Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋ ਭਗਨ੍ਦਰਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਪਞ੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ , ਤੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਃ ਸ਼ਮ੍ਬੂਕਾਵਰ੍ਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ; ਸ਼ੇਸਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਃ ||੩||
अथातो भगन्दराणां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| पञ्च भगन्दरा व्याख्याताः , तेष्वसाध्यः शम्बूकावर्तः शल्यनिमित्तश्च; शेषाः कृच्छ्रसाध्याः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਭਗਨ੍ਦਰਪਿਡਕੋਪਦ੍ਰੁਤਮਾਤੁਰਮਪਤਰ੍ਪਣਾਦਿਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤੇਨੈਕਾਦਸ਼ਵਿਧੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਣੋਪਕ੍ਰਮੇਤਾਪਕ੍ਵਪਿਡਕਂ, ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਚੋਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਵਗਾਹਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਰ੍ਸ਼ਸਮਿਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ, ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪਰਾਚੀਨਮਵਾਚੀਨਂ ਵਾ, ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯੈਸਣੀਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਸਾਸ਼ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣ; ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੇ ਚੈਵਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਮੁਖਮਾਸਾਦ੍ਯੈਸਣੀਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਾਤਯੇਤ੍; ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਚੇਤਿ; ਏਤਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ||੪||
तत्र भगन्दरपिडकोपद्रुतमातुरमपतर्पणादिविरेचनान्तेनैकादशविधेनोपक्रमेणोपक्रमेतापक्वपिडकं, पक्वेषु चोपस्निग्धमवगाहस्विन्नं शय्यायां सन्निवेश्यार्शसमिव यन्त्रयित्वा, भगन्दरं समीक्ष्य पराचीनमवाचीनं वा, ततः प्रणिधायैषणीमुन्नम्य साशयमुद्धरेच्छस्त्रेण; अन्तर्मुखे चैवं सम्यग्यन्त्रं प्रणिधाय प्रवाहमाणस्य भगन्दरमुखमासाद्यैषणीं दत्त्वा शस्त्रं पातयेत्; आसाद्य वाऽग्निं क्षारं चेति; एतत् सामान्यं सर्वेषु ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ- ਨਾਡ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਤੁ ਸ਼ਤਪੋਨਕੇ | ਤਤਸ੍ਤੇਸੂਪਰੂਢੇਸੁ ਸ਼ੇਸਾ ਨਾਡੀਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੫||
विशेषतस्तु- नाड्यन्तरे व्रणान् कुर्याद्भिषक् तु शतपोनके | ततस्तेषूपरूढेषु शेषा नाडीरुपाचरेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 9
ਗਤਯੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾ ਬਾਹ੍ਯਾਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ | ਨਾਡੀਰਨਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾ ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯੇਕਧਾ ਭਿਸਕ੍ ||੬|| ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਤਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਦਵਿਦਾਰਣਮ੍ | ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਵਤਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ||੭|| ਆਟੋਪਂ ਗੁਦਸ਼ੂਲਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ਪਵਨੋ ਭਸ਼ਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਧਿਗਤਤਨ੍ਤ੍ਰੋਪਿ ਭਿਸਙ੍ਮੁਹ੍ਯੇਦਸਂਸ਼ਯਮ੍ ||੮|| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਵਿਵਤਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਪੋਨਕੇ |੯|
गतयोऽन्योन्यसम्बद्धा बाह्याश्छेद्यास्त्वनेकधा | नाडीरनभिसम्बद्धा यश्छिनत्त्येकधा भिषक् ||६|| स कुर्याद्विवृतं जन्तोर्व्रणं गुदविदारणम् | तस्य तद्विवृतं मार्गं विण्मूत्रमनुगच्छति ||७|| आटोपं गुदशूलं च करोति पवनो भृशम् | तत्राधिगततन्त्रोऽपि भिषङ्मुह्येदसंशयम् ||८|| तस्मान्न विवृतः कार्यो व्रणस्तु शतपोनके |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11
