Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
પઞ્ચનિદાનલક્ષણમ્ | પ્રણમ્ય જગદુત્પત્તિસ્થિતિસંહારકારણમ્ | સ્વર્ગાપવર્ગયોર્દ્વારં ત્રૈલોક્યશરણં શિવમ્ ||૧||
पञ्चनिदानलक्षणम् | प्रणम्य जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणम् | स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं त्रैलोक्यशरणं शिवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthasyAbhidheyAdayaH (2-3) · Śloka 3
નાનામુનીનાં વચનૈરિદાનીં સમાસતઃ સદ્ભિષજાં નિયોગાત્ | સોપદ્રવારિષ્ટનિદાનલિઙ્ગો નિબધ્યતે રોગવિનિશ્ચયોઽયમ્ ||૨|| નાનાતન્ત્રવિહીનાનાં ભિષજામલ્પમેધસામ્ | સુખં વિજ્ઞાતુમાતઙ્કમયમેવ ભવિષ્યતિ ||૩||
नानामुनीनां वचनैरिदानीं समासतः सद्भिषजां नियोगात् | सोपद्रवारिष्टनिदानलिङ्गो निबध्यते रोगविनिश्चयोऽयम् ||२|| नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसाम् | सुखं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdherj~jAnopAyAH (4) · Śloka 4
નિદાનં પૂર્વરૂપાણિ રૂપાણ્યુપશયસ્તથા | સમ્પ્રાપ્તિશ્ચેતિ વિજ્ઞાનં રોગાણાં પઞ્ચધા સ્મૃતમ્ ||૪|| (વા. નિ. અ. ૧) |
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा | सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम् ||४|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnalakShaNam (5) · Śloka 5
નિમિત્તહેત્વાયતનપ્રત્યયોત્થાનકારણૈઃ | નિદાનમાહુઃ પર્યાયૈઃ... |૫| (વા. નિ. અ. ૧) |
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः | निदानमाहुः पर्यायैः... |५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (5-6) · Śloka 6
...પ્રાગ્રૂપં યેન લક્ષ્યતે ||૫|| ઉત્પિત્સુરામયો દોષવિશેષેણાનધિષ્ઠિતઃ | લિઙ્ગમવ્યક્તમલ્પત્વાદ્વ્યાધીનાં તદ્યથાયથમ્ ||૬|| (વા. નિ. અ. ૧) |
...प्राग्रूपं येन लक्ष्यते ||५|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम् ||६|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (7) · Śloka 7
તદેવ વ્યક્તતાં યાતં રૂપમિત્યભિધીયતે | સંસ્થાનં વ્યઞ્જનં લિડ્ગં લક્ષણં ચિહ્નમાકૃતિઃ ||૭|| (વા. નિ. અ. ૧) |
तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते | संस्थानं व्यञ्जनं लिड्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः ||७|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayalakShaNam (8-9) · Śloka 9
હેતુવ્યાધિવિપર્યસ્તવિપર્યસ્તાર્થકારિણામ્ | ઔષધાન્નવિહારાણામુપયોગં સુખાવહમ્ ||૮|| વિદ્યાદુપશયં વ્યાધેઃ સ હિ સાત્મ્યમિતિ સ્મૃતઃ | વિપરીતોઽનુપશયો વ્યાધ્યસાત્મ્યાભિસઞ્જ્ઞિતઃ ||૯|| (વા. નિ. અ. ૧) |
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम् | औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुखावहम् ||८|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसञ्ज्ञितः ||९|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptilakShaNam (10) · Śloka 10
યથાદુષ્ટેન દોષેણ યથા ચાનુવિર્સપતા | નિર્વૃત્તિરામયસ્યાસૌ સમ્પ્રાપ્તિર્જાતિરાગતિઃ ||૧૦|| (વા. નિ. અ. ૧) |
यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविर्सपता | निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः ||१०|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH aupAdhikabhedAH (11-13) · Śloka 13
સઙ્ખ્યાવિકલ્પપ્રાધાન્યબલકાલવિશેષતઃ | સા ભિદ્યતે યથાઽત્રૈવ વક્ષ્યન્તેઽષ્ટૌ જ્વરા ઇતિ ||૧૧|| દોષાણાં સમવેતાનાં વિકલ્પોંઽશાંશકલ્પના | સ્વાતન્ત્ર્યપારતન્ત્ર્યાભ્યાં વ્યાધેઃ પ્રાધાન્યમાદિશેત્ ||૧૨|| હેત્વાદિકાર્ત્સ્ન્યાવયવૈર્બલાબલવિશેષણમ્ | નક્તન્દિનર્તુભુક્તાંશૈર્વ્યાધિકાલો યથામલમ્ ||૧૩|| (વા. નિ. અ. ૧) |
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः | सा भिद्यते यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति ||११|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना | स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत् ||१२|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम् | नक्तन्दिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम् ||१३|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakopasaMhAraH (14) · Śloka 14
ઇતિ પ્રોક્તો નિદાનાર્થઃ સ વ્યાસેનોપદેક્ષ્યતે |૧૪| (વા. નિ. અ. ૧) |
इति प्रोक्तो निदानार्थः स व्यासेनोपदेक्ष्यते |१४| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdeH sarvarogeShvavyabhicaritakAraNatvam (14) · Śloka 15
સર્વેષામેવ રોગાણાં નિદાનં કુપિતા મલાઃ ||૧૪|| તત્પ્રકોપસ્ય તુ પ્રોક્તં વિવિધાહિતસેવનમ્ |૧૫| (વા. નિ. અ. ૧) |
सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः ||१४|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् |१५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM nidAnArthakartRutvam (15) · Śloka 15
નિદાનાર્થકરો રોગો રોગસ્યાપ્યુપજાયતે ||૧૫||
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपजायते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnArthakararogAH (16-18) · Śloka 18
તદ્યથા જ્વરસન્તાપાદ્રક્તપિત્તમુદીર્યતે | રક્તપિત્તાજ્જ્વરસ્તાભ્યાં શોષસ્યાપ્યુપજાયતે ||૧૬|| પ્લીહાભિવૃદ્ધ્યા જઠરં જઠરાચ્છોથ એવ ચ | અર્શોભ્યો જાઠરં દુઃખં ગુલ્મશ્ચાપ્યુપજાયતે ||૧૭|| (દિવાસ્વાપાદિદોષૈશ્ચ પ્રતિશ્યાયશ્ચ જાયતે) | પ્રતિશ્યાયાદથો કાસઃ કાસાત્ સઞ્જાયતે ક્ષયઃ | ક્ષયો રોગસ્ય હેતુત્વે શોષસ્યાપ્યુપજાયતે ||૧૮|| (ચિ. નિ. અ. ૮) |
तद्यथा ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते | रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषस्याप्युपजायते ||१६|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च | अर्शोभ्यो जाठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते ||१७|| (दिवास्वापादिदोषैश्च प्रतिश्यायश्च जायते) | प्रतिश्यायादथो कासः कासात् सञ्जायते क्षयः | क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपजायते ||१८|| (चि. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM kadA nidAnArthakartRutvaM? (19) · Śloka 19
તે પૂર્વં કેવલા રોગાઃ પશ્ચાદ્ધેત્વર્થકારિણઃ |૧૯| (ચ. નિ. અ. ૮) |
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः |१९| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogajanakasya vyAdhervaicitryam (19-20) · Śloka 20
કશ્ચિદ્ધિ રોગો રોગસ્ય હેતુર્ભૂત્વા પ્રશામ્યતિ ||૧૯|| ન પ્રશામ્યતિ ચાપ્યન્યો હેતુત્વં કુરુતેઽપિ ચ | એવં કૃચ્છ્રતમા નૄણાં દૃશ્યન્તે વ્યાધિસઙ્કરાઃ ||૨૦|| (ચ. નિ. અ. ૮) |
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति ||१९|| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेतुत्वं कुरुतेऽपि च | एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः ||२०|| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakasyAvashyaj~jAtavyatA (21) · Śloka 21
તસ્માદ્યત્નેન સદ્વૈદ્યૈરિચ્છદ્ભિઃ સિદ્ધિમુદ્ધતામ્ | જ્ઞાતવ્યો વક્ષ્યતે યોઽયં જ્વરાદીનાં વિનિશ્ચયઃ ||૨૧||
तस्माद्यत्नेन सद्वैद्यैरिच्छद्भिः सिद्धिमुद्धताम् | ज्ञातव्यो वक्ष्यते योऽयं ज्वरादीनां विनिश्चयः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને પઞ્ચનિદાનલક્ષણં સમાપ્તમ્ ||૧||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पञ्चनिदानलक्षणं समाप्तम् ||१||
🔊 Audio coming soon