Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः क्षुद्ररोगाणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
13. kṣudrarōganidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਮਾਸੇਨ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ,- ਅਜਗਲ੍ਲਿਕਾ, ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ, ਅਨ੍ਧਾਲਜੀ, ਵਿਵਤਾ, ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ, ਵਲ੍ਮੀਕਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਦ੍ਧਾ , ਪਨਸਿਕਾ, ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਃ, ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਃ, ਕਕ੍ਸਾ , ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਃ, ਅਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀ, ਚਿਪ੍ਪਂ, ਕੁਨਖਃ, ਅਨੁਸ਼ਯੀ, ਵਿਦਾਰਿਕਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਂ, ਪਾਮਾ, ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ, ਰਕਸਾ, ਪਾਦਦਾਰਿਕਾ, ਕਦਰਂ, ਅਲਸੇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੌ , ਦਾਰੁਣਕਃ, ਅਰੁਂਸਿਕਾ, ਪਲਿਤਂ, ਮਸੂਰਿਕਾ, ਯੌਵਨਪਿਡਕਾ, ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਣ੍ਟਕਃ, ਜਤੁਮਣਿਃ, ਮਸ਼ਕਃ, ਚਰ੍ਮਕੀਲਃ , ਤਿਲਕਾਲਕਃ, ਨ੍ਯਚ੍ਛਂ, ਵ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾ, ਅਵਪਾਟਿਕਾ, ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਃ ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਃ, ਅਹਿਪੂਤਨਂ, ਵਸਣਕਚ੍ਛ੍ਰਃ, ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੩||
View original
समासेन चतुश्चत्वारिंशत् क्षुद्ररोगा भवन्ति | तद्यथा,- अजगल्लिका, यवप्रख्या, अन्धालजी, विवृता, कच्छपिका, वल्मीकं, इन्द्रवृद्धा , पनसिका, पाषाणगर्दभः, जालगर्दभः, कक्षा , विस्फोटकः, अग्निरोहिणी, चिप्पं, कुनखः, अनुशयी, विदारिका शर्करार्बुदं, पामा, विचर्चिका, रकसा, पाददारिका, कदरं, अलसेन्द्रलुप्तौ , दारुणकः, अरुंषिका, पलितं, मसूरिका, यौवनपिडका, पद्मिनीकण्टकः, जतुमणिः, मशकः, चर्मकीलः , तिलकालकः, न्यच्छं, व्यङ्गः, परिवर्तिका, अवपाटिका, निरुद्धप्रकशः सन्निरुद्धगुदः, अहिपूतनं, वृषणकच्छ्रः, गुदभ्रंशश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸਵਰ੍ਣਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾ ਨੀਰੁਜਾ ਮੁਦ੍ਗਸਨ੍ਨਿਭਾ | ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਬਾਲਾਨਾਮਜਗਲ੍ਲਿਕਾ ||੪||
View original
स्निग्धा सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभा | कफवातोत्थिता ज्ञेया बालानामजगल्लिका ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਯਵਾਕਾਰਾ ਸੁਕਠਿਨਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾ ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ | ਪਿਡਕਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯੇਤਿ ਸੋਚ੍ਯਤੇ ||੫||
View original
यवाकारा सुकठिना ग्रथिता मांससंश्रिता | पिडका श्लेष्मवाताभ्यां यवप्रख्येति सोच्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਘਨਾਮਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਪਿਡਕਾਮੁਨ੍ਨਤਾਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਮ੍ | ਅਨ੍ਧਾਲਜੀਮਲ੍ਪਪੂਯਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਵਾਤਜਾਮ੍ ||੬||
View original
घनामवक्त्रां पिडकामुन्नतां परिमण्डलाम् | अन्धालजीमल्पपूयां तां विद्यात् कफवातजाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਾਂ ਮਹਾਦਾਹਾਂ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍ | ਵਿਵਤਾਮਿਤਿ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਮ੍ ||੭||
View original
विवृतास्यां महादाहां पक्वोदुम्बरसन्निभाम् | विवृतामिति तां विद्यात् पित्तोत्थां परिमण्डलाम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਗ੍ਰਥਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸਡ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਾਃ ਕਚ੍ਛਪੋਨ੍ਨਤਾਃ | ਕਫਾਨਿਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਡਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ ਬੁਧੈਃ ||੮||
View original
ग्रथिताः पञ्च वा षड्वा दारुणाः कच्छपोन्नताः | कफानिलाभ्यां पिडका ज्ञेया कच्छपिका बुधैः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਪਾਣਿਪਾਦਤਲੇ ਸਨ੍ਧੌ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਣਿ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਵਲ੍ਮੀਕਵਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਨੈਃ ਸਮੁਪਚੀਯਤੇ ||੯|| ਤੋਦਕ੍ਲੇਦਪਰੀਦਾਹਕਣ੍ਡੂਮਦ੍ਭਿਰ੍ਮੁਖੈਰ੍ਵਤਃ | ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਲ੍ਮੀਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੋਦ੍ਭਵਃ ||੧੦||
View original
पाणिपादतले सन्धौ ग्रीवायामूर्ध्वजत्रुणि | ग्रन्थिर्वल्मीकवद्यस्तु शनैः समुपचीयते ||९|| तोदक्लेदपरीदाहकण्डूमद्भिर्मुखैर्वृतः | व्याधिर्वल्मीक इत्येष कफपित्तानिलोद्भवः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 12
ਪਦ੍ਮਪੁਸ੍ਕਰਵਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਿਡਕਾਭਿਃ ਸਮਾਚਿਤਾਮ੍ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਦ੍ਧਾਂ ਤੁ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਾਂ ਭਿਸਕ੍ ||੧੧|| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਮ੍ | ਰੁਜਾਕਰੀਂ ਗਦਰ੍ਭਿਕਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾਮ੍ |੧੨|
View original
पद्मपुष्करवन्मध्ये पिडकाभिः समाचिताम् | इन्द्रवृद्धां तु तां विद्याद्वातपित्तोत्थितां भिषक् ||११|| मण्डलं वृत्तमुत्सन्नं सरक्तं पिडकाचितम् | रुजाकरीं गदर्भिकां तां विद्याद्वातपित्तजाम् |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਕਰ੍ਣੌ ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਾ ਪਸ੍ਠੇ ਵਾ ਪਿਡਕੋਗ੍ਰਰੁਕ੍ | ਸ਼ਾਲੂਕਵਤ੍ਪਨਸਿਕਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਜਾਮ੍ ||੧੨||
View original
कर्णौ परि समन्ताद्वा पृष्ठे वा पिडकोग्ररुक् | शालूकवत्पनसिकां तां विद्याच्छ्लेष्मवातजाम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਹਨੁਸਨ੍ਧੌ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ੋਫਮਲ੍ਪਰੁਜਂ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ | ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬਲਾਸਪਵਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ ||੧੩||
View original
हनुसन्धौ समुद्भूतं शोफमल्परुजं स्थिरम् | पाषाणगर्दभं विद्याद्बलासपवनात्मकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਤਿ ਯੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰਸ੍ਤਨੁਃ | ਅਪਾਕਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਃ ||੧੪||
View original
विसर्पवत् सर्पति यो दाहज्वरकरस्तनुः | अपाकः श्वयथुः पित्तात् स ज्ञेयो जालगर्दभः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਪਿਡਿਕਾਮੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਥਾਂ ਵਤ੍ਤਾਮੁਗ੍ਰਰੁਜਾਜ੍ਵਰਾਮ੍ | ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਂ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਰਿਵੇਲ੍ਲਿਕਾਮ੍ ||੧੫||
View original
पिडिकामुत्तमाङ्गस्थां वृत्तामुग्ररुजाज्वराम् | सर्वात्मकां सर्वलिङ्गां जानीयादिरिवेल्लिकाम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਬਾਹੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਕਕ੍ਸਾਸੁ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਂ ਸਵੇਦਨਾਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਕਕ੍ਸਾਮਿਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੬||
View original
बाहुपार्श्वांसकक्षासु कृष्णस्फोटां सवेदनाम् | पित्तप्रकोपसम्भूतां कक्षामिति विनिर्दिशेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਏਕਾਮੇਵਂਵਿਧਾਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਟਿਕਾਂ ਸ੍ਫੋਟਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍ | ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪੇਨ ਗਨ੍ਧਨਾਮਾਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੧੭||
View original
एकामेवंविधां दृष्ट्वा पिटिकां स्फोटसन्निभाम् | त्वग्गतां पित्तकोपेन गन्धनामां प्रचक्षते ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਨਿਭਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸਜ੍ਵਰਾਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਤਃ | ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾ ਦੇਹੇ ਸ੍ਮਤਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾ ਇਤਿ ||੧੮||
View original
अग्निदग्धनिभाः स्फोटाः सज्वराः पित्तरक्ततः | क्वचित् सर्वत्र वा देहे स्मृता विस्फोटका इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 20
ਕਕ੍ਸਾਭਾਗੇਸੁ ਯੇ ਸ੍ਫੋਟਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਂਸਦਾਰੁ(ਰ)ਣਾਃ | ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰਾ ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ||੧੯|| ਸਪ੍ਤਾਹਾਦ੍ਵਾ ਦਸ਼ਾਹਾਦ੍ਵਾ ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਾ ਨ੍ਘਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ | ਤਾਮਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਤਃ ||੨੦||
View original
कक्षाभागेषु ये स्फोटा जायन्ते मांसदारु(र)णाः | अन्तर्दाहज्वरकरा दीप्तपावकसन्निभाः ||१९|| सप्ताहाद्वा दशाहाद्वा पक्षाद्वा न्घन्ति मानवम् | तामग्निरोहिणीं विद्यादसाध्यां सन्निपाततः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20-22) · Śloka 23
ਨਖਮਾਂਸਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਮ੍ | ਕਰੋਤਿ ਦਾਹਪਾਕੌ ਚ ਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਚਿਪ੍ਪਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੧|| ਤਦੇਵਾਕ੍ਸਤਰੋਗਾਖ੍ਯਂ ਤਥੋਪਨਖਮਿਤ੍ਯਪਿ | ਅਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੋ ਯੋ ਨਖੋ ਰੂਕ੍ਸੋਸਿਤਃ ਖਰਃ ||੨੨|| ਭਵੇਤ੍ਤਂ ਕੁਨਖਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਲੀਨਮਿਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ |੨੩|
View original
नखमांसमधिष्ठाय पित्तं वातश्च वेदनाम् | करोति दाहपाकौ च तं व्याधिं चिप्पमादिशेत् ||२१|| तदेवाक्षतरोगाख्यं तथोपनखमित्यपि | अभिघातात् प्रदुष्टो यो नखो रूक्षोऽसितः खरः ||२२|| भवेत्तं कुनखं विद्यात् कुलीनमिति सञ्ज्ञितम् |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 24
ਗਮ੍ਭੀਰਾਮਲ੍ਪਸਂਰਮ੍ਭਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਮੁਪਰਿਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ||੨੩|| ਕਫਾਦਨ੍ਤਃਪ੍ਰਪਾਕਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨੁਸ਼ਯੀਂ ਭਿਸਕ੍ |੨੪|
View original
गम्भीरामल्पसंरम्भां सवर्णामुपरिस्थिताम् ||२३|| कफादन्तःप्रपाकां तां विद्यादनुशयीं भिषक् |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24) · Śloka 25
ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਵਦ੍ਵਤ੍ਤਾਂ ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧਿਸੁ ||੨੪|| ਰਕ੍ਤਾਂ ਵਿਦਾਰਿਕਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਜਾਂ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਮ੍ |੨੫|
View original
विदारीकन्दवद्वृत्तां कक्षावङ्क्षणसन्धिषु ||२४|| रक्तां विदारिकां विद्यात् सर्वजां सर्वलक्षणाम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (25-27) · Śloka 28
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮੇਦਸ੍ਤਥਾਨਿਲਃ ||੨੫|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨੋਸੌ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਨਿਭਮ੍ | ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤੋਨਿਲਃ ||੨੬|| ਮਾਂਸਂ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਜਨਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ | ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਂ ਤਤਃ ਸਿਰਾਃ ||੨੭|| ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਹਸਾ ਰਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ |੨੮|
View original
प्राप्य मांससिरास्नायु श्लेष्मा मेदस्तथाऽनिलः ||२५|| ग्रन्थिं कुर्वन्ति भिन्नोऽसौ मधुसर्पिर्वसानिभम् | स्रवत्यास्रावमत्यर्थं तत्र वृद्धिं गतोऽनिलः ||२६|| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करां जनयेत् पुनः | दुर्गन्धं क्लिन्नमत्यर्थं नानावर्णं ततः सिराः ||२७|| स्रवन्ति सहसा रक्तं तद्विद्याच्छर्करार्बुदम् |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ਪਾਮਾਵਿਚਰ੍ਚ੍ਯੌ ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਰਕਸਾ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ||੨੮||
View original
पामाविचर्च्यौ कुष्ठेषु रकसा च प्रकीर्तिता ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ਪਰਿਕ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਕ੍ਸਯੋਃ | ਪਾਦਯੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਰੀਂ ਸਰੁਜਾਂ ਤਲਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੨੯||
View original
परिक्रमणशीलस्य वायुरत्यर्थरूक्षयोः | पादयोः कुरुते दारीं सरुजां तलसंश्रितः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30-31) · Śloka 31
ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਨ੍ਮਥਿਤੇ ਪਾਦੇ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਾਦਿਭਿਃ | ਮੇਦੋਰਕ੍ਤਾਨੁਗੈਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸੈਰ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਨਣਾਮ੍ ||੩੦|| ਸਕੀਲਕਠਿਨੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯੋਨ੍ਨਤੋਪਿ ਵਾ | ਕੋਲਮਾਤ੍ਰਃ ਸਰੁਕ੍ ਸ੍ਰਾਵੀ ਜਾਯਤੇ ਕਦਰਸ੍ਤੁ ਸਃ ||੩੧||
View original
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः | मेदोरक्तानुगैश्चैव दोषैर्वा जायते नृणाम् ||३०|| सकीलकठिनो ग्रन्थिर्निम्नमध्योन्नतोऽपि वा | कोलमात्रः सरुक् स्रावी जायते कदरस्तु सः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (32) · Śloka 32
ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਨ੍ਤਰੌ ਪਾਦੌ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਗਨ੍ਵਿਤੌ | ਦੁਸ੍ਟਕਰ੍ਦਮਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਲਸਂ ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩੨||
View original
क्लिन्नाङ्गुल्यन्तरौ पादौ कण्डूदाहरुगन्वितौ | दुष्टकर्दमसंस्पर्शादलसं तं विनिर्दिशेत् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34
ਰੋਮਕੂਪਾਨੁਗਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤੇਨ ਸਹ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍ | ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਯਤਿ ਰੋਮਾਣਿ ਤਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਸ਼ੋਣਿਤਃ ||੩੩|| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਰੋਮਕੂਪਾਂਸ੍ਤੁ ਤਤੋਨ੍ਯੇਸਾਮਸਮ੍ਭਵਃ | ਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਂ ਖਾਲਿਤ੍ਯਂ ਰੁਜ੍ਯੇਤਿ ਚ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ||੩੪||
View original