ਵ੍ਯਾਧੌ ਤਤ੍ਰ ਬਹੁਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਭਿਸਜਾ ਵੈ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੯|| ਅਰ੍ਧਲਾਙ੍ਗਲਕਸ਼੍ਛੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਲਾਙ੍ਗਲਕੋਪਿ ਵਾ | ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਕੋ ਵਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯੋ ਗੋਤੀਰ੍ਥਕੋਪਿ ਵਾ ||੧੦|| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਰਾਵਮਾਰ੍ਗਾਂਸ੍ਤੁ ਦਹੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਨਾ | ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਭੀਰੋਰ੍ਹਿ ਦੁਸ੍ਕਰਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ ||੧੧||
व्याधौ तत्र बहुच्छिद्रे भिषजा वै विजानता ||९|| अर्धलाङ्गलकश्छेदः कार्यो लाङ्गलकोऽपि वा | सर्वतोभद्रको वाऽपि कार्यो गोतीर्थकोऽपि वा ||१०|| सर्वतः स्रावमार्गांस्तु दहेद्वैद्यस्तथाऽग्निना | सुकुमारस्य भीरोर्हि दुष्करः शतपोनकः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12-19) · Śloka 20
ਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵਾਪਹਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵੇਦਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਸ੍ਵੇਦਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ਕਸ਼ਰਾਪਾਯਸਾਦਿਭਿਃ ||੧੨|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਲਾਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾਪਿ ਵਿਸ੍ਕਿਰੈਃ | ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਮਥੈਰਣ੍ਡਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਂ ਚ ਗਣਂ ਤਥਾ ||੧੩|| ਕਸਾਯਂ ਸੁਕਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਕੁਮ੍ਭੇ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍ | ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੇਨ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੪|| ਤਿਲੈਰਣ੍ਡਾਤਸੀਮਾਸਯਵਗੋਧੂਮਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ | ਲਵਣਾਨ੍ਯਮ੍ਲਵਰ੍ਗਂ ਚ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮੇਵੋਪਸਾਧਯੇਤ੍ ||੧੫|| ਆਤੁਰਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਕੁਰ੍ਵਤਃ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦੇਨਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ ||੧੬|| ਵਚਾਹਿਙ੍ਗ੍ਵਜਮੋਦਂ ਚ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਸਰ੍ਪਿਸਾ | ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੇਨਾਥਵਾਮ੍ਲੇਨ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ ||੧੭|| ਤਤੋ ਮਧੁਕਤੈਲੇਨ ਤਸ੍ਯ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ | ਪਰਿਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਗੁਦਂ ਚਾਸ੍ਯ ਤੈਲੈਰ੍ਵਾਤਰੁਜਾਪਹੈਃ ||੧੮|| ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ | ਅਨ੍ਯੇ ਚੋਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ||੧੯|| ਸ਼ਤਪੋਨਕ ਆਖ੍ਯਾਤ... |੨੦|
रुजास्रावापहं तत्र स्वेदमाशु प्रयोजयेत् | स्वेदद्रव्यैर्यथोद्दिष्टैः कृशरापायसादिभिः ||१२|| ग्राम्यानूपौदकैर्मांसैर्लावाद्यैर्वाऽपि विष्किरैः | वृक्षादनीमथैरण्डं बिल्वादिं च गणं तथा ||१३|| कषायं सुकृतं कृत्वा स्नेहकुम्भे निषेचयेत् | नाडीस्वेदेन तेनास्य तं व्रणं स्वेदयेद्भिषक् ||१४|| तिलैरण्डातसीमाषयवगोधूमसर्षपान् | लवणान्यम्लवर्गं च स्थाल्यामेवोपसाधयेत् ||१५|| आतुरं स्वेदयेत्तेन तथा सिध्यति कुर्वतः | स्विन्नं च पाययेदेनं कुष्ठं च लवणानि च ||१६|| वचाहिङ्ग्वजमोदं च समभागानि सर्पिषा | मार्द्वीकेनाथवाऽम्लेन सुरासौवीरकेण वा ||१७|| ततो मधुकतैलेन तस्य सिञ्चेद्भिषग्व्रणम् | परिषिञ्चेद्गुदं चास्य तैलैर्वातरुजापहैः ||१८|| विधिनाऽनेन विण्मूत्रं स्वमार्गमधिगच्छति | अन्ये चोपद्रवास्तीव्राः सिध्यन्त्यत्र न संशयः ||१९|| शतपोनक आख्यात... |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (20-22) · Śloka 23
...ਉਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ਼ਣੁ | ਅਥੋਸ੍ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਮੇਸਿਤ੍ਵਾ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਪੂਤਿਮਾਂਸਵ੍ਯਪੋਹਾਰ੍ਥਮਗ੍ਨਿਰਤ੍ਰ ਨ ਪੂਜਿਤਃ | ਅਥੈਨਂ ਘਤਸਂਸਸ੍ਟੈਸ੍ਤਿਲੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ ||੨੧|| ਬਨ੍ਧਂ ਤਤੋਨੁਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਰਿਸੇਕਂ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਸਾ | ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੨੨|| ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਚ ਰੋਪਯੇਤ੍ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ |੨੩|
