Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

7. mūṣikakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಮೂಷಿಕಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातो मूषिककल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

ಪೂರ್ವಂ ಶುಕ್ರವಿಷಾ ಉಕ್ತಾ ಮೂಷಿಕಾ ಯೇ ಸಮಾಸತಃ | ನಾಮಲಕ್ಷಣಭೈಷಜ್ಯೈರಷ್ಟಾದಶ ನಿಬೋಧ ಮೇ ||೩|| ಲಾಲನಃ ಪುತ್ರಕಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಹಂಸಿರಶ್ಚಿಕ್ವಿ(ಕ್ಕಿ)ರಸ್ತಥಾ | ಛುಚ್ಛುನ್ದರೋಽಲಸಶ್ಚೈವ ಕಷಾಯದಶನೋಽಪಿ ಚ ||೪|| ಕುಲಿಙ್ಗಶ್ಚಾಜಿತಶ್ಚೈವ ಚಪಲಃ ಕಪಿಲಸ್ತಥಾ ಕೋಕಿಲೋಽರುಣಸಞ್ಜ್ಞಶ್ಚ ಮಹಾಕೃಷ್ಣಸ್ತಥೋನ್ದುರಃ ||೫|| ಶ್ವೇತೇನ ಮಹತಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಪಿಲೇನಾಖುನಾ ತಥಾ | ಮೂಷಿಕಶ್ಚ ಕಪೋತಾಭಸ್ತಥೈವಾಷ್ಟಾದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೬||

View original

पूर्वं शुक्रविषा उक्ता मूषिका ये समासतः | नामलक्षणभैषज्यैरष्टादश निबोध मे ||३|| लालनः पुत्रकः कृष्णो हंसिरश्चिक्वि(क्कि)रस्तथा | छुच्छुन्दरोऽलसश्चैव कषायदशनोऽपि च ||४|| कुलिङ्गश्चाजितश्चैव चपलः कपिलस्तथा कोकिलोऽरुणसञ्ज्ञश्च महाकृष्णस्तथोन्दुरः ||५|| श्वेतेन महता सार्धं कपिलेनाखुना तथा | मूषिकश्च कपोताभस्तथैवाष्टादश स्मृताः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

ಶುಕ್ರಂ ಪತತಿ ಯತ್ರೈಷಾಂ ಶುಕ್ರಸ್ಪೃಷ್ಟೈಃ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ ವಾ | ನಖದನ್ತಾದಿಭಿಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಗಾತ್ರೇ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ ||೭||

View original

शुक्रं पतति यत्रैषां शुक्रस्पृष्टैः स्पृशन्ति वा | नखदन्तादिभिस्तस्मिन् गात्रे रक्तं प्रदुष्यति ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 10

ಜಾಯನ್ತೇ ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಶೋಫಾಃ ಕರ್ಣಿಕಾ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ | ಪೀಡಕೋಪಚಯಶ್ಚೋಗ್ರೋ ವಿಸರ್ಪಾಃ ಕಿಟಿಭಾನಿ ಚ ||೮|| ಪರ್ವಭೇದೋ ರುಜಸ್ತೀವ್ರಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽಙ್ಗಸದನಂ ಜ್ವರಃ | ದೌರ್ಬಲ್ಯಮರುಚಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ವಮಥುರ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ||೯|| ದಷ್ಟರೂಪಂ ಸಮಾಸೋಕ್ತಮೇತದ್ವ್ಯಾಸಮತಃ ಶೃಣು |೧೦|

View original

जायन्ते ग्रन्थयः शोफाः कर्णिका मण्डलानि च | पीडकोपचयश्चोग्रो विसर्पाः किटिभानि च ||८|| पर्वभेदो रुजस्तीव्रा मूर्च्छाऽङ्गसदनं ज्वरः | दौर्बल्यमरुचिः श्वासो वमथुर्लोमहर्षणम् ||९|| दष्टरूपं समासोक्तमेतद्व्यासमतः शृणु |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