रोमकूपानुगं पित्तं वातेन सह मूर्च्छितम् | प्रच्यावयति रोमाणि ततः श्लेष्मा सशोणितः ||३३|| रुणद्धि रोमकूपांस्तु ततोऽन्येषामसम्भवः | तदिन्द्रलुप्तं खालित्यं रुज्येति च विभाव्यते ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35) · Śloka 35
ਦਾਰੁਣਾ ਕਣ੍ਡੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕੇਸ਼ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਪਾਟ੍ਯਤੇ | ਕਫਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰੁਣਕਂ ਤੁ ਤਮ੍ ||੩੫||
View original
दारुणा कण्डुरा रूक्षा केशभूमिः प्रपाट्यते | कफवातप्रकोपेण विद्याद्दारुणकं तु तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (36) · Śloka 36
ਅਰੂਂਸਿ ਬਹੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਹੁਕ੍ਲੇਦੀਨਿ ਮੂਰ੍ਧਨਿ | ਕਫਾਸਕ੍ਕਮਿਕੋਪੇਨ ਨਣਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਰੁਂਸਿਕਾਮ੍ ||੩੬||
View original
अरूंषि बहुवक्त्राणि बहुक्लेदीनि मूर्धनि | कफासृक्कृमिकोपेन नृणां विद्यादरुंषिकाम् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (37) · Śloka 37
ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਕਤਃ ਸ਼ਰੀਰੋਸ੍ਮਾ ਸ਼ਿਰੋਗਤਃ | ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਪਚਤਿ ਪਲਿਤਂ ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ ||੩੭||
View original
क्रोधशोकश्रमकृतः शरीरोष्मा शिरोगतः | पित्तं च केशान् पचति पलितं तेन जायते ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (38) · Śloka 38
ਦਾਹਜ੍ਵਰਰੁਜਾਵਨ੍ਤਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸਪੀਤਕਾਃ | ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਵਦਨੇ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਾ ਮਸੂਰਿਕਾਃ ||੩੮||
View original
दाहज्वररुजावन्तस्ताम्राः स्फोटाः सपीतकाः | गात्रेषु वदने चान्तर्विज्ञेयास्ता मसूरिकाः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਖ੍ਯਾਃ ਕਫਮਾਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤੈਃ | ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਿਡਕਾ ਯੂਨਾਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਯਾ ਮੁਖਦੂਸਿਕਾਃ ||੩੯||
View original
शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतशोणितैः | जायन्ते पिडका यूनां वक्त्रे या मुखदूषिकाः ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (40) · Śloka 40
ਕਣ੍ਟਕੈਰਾਚਿਤਂ ਵਤ੍ਤਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ | ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਖ੍ਯੈਸ੍ਤਦਾਖ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਮ੍ ||੪੦||
View original
कण्टकैराचितं वृत्तं कण्डूमत् पाण्डुमण्डलम् | पद्मिनीकण्टकप्रख्यैस्तदाख्यं कफवातजम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (41) · Śloka 41
ਨੀਰੁਜਂ ਸਮਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਕਫਰਕ੍ਤਜਮ੍ | ਸਹਜਂ ਰਕ੍ਤਮੀਸਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਜਤੁਮਣਿਂ ਵਿਦੁਃ ||੪੧||
View original
नीरुजं सममुत्सन्नं मण्डलं कफरक्तजम् | सहजं रक्तमीषच्च श्लक्ष्णं जतुमणिं विदुः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (42) · Śloka 42
ਅਵੇਦਨਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਚੈਵ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਮਾਸਵਤ੍ਕਸ੍ਣਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਮਨਿਲਾਨ੍ਮਸਕਂ ਵਦੇਤ੍ ||੪੨||
View original
अवेदनं स्थिरं चैव यस्य गात्रेषु दृश्यते | माषवत्कृष्णमुत्सन्नमनिलान्मषकं वदेत् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (43) · Śloka 43
ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਤਿਲਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨੀਰੁਜਾਨਿ ਸਮਾਨਿ ਚ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਚ੍ਛੋਸਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ||੪੩||
View original
कृष्णानि तिलमात्राणि नीरुजानि समानि च | वातपित्तकफोच्छोषात्तान् विद्यात्तिलकालकान् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (44) · Śloka 44
ਮਣ੍ਡਲਂ ਮਹਦਲ੍ਪਂ ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸਿਤਮ੍ | ਸਹਜਂ ਨੀਰੁਜਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਨ੍ਯਚ੍ਛਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੪੪||
View original
मण्डलं महदल्पं वा श्यामं वा यदि वा सितम् | सहजं नीरुजं गात्रे न्यच्छमित्यभिधीयते ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (45) · Śloka 45
ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਨਿਦਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ |੪੫|
View original
समुत्थाननिदानाभ्यां चर्मकीलं प्रकीर्तितम् |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (45-46) · Śloka 47
ਕ੍ਰੋਧਾਯਾਸਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਯੁਤਃ ||੪੫|| ਸਹਸਾ ਮੁਖਮਾਗਤ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿਸਜਤ੍ਯਤਃ | ਨੀਰੁਜਂ ਤਨੁਕਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਮੁਖੇ ਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੬|| ਕਸ੍ਣਮੇਵਙ੍ਗੁਣਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮੁਖੇ ਵਾ ਨੀਲਿਕਾਂ ਵਿਦੁਃ |੪੭|
View original
क्रोधायासप्रकुपितो वायुः पित्तेन संयुतः ||४५|| सहसा मुखमागत्य मण्डलं विसृजत्यतः | नीरुजं तनुकं श्यावं मुखे व्यङ्गं तमादिशेत् ||४६|| कृष्णमेवङ्गुणं गात्रे मुखे वा नीलिकां विदुः |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (47-49) · Śloka 50
ਮਰ੍ਦਨਾਤ੍ ਪੀਡਨਾਚ੍ਚਾਤਿ ਤਥੈਵਾਪ੍ਯਭਿਘਾਤਤਃ | ਮੇਢ੍ਰਚਰ੍ਮ ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਭਜਤੇ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਰਃ ||੪੭|| ਤਦਾ ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਂ ਤੁ ਚਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ | ਮਣੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪੇਣ ਲਮ੍ਬਤੇ ||੪੮|| ਸਵੇਦਨਃ ਸਦਾਹਸ਼੍ਚ ਪਾਕਂ ਚ ਵ੍ਰਜਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ | ਮਾਰੁਤਾਗਨ੍ਤੁਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾਮ੍ ||੪੯|| ਸਕਣ੍ਡੂਃ ਕਠਿਨਾ ਚਾਪਿ ਸੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ |੫੦|
View original
मर्दनात् पीडनाच्चाति तथैवाप्यभिघाततः | मेढ्रचर्म यदा वायुर्भजते सर्वतश्चरः ||४७|| तदा वातोपसृष्टं तु चर्म प्रतिनिवर्तते | मणेरधस्तात् कोशश्च ग्रन्थिरूपेण लम्बते ||४८|| सवेदनः सदाहश्च पाकं च व्रजति क्वचित् | मारुतागन्तुसम्भूतां विद्यात्तां परिवर्तिकाम् ||४९|| सकण्डूः कठिना चापि सैव श्लेष्मसमुत्थिता |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (50-51) · Śloka 52
ਅਲ੍ਪੀਯਃਖਾਂ ਯਦਾ ਹਰ੍ਸਾਦ੍ਬਾਲਾਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨਰਃ ||੫੦|| ਹਸ੍ਤਾਭਿਘਾਤਾਦਥਵਾ ਚਰ੍ਮਣ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤੇ ਬਲਾਤ੍ | ਮਰ੍ਦਨਾਤ੍ਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੇਗਵਿਘਾਤਤਃ ||੫੧|| ਯਸ੍ਯਾਵਪਾਟ੍ਯਤੇ ਚਰ੍ਮ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਵਪਾਟਿਕਾਮ੍ |੫੨|
View original
अल्पीयःखां यदा हर्षाद्बालां गच्छेत् स्त्रियं नरः ||५०|| हस्ताभिघातादथवा चर्मण्युद्वर्तिते बलात् | मर्दनात्पीडनाद्वाऽपि शुक्रवेगविघाततः ||५१|| यस्यावपाट्यते चर्म तां विद्यादवपाटिकाम् |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (52-54) · Śloka 54
ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਮੇਵਂ ਤੁ ਚਰ੍ਮ ਸਂਸ਼੍ਰਯਤੇ ਮਣਿਮ੍ ||੫੨|| ਮਣਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮੋਪਨਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ | ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਨ੍ਦਧਾਰਮਵੇਦਨਮ੍ ||੫੩|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਮਣਿਰ੍ਨ ਚ ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ | ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰੂਢਾਂ ਚਾਵਪਾਟਿਕਾਮ੍ ||੫੪||
View original
वातोपसृष्टमेवं तु चर्म संश्रयते मणिम् ||५२|| मणिश्चर्मोपनद्धस्तु मूत्रस्रोतो रुणद्धि च | निरुद्धप्रकशे तस्मिन्मन्दधारमवेदनम् ||५३|| मूत्रं प्रवर्तते जन्तोर्मणिर्न च विदीर्यते | निरुद्धप्रकशं विद्याद्दुरूढां चावपाटिकाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (55-56) · Śloka 56
ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਹਤੋ ਗੁਦਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ | ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮਹਤ੍ਸ੍ਰੋਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ||੫੫|| ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੇਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ||੫੬||
View original
वेगसन्धारणाद्वायुर्विहतो गुदमाश्रितः | निरुणद्धि महत्स्रोतः सूक्ष्मद्वारं करोति च ||५५|| मार्गस्य सौक्ष्म्यात् कृच्छ्रेण पुरीषं तस्य गच्छति | सन्निरुद्धगुदं व्याधिमेनं विद्यात् सुदुस्तरम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 58
ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤੇਧੌਤੇਪਾਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਭਵੇਤ੍ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ੍ਨਾਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡੂ ਰਕ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਾ ||੫੭|| ਕਣ੍ਡੂਯਨਾਤ੍ਤਤਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਏਕੀਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣੈਰ੍ਘੋਰਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਹਿਪੂਤਨਮ੍ ||੫੮||
View original
शकृन्मूत्रसमायुक्तेऽधौतेऽपाने शिशोर्भवेत् | स्विन्नस्यास्नाप्यमानस्य कण्डू रक्तकफोद्भवा ||५७|| कण्डूयनात्ततः क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते | एकीभूतं व्रणैर्घोरं तं विद्यादहिपूतनम् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (59-60) · Śloka 60
ਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਸਾਦਨਹੀਨਸ੍ਯ ਮਲੋ ਵਸਣਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ | ਯਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਤ੍ਤਦਾ ||੫੯|| ਤਤ੍ਰ ਕਣ੍ਡੂਯਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਸਣਕਚ੍ਛੂਂ ਤਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਾਮ੍ ||੬੦||
View original
स्नानोत्सादनहीनस्य मलो वृषणसंश्रितः | यदा प्रक्लिद्यते स्वेदात् कण्डूं सञ्जनयेत्तदा ||५९|| तत्र कण्डूयनात् क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते | प्राहुर्वृषणकच्छूं तां श्लेष्मरक्तप्रकोपजाम् ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (61) · Śloka 61
ਪ੍ਰਵਾਹਣਾਤਿਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਗੁਦਂ ਬਹਿਃ | ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਦੇਹਸ੍ਯ ਤਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੬੧||
View original
प्रवाहणातिसाराभ्यां निर्गच्छति गुदं बहिः | रूक्षदुर्बलदेहस्य तं गुदभ्रंशमादिशेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने क्षुद्ररोगनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||
🔊 Audio coming soon