...उष्ट्रग्रीवे क्रियां शृणु | अथोष्ट्रग्रीवमेषित्वा छित्त्वा क्षारं निपातयेत् ||२०|| पूतिमांसव्यपोहार्थमग्निरत्र न पूजितः | अथैनं घृतसंसृष्टैस्तिलैः पिष्टैः प्रलेपयेत् ||२१|| बन्धं ततोऽनुकुर्वीत परिषेकं तु सर्पिषा | तृतीये दिवसे मुक्त्वा यथास्वं शोधयेद्भिषक् ||२२|| ततः शुद्धं विदित्वा च रोपयेत्तु यथाक्रमम् |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (23-27) · Śloka 28
ਉਤ੍ਕਤ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਮਾਰ੍ਗਂਸ੍ਤੁ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੨੩|| ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਸ੍ਰਾਵਗਤਿਂ ਦਹੇਦ੍ਧੁਤਵਹੇਨ ਵਾ | ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਣੁਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਦ੍ਗੁਦਮਣ੍ਡਲਮ੍ ||੨੪|| ਉਪਨਾਹਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ | ਵਾਮਨੀਯੌਸਧੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਪਰਿਸੇਕਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ||੨੫|| ਮਦੁਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਨਮਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵਰੁਗਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਗਤਿਮਨ੍ਵਿਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ ਖਰ੍ਜੂਰਪਤ੍ਰਕਮ੍ ||੨੬|| ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚਕ੍ਰਂ ਚ ਸੂਚੀਮੁਖਮਵਾਙ੍ਮੁਖਮ੍ | ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੇਵਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੨੭|| ਤਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਰੇਵ ਮਦੁਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ |੨੮|
उत्कृत्यास्रावमार्गंस्तु परिस्राविणि बुद्धिमान् ||२३|| क्षारेण वा स्रावगतिं दहेद्धुतवहेन वा | सुखोष्णेनाणुतैलेन सेचयेद्गुदमण्डलम् ||२४|| उपनाहाः प्रदेहाश्च मूत्रक्षारसमन्विताः | वामनीयौषधैः कार्याः परिषेकाश्च मात्रया ||२५|| मृदुभूतं विदित्वैनमल्पस्रावरुगन्वितम् | गतिमन्विष्य शस्त्रेण छिन्द्यात् खर्जूरपत्रकम् ||२६|| चन्द्रार्धं चन्द्रचक्रं च सूचीमुखमवाङ्मुखम् | छित्त्वाऽग्निना दहेत् सम्यगेवं क्षारेण वा पुनः ||२७|| ततः संशोधनैरेव मृदुपूर्वैर्विशोधयेत् |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (28-29) · Śloka 29
ਬਹਿਰਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ||੨੮|| ਤਸ੍ਯਾਹਿਤਂ ਵਿਰੇਕਾਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਵਚਾਰਣਮ੍ | ਯਦ੍ਯਨ੍ਮਦੁ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੨੯||
बहिरन्तर्मुखश्चापि शिशोर्यस्य भगन्दरः ||२८|| तस्याहितं विरेकाग्निशस्त्रक्षारावचारणम् | यद्यन्मृदु च तीक्ष्णं च तत्तत्तस्यावचारयेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (30) · Śloka 31
ਆਰਗ੍ਵਧਨਿਸ਼ਾਕਾਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ | ਅਗ੍ਰਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਣਿਹਿਤਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੩੦|| ਯੋਗੋਯਂ ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਤਿਂ ਮੇਘਮਿਵਾਨਿਲਃ |੩੧|
आरग्वधनिशाकालाचूर्णं मधुघृताप्लुतम् | अग्रवर्तिप्रणिहितं व्रणानां शोधनं हितम् ||३०|| योगोऽयं नाशयत्याशु गतिं मेघमिवानिलः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (31-32) · Śloka 33
ਆਗਨ੍ਤੁਜੇ ਭਿਸਙ੍ਨਾਡੀਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ ||੩੧|| ਜਮ੍ਬ੍ਵੋਸ੍ਠੇਨਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣੇਨ ਤਪ੍ਤਯਾ ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ | ਦਹੇਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ||੩੨|| ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਲ੍ਯਾਨਯਨਮੇਵ ਚ |੩੩|
आगन्तुजे भिषङ्नाडीं शस्त्रेणोत्कृत्य यत्नतः ||३१|| जम्ब्वोष्ठेनाग्निवर्णेन तप्तया वा शलाकया | दहेद्यथोक्तं मतिमांस्तं व्रणं सुसमाहितः ||३२|| कृमिघ्नं च विधिं कुर्याच्छल्यानयनमेव च |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (33) · Śloka 33
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੈਸ ਚਾਰਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਃ ||੩੩||
प्रत्याख्यायैष चारभ्यो वर्ज्यश्चापि त्रिदोषजः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (34-36) · Śloka 36
ਏਤਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ | ਏਸਾਂ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਤਨਾਦ੍ਵੇਦਨਾ ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ||੩੪|| ਤਤ੍ਰਾਣੁਤੈਲੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਥਾਲੀਂ ਛਿਦ੍ਰਸ਼ਰਾਵਿਕਾਮ੍ ||੩੫|| ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਗੁਦਸ੍ਤਪ੍ਤਾਮਧ੍ਯਾਸੀਤ ਸਬਾਸ੍ਪਿਕਾਮ੍ | ਨਾਡ੍ਯਾ ਵਾਸ੍ਯਾਹਰੇਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਂ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਰੁਜਾਪਹਮ੍ | ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਵਗਾਹ੍ਯੋ ਵਾ ਤਥਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਵੇਦਨਾ ||੩੬||
एतत् कर्म समाख्यातं सर्वेषामनुपूर्वशः | एषां तु शस्त्रपतनाद्वेदना यत्र जायते ||३४|| तत्राणुतैलेनोष्णेन परिषेकः प्रशस्यते | वातघ्नौषधसम्पूर्णां स्थालीं छिद्रशराविकाम् ||३५|| स्नेहाभ्यक्तगुदस्तप्तामध्यासीत सबाष्पिकाम् | नाड्या वाऽस्याहरेत् स्वेदं शयानस्य रुजापहम् | उष्णोदकेऽवगाह्यो वा तथा शाम्यति वेदना ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (37) · Śloka 37
ਕਦਲੀਮਗਲੋਪਾਕਪ੍ਰਿਯਕਾਜਿਨਸਮ੍ਭਤਾਨ੍ | ਕਾਰਯੇਦੁਪਨਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਲ੍ਵਣਾਦੀਨ੍ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੩੭||
कदलीमृगलोपाकप्रियकाजिनसम्भृतान् | कारयेदुपनाहांश्च साल्वणादीन् विचक्षणः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (38) · Śloka 38
ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਲਵਣਾਨ੍ਯਥ ਦੀਪ੍ਯਕਮ੍ | ਪਾਯਯੇਚ੍ਚਾਮ੍ਲਕੌਲਤ੍ਥਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਾਦਿਭਿਃ ||੩੮||
कटुत्रिकं वचाहिङ्गुलवणान्यथ दीप्यकम् | पाययेच्चाम्लकौलत्थसुरासौवीरकादिभिः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (39) · Śloka 40
ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਲਾਙ੍ਗਲਕੀਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾਃ | ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਗੋਲੋਮੀ ਤਿਲ੍ਵਕੋ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ ||੩੯|| ਕਾਸੀਸਂ ਕਾਞ੍ਚਨਕ੍ਸੀਰ੍ਯੌ ਵਰ੍ਗਃ ਸ਼ੋਧਨ ਇਸ੍ਯਤੇ |੪੦|
ज्योतिष्मतीलाङ्गलकीश्यामादन्तीत्रिवृत्तिलाः | कुष्ठं शताह्वा गोलोमी तिल्वको गिरिकर्णिका ||३९|| कासीसं काञ्चनक्षीर्यौ वर्गः शोधन इष्यते |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (40) · Śloka 41
ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾ ਨਾਗਦਨ੍ਤੀ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਪਯਸਾ ਸਹ ||੪੦|| ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਭਵੇਦੇਤਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ |੪੧|
त्रिवृत्तिला नागदन्ती मञ्जिष्ठा पयसा सह ||४०|| उत्सादनं भवेदेतत् सैन्धवक्षौद्रसंयुतम् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਃ ||੪੧|| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੇਜੋਵਤੀਦਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕੋ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਃ | ਕੁਸ੍ਠਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤਿਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਮਾਗਧ੍ਯਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਮਧੁ ||੪੨|| ਰਜਨੀ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੁਤ੍ਥਂ ਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍ |੪੩|
रसाञ्जनं हरिद्रे द्वे मञ्जिष्ठानिम्बपल्लवाः ||४१|| त्रिवृत्तेजोवतीदन्तीकल्को नाडीव्रणापहः | कुष्ठं त्रिवृत्तिला दन्ती मागध्यः सैन्धवं मधु ||४२|| रजनी त्रिफला तुत्थं हितं स्याद्व्रणशोधनम् |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-46) · Śloka 46
ਮਾਗਧ੍ਯੋ ਮਧੁਕਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਲਾ ਹਰੇਣਵਃ ||੪੩|| ਸਮਙ੍ਗਾ ਧਾਤਕੀ ਚੈਵ ਸਾਰਿਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ | ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ ਸਰ੍ਜਰਸਃ ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਮ੍ ||੪੪|| ਸੁਧਾ ਵਚਾ ਲਾਙ੍ਗਲਕੀ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ | ਏਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਸਮ੍ਭਾਰਂ ਤੈਲਂ ਧੀਰੋ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੪੫|| ਏਤਦ੍ਵੈ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਸੁ ਮਣ੍ਡਲੇਸ੍ਵਥ ਮੇਹਿਸੁ | ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਂ ਤੈਲਂ ਭਗਨ੍ਦਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੪੬||
मागध्यो मधुकं रोध्रं कुष्ठमेला हरेणवः ||४३|| समङ्गा धातकी चैव सारिवा रजनीद्वयम् | प्रियङ्गवः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम् ||४४|| सुधा वचा लाङ्गलकी मधूच्छिष्टं ससैन्धवम् | एतत् सम्भृत्य सम्भारं तैलं धीरो विपाचयेत् ||४५|| एतद्वै गण्डमालासु मण्डलेष्वथ मेहिषु | रोपणार्थं हितं तैलं भगन्दरविनाशनम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (47) · Śloka 47
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਸ਼੍ਚੈਵ ਹਿਤਃ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੇ | ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਭਗਨ੍ਦਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੪੭||
न्यग्रोधादिगणश्चैव हितः शोधनरोपणे | तैलं घृतं वा तत्पक्वं भगन्दरविनाशनम् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (48-49) · Śloka 49
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਹਰਿਦ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਂ ਲੋਹਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕੌ | ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਰ੍ਕਪਯਸੀ ਮਧੁ ||੪੮|| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਸਮਾਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੈਲਮੇਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਭਗਨ੍ਦਰਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮੇਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੯||
त्रिवृद्दन्तीहरिद्रार्कमूलं लोहाश्वमारकौ | विडङ्गसारं त्रिफला स्नुह्यर्कपयसी मधु ||४८|| मधूच्छिष्टसमायुक्तैस्तैलमेतैर्विपाचयेत् | भगन्दरविनाशार्थमेतद्योज्यं विशेषतः ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (50-52) · Śloka 52
ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਕੌ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠੇ ਮਲਪੂਂ ਹਯਮਾਰਕਮ੍ | ਸੁਧਾਂ ਵਚਾਂ ਲਾਙ੍ਗਲਕੀਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾਮ੍ ||੫੦|| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਂ ਚ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਤੈਲਂ ਧੀਰੋ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਏਤਦ੍ਧਿ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਂ ਤੈਲਂ ਭਸ਼ਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭਗਨ੍ਦਰੇ ||੫੧|| ਸ਼ੋਧਨਂ ਰੋਪਣਂ ਚੈਵ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਂ ਤਥਾ | ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਮਵੇਕ੍ਸੇਤ ਵ੍ਰਣਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੫੨||
चित्रकार्कौ त्रिवृत्पाठे मलपूं हयमारकम् | सुधां वचां लाङ्गलकीं सप्तपर्णं सुवर्चिकाम् ||५०|| ज्योतिष्मतीं च सम्भृत्य तैलं धीरो विपाचयेत् | एतद्धि स्यन्दनं तैलं भृशं दद्याद्भगन्दरे ||५१|| शोधनं रोपणं चैव सवर्णकरणं तथा | द्विव्रणीयमवेक्षेत व्रणावस्थासु बुद्धिमान् ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (53) · Śloka 53
ਛਿਦ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਰੇਦੋਸ੍ਠਮਰ੍ਸ਼ੋਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ | ਤਤੋ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦੇਤਦਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ||੫੩||
छिद्रादूर्ध्वं हरेदोष्ठमर्शोयन्त्रस्य यन्त्रवित् | ततो भगन्दरे दद्यादेतदर्धेन्दुसन्निभम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (54) · Śloka 54
ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਮੈਥੁਨਂ ਕੋਪਂ ਪਸ੍ਠਯਾਨਂ ਗੁਰੂਣਿ ਚ | ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪਰਿਹਰੇਦੁਪਰੂਢਵ੍ਰਣੋ ਨਰਃ ||੫੪||
व्यायामं मैथुनं कोपं पृष्ठयानं गुरूणि च | संवत्सरं परिहरेदुपरूढव्रणो नरः ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਭਗਨ੍ਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने भगन्दरचिकित्सितं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon