Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
அதாதஃ ப்ரமேஹசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧||
யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
த்வௌ ப்ரமேஹௌ பவதஃ- ஸஹஜோऽபத்யநிமித்தஶ்ச |
தத்ர ஸஹஜோ மாதபிதபீஜதோஷகதஃ, அஹிதாஹாரஜோऽபத்யநிமித்தஃ |
தயோஃ பூர்வேணோபத்ருதஃ கஶோ ரூக்ஷோऽல்பாஶீ பிபாஸுர்பஶஂ பரிஸரணஶீலஶ்ச பவதி; உத்தரேண ஸ்தூலோ பஹ்வாஶீ ஸ்நிக்தஃ ஶய்யாஸநஸ்வப்நஶீலஃ ப்ராயேணேதி ||௩||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्वौ प्रमेहौ भवतः- सहजोऽपथ्यनिमित्तश्च |
तत्र सहजो मातृपितृबीजदोषकृतः, अहिताहारजोऽपथ्यनिमित्तः |
तयोः पूर्वेणोपद्रुतः कृशो रूक्षोऽल्पाशी पिपासुर्भृशं परिसरणशीलश्च भवति; उत्तरेण स्थूलो बह्वाशी स्निग्धः शय्यासनस्वप्नशीलः प्रायेणेति ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
தத்ர கஶமந்நபாநப்ரதிஸஂஸ்கதாபிஃ க்ரியாபிஶ்சிகித்ஸேத, ஸ்தூலமபதர்பணயுக்தாபிஃ ||௪||
View original
तत्र कृशमन्नपानप्रतिसंस्कृताभिः क्रियाभिश्चिकित्सेत, स्थूलमपतर्पणयुक्ताभिः ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ஸர்வ ஏவ ச பரிஹரேயுஃ ஸௌவீரகதுஷோதகஶுக்தமைரேயஸுராஸவதோயபயஸ்தைலகதேக்ஷுவிகாரததிபிஷ்டாந்நாம்லயவாகூபாநகாநி க்ராம்யாநூபௌதகமாஂஸாநி சேதி ||௫||
View original
सर्व एव च परिहरेयुः सौवीरकतुषोदकशुक्तमैरेयसुरासवतोयपयस्तैलघृतेक्षुविकारदधिपिष्टान्नाम्लयवागूपानकानि ग्राम्यानूपौदकमांसानि चेति ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ததஃ ஶாலிஷஷ்டிகயவகோதூமகோத்ரவோத்தாலகாநநவாந் புஞ்ஜீத சணகாடகீகுலத்தமுத்கவிகல்பேந, திக்தகஷாயாப்யாஂ ச ஶாககணாப்யாஂ நிகும்பேங்குதீஸர்ஷபாதஸீதைலஸித்தாப்யாஂ, பத்தமூத்ரைர்வா ஜாங்கலைர்மாஂஸைரபஹதமேதோபிரநம்லைரகதைஶ்சேதி ||௬||
View original
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोद्रवोद्दालकाननवान् भुञ्जीत चणकाढकीकुलत्थमुद्गविकल्पेन, तिक्तकषायाभ्यां च शाकगणाभ्यां निकुम्भेङ्गुदीसर्षपातसीतैलसिद्धाभ्यां, बद्धमूत्रैर्वा जाङ्गलैर्मांसैरपहृतमेदोभिरनम्लैरघृतैश्चेति ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
தத்ராதித ஏவ ப்ரமேஹிணஂ ஸ்நிக்தமந்யதமேந தைலேந ப்ரியங்க்வாதிஸித்தேந வா கதேந வாமயேத் ப்ரகாடஂ விரேசயேச்ச, விரேசநாதநந்தரஂ ஸுரஸாதிகஷாயேணாஸ்தாபயேந்மஹௌஷதபத்ரதாருமுஸ்தாவாபேந மதுஸைந்தவயுக்தேந, தஹ்யமாநஂ ச ந்யக்ரோதாதிகஷாயேண நிஸ்தைலேந ||௭||
View original