ಲಾಲಾಸ್ರಾವೋ ಲಾಲನೇನ ಹಿಕ್ಕಾ ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೦|| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಕಲ್ಕಂ ತು ಲಿಹ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್ |೧೧|

View original

लालास्रावो लालनेन हिक्का छर्दिश्च जायते ||१०|| तण्डुलीयककल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12

ಪುತ್ರಕೇಣಾಙ್ಗಸಾದಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುವರ್ಣಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೧|| ಚೀಯತೇ ಗ್ರನ್ಥಿಭಿಶ್ಚಾಙ್ಗಮಾಖುಶಾವಕಸನ್ನಿಭೈಃ | ಶಿರೀಷೇಙ್ಗುದಕಲ್ಕಂ ತು ಲಿಹ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್ ||೧೨||

View original

पुत्रकेणाङ्गसादश्च पाण्डुवर्णश्च जायते ||११|| चीयते ग्रन्थिभिश्चाङ्गमाखुशावकसन्निभैः | शिरीषेङ्गुदकल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

ಕೃಷ್ಣೇನ ದಂಶೇ ಶೋಫೋಽಸೃಕ್ಛರ್ದಿಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ದುರ್ದಿನೇ | ಶಿರೀಷಫಲಕುಷ್ಠಂ ತು ಪಿಬೇತ್ ಕಿಂಶುಕಭಸ್ಮನಾ ||೧೩||

View original

कृष्णेन दंशे शोफोऽसृक्छर्दिः प्रायश्च दुर्दिने | शिरीषफलकुष्ठं तु पिबेत् किंशुकभस्मना ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ಹಂಸಿರೇಣಾನ್ನವಿದ್ವೇಷೋ ಜೃಮ್ಭಾ ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ ಹರ್ಷಣಮ್ | ಪಿಬೇದಾರಗ್ವಧಾದಿಂ ತು ಸುವಾನ್ತಸ್ತತ್ರ ಮಾನವಃ ||೧೪||

View original

हंसिरेणान्नविद्वेषो जृम्भा रोम्णां च हर्षणम् | पिबेदारग्वधादिं तु सुवान्तस्तत्र मानवः ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (15) · Śloka 16

ಚಿಕ್ವಿ(ಕ್ಕಿ)ರೇಣ ಶಿರೋದುಃಖಂ ಶೋಫೋ ಹಿಕ್ಕಾ ವಮಿಸ್ತಥಾ | ಜಾಲಿನೀಮದನಾಙ್ಕೋಠಕಷಾಯೈರ್ವಾಮಯೇತ್ತು ತಮ್ ||೧೫|| ಯವನಾಲರ್ಷಭೀಕ್ಷಾರಂ ಬೃಹತ್ಯೋಶ್ಚಾತ್ರ ದಾಪಯೇತ್ |೧೬|

View original

चिक्वि(क्कि)रेण शिरोदुःखं शोफो हिक्का वमिस्तथा | जालिनीमदनाङ्कोठकषायैर्वामयेत्तु तम् ||१५|| यवनालर्षभीक्षारं बृहत्योश्चात्र दापयेत् |१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 18

ಛುಚ್ಛುನ್ದರೇಣ ತೃಟ್ ಛರ್ದಿರ್ಜ್ವರೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಮೇವ ಚ ||೧೬|| ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಪೃಷ್ಠಶೋಫೋ ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ ವಿಸೂಚಿಕಾ | ಚವ್ಯಂ ಹರೀತಕೀ ಶುಣ್ಠೀ ವಿಡಙ್ಗಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮಧು ||೧೭|| ಅಙ್ಕೋಠಬೀಜಂ ಚ ತಥಾ ಪಿಬೇದತ್ರ ವಿಷಾಪಹಮ್ |೧೮|

View original

छुच्छुन्दरेण तृट् छर्दिर्ज्वरो दौर्बल्यमेव च ||१६|| ग्रीवास्तम्भः पृष्ठशोफो गन्धाज्ञानं विसूचिका | चव्यं हरीतकी शुण्ठी विडङ्गं पिप्पली मधु ||१७|| अङ्कोठबीजं च तथा पिबेदत्र विषापहम् |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21

ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭೋಽಲಸೇನೋರ್ಧ್ವವಾಯುರ್ದಂಶೇ ರುಜಾ ಜ್ವರಃ ||೧೮|| ಮಹಾಗದಂ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್ | ನಿದ್ರಾ ಕಷಾಯದನ್ತೇನ ಹೃಚ್ಛೋಷಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಮೇವ ಚ ||೧೯|| ಕ್ಷೌದ್ರೋಪೇತಾಃ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸಾರಫಲತ್ವಚಃ | ಕುಲಿಙ್ಗೇನ ರುಜಃ ಶೋಫೋ ರಾಜ್ಯಶ್ಚ ದಂಶಮಣ್ಡಲೇ ||೨೦|| ಸಹೇ ಸಸಿನ್ಧುವಾರೇ ಚ ಲಿಹ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೇ |೨೧|

View original

ग्रीवास्तम्भोऽलसेनोर्ध्ववायुर्दंशे रुजा ज्वरः ||१८|| महागदं ससर्पिष्कं लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् | निद्रा कषायदन्तेन हृच्छोषः कार्श्यमेव च ||१९|| क्षौद्रोपेताः शिरीषस्य लिह्यात् सारफलत्वचः | कुलिङ्गेन रुजः शोफो राज्यश्च दंशमण्डले ||२०|| सहे ससिन्धुवारे च लिह्यात्तत्र समाक्षिके |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (21) · Śloka 22

ಅಜಿತೇನಾಙ್ಗಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಛರ್ದಿರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಹೃದ್ಗ್ರಹಃ ||೨೧|| ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾಂ ಪಾಲಿನ್ದೀಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಮಧುನಾ ಲಿಹೇತ್ |೨೨|

View original

अजितेनाङ्गकृष्णत्वं छर्दिर्मूर्च्छा च हृद्ग्रहः ||२१|| स्नुक्क्षीरपिष्टां पालिन्दीं मञ्जिष्ठां मधुना लिहेत् |२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (22) · Śloka 23

ಚಪಲೇನ ಭವೇಚ್ಛರ್ದಿರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಸಹ ತೃಷ್ಣಯಾ ||೨೨|| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಭದ್ರಕಾಷ್ಠಜಟಾನ್ವಿತಾಮ್ |೨೩|

View original

चपलेन भवेच्छर्दिर्मूर्च्छा च सह तृष्णया ||२२|| क्षौद्रेण त्रिफलां लिह्याद्भद्रकाष्ठजटान्विताम् |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (23-24) · Śloka 25

ಕಪಿಲೇನ ವ್ರಣೇ ಕೋಥೋ ಜ್ವರೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯುದ್ಗಮಃ ಸತೃಟ್ ||೨೩|| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುಯುತಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ಚಾಪಿ ಪುನರ್ನವಾಮ್ | ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಕೋಕಿಲೇನೋಗ್ರಾ ಜ್ವರೋ ದಾಹಶ್ಚ ದಾರುಣಃ ||೨೪|| ವರ್ಷಾಭೂನೀಲಿನೀಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್ |೨೫|

View original

कपिलेन व्रणे कोथो ज्वरो ग्रन्थ्युद्गमः सतृट् ||२३|| लिह्यान्मधुयुतां श्वेतां श्वेतां चापि पुनर्नवाम् | ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः ||२४|| वर्षाभूनीलिनीक्वाथकल्कसिद्धं घृतं पिबेत् |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (25-31) · Śloka 32

ಅರುಣೇನಾನಿಲಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾತಜಾನ್ ಕುರುತೇ ಗದಾನ್ ||೨೫|| ಮಹಾಕೃಷ್ಣೇನ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶ್ವೇತೇನ ಕಫ ಏವ ಚ | ಮಹತಾ ಕಪಿಲೇನಾಸೃಕ್ ಕಪೋತೇನ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ||೨೬|| ಭವನ್ತಿ ಚೈಷಾಂ ದಂಶೇಷು ಗ್ರನ್ಥಿಮಣ್ಡಲಕರ್ಣಿಕಾಃ | ಪಿಡಕೋಪಚಯಶ್ಚೋಗ್ರಃ ಶೋಫಶ್ಚ ಭೃಶದಾರುಣಃ ||೨೭|| ದಧಿಕ್ಷೀರಘೃತಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಶೋ ಮತಾಃ | ಕರಞ್ಜಾರಗ್ವಧವ್ಯೋಷಬೃಹತ್ಯಂಶುಮತೀಸ್ಥಿರಾಃ ||೨೮|| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಚೈಷಾಂ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೋಂಽಶಃ ಪುನರ್ಭವೇತ್ | ತ್ರಿವೃದ್ಗೋಜ್ಯಮೃತಾವಕ್ರಸರ್ಪಗನ್ಧಾಃ ಸಮೃತ್ತಿಕಾಃ ||೨೯|| ಕಪಿತ್ಥದಾಡಿಮತ್ವಕ್ ಚ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾಃ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ | ತತ್ ಸರ್ವಮೇಕತಃ ಕೃತ್ವಾ ಶನೈರ್ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಪಚೇತ್ ||೩೦|| ಪಞ್ಚಾನಾಮರುಣಾದೀನಾಂ ವಿಷಮೇತದ್ವ್ಯಪೋಹತಿ | ಕಾಕಾದನೀಕಾಕಮಾಚ್ಯೋಃ ಸ್ವರಸೇಷ್ವಥವಾ ಕೃತಮ್ ||೩೧|| ಸಿರಾಶ್ಚ ಸ್ರಾವಯೇತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಚ |೩೨|

View original

अरुणेनानिलः क्रुद्धो वातजान् कुरुते गदान् ||२५|| महाकृष्णेन पित्तं च श्वेतेन कफ एव च | महता कपिलेनासृक् कपोतेन चतुष्टयम् ||२६|| भवन्ति चैषां दंशेषु ग्रन्थिमण्डलकर्णिकाः | पिडकोपचयश्चोग्रः शोफश्च भृशदारुणः ||२७|| दधिक्षीरघृतप्रस्थास्त्रयः प्रत्येकशो मताः | करञ्जारग्वधव्योषबृहत्यंशुमतीस्थिराः ||२८|| निष्क्वाथ्य चैषां क्वाथस्य चतुर्थोंऽशः पुनर्भवेत् | त्रिवृद्गोज्यमृतावक्रसर्पगन्धाः समृत्तिकाः ||२९|| कपित्थदाडिमत्वक् च श्लक्ष्णपिष्टाः प्रदापयेत् | तत् सर्वमेकतः कृत्वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ||३०|| पञ्चानामरुणादीनां विषमेतद्व्यपोहति | काकादनीकाकमाच्योः स्वरसेष्वथवा कृतम् ||३१|| सिराश्च स्रावयेत् प्राप्ताः कुर्यात् संशोधनानि च |३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (32) · Śloka 32

ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ಮೂಷಿಕಾಣಾಂ ವಿಷೇಷ್ವಯಮ್ ||೩೨||

View original

सर्वेषां च विधिः कार्यो मूषिकाणां विषेष्वयम् ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (33) · Śloka 33

ದಗ್ಧ್ವಾ ವಿಸ್ರಾವಯೇದ್ದಂಶಂ ಪ್ರಚ್ಛಿತಂ ಚ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ಶಿರೀಷರಜನೀಕುಷ್ಠಕುಙ್ಕುಮೈರಮೃತಾಯುತೈಃ ||೩೩||

View original

दग्ध्वा विस्रावयेद्दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत् | शिरीषरजनीकुष्ठकुङ्कुमैरमृतायुतैः ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (34) · Śloka 34

ಛರ್ದನಂ ಜಾಲಿನೀಕ್ವಾಥೈಃ ಶುಕಾಖ್ಯಾಙ್ಕೋಠಯೋರಪಿ ||೩೪||

View original

छर्दनं जालिनीक्वाथैः शुकाख्याङ्कोठयोरपि ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (34-36) · Śloka 36

