Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
পঞ্চনিদানলক্ষণম্ | প্রণম্য জগদুত্পত্তিস্থিতিসংহারকারণম্ | স্বর্গাপবর্গযোর্দ্বারং ত্রৈলোক্যশরণং শিবম্ ||১||
पञ्चनिदानलक्षणम् | प्रणम्य जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणम् | स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं त्रैलोक्यशरणं शिवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthasyAbhidheyAdayaH (2-3) · Śloka 3
নানামুনীনাং বচনৈরিদানীং সমাসতঃ সদ্ভিষজাং নিযোগাত্ | সোপদ্রবারিষ্টনিদানলিঙ্গো নিবধ্যতে রোগবিনিশ্চযোঽযম্ ||২|| নানাতন্ত্রবিহীনানাং ভিষজামল্পমেধসাম্ | সুখং বিজ্ঞাতুমাতঙ্কমযমেব ভবিষ্যতি ||৩||
नानामुनीनां वचनैरिदानीं समासतः सद्भिषजां नियोगात् | सोपद्रवारिष्टनिदानलिङ्गो निबध्यते रोगविनिश्चयोऽयम् ||२|| नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसाम् | सुखं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdherj~jAnopAyAH (4) · Śloka 4
নিদানং পূর্বরূপাণি রূপাণ্যুপশযস্তথা | সম্প্রাপ্তিশ্চেতি বিজ্ঞানং রোগাণাং পঞ্চধা স্মৃতম্ ||৪|| (বা. নি. অ. ১) |
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा | सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम् ||४|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnalakShaNam (5) · Śloka 5
নিমিত্তহেত্বাযতনপ্রত্যযোত্থানকারণৈঃ | নিদানমাহুঃ পর্যাযৈঃ... |৫| (বা. নি. অ. ১) |
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः | निदानमाहुः पर्यायैः... |५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (5-6) · Śloka 6
...প্রাগ্রূপং যেন লক্ষ্যতে ||৫|| উত্পিত্সুরামযো দোষবিশেষেণানধিষ্ঠিতঃ | লিঙ্গমব্যক্তমল্পত্বাদ্ব্যাধীনাং তদ্যথাযথম্ ||৬|| (বা. নি. অ. ১) |
...प्राग्रूपं येन लक्ष्यते ||५|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम् ||६|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (7) · Śloka 7
তদেব ব্যক্ততাং যাতং রূপমিত্যভিধীযতে | সংস্থানং ব্যঞ্জনং লিড্গং লক্ষণং চিহ্নমাকৃতিঃ ||৭|| (বা. নি. অ. ১) |
तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते | संस्थानं व्यञ्जनं लिड्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः ||७|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayalakShaNam (8-9) · Śloka 9
হেতুব্যাধিবিপর্যস্তবিপর্যস্তার্থকারিণাম্ | ঔষধান্নবিহারাণামুপযোগং সুখাবহম্ ||৮|| বিদ্যাদুপশযং ব্যাধেঃ স হি সাত্ম্যমিতি স্মৃতঃ | বিপরীতোঽনুপশযো ব্যাধ্যসাত্ম্যাভিসঞ্জ্ঞিতঃ ||৯|| (বা. নি. অ. ১) |
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम् | औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुखावहम् ||८|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसञ्ज्ञितः ||९|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptilakShaNam (10) · Śloka 10
যথাদুষ্টেন দোষেণ যথা চানুবির্সপতা | নির্বৃত্তিরামযস্যাসৌ সম্প্রাপ্তির্জাতিরাগতিঃ ||১০|| (বা. নি. অ. ১) |
यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविर्सपता | निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः ||१०|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH aupAdhikabhedAH (11-13) · Śloka 13
সঙ্খ্যাবিকল্পপ্রাধান্যবলকালবিশেষতঃ | সা ভিদ্যতে যথাঽত্রৈব বক্ষ্যন্তেঽষ্টৌ জ্বরা ইতি ||১১|| দোষাণাং সমবেতানাং বিকল্পোংঽশাংশকল্পনা | স্বাতন্ত্র্যপারতন্ত্র্যাভ্যাং ব্যাধেঃ প্রাধান্যমাদিশেত্ ||১২|| হেত্বাদিকার্ত্স্ন্যাবযবৈর্বলাবলবিশেষণম্ | নক্তন্দিনর্তুভুক্তাংশৈর্ব্যাধিকালো যথামলম্ ||১৩|| (বা. নি. অ. ১) |
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः | सा भिद्यते यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति ||११|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना | स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत् ||१२|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम् | नक्तन्दिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम् ||१३|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakopasaMhAraH (14) · Śloka 14
ইতি প্রোক্তো নিদানার্থঃ স ব্যাসেনোপদেক্ষ্যতে |১৪| (বা. নি. অ. ১) |
इति प्रोक्तो निदानार्थः स व्यासेनोपदेक्ष्यते |१४| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdeH sarvarogeShvavyabhicaritakAraNatvam (14) · Śloka 15
সর্বেষামেব রোগাণাং নিদানং কুপিতা মলাঃ ||১৪|| তত্প্রকোপস্য তু প্রোক্তং বিবিধাহিতসেবনম্ |১৫| (বা. নি. অ. ১) |
सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः ||१४|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् |१५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM nidAnArthakartRutvam (15) · Śloka 15
নিদানার্থকরো রোগো রোগস্যাপ্যুপজাযতে ||১৫||
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपजायते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnArthakararogAH (16-18) · Śloka 18
তদ্যথা জ্বরসন্তাপাদ্রক্তপিত্তমুদীর্যতে | রক্তপিত্তাজ্জ্বরস্তাভ্যাং শোষস্যাপ্যুপজাযতে ||১৬|| প্লীহাভিবৃদ্ধ্যা জঠরং জঠরাচ্ছোথ এব চ | অর্শোভ্যো জাঠরং দুঃখং গুল্মশ্চাপ্যুপজাযতে ||১৭|| (দিবাস্বাপাদিদোষৈশ্চ প্রতিশ্যাযশ্চ জাযতে) | প্রতিশ্যাযাদথো কাসঃ কাসাত্ সঞ্জাযতে ক্ষযঃ | ক্ষযো রোগস্য হেতুত্বে শোষস্যাপ্যুপজাযতে ||১৮|| (চি. নি. অ. ৮) |
तद्यथा ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते | रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषस्याप्युपजायते ||१६|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च | अर्शोभ्यो जाठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते ||१७|| (दिवास्वापादिदोषैश्च प्रतिश्यायश्च जायते) | प्रतिश्यायादथो कासः कासात् सञ्जायते क्षयः | क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपजायते ||१८|| (चि. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM kadA nidAnArthakartRutvaM? (19) · Śloka 19
তে পূর্বং কেবলা রোগাঃ পশ্চাদ্ধেত্বর্থকারিণঃ |১৯| (চ. নি. অ. ৮) |
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः |१९| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogajanakasya vyAdhervaicitryam (19-20) · Śloka 20
কশ্চিদ্ধি রোগো রোগস্য হেতুর্ভূত্বা প্রশাম্যতি ||১৯|| ন প্রশাম্যতি চাপ্যন্যো হেতুত্বং কুরুতেঽপি চ | এবং কৃচ্ছ্রতমা নৄণাং দৃশ্যন্তে ব্যাধিসঙ্করাঃ ||২০|| (চ. নি. অ. ৮) |
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति ||१९|| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेतुत्वं कुरुतेऽपि च | एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः ||२०|| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakasyAvashyaj~jAtavyatA (21) · Śloka 21
তস্মাদ্যত্নেন সদ্বৈদ্যৈরিচ্ছদ্ভিঃ সিদ্ধিমুদ্ধতাম্ | জ্ঞাতব্যো বক্ষ্যতে যোঽযং জ্বরাদীনাং বিনিশ্চযঃ ||২১||
तस्माद्यत्नेन सद्वैद्यैरिच्छद्भिः सिद्धिमुद्धताम् | ज्ञातव्यो वक्ष्यते योऽयं ज्वरादीनां विनिश्चयः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে পঞ্চনিদানলক্ষণং সমাপ্তম্ ||১||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पञ्चनिदानलक्षणं समाप्तम् ||१||
🔊 Audio coming soon