Adhikarana mUtrAghAtanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਮ੍ | ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੁਪਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ | ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੂਤ੍ਰਵਿਘਾਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਦਯਃ ||੧||
अथ मूत्राघातनिदानम् | जायन्ते कुपितैर्दोषैर्मूत्राघातास्त्रयोदश | प्रायो मूत्रविघाताद्यैर्वातकुण्डलिकादयः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakuNDalikAlakShaNam (2-3) · Śloka 3
ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਵਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤੌ ਸਵੇਦਨਃ | ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਚਰਤਿ ਵਿਗੁਣਃ ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤਃ ||੨|| ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਥਵਾ ਸਰੁਜਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਂ ਤਾਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ||੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुर्बस्तौ सवेदनः | मूत्रमाविश्य चरति विगुणः कुण्डलीकृतः ||२|| मूत्रमल्पाल्पमथवा सरुजं सम्प्रवर्तते | वातकुण्डलिकां तां तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShThIlAlakShaNam (4) · Śloka 4
ਆਧ੍ਮਾਪਯਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਗੁਦਂ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਲੋਨ੍ਨਤਾਮ੍ | ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਮਸ੍ਠੀਲਾਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਣ੍ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਿਨੀਮ੍ ||੪||
आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम् | कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabastilakShaNam (5-6) · Śloka 6
ਵੇਗਂ ਵਿਧਾਰਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲੋ ਨਰਃ | ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਬਸ੍ਤਿਗਤੋਨਿਲਃ ||੫|| ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਬਸ੍ਤਿਕੁਕ੍ਸਿਨਿਪੀਡਿਤਃ | ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਸਾਧਨਃ ||੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः | निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||५|| मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः | वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAtItalakShaNam (7) · Śloka 7
ਚਿਰਂ ਧਾਰਯਤੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਮੇਹਮਾਨਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੭||
चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते | मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajaTharalakShaNam (8-9) · Śloka 9
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਕਃ | ਅਪਾਨਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰੁਦਰਂ ਪੂਰਯੇਦ੍ਭਸ਼ਮ੍ ||੮|| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯੇਤ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ | ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਧੋਬਸ੍ਤਿਨਿਰੋਧਨਮ੍ ||੯|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
मूत्रस्य वेगेऽभिहते तदुदावर्तहेतुकः | अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||८|| नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् | तन्मूत्रजठरं विद्यादधोबस्तिनिरोधनम् ||९|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrotsa~ggalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਬਸ੍ਤੌ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਨਾਲੇ ਮਣੌ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਜੇਤ ਸਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਹਤਃ ||੧੦|| ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਛਨੈਰਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸਰੁਜਂ ਵਾਥ ਨੀਰੁਜਮ੍ | ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੧੧|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः | मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१०|| स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् | विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||११|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakShayalakShaNam (12) · Śloka 12
ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੌ | ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਂ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਂ ਜਨਯੇਤਾਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਮ੍ ||੧੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ | मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtragranthilakShaNam (13) · Śloka 13
ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋਲ੍ਪਃ ਸਹਸਾ ਭਵੇਤ੍ | ਅਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਰੁਗ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੧੩|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੯) |
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत् | अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते ||१३|| (वा. नि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrashukralakShaNam (14) · Śloka 14
ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਯਾਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਦ੍ਧਤਮ੍ | ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੧੪|| ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ | (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੯) |
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम् | स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते ||१४|| भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते | (वा. नि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavAtalakShaNam (15-16) · Śloka 16
ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਧ੍ਵਾਤਪੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨਿਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੫|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਮੇਢ੍ਰਂ ਗੁਦਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਦਹੇਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਧਃ | ਮੂਤ੍ਰਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਮਥਵਾ ਸਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ||੧੬|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਤੋਰੁਸ੍ਣਵਾਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ | (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੮) |
व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलान्वितम् ||१५|| बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहेत् स्रावयेदधः | मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा ||१६|| कृच्छ्रात् पुनः पुनर्जन्तोरुष्णवातं ब्रुवन्ति तम् | (सु. उ. तं. अ. ५८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasAdalakShaNam (17-18) · Śloka 18
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਵਾ ਸਂਹਨ੍ਯੇਤੇਨਿਲੇਨ ਚੇਤ੍ ||੧੭|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਪੀਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਸਜੇਤ੍ | ਸਦਾਹਂ ਰੋਚਨਾਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ ||੧੮|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਮਸ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਸਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ | (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੯) |
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत् ||१७|| कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं श्वेतं रक्तं घनं सृजेत् | सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेत्तु तत् ||१८|| शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् | (वा. नि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvighAtalakShaNam (19-20) · Śloka 20
ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਵਾਤੇਨੋਦਾਵਤ੍ਤਂ ਸ਼ਕਦ੍ਯਦਾ ||੧੯|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਨੁਪਦ੍ਯੇਤ ਵਿਟ੍ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਤਦਾ ਨਰਃ | ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੦|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੯) |
रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा ||१९|| मूत्रस्रोतोऽनुपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः | विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत् ||२०|| (वा. नि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastikuNDalalakShaNam (21-22) · Śloka 24
ਦ੍ਰੁਤਾਧ੍ਵਲਙ੍ਘਨਾਯਾਸੈਰਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍ | ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰੁਦ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਗਰ੍ਭਵਤ੍ ||੨੧|| ਸ਼ੂਲਸ੍ਪਨ੍ਦਨਦਾਹਾਰ੍ਤੋ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ | ਪੀਡਿਤਸ੍ਤੁ ਸਜੇਦ੍ਧਾਰਾਂ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ||੨੨|| ਬਸ੍ਤਿਕੁਣ੍ਡਲਮਾਹੁਸ੍ਤਂ ਘੋਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸੋਪਮਮ੍ | ਪਵਨਪ੍ਰਬਲਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਮਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ |੨੪|
द्रुताध्वलङ्घनायासैरभिघातात् प्रपीडनात् | स्वस्थानाद्बस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत् ||२१|| शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि | पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान् ||२२|| बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम् | पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastikuNDalasya doShAntarasaMsRuShTasya lakShaNam (23) · Śloka 24
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤੇ ਦਾਹਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਣਤਾ ||੨੩|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਗੌਰਵਂ ਸ਼ੋਥਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਘਨਂ ਸਿਤਮ੍ |੨੪|
तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता ||२३|| श्लेष्मणा गौरवं शोथः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम् |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastikuNDalasya sAdhyAsAdhyavicAraH (24) · Śloka 25
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਦ੍ਧਬਿਲੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤੋਦੀਰ੍ਣੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ||੨੪|| ਅਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਬਿਲਃ ਸਾਧ੍ਯੋ, ਨ ਤੁ ਯਃ ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤਃ |੨੫|
श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति ||२४|| अविभ्रान्तबिलः साध्यो, न तु यः कुण्डलीकृतः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuNDalIbhUtabasterlakShaNam (25) · Śloka 25
ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤੌ ਕੁਣ੍ਡਲੀਭੂਤੇ ਤਣ੍ਮੋਹਃ ਸ਼੍ਵਾਸ ਏਵ ਚ ||੨੫||
स्याद्बस्तौ कुण्डलीभूते तृण्मोहः श्वास एव च ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੩੧||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्राघातनिदानं समाप्तम् ||३१||
🔊 Audio coming soon