ಶುಕಾಖ್ಯಾಕೋಷವತ್ಯೋಶ್ಚ ಮೂಲಂ ಮದನ ಏವ ಚ | ದೇವದಾಲೀಫಲಂ ಚೈವ ದಧ್ನಾ ಪೀತ್ವಾ ವಿಷಂ ವಮೇತ್ | ಸರ್ವಮೂಷಿಕದಷ್ಟಾನಾಮೇಷ ಯೋಗಃ ಸುಖಾವಹಃ ||೩೫|| ಫಲಂ ವಚಾ ದೇವದಾಲೀ ಕುಷ್ಠಂ ಗೋಭೂತ್ರಪೇಷಿತಮ್ | ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವೋನ್ದುರುವಿಷಚ್ಛಿದಃ ||೩೬||

View original

शुकाख्याकोषवत्योश्च मूलं मदन एव च | देवदालीफलं चैव दध्ना पीत्वा विषं वमेत् | सर्वमूषिकदष्टानामेष योगः सुखावहः ||३५|| फलं वचा देवदाली कुष्ठं गोभूत्रपेषितम् | पूर्वकल्पेन योज्याः स्युः सर्वोन्दुरुविषच्छिदः ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (37) · Śloka 37

ವಿರೇಚನೇ ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕ ಇಷ್ಯತೇ |೩೭|

View original

विरेचने त्रिवृद्दन्तीत्रिफलाकल्क इष्यते |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (37) · Śloka 38

ಶಿರೋವಿರೇಚನೇ ಸಾರಃ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ ||೩೭|| ಹಿತಸ್ತ್ರಿಕಟುಕಾಢ್ಯಶ್ಚ ಗೋಮಯಸ್ವರಸೋಽಞ್ಜನೇ |೩೮|

View original

शिरोविरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च ||३७|| हितस्त्रिकटुकाढ्यश्च गोमयस्वरसोऽञ्जने |३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40

ಕಪಿತ್ಥಗೋಮಯರಸೌ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತೌ ||೩೮|| ರಸಾಞ್ಜನಹರಿದ್ರೇನ್ದ್ರಯವಕಟ್ವೀಷು ವಾ ಕೃತಮ್ | ಪ್ರಾತಃ ಸಾತಿವಿಷಂ ಕಲ್ಕಂ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತಮ್ ||೩೯|| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲೇಷು ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇನ್ನರಃ | ಆಸ್ಫೋತಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕಾಪಿತ್ಥಮೇವ ವಾ ||೪೦||

View original

कपित्थगोमयरसौ लिह्यान्माक्षिकसंयुतौ ||३८|| रसाञ्जनहरिद्रेन्द्रयवकट्वीषु वा कृतम् | प्रातः सातिविषं कल्कं लिह्यान्माक्षिकसंयुतम् ||३९|| तण्डुलीयकमूलेषु सर्पिः सिद्धं पिबेन्नरः | आस्फोतमूलसिद्धं वा पञ्चकापित्थमेव वा ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

ಮೂಷಿಕಾಣಾಂ ವಿಷಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯಭ್ರೇಷ್ವನಿರ್ಹೃತಮ್ | ತತ್ರಾಪ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ಯಶ್ಚ ದೂಷೀವಿಷಾಪಹಃ ||೪೧||

View original

मूषिकाणां विषं प्रायः कुप्यत्यभ्रेष्वनिर्हृतम् | तत्राप्येष विधिः कार्यो यश्च दूषीविषापहः ||४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

ಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ರುಜತಾಂ ವಾಽಪಿ ವ್ರಣಾನಾಂ ಕರ್ಣಿಕಾಂ ಭಿಷಕ್ | ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಯಥಾದೋಷಂ ವ್ರಣವಚ್ಚಾಪಿ ಶೋಧಯೇತ್ ||೪೨||

View original

स्थिराणां रुजतां वाऽपि व्रणानां कर्णिकां भिषक् | पाटयित्वा यथादोषं व्रणवच्चापि शोधयेत् ||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (43-45) · Śloka 46

ಶ್ವಶೃಗಾಲತರಕ್ಷ್ವೃಕ್ಷವ್ಯಾಘ್ರಾದೀನಾಂ ಯದಾಽನಿಲಃ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರದುಷ್ಟೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾವಹಾಶ್ರಿತಃ ||೪೩|| ತದಾ ಪ್ರಸ್ರಸ್ತಲಾಙ್ಗೂಲಹನುಸ್ಕನ್ಧೋಽತಿಲಾಲವಾನ್ | ಅತ್ಯರ್ಥಬಧಿರೋಽನ್ಧಶ್ಚ ಸೋಽನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಧಾವತಿ ||೪೪|| ತೇನೋನ್ಮತ್ತೇನ ದಷ್ಟಸ್ಯ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಾ ಸವಿಷೇಣ ತು | ಸುಪ್ತತಾ ಜಾಯತೇ ದಂಶೇ ಕೃಷ್ಣಂ ಚಾತಿಸ್ರವತ್ಯಸೃಕ್ ||೪೫|| ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೇನ ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚೋಪಲಕ್ಷಿತಃ |೪೬|

View original

श्वशृगालतरक्ष्वृक्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः | श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति सञ्ज्ञां सञ्ज्ञावहाश्रितः ||४३|| तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् | अत्यर्थबधिरोऽन्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति ||४४|| तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु | सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् ||४५|| दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः |४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (46) · Śloka 47

ಯೇನ ಚಾಪಿ ಭವೇದ್ದಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಾಂ ರುತಂ ನರಃ ||೪೬|| ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಕುರ್ವಾಣಃ ಕ್ರಿಯಾಹೀನೋ ವಿನಶ್ಯತಿ |೪೭|

View original

येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः ||४६|| बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विनश्यति |४७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (47) · Śloka 48

ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಾ ಯೇನ ದಷ್ಟಶ್ಚ ತದ್ರೂಪಂ ಯಸ್ತು ಪಶ್ಯತಿ ||೪೭|| ಅಪ್ಸು ವಾ ಯದಿ ವಾಽಽದರ್ಶೇಽರಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ |೪೮|

View original

दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति ||४७|| अप्सु वा यदि वाऽऽदर्शेऽरिष्टं तस्य विनिर्दिशेत् |४८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (48) · Śloka 49

ತ್ರಸ್ಯತ್ಯಕಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾಽಪಿ ವಾ ಜಲಮ್ ||೪೮|| ಜಲತ್ರಾಸಂ ತು ವಿದ್ಯಾತ್ತಂ ರಿಷ್ಟಂ ತದಪಿ ಕೀರ್ತಿತಮ್ |೪೯|

View original

त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम् ||४८|| जलत्रासं तु विद्यात्तं रिष्टं तदपि कीर्तितम् |४९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (49) · Śloka 50

ಅದಷ್ಟೋ ವಾ ಜಲತ್ರಾಸೀ ನ ಕಥಞ್ಚನ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೪೯|| ಪ್ರಸುಪ್ತೋಽಥೋತ್ಥಿತೋ ವಾಽಪಿ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ತ್ರಸ್ತೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ |೫೦|

View original

अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिध्यति ||४९|| प्रसुप्तोऽथोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिध्यति |५०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 53

ದಂಶಂ ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ತೈರ್ದಷ್ಟೇ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪರಿದಾಹಿತಮ್ ||೫೦|| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದಗದೈಃ, ಸರ್ಪಿಃ ಪುರಾಣಂ ಪಾಯಯೇತ ಚ | ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಯುತಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ದದ್ಯಾಚ್ಚಾಪಿ ವಿಶೋಧನಮ್ ||೫೧|| ಶ್ವೇತಾಂ ಪುನರ್ನವಾಂ ಚಾಸ್ಯ ದದ್ಯಾದ್ಧತ್ತೂರಕಾಯುತಾಮ್ | ಪಲಲಂ ತಿಲತೈಲಂ ಚ ರೂಪಿಕಾಯಾಃ ಪಯೋ ಗುಡಃ ||೫೨|| ನಿಹನ್ತಿ ವಿಷಮಾಲರ್ಕಂ ಮೇಘವೃನ್ದಮಿವಾನಿಲಃ |೫೩|