तत्रादित एव प्रमेहिणं स्निग्धमन्यतमेन तैलेन प्रियङ्ग्वादिसिद्धेन वा घृतेन वामयेत् प्रगाढं विरेचयेच्च, विरेचनादनन्तरं सुरसादिकषायेणास्थापयेन्महौषधभद्रदारुमुस्तावापेन मधुसैन्धवयुक्तेन, दह्यमानं च न्यग्रोधादिकषायेण निस्तैलेन ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ததஃ ஶுத்ததேஹமாமலகரஸேந ஹரித்ராஂ மதுஸஂயுக்தாஂ பாயயேத், த்ரிபலாவிஶாலாதேவதாருமுஸ்தகஷாயஂ வா, ஶாலகம்பில்லகமுஷ்கககல்கமக்ஷமாத்ரஂ வா மதுமதுரமாமலகரஸேந ஹரித்ராயுதஂ, குடஜகபித்தரோஹீதகபிபீதகஸப்தபர்ணபுஷ்பகல்கஂ வா நிம்பாரக்வதஸப்தபர்ணமூர்வாகுடஜஸோமவக்ஷபலாஶாநாஂ வா த்வக்பத்ரமூலபலபுஷ்பகஷாயாணி, ஏதே பஞ்ச யோகாஃ ஸர்வமேஹாநாமபஹந்தாரோ வ்யாக்யாதாஃ ||௮||
View original
ततः शुद्धदेहमामलकरसेन हरिद्रां मधुसंयुक्तां पाययेत्, त्रिफलाविशालादेवदारुमुस्तकषायं वा, शालकम्पिल्लकमुष्कककल्कमक्षमात्रं वा मधुमधुरमामलकरसेन हरिद्रायुतं, कुटजकपित्थरोहीतकबिभीतकसप्तपर्णपुष्पकल्कं वा निम्बारग्वधसप्तपर्णमूर्वाकुटजसोमवृक्षपलाशानां वा त्वक्पत्रमूलफलपुष्पकषायाणि, एते पञ्च योगाः सर्वमेहानामपहन्तारो व्याख्याताः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
விஶேஷஶ்சாத ஊர்த்வஂ- தத்ரோதகமேஹிநஂ பாரிஜாதகஷாயஂ பாயயேத், இக்ஷுமேஹிநஂ வைஜயந்தீகஷாயஂ, ஸுராமேஹிநஂ நிம்பகஷாயஂ, ஸிகதாமேஹிநஂ சித்ரககஷாயஂ, ஶநைர்மேஹிநஂ கதிரகஷாயஂ, லவணமேஹிநஂ பாடாऽகுருஹரித்ராகஷாயஂ , பிஷ்டமேஹிநஂ ஹரித்ராதாருஹரித்ராகஷாயஂ, ஸாந்த்ரமேஹிநஂ ஸப்தபர்ணகஷாயஂ, ஶுக்ரமேஹிநஂ தூர்வாஶைவலப்லவஹடகரஞ்ஜகஸேருககஷாயஂ ககுபசந்தநகஷாயஂ வா, பேநமேஹிநஂ த்ரிபலாரக்வதமத்வீகாகஷாயஂ, மதுமதுரமிதி; பைத்திகேஷு நீலமேஹிநஂ ஶாலஸாராதிகஷாயமஶ்வத்தகஷாயஂ வா பாயயேத், ஹரித்ராமேஹிநஂ ராஜவக்ஷகஷாயஂ, அம்லமேஹிநஂ ந்யக்ரோதாதிகஷாயஂ, க்ஷாரமேஹிநஂ த்ரிபலாகஷாயஂ, மஞ்ஜிஷ்டாமேஹிநஂ மஞ்ஜிஷ்டாசந்தநகஷாயஂ, ஶோணிதமேஹிநஂ குடூசீதிந்துகாஸ்திகாஶ்மர்யகர்ஜூரகஷாயஂ மதுமிஶ்ரஂ; அத ஊர்த்வமஸாத்யேஷ்வபி யோகாந் யாபநார்தஂ வக்ஷ்யாமஃ, தத்யதா- ஸர்பிர்மேஹிநஂ குஷ்டகுடஜபாடாஹிங்குகடுரோஹிணீகல்கஂ குடூசீசித்ரககஷாயேண பாயயேத், வஸாமேஹிநமக்நிமந்தகஷாயஂ ஶிஂஶபாகஷாயஂ வா, க்ஷௌத்ரமேஹிநஂ கதரக்ரமுககஷாயஂ , ஹஸ்திமேஹிநஂ திந்துககபித்தஶிரீஷபலாஶபாடாமூர்வாதுஃஸ்பர்ஶாகஷாயஂ மதுமதுரஂ ஹஸ்த்யஶ்வஶூகரகரோஷ்ட்ராஸ்திக்ஷாரஂ சேதி; தஹ்யமாநமௌதககந்தக்வாதஸித்தாஂ யவாகூஂ க்ஷீரேக்ஷுரஸமதுராஂ பாயயேத் ||௯||
View original
