Adhikarana shirorogabhedAH (1) · Śloka 1
అథ శిరోరోగనిదానం| శిరోరోగాస్తు జాయంతే వాతపిత్తకఫైస్త్రిభిః | సన్నిపాతేన రక్తేన క్షయేణ క్రిమిభిస్తథా | సూర్యావర్తానంతవాతార్ధావభేదకశంఖకైః ||1|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
अथ शिरोरोगनिदानम्| शिरोरोगास्तु जायन्ते वातपित्तकफैस्त्रिभिः | सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा | सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः ||१|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirorogalakShaNam (2) · Śloka 2
యస్యానిమిత్తం శిరసో రుజశ్చ భవంతి తీవ్రా నిశి చాతిమాత్రం | బంధోపతాపైః ప్రశమశ్చ యత్ర శిరోऽభితాపః స సమీరణేన ||2|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् | बन्धोपतापैः प्रशमश्च यत्र शिरोऽभितापः स समीरणेन ||२|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashirorogalakShaNam (3) · Śloka 3
యస్యోష్ణమంగారచితం యథైవ భవేచ్ఛిరో ధూప్యతి చాక్షినాసం | శీతేన రాత్రౌ చ భవేచ్ఛమశ్చ శిరోభితాపః స తు పిత్తకోపాత్ ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव भवेच्छिरो धूप्यति चाक्षिनासम् | शीतेन रात्रौ च भवेच्छमश्च शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||३|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajashirorogalakShaNam (4) · Śloka 4
శిరో భవేద్యస్య కఫోపదిగ్ధం గురు ప్రతిష్టబ్ధమతో హిమం చ | శూనాక్షికూటం వదనం చ యస్య శిరోऽభితాపః స కఫప్రకోపాత్ ||4|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
शिरो भवेद्यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमतो हिमं च | शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ||४|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
శిరోऽభితాపే త్రితయప్రవృత్తే సర్వాణి లింగాని సముద్భవంతి |5| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |५| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
రక్తాత్మకః పిత్తసమానలింగః స్పర్శాసహత్వం శిరసో భవేచ్చ ||5|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||५|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajashirorogalakShaNam (6) · Śloka 6
అసృగ్వసాశ్లేష్మసమీరణానాం శిరోగతానామిహ సంక్షయేణ | క్షయప్రవృత్తః శిరసోऽభితాపః కష్టో భవేదుగ్రరుజోऽతిమాత్రం | సంస్వేదనచ్ఛర్దనధూమనస్యైరసృగ్విమోక్షైశ్చ వివృద్ధిమేతి ||6|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
असृग्वसाश्लेष्मसमीरणानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण | क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् | संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति ||६|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimijashirorogalakShaNam (7) · Śloka 7
నిస్తుద్యతే యస్య శిరోऽతిమాత్రం సంభక్ష్యమాణం స్ఫురతీవ చాంతః | ఘ్రాణాచ్చ గచ్ఛేత్ సలిలం సపూయం శిరోభితాపః క్రిమిభిః స ఘోరః ||7|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुरतीव चान्तः | घ्राणाच्च गच्छेत् सलिलं सपूयं शिरोभितापः क्रिमिभिः स घोरः ||७|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartalakShaNam (8) · Śloka 8
సూర్యోదయం యా ప్రతి మందమందమక్షిభ్రువం రుక్ సముపైతి గాఢా | వివర్ధతే చాంశుమతా సహైవ సూర్యాపవృత్తౌ వినివర్తతే చ | సర్వాత్మకం కష్టతమం వికారం సూర్యాపవర్తం తముదాహరంతి ||8|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढा | विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च | सर्वात्मकं कष्टतमं विकारं सूर्यापवर्तं तमुदाहरन्ति ||८|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantavAtalakShaNam (9-10) · Śloka 10
దోషాస్తు దుష్టాస్త్రయ ఏవ మన్యాం సంపీడ్య ఘాటాసు రుజాం సుతీవ్రాం | కుర్వంతి యోऽక్షిభ్రువి శంఖదేశే స్థితిం కరోత్యాశు విశేషతస్తు ||9|| గండస్య పార్శ్వే తు కరోతి కంపం హనుగ్రహం లోచనజాంశ్చ రోగాన్ | అనంతవాతం తముదాహరంతి దోషత్రయోత్థం శిరసో వికారం ||10|| (సు. ఉ. తం. అ. 25) |
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् | कुर्वन्ति योऽक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु ||९|| गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् | अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् ||१०|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedalakShaNam (11-13) · Śloka 13
రూక్షాశనాత్యధ్యశనప్రాగ్వాతావశ్యమైథునైః | వేగసంధారణాయాసవ్యాయామైః కుపితోऽనిలః ||11|| కేవలః సకఫో వాऽర్ధం గృహీత్వా శిరసో బలీ | మన్యాభ్రూశంఖకర్ణాక్షిలలాటార్ధేऽతివేదనాం ||12|| శస్త్రారణినిభాం కుర్యాత్తీవ్రాం సోऽర్ధావభేదకః | నయనం వాऽథవా శ్రోత్రమతివృద్ధో వినాశయేత్ ||13||
रूक्षाशनात्यध्यशनप्राग्वातावश्यमैथुनैः | वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः ||११|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसो बली | मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम् ||१२|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः | नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (14-15) · Śloka 15
రక్తపిత్తానిలా దుష్టాః శంఖదేశే విమూర్ఛితాః | తీవ్రరుగ్దాహరాగం హి శోథం కుర్వంతి దారుణం ||14|| స శిరో విషవద్వేగీ నిరుంధ్యాశు గలం తథా | త్రిరాత్రాజ్జీవితం హంతి శంఖకో నామతః పరం | త్ర్యహాజ్జీవతి భైషజ్యం ప్రత్యాఖ్యాయ సమాచరేత్ ||15||
रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्छिताः | तीव्ररुग्दाहरागं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् ||१४|| स शिरो विषवद्वेगी निरुन्ध्याशु गलं तथा | त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नामतः परम् | त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्याय समाचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 60
ఇతి శ్రీమాధవకరవిచితే మాధవనిదానే శిరోరోగనిదానం సమాప్తం ||60||
इति श्रीमाधवकरविचिते माधवनिदाने शिरोरोगनिदानं समाप्तम् ||६०||
🔊 Audio coming soon