē ca dīrghaiḥ saraktairapi kaṇṭakaiśca | kaphēna gurvī bahulā citā ca māṁsōcchrayaiḥ śālmalikaṇṭakābhaiḥ ||30|| (su. ni. a. 16) |
जिह्वाऽनिलेन स्फुटिता प्रसुप्ता भवेच्च शाकच्छदनप्रकाशा | पित्तेन दह्यत्युपचीयते च दीर्घैः सरक्तैरपि कण्टकैश्च | कफेन गुर्वी बहुला चिता च मांसोच्छ्रयैः शाल्मलिकण्टकाभैः ||३०|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alAsalakShaNam (31) · Śloka 31
jihvātalē yaḥ śvayathuḥ pragāḍhaḥ sō'lāsasañjñaḥ kapharaktamūrtiḥ | jihvāṁ sa tu stambhayati pravr̥ddhō mūlē ca jihvā bhr̥śamēti pākam ||31|| (su. ni. a. 16) |
जिह्वातले यः श्वयथुः प्रगाढः सोऽलाससञ्ज्ञः कफरक्तमूर्तिः | जिह्वां स तु स्तम्भयति प्रवृद्धो मूले च जिह्वा भृशमेति पाकम् ||३१|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvikAlakShaNam (32) · Śloka 32
jihvāgrarūpaḥ śvayathurhi jihvāmunnamya jātaḥ kapharaktamūlaḥ | lālākaraḥ kaṇḍuyutaḥ sacōṣaḥ sā tūpajihvā paṭhitā bhiṣagbhiḥ ||32|| (su. ni. a. 16) |
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुर्हि जिह्वामुन्नम्य जातः कफरक्तमूलः | लालाकरः कण्डुयुतः सचोषः सा तूपजिह्वा पठिता भिषग्भिः ||३२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThashuNDIlakShaNam (33) · Śloka 33
ślēṣmāsr̥gbhyāṁ tālumūlē pravr̥ddhō dīrghaḥ śōthō dhmātabastiprakāśaḥ | tr̥ṣṇākāsaśvāsakr̥ttaṁ vadanti vyādhiṁ vaidyāḥ kaṇṭhaśuṇḍīti nāmnā ||33|| (su. ni. a. 16) |
श्लेष्मासृग्भ्यां तालुमूले प्रवृद्धो दीर्घः शोथो ध्मातबस्तिप्रकाशः | तृष्णाकासश्वासकृत्तं वदन्ति व्याधिं वैद्याः कण्ठशुण्डीति नाम्ना ||३३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuNDikerIlakShaNam (34) · Śloka 34
śōthaḥ sthūlastōdadāhaprapākī prāguktābhyāṁ tuṇḍikērī matā tu |34| (su. ni. a. 16) |
शोथः स्थूलस्तोददाहप्रपाकी प्रागुक्ताभ्यां तुण्डिकेरी मता तु |३४| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhruShalakShaNam (34) · Śloka 34
mr̥duḥ śōthō lōhitaḥ śōṇitōtthō jñēyō'dhruṣaḥ sajvarastīvraruk ca ||34|| (su. ni. a. 16) |
मृदुः शोथो लोहितः शोणितोत्थो ज्ञेयोऽध्रुषः सज्वरस्तीव्ररुक् च ||३४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacchapalakShaNam (35) · Śloka 35
kūrmōnnatō'vēdanō'śīghrajanmā rōgō jñēyaḥ kacchapaḥ ślēṣmaṇā tu |35| (su. ni. a. 16) |
कूर्मोन्नतोऽवेदनोऽशीघ्रजन्मा रोगो ज्ञेयः कच्छपः श्लेष्मणा तु |३५| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlvarbuda-mAMsasa~gghAtalakShaNam (35) · Śloka 35
padmākāraṁ tālumadhyē tu śōthaṁ vidyādraktādarbudaṁ prōktaliṅgam ||35|| duṣṭaṁ māṁsaṁ nīrujaṁ tālumadhyē kaphācchūnaṁ māṁsasaṅghātamāhuḥ | (su. ni. a. 16) |
पद्माकारं तालुमध्ये तु शोथं विद्याद्रक्तादर्बुदं प्रोक्तलिङ्गम् ||३५|| दुष्टं मांसं नीरुजं तालुमध्ये कफाच्छूनं मांससङ्घातमाहुः | (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupuppuTa-tAlushoSha-tAlupAkalakShaNam (36-37) · Śloka 37
nīruk sthāyī kōlamātraḥ kaphāt syānmēdōyuktāt puppuṭastāludēśē ||36|| śōṣō'tyarthaṁ dīryatē cāpi tāluḥ śvāsaścōgrastāluśōṣō'nilācca | pittaṁ kuryāt pākamatyarthaghōraṁ tālunyēnaṁ tālupākaṁ vadanti ||37|| (su. ni. a. 16) |
नीरुक् स्थायी कोलमात्रः कफात् स्यान्मेदोयुक्तात् पुप्पुटस्तालुदेशे ||३६|| शोषोऽत्यर्थं दीर्यते चापि तालुः श्वासश्चोग्रस्तालुशोषोऽनिलाच्च | पित्तं कुर्यात् पाकमत्यर्थघोरं तालुन्येनं तालुपाकं वदन्ति ||३७|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNIsamprAptiH (38) · Śloka 38
galē'nilaḥ pittakaphau ca mūrchitau pradūṣya māṁsaṁ ca tathaiva śōṇitam | galōpasaṁrōdhakaraistathā'ṅkurairnihantyasūn vyādhiriyaṁ hi rōhiṇī ||38|| (su. ni. a. 16) |
गलेऽनिलः पित्तकफौ च मूर्छितौ प्रदूष्य मांसं च तथैव शोणितम् | गलोपसंरोधकरैस्तथाऽङ्कुरैर्निहन्त्यसून् व्याधिरियं हि रोहिणी ||३८|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAdibhedena rohiNIlakShaNAni (39-41) · Śloka 41
jihvāsamantādbhr̥śavēdanāstu māṁsāṅkurāḥ kaṇṭhanirōdhinō yē | sā rōhiṇī vātakr̥tā pradiṣṭā vātātmakōpadravagāḍhayuktā ||39|| kṣiprōdgamā kṣipravidāhapākā tīvrajvarā pittanimittajā tu | srōtōvirōdhinyacalōdgatā ca sthirāṅkurā yā kaphasambhavā sā ||40|| gambhīrapākinyanivāryavīryā tridōṣaliṅgā tritayōtthitā ca | sphōṭaiścitā pittasamānaliṅgā sādhyā pradiṣṭā rudhirātmikā tu ||41|| (su. ni. a. 16) |
जिह्वासमन्ताद्भृशवेदनास्तु मांसाङ्कुराः कण्ठनिरोधिनो ये | सा रोहिणी वातकृता प्रदिष्टा वातात्मकोपद्रवगाढयुक्ता ||३९|| क्षिप्रोद्गमा क्षिप्रविदाहपाका तीव्रज्वरा पित्तनिमित्तजा तु | स्रोतोविरोधिन्यचलोद्गता च स्थिराङ्कुरा या कफसम्भवा सा ||४०|| गम्भीरपाकिन्यनिवार्यवीर्या त्रिदोषलिङ्गा त्रितयोत्थिता च | स्फोटैश्चिता पित्तसमानलिङ्गा साध्या प्रदिष्टा रुधिरात्मिका तु ||४१|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThashAlUkalakShaNam (42) · Śloka 42
kōlāsthimātraḥ kaphasambhavō yō granthirgalē kaṇṭakaśūkabhūtaḥ | kharaḥ sthiraḥ śastranipātasādhyastaṁ kaṇṭhaśālūkamiti bruvanti ||42|| (su. ni. a. 16) |
कोलास्थिमात्रः कफसम्भवो यो ग्रन्थिर्गले कण्टकशूकभूतः | खरः स्थिरः शस्त्रनिपातसाध्यस्तं कण्ठशालूकमिति ब्रुवन्ति ||४२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvikAlakShaNam (43) · Śloka 43
jihvāgrarūpaḥ śvayathuḥ kaphāttu jihvōpariṣṭādapi raktamiśrāt | jñēyō'dhijihvaḥ khalu rōga ēṣa vivarjayēdāgatapākamēnam ||43|| (su. ni. a. 16) |
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुः कफात्तु जिह्वोपरिष्टादपि रक्तमिश्रात् | ज्ञेयोऽधिजिह्वः खलु रोग एष विवर्जयेदागतपाकमेनम् ||४३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valayalakShaNam (44) · Śloka 44
balāśa ēvāyatamunnataṁ ca śōthaṁ karōtyannagatiṁ nivārya | taṁ sarvathaivāprativāryavīryaṁ vivarjanīyaṁ valayaṁ vadanti ||44|| (su. ni. a. 16) |
बलाश एवायतमुन्नतं च शोथं करोत्यन्नगतिं निवार्य | तं सर्वथैवाप्रतिवार्यवीर्यं विवर्जनीयं वलयं वदन्ति ||४४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAsalakShaNam (45) · Śloka 45
galē tu śōthaṁ kurutaḥ pravr̥ddhau ślēṣmānilau śvāsarujōpapannam | marmacchidaṁ dustaramēnamāhurbalāśasañjñaṁ nipuṇā vikāram ||45|| (su. ni. a. 16) |
गले तु शोथं कुरुतः प्रवृद्धौ श्लेष्मानिलौ श्वासरुजोपपन्नम् | मर्मच्छिदं दुस्तरमेनमाहुर्बलाशसञ्ज्ञं निपुणा विकारम् ||४५|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekavRundalakShaNam (46) · Śloka 46
vr̥ttōnnatō'ntaḥ śvayathuḥ sadāhaḥ sakaṇḍurō'pākyamr̥durguruśca | nāmnaikavr̥ndaḥ parikīrtitō'sau vyādhirbalāśakṣatajaprasūtaḥ ||46|| (su. ni. a. 16) |
वृत्तोन्नतोऽन्तः श्वयथुः सदाहः सकण्डुरोऽपाक्यमृदुर्गुरुश्च | नाम्नैकवृन्दः परिकीर्तितोऽसौ व्याधिर्बलाशक्षतजप्रसूतः ||४६|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRundalakShaNam (47) · Śloka 47
samunnataṁ vr̥ttamamandadāhaṁ tīvrajvaraṁ vr̥ndamudāharanti | taccāpi pittakṣatajaprakōpājjñēyaṁ satōdaṁ pavanātmakaṁ tu ||47|| (su. ni. a. 16) |
समुन्नतं वृत्तममन्ददाहं तीव्रज्वरं वृन्दमुदाहरन्ति | तच्चापि पित्तक्षतजप्रकोपाज्ज्ञेयं सतोदं पवनात्मकं तु ||४७|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataghnIlakShaNam (48) · Śloka 48
vartirghanā kaṇṭhanirōdhinī yā citā'timātraṁ piśitaprarōhaiḥ | anēkaruk prāṇaharī tridōṣājjñēyā śataghnī ca śataghnirūpā ||48|| (su. ni. a. 16) |
वर्तिर्घना कण्ठनिरोधिनी या चिताऽतिमात्रं पिशितप्ररोहैः | अनेकरुक् प्राणहरी त्रिदोषाज्ज्ञेया शतघ्नी च शतघ्निरूपा ||४८|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galAyulakShaNam (49) · Śloka 49
granthirgalē tvāmalakāsthimātraḥ sthirō'tirugyaḥ kapharaktamūrtiḥ | saṁlakṣyatē saktamivāśanaṁ ca sa śastrasādhyastu galāyusañjñaḥ ||49|| (su. ni. a. 16) |
ग्रन्थिर्गले त्वामलकास्थिमात्रः स्थिरोऽतिरुग्यः कफरक्तमूर्तिः | संलक्ष्यते सक्तमिवाशनं च स शस्त्रसाध्यस्तु गलायुसञ्ज्ञः ||४९|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhilakShaNam (50) · Śloka 50
sarvaṁ galaṁ vyāpya samutthitō yaḥ śōthō rujaḥ santi ca yatra sarvāḥ | sa sarvadōṣairgalavidradhistu tasyaiva tulyaḥ khalu sarvajasya ||50|| (su. ni. a. 16) |
सर्वं गलं व्याप्य समुत्थितो यः शोथो रुजः सन्ति च यत्र सर्वाः | स सर्वदोषैर्गलविद्रधिस्तु तस्यैव तुल्यः खलु सर्वजस्य ||५०|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaughalakShaNam (51) · Śloka 51
śōthō mahānannajalāvarōdhī tīvrajvarō vāyugatērnihantā | kaphēna jātō rudhirānvitēna galē galaughaḥ parikīrtyatē tu ||51|| (su. ni. a. 16) |
शोथो महानन्नजलावरोधी तीव्रज्वरो वायुगतेर्निहन्ता | कफेन जातो रुधिरान्वितेन गले गलौघः परिकीर्त्यते तु ||५१|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svaraghnalakShaNam (52) · Śloka 52
yastāmyamānaḥ śvasiti prasaktaṁ bhinnasvaraḥ śuṣkavimuktakaṇṭhaḥ | kaphōpadigdhēṣvanilāyanēṣu jñēyaḥ sa rōgaḥ śvasanāt svaraghnaḥ ||52|| (su. ni. a. 16) |
यस्ताम्यमानः श्वसिति प्रसक्तं भिन्नस्वरः शुष्कविमुक्तकण्ठः | कफोपदिग्धेष्वनिलायनेषु ज्ञेयः स रोगः श्वसनात् स्वरघ्नः ||५२|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsatAnalakShaNam (53) · Śloka 53
pratānavān yaḥ śvayathuḥ sukaṣṭō galōparōdhaṁ kurutē kramēṇa | sa māṁsatānaḥ kathitō'valambī prāṇapraṇut sarvakr̥tō vikāraḥ ||53|| (su. ni. a. 16) |
प्रतानवान् यः श्वयथुः सुकष्टो गलोपरोधं कुरुते क्रमेण | स मांसतानः कथितोऽवलम्बी प्राणप्रणुत् सर्वकृतो विकारः ||५३|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArIlakShaNam (54) · Śloka 54
sadāhatōdaṁ śvayathuṁ sutāmramantargalē pūtiviśīrṇamāṁsam | pittēna vidyādvadanē vidārīṁ pārśvē viśēṣāt sa tu yēna śētē ||54|| (su. ni. a. 16) |
सदाहतोदं श्वयथुं सुताम्रमन्तर्गले पूतिविशीर्णमांसम् | पित्तेन विद्याद्वदने विदारीं पार्श्वे विशेषात् स तु येन शेते ||५४|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasarvasara(mukhapAka)-pittajasarvasara(mukhapAka)– kaphajasarvasara(mukhapAka)lakShaNam (55) · Śloka 55
sphōṭaiḥ satōdairvadanaṁ samantādyasyācitaṁ sarvasaraḥ sa vātāt | raktaiḥ sadāhaistanubhiḥ sapītairyasyācitaṁ cāpi sa pittakōpāt | avēdanaiḥ kaṇḍuyutaiḥ savarṇairyasyācitaṁ cāpi sa vai kaphēna ||55|| (su. ni. a. 16) |
स्फोटैः सतोदैर्वदनं समन्ताद्यस्याचितं सर्वसरः स वातात् | रक्तैः सदाहैस्तनुभिः सपीतैर्यस्याचितं चापि स पित्तकोपात् | अवेदनैः कण्डुयुतैः सवर्णैर्यस्याचितं चापि स वै कफेन ||५५|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShThaprakopAdiShvasAdhyAH (56-59) · Śloka 59
ōṣṭhaprakōpē varjyāḥ syurmāṁsaraktatridōṣajāḥ | dantamūlēṣu varjyau ca triliṅgagatiśauṣirau ||56|| dantēṣu ca na sidhyanti śyāvadālanabhañjanāḥ | jihvārōgē balāśastu tālavyēṣvarbudaṁ tathā ||57|| svaraghnō valayō vr̥ndō balāśaśca vidārikā | galaughō māṁsatānaśca śataghnī rōhiṇī galē ||58|| asādhyāḥ kīrtitā hyētē rōgā nava daśaiva tu | tēṣu cāpi kriyāṁ vaidyaḥ pratyākhyāya samācarēt ||59|| (su. ni. a. 16) |
ओष्ठप्रकोपे वर्ज्याः स्युर्मांसरक्तत्रिदोषजाः | दन्तमूलेषु वर्ज्यौ च त्रिलिङ्गगतिशौषिरौ ||५६|| दन्तेषु च न सिध्यन्ति श्यावदालनभञ्जनाः | जिह्वारोगे बलाशस्तु तालव्येष्वर्बुदं तथा ||५७|| स्वरघ्नो वलयो वृन्दो बलाशश्च विदारिका | गलौघो मांसतानश्च शतघ्नी रोहिणी गले ||५८|| असाध्याः कीर्तिता ह्येते रोगा नव दशैव तु | तेषु चापि क्रियां वैद्यः प्रत्याख्याय समाचरेत् ||५९|| (सु. नि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 56
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē mukharōganidānaṁ samāptam ||56||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मुखरोगनिदानं समाप्तम् ||५६||
🔊 Audio coming soon