विशेषश्चात ऊर्ध्वं- तत्रोदकमेहिनं पारिजातकषायं पाययेत्, इक्षुमेहिनं वैजयन्तीकषायं, सुरामेहिनं निम्बकषायं, सिकतामेहिनं चित्रककषायं, शनैर्मेहिनं खदिरकषायं, लवणमेहिनं पाठाऽगुरुहरिद्राकषायं , पिष्टमेहिनं हरिद्रादारुहरिद्राकषायं, सान्द्रमेहिनं सप्तपर्णकषायं, शुक्रमेहिनं दूर्वाशैवलप्लवहठकरञ्जकसेरुककषायं ककुभचन्दनकषायं वा, फेनमेहिनं त्रिफलारग्वधमृद्वीकाकषायं, मधुमधुरमिति; पैत्तिकेषु नीलमेहिनं शालसारादिकषायमश्वत्थकषायं वा पाययेत्, हरिद्रामेहिनं राजवृक्षकषायं, अम्लमेहिनं न्यग्रोधादिकषायं, क्षारमेहिनं त्रिफलाकषायं, मञ्जिष्ठामेहिनं मञ्जिष्ठाचन्दनकषायं, शोणितमेहिनं गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जूरकषायं मधुमिश्रं; अत ऊर्ध्वमसाध्येष्वपि योगान् यापनार्थं वक्ष्यामः, तद्यथा- सर्पिर्मेहिनं कुष्ठकुटजपाठाहिङ्गुकटुरोहिणीकल्कं गुडूचीचित्रककषायेण पाययेत्, वसामेहिनमग्निमन्थकषायं शिंशपाकषायं वा, क्षौद्रमेहिनं कदरक्रमुककषायं , हस्तिमेहिनं तिन्दुककपित्थशिरीषपलाशपाठामूर्वादुःस्पर्शाकषायं मधुमधुरं हस्त्यश्वशूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारं चेति; दह्यमानमौदककन्दक्वाथसिद्धां यवागूं क्षीरेक्षुरसमधुरां पाययेत् ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ததஃ ப்ரியங்க்வநந்தாயூதிகாபத்மாத்ராயந்திகாலோஹிதிகாம்பஷ்டாதாடிமத்வக்ஶாலபர்ணீபத்மதுங்ககேஶர- தாதகீபகுலஶால்மலீஶ்ரீவேஷ்டகமோசரஸேஷ்வரிஷ்டாநயஸ்கதீர்லேஹாநாஸவாஂஶ்ச குர்வீத; ஶங்காடககிலோட்யபிஸமணாலகாஶகஸேருகமதுகாம்ரஜம்ப்வஸநதிநிஶககுபகட்வங்கரோத்ரபல்லாதக- பலாஶசர்மவக்ஷகிரிகர்ணிகாஶீதஶிவநிசுலதாடிமாஜகர்ணஹரிவக்ஷராஜாதநகோபகோண்டாவிகங்கதேஷு வா; யவாந்நவிகாராஂஶ்ச ஸேவேத; யதோக்தகஷாயஸித்தாஂ யவாகூஂ சாஸ்மை ப்ரயச்சேத், கஷாயாணி வா பாதும் ||௧௦||
View original
ततः प्रियङ्ग्वनन्तायूथिकापद्मात्रायन्तिकालोहितिकाम्बष्ठादाडिमत्वक्शालपर्णीपद्मतुङ्गकेशर- धातकीबकुलशाल्मलीश्रीवेष्टकमोचरसेष्वरिष्टानयस्कृतीर्लेहानासवांश्च कुर्वीत; शृङ्गाटकगिलोड्यबिसमृणालकाशकसेरुकमधुकाम्रजम्ब्वसनतिनिशककुभकट्वङ्गरोध्रभल्लातक- पलाशचर्मवृक्षगिरिकर्णिकाशीतशिवनिचुलदाडिमाजकर्णहरिवृक्षराजादनगोपघोण्टाविकङ्कतेषु वा; यवान्नविकारांश्च सेवेत; यथोक्तकषायसिद्धां यवागूं चास्मै प्रयच्छेत्, कषायाणि वा पातुम् ||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
மஹாதநமஹிதாஹாரமௌஷதத்வேஷிணமீஶ்வரஂ வா பாடாபயாசித்ரகப்ரகாடமநல்பமாக்ஷிகமந்யதமமாஸவஂ பாயயேத், அங்காரஶூல்யோபதஂஶஂ வா மாத்வீகமபீக்ஷ்ணஂ, க்ஷௌத்ரகபித்தமரிசாநுவித்தாநி சாஸ்மை பாநபோஜநாந்யுபஹரேத், உஷ்ட்ராஶ்வதரகரபுரீஷசூர்ணாநி சாஸ்மை தத்யாதஶநேஷு; ஹிங்குஸைந்தவயுக்தைர்யூஷைஃ ஸார்ஷபைஶ்ச ராகைர்போஜயேத்; அவிருத்தாநி சாஸ்மை பாநபோஜநாந்யுபஹரேத்ரஸகந்தவந்தி ச; ப்ரவத்தமேஹாஸ்து வ்யாயாமநியுத்தக்ரீடாகஜதுரகரதபதாதிசர்யாபரிக்ரமணாந்யஸ்த்ரோபாஸ்த்ரே வா ஸேவேரந் ||௧௧||
View original
महाधनमहिताहारमौषधद्वेषिणमीश्वरं वा पाठाभयाचित्रकप्रगाढमनल्पमाक्षिकमन्यतममासवं पाययेत्, अङ्गारशूल्योपदंशं वा माध्वीकमभीक्ष्णं, क्षौद्रकपित्थमरिचानुविद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेत्, उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानि चास्मै दद्यादशनेषु; हिङ्गुसैन्धवयुक्तैर्यूषैः सार्षपैश्च रागैर्भोजयेत्; अविरुद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेद्रसगन्धवन्ति च; प्रवृद्धमेहास्तु व्यायामनियुद्धक्रीडागजतुरगरथपदातिचर्यापरिक्रमणान्यस्त्रोपास्त्रे वा सेवेरन् ||११||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
அதநஸ்த்வபாந்தவோ வா பாதத்ராணாதபத்ரவிரஹிதோ பைக்ஷ்யாஶீ க்ராமைகராத்ரவாஸீ முநிரிவ ஸஂயதாத்மா யோஜநஶதமதிகஂ வா கச்சேத், மஹாதநோ வா ஶ்யாமாகநீவாரவத்திராமலககபித்ததிந்துகாஶ்மந்தகபலாஹாரோ மகைஃ ஸஹ வஸேத், தந்மூத்ரஶகத்பக்ஷஃ ஸததமநுவ்ரஜேத்காஃ, ப்ராஹ்மணோ வா ஶிலோஞ்சவத்திர்பூத்வா ப்ரஹ்மரதமுத்தரேத், கஷேத் ஸததமிதரஃ கநேத்வா கூபஂ, கஶஂ து ஸததஂ ரக்ஷேத் ||௧௨||
பவதி சாத்ர- அதநோ வைத்யஸந்தேஶாதேவஂ குர்வந்நதந்த்ரிதஃ |
ஸஂவத்ஸராதந்தராத்வா ப்ரமேஹாத் ப்ரதிமுச்யதே ||௧௩||
View original
अधनस्त्वबान्धवो वा पादत्राणातपत्रविरहितो भैक्ष्याशी ग्रामैकरात्रवासी मुनिरिव संयतात्मा योजनशतमधिकं वा गच्छेत्, महाधनो वा श्यामाकनीवारवृत्तिरामलककपित्थतिन्दुकाश्मन्तकफलाहारो मृगैः सह वसेत्, तन्मूत्रशकृद्भक्षः सततमनुव्रजेद्गाः, ब्राह्मणो वा शिलोञ्छवृत्तिर्भूत्वा ब्रह्मरथमुद्धरेत्, कृषेत् सततमितरः खनेद्वा कूपं, कृशं तु सततं रक्षेत् ||१२||
भवति चात्र- अधनो वैद्यसन्देशादेवं कुर्वन्नतन्द्रितः |
संवत्सरादन्तराद्वा प्रमेहात् प्रतिमुच्यते ||१३||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே ப்ரமேஹசிகித்ஸிதஂ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ ||௧௧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने प्रमेहचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः ||११||