View original

दंशं विस्राव्य तैर्दष्टे सर्पिषा परिदाहितम् ||५०|| प्रदिह्यादगदैः, सर्पिः पुराणं पाययेत च | अर्कक्षीरयुतं ह्यस्य दद्याच्चापि विशोधनम् ||५१|| श्वेतां पुनर्नवां चास्य दद्याद्धत्तूरकायुताम् | पललं तिलतैलं च रूपिकायाः पयो गुडः ||५२|| निहन्ति विषमालर्कं मेघवृन्दमिवानिलः |५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (53-58) · Śloka 59

ಮೂಲಸ್ಯ ಶರಪುಙ್ಖಾಯಾಃ ಕರ್ಷಂ ಧತ್ತೂರಕಾರ್ಧಿಕಮ್ ||೫೩|| ತಣ್ಡುಲೋದಕಮಾದಾಯ ಪೇಷಯೇತ್ತಣ್ಡುಲೈಃ ಸಹ | ಉನ್ಮತ್ತಕಸ್ಯ ಪತ್ರೈಸ್ತು ಸಂವೇಷ್ಟ್ಯಾಪೂಪಕಂ ಪಚೇತ್ ||೫೪|| ಖಾದೇದೌಷಧಕಾಲೇ ತಮಲರ್ಕವಿಷದೂಷಿತಃ | ಕರೋತಿ ಶ್ವವಿಕಾರಾಂಸ್ತು ತಸ್ಮಿಞ್ಜೀರ್ಯತಿ ಚೌಷಧೇ ||೫೫|| ವಿಕಾರಾಃ ಶಿಶಿರೇ ಯಾಪ್ಯಾ ಗೃಹೇ ವಾರಿವಿವರ್ಜಿತೇ | ತತಃ ಶಾನ್ತವಿಕಾರಸ್ತು ಸ್ನಾತ್ವಾ ಚೈವಾಪರೇಽಹನಿ ||೫೬|| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯೋರ್ಭಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರೇಣೋಷ್ಣೇನ ಭೋಜಯೇತ್ | ದಿನತ್ರಯೇ ಪಞ್ಚಮೇ ವಾ ವಿಧಿರೇಷೋಽರ್ಧಮಾತ್ರಯಾ ||೫೭|| ಕರ್ತವ್ಯೋ ಭಿಷಜಾಽವಶ್ಯಮಲರ್ಕವಿಷನಾಶನಃ | ಕುಪ್ಯೇತ್ ಸ್ವಯಂ ವಿಷಂ ಯಸ್ಯ ನ ಸ ಜೀವತಿ ಮಾನವಃ ||೫೮|| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಕೋಪಯೇದಾಶು ಸ್ವಯಂ ಯಾವತ್ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ |೫೯|

View original

मूलस्य शरपुङ्खायाः कर्षं धत्तूरकार्धिकम् ||५३|| तण्डुलोदकमादाय पेषयेत्तण्डुलैः सह | उन्मत्तकस्य पत्रैस्तु संवेष्ट्यापूपकं पचेत् ||५४|| खादेदौषधकाले तमलर्कविषदूषितः | करोति श्वविकारांस्तु तस्मिञ्जीर्यति चौषधे ||५५|| विकाराः शिशिरे याप्या गृहे वारिविवर्जिते | ततः शान्तविकारस्तु स्नात्वा चैवापरेऽहनि ||५६|| शालिषष्टिकयोर्भक्तं क्षीरेणोष्णेन भोजयेत् | दिनत्रये पञ्चमे वा विधिरेषोऽर्धमात्रया ||५७|| कर्तव्यो भिषजाऽवश्यमलर्कविषनाशनः | कुप्येत् स्वयं विषं यस्य न स जीवति मानवः ||५८|| तस्मात् प्रकोपयेदाशु स्वयं यावत् प्रकुप्यति |५९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (59-61) · Śloka 62

