Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
pañcanidānalakṣaṇam | praṇamya jagadutpattisthitisaṁhārakāraṇam | svargāpavargayōrdvāraṁ trailōkyaśaraṇaṁ śivam ||1||
पञ्चनिदानलक्षणम् | प्रणम्य जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणम् | स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं त्रैलोक्यशरणं शिवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthasyAbhidheyAdayaH (2-3) · Śloka 3
nānāmunīnāṁ vacanairidānīṁ samāsataḥ sadbhiṣajāṁ niyōgāt | sōpadravāriṣṭanidānaliṅgō nibadhyatē rōgaviniścayō'yam ||2|| nānātantravihīnānāṁ bhiṣajāmalpamēdhasām | sukhaṁ vijñātumātaṅkamayamēva bhaviṣyati ||3||
नानामुनीनां वचनैरिदानीं समासतः सद्भिषजां नियोगात् | सोपद्रवारिष्टनिदानलिङ्गो निबध्यते रोगविनिश्चयोऽयम् ||२|| नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसाम् | सुखं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdherj~jAnopAyAH (4) · Śloka 4
nidānaṁ pūrvarūpāṇi rūpāṇyupaśayastathā | samprāptiścēti vijñānaṁ rōgāṇāṁ pañcadhā smr̥tam ||4|| (vā. ni. a. 1) |
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा | सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम् ||४|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnalakShaNam (5) · Śloka 5
nimittahētvāyatanapratyayōtthānakāraṇaiḥ | nidānamāhuḥ paryāyaiḥ... |5| (vā. ni. a. 1) |
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः | निदानमाहुः पर्यायैः... |५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (5-6) · Śloka 6
...prāgrūpaṁ yēna lakṣyatē ||5|| utpitsurāmayō dōṣaviśēṣēṇānadhiṣṭhitaḥ | liṅgamavyaktamalpatvādvyādhīnāṁ tadyathāyatham ||6|| (vā. ni. a. 1) |
...प्राग्रूपं येन लक्ष्यते ||५|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम् ||६|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (7) · Śloka 7
tadēva vyaktatāṁ yātaṁ rūpamityabhidhīyatē | saṁsthānaṁ vyañjanaṁ liḍgaṁ lakṣaṇaṁ cihnamākr̥tiḥ ||7|| (vā. ni. a. 1) |
तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते | संस्थानं व्यञ्जनं लिड्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः ||७|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayalakShaNam (8-9) · Śloka 9
hētuvyādhiviparyastaviparyastārthakāriṇām | auṣadhānnavihārāṇāmupayōgaṁ sukhāvaham ||8|| vidyādupaśayaṁ vyādhēḥ sa hi sātmyamiti smr̥taḥ | viparītō'nupaśayō vyādhyasātmyābhisañjñitaḥ ||9|| (vā. ni. a. 1) |
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम् | औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुखावहम् ||८|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसञ्ज्ञितः ||९|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptilakShaNam (10) · Śloka 10
yathāduṣṭēna dōṣēṇa yathā cānuvirsapatā | nirvr̥ttirāmayasyāsau samprāptirjātirāgatiḥ ||10|| (vā. ni. a. 1) |
यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविर्सपता | निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः ||१०|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH aupAdhikabhedAH (11-13) · Śloka 13
saṅkhyāvikalpaprādhānyabalakālaviśēṣataḥ | sā bhidyatē yathā'traiva vakṣyantē'ṣṭau jvarā iti ||11|| dōṣāṇāṁ samavētānāṁ vikalpōṁ'śāṁśakalpanā | svātantryapāratantryābhyāṁ vyādhēḥ prādhānyamādiśēt ||12|| hētvādikārtsnyāvayavairbalābalaviśēṣaṇam | naktandinartubhuktāṁśairvyādhikālō yathāmalam ||13|| (vā. ni. a. 1) |
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः | सा भिद्यते यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति ||११|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना | स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत् ||१२|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम् | नक्तन्दिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम् ||१३|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakopasaMhAraH (14) · Śloka 14
iti prōktō nidānārthaḥ sa vyāsēnōpadēkṣyatē |14| (vā. ni. a. 1) |
इति प्रोक्तो निदानार्थः स व्यासेनोपदेक्ष्यते |१४| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdeH sarvarogeShvavyabhicaritakAraNatvam (14) · Śloka 15
sarvēṣāmēva rōgāṇāṁ nidānaṁ kupitā malāḥ ||14|| tatprakōpasya tu prōktaṁ vividhāhitasēvanam |15| (vā. ni. a. 1) |
सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः ||१४|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् |१५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM nidAnArthakartRutvam (15) · Śloka 15
nidānārthakarō rōgō rōgasyāpyupajāyatē ||15||
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपजायते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnArthakararogAH (16-18) · Śloka 18
tadyathā jvarasantāpādraktapittamudīryatē | raktapittājjvarastābhyāṁ śōṣasyāpyupajāyatē ||16|| plīhābhivr̥ddhyā jaṭharaṁ jaṭharācchōtha ēva ca | arśōbhyō jāṭharaṁ duḥkhaṁ gulmaścāpyupajāyatē ||17|| (divāsvāpādidōṣaiśca pratiśyāyaśca jāyatē) | pratiśyāyādathō kāsaḥ kāsāt sañjāyatē kṣayaḥ | kṣayō rōgasya hētutvē śōṣasyāpyupajāyatē ||18|| (ci. ni. a. 8) |
तद्यथा ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते | रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषस्याप्युपजायते ||१६|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च | अर्शोभ्यो जाठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते ||१७|| (दिवास्वापादिदोषैश्च प्रतिश्यायश्च जायते) | प्रतिश्यायादथो कासः कासात् सञ्जायते क्षयः | क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपजायते ||१८|| (चि. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM kadA nidAnArthakartRutvaM? (19) · Śloka 19
tē pūrvaṁ kēvalā rōgāḥ paścāddhētvarthakāriṇaḥ |19| (ca. ni. a. 8) |
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः |१९| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogajanakasya vyAdhervaicitryam (19-20) · Śloka 20
kaściddhi rōgō rōgasya hēturbhūtvā praśāmyati ||19|| na praśāmyati cāpyanyō hētutvaṁ kurutē'pi ca | ēvaṁ kr̥cchratamā nr̥̄ṇāṁ dr̥śyantē vyādhisaṅkarāḥ ||20|| (ca. ni. a. 8) |
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति ||१९|| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेतुत्वं कुरुतेऽपि च | एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः ||२०|| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakasyAvashyaj~jAtavyatA (21) · Śloka 21
tasmādyatnēna sadvaidyairicchadbhiḥ siddhimuddhatām | jñātavyō vakṣyatē yō'yaṁ jvarādīnāṁ viniścayaḥ ||21||
तस्माद्यत्नेन सद्वैद्यैरिच्छद्भिः सिद्धिमुद्धताम् | ज्ञातव्यो वक्ष्यते योऽयं ज्वरादीनां विनिश्चयः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē pañcanidānalakṣaṇaṁ samāptam ||1||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पञ्चनिदानलक्षणं समाप्तम् ||१||
🔊 Audio coming soon