ಬೀಜರತ್ನೌಷಧೀಗರ್ಭೈಃ ಕುಮ್ಭೈಃ ಶೀತಾಮ್ಬುಪೂರಿತೈಃ ||೫೯|| ಸ್ನಾಪಯೇತ್ತಂ ನದೀತೀರೇ ಸಮನ್ತ್ರೈರ್ವಾ ಚತುಷ್ಪಥೇ | ಬಲಿಂ ನಿವೇದ್ಯ ತತ್ರಾಪಿ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಪಲಲಂ ದಧಿ ||೬೦|| ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಮಾಂಸಂ ಪಕ್ವಾಮಕಂ ತಥಾ | ಅಲಕಾಧಿಪತೇ ಯಕ್ಷ ಸಾರಮೇಯಗಣಾಧಿಪ ! ||೬೧|| ಅಲರ್ಕಜುಷ್ಟಮೇತನ್ಮೇ ನಿರ್ವಿಷಂ ಕುರು ಮಾಚಿರಾತ್ |೬೨|

View original

बीजरत्नौषधीगर्भैः कुम्भैः शीताम्बुपूरितैः ||५९|| स्नापयेत्तं नदीतीरे समन्त्रैर्वा चतुष्पथे | बलिं निवेद्य तत्रापि पिण्याकं पललं दधि ||६०|| माल्यानि च विचित्राणि मांसं पक्वामकं तथा | अलकाधिपते यक्ष सारमेयगणाधिप ! ||६१|| अलर्कजुष्टमेतन्मे निर्विषं कुरु माचिरात् |६२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (62) · Śloka 63

ದದ್ಯಾತ್ ಸಂಶೋಧನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮೇವಂ ಸ್ನಾತಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ||೬೨|| ಅಶುದ್ಧಸ್ಯ ಸುರೂಢೇಽಪಿ ವ್ರಣೇ ಕುಪ್ಯತಿ ತದ್ವಿಷಮ್ |೬೩|

View original

दद्यात् संशोधनं तीक्ष्णमेवं स्नातस्य देहिनः ||६२|| अशुद्धस्य सुरूढेऽपि व्रणे कुप्यति तद्विषम् |६३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (63-64) · Śloka 64

ಶ್ವಾದಯೋಽಭಿಹಿತಾ ವ್ಯಾಲಾ ಯೇಽತ್ರ ದಂಷ್ಟ್ರಾವಿಷಾ ಮಯಾ ||೬೩|| ಅತಃ ಕರೋತಿ ದಷ್ಟಸ್ತು ತೇಷಾಂ ಚೇಷ್ಟಾಂ ರುತಂ ನರಃ | ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಕುರ್ವಾಣೋ ನ ಚಿರಾನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಚ ಸಃ ||೬೪||

View original

श्वादयोऽभिहिता व्याला येऽत्र दंष्ट्राविषा मया ||६३|| अतः करोति दष्टस्तु तेषां चेष्टां रुतं नरः | बहुशः प्रतिकुर्वाणो न चिरान्म्रियते च सः ||६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (65) · Śloka 65

ನಖದನ್ತಕ್ಷತಂ ವ್ಯಾಲೈರ್ಯತ್ಕೃತಂ ತದ್ವಿಮರ್ದಯೇತ್ | ಸಿಞ್ಚೇತ್ತೈಲೇನ ಕೋಷ್ಣೇನ ತೇ ಹಿ ವಾತಪ್ರಕೋಪಕಾಃ ||೬೫||

View original

नखदन्तक्षतं व्यालैर्यत्कृतं तद्विमर्दयेत् | सिञ्चेत्तैलेन कोष्णेन ते हि वातप्रकोपकाः ||६५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಮೂಷಿಕಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने मूषिककल्पो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||

🔊 Audio coming soon

7. mūṣikakalpaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi