1. vātavyādhinidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો વાતવ્યાધિનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ધન્વન્તરિં ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠમમૃતોદ્ભવમ્ | ચરણાવુપસઙ્ગૃહ્ય સુશ્રુતઃ પરિપૃચ્છતિ ||૩|| વાયોઃ પ્રકૃતિભૂતસ્ય વ્યાપન્નસ્ય ચ કોપનૈઃ | સ્થાનં કર્મ ચ રોગાંશ્ચ વદ મે વદતાં વર ||૪||

Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રાબ્રવીદ્ભિષજાં વરઃ | સ્વયમ્ભૂરેષ ભગવાન્ વાયુરિત્યભિશબ્દિતઃ ||૫|| સ્વાતન્ત્ર્યાન્નિત્યભાવાચ્ચ સર્વગત્વાત્તથૈવ ચ | સર્વેષામેવ સર્વાત્મા સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ||૬|| સ્થિત્યુત્પત્તિવિનાશેષુ ભૂતાનામેષ કારણમ્ | અવ્યક્તો વ્યક્તકર્મા ચ રૂક્ષઃ શીતો લઘુઃ ખરઃ ||૭|| તિર્યગ્ગો દ્વિગુણશ્ચૈવ રજોબહુલ એવ ચ | અચિન્ત્યવીર્યો દોષાણાં નેતા રોગસમૂહરાટ્ ||૮|| આશુકારી મુહુશ્ચારી પક્વાધાનગુદાલયઃ |૯|

Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10

દેહે વિચરતસ્તસ્ય લક્ષણાનિ નિબોધ મે ||૯|| દોષધાત્વગ્નિસમતાં સમ્પ્રાપ્તિં વિષયેષુ ચ | ક્રિયાણામાનુલોમ્યં ચ કરોત્યકુપિતોઽનિલઃ ||૧૦|| (ઇન્દ્રિયાર્થોપસમ્પ્રાપ્તિં દોષધાત્વગ્ન્યવૈકૃતમ્| ક્રિયાણામાનુલોમ્યં ચ કુર્યાદ્વાયુરદૂષિતઃ ||૧૦||) |

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

યથાઽગ્નિઃ પઞ્ચધા ભિન્નો નામસ્થાનક્રિયામયૈઃ | ભિન્નોઽનિલસ્તસ્થા હ્યેકો નામસ્થાનક્રિયામયૈઃ ||૧૧||

Adhikarana 6 (12) · Śloka 12

પ્રાણોદાનૌ સમાનશ્ચ વ્યાનશ્ચાપાન એવ ચ | સ્થાનસ્થા મારુતાઃ પઞ્ચ યાપયન્તિ શરીરિણમ્ ||૧૨||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 14

યો વાયુર્વક્ત્રસઞ્ચારી સ પ્રાણો નામ દેહધૃક્ | સોઽન્નં પ્રવેશયત્યન્તઃ પ્રાણાંશ્ચાપ્યવલમ્બતે ||૧૩|| પ્રાયશઃ કુરુતે દુષ્ટો હિક્કાશ્વાસાદિકાન્ ગદાન્ |૧૪|

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15

ઉદાનો નામ યસ્તૂર્ધ્વમુપૈતિ પવનોત્તમઃ ||૧૪|| તેન ભાષિતગીતાદિવિશેષોઽભિપ્રવર્તતે | ઊર્ધ્વજત્રુગતાન્ રોગાન્ કરોતિ ચ વિશેષતઃ ||૧૫||

Adhikarana 9 (16) · Śloka 17

આમપક્વાશયચરઃ સમાનો વહ્નિસઙ્ગતઃ | સોઽન્નં પચતિ તજ્જાંશ્ચ વિશેષાન્વિવિનક્તિ હિ ||૧૬|| ગુલ્માગ્નિસાદાતીસારપ્રભૃતીન્ કુરુતે ગદાન્ |૧૭|

Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 18

કૃત્સ્નદેહચરો વ્યાનો રસસંવહનોદ્યતઃ ||૧૭|| સ્વેદાસૃક્સ્રાવણશ્ચાપિ પઞ્ચધા ચેષ્ટયત્યપિ | ક્રુદ્ધશ્ચ કુરુતે રોગાન્ પ્રાયશઃ સર્વદેહગાન્ ||૧૮||

Adhikarana 11 (19) · Śloka 20

પક્વાધાનાલયોઽપાનઃ કાલે કર્ષતિ ચાપ્યધઃ | સમીરણઃ શકૃન્મૂત્રં શુક્રગર્ભાર્તવાનિ ચ ||૧૯|| ક્રુદ્ધશ્ચ કુરુતે રોગાન્ ઘોરાન્ બસ્તિગુદાશ્રયાન્ |૨૦|

Adhikarana 12 (20) · Śloka 20

શુક્રદોષપ્રમેહાસ્તુ વ્યાનાપાનપ્રકોપજાઃ ||૨૦||

Adhikarana 13 (21) · Śloka 21

યુગપત્ કુપિતાશ્ચાપિ દેહં ભિન્દ્યુરસંશયમ્ |૨૧|

Adhikarana 14 (21-24) · Śloka 24

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ નાનાસ્થાનાન્તરાશ્રિતઃ ||૨૧|| બહુશઃ કુપિતો વાયુર્વિકારાન્ કુરુતે હિ યાન્ | વાયુરામાશયે ક્રુદ્ધશ્છર્દ્યાદીન્ કુરુતે ગદાન્ ||૨૨|| મોહં મૂર્ચ્છાં પિપાસાં ચ હૃદ્ગ્રહં પાર્શ્વવેદનામ્ | પક્વાશયસ્થોઽન્ત્રકૂજં શૂલં નાભૌ કરોતિ ચ ||૨૩|| કૃચ્છ્રમૂત્રપુરીષત્વમાનાહં ત્રિકવેદનામ્ | શ્રોત્રાદિષ્વિન્દ્રિયવધં કુર્યાત્ ક્રુદ્ધઃ સમીરણઃ ||૨૪||

Adhikarana 15 (25-29) · Śloka 29

વૈવર્ણ્યં સ્ફુરણં રૌક્ષ્યં સુપ્તિં ચુમુચુમાયનમ્ | ત્વક્સ્થો નિસ્તોદનં કુર્યાત્ ત્વગ્ભેદં પરિપોટનમ્ ||૨૫|| વ્રણાંશ્ચ રક્તગો, ગ્રન્થીન્ સશૂલાન્ માંસસંશ્રિતઃ | તથા મેદઃશ્રિતઃ કુર્યાદ્ગ્રન્થીન્મન્દરુજોઽવ્રણાન્ ||૨૬|| કુર્યાત્ સિરાગતઃ શૂલં સિરાકુઞ્ચનપૂરણમ્ | સ્નાયુપ્રાપ્તઃ સ્તમ્ભકમ્પૌ શૂલમાક્ષેપણં તથા ||૨૭|| હન્તિ સન્ધિગતઃ સન્ધીન્ શૂલશોફૌ કરોતિ ચ | અસ્થિશોષં પ્રભેદં ચ કુર્યાચ્છૂલં ચ તચ્છ્રિતઃ ||૨૮|| તથા મજ્જગતે રુક્ ચ ન કદાચિત્ પ્રશામ્યતિ | અપ્રવૃત્તિઃ પ્રવૃત્તિર્વા વિકૃતા શુક્રગેઽનિલે ||૨૯||

Adhikarana 16 (30) · Śloka 30

હસ્તપાદશિરોધાતૂંસ્તથા સઞ્ચરતિ ક્રમાત્ | વ્યાપ્નુયાદ્વાઽખિલં દેહં વાયુઃ સર્વગતો નૃણામ્ ||૩૦||

Adhikarana 17 (31) · Śloka 31

સ્તમ્ભનાક્ષેપણસ્વાપશોફશૂલાનિ સર્વગઃ |૩૧|

Adhikarana 18 (31) · Śloka 31

સ્થાનેષૂક્તેષુ સમ્મિશ્રઃ સમ્મિશ્રાઃ કુરુતે રુજઃ ||૩૧||

Adhikarana 19 (32) · Śloka 32

કુર્યાદવયવપ્રાપ્તો મારુતસ્ત્વમિતાન્ ગદાન્ |૩૨|

Adhikarana 20 (32-39) · Śloka 39

દાહસન્તાપમૂર્ચ્છાઃ સ્યુર્વાયૌ પિત્તસમન્વિતે ||૩૨|| શૈત્યશોફગુરુત્વાનિ તસ્મિન્નેવ કફાવૃતે | સૂચીભિરિવ નિસ્તોદઃ સ્પર્શદ્વેષઃ પ્રસુપ્તતા ||૩૩|| શેષાઃ પિત્તવિકારાઃ સ્યુર્મારુતે શોણિતાન્વિતે | પ્રાણે પિત્તાવૃતે છર્દિર્દાહશ્ચૈવોપજાયતે ||૩૪|| દૌર્બલ્યં સદનં તન્દ્રા વૈવર્ણ્યં ચ કફાવૃતે | ઉદાને પિત્તસંયુક્તે મૂર્ચ્છાદાહભ્રમક્લમાઃ ||૩૫|| અસ્વેદહર્ષૌ મન્દોઽગ્નિઃ શીતસ્તમ્ભૌ કફાવૃતે | સમાને પિત્તસંયુક્તે સ્વેદદાહૌષ્ણ્યમૂર્ચ્છનમ્ ||૩૬|| કફાધિકં ચ વિણ્મૂત્રં રોમહર્ષઃ કફાવૃતે | અપાને પિત્તસંયુક્તે દાહૌષ્ણ્યે સ્યાદસૃગ્દરઃ ||૩૭|| અધઃકાયગુરુત્વં ચ તસ્મિન્નેવ કફાવૃતે | વ્યાને પિત્તાવૃતે દાહો ગાત્રવિક્ષેપણં ક્લમઃ ||૩૮|| ગુરૂણિ સર્વગાત્રાણિ સ્તમ્ભનં ચાસ્થિપર્વણામ્ | લિઙ્ગં કફાવૃતે વ્યાને ચેષ્ટાસ્તમ્ભસ્તથૈવ ચ ||૩૯||

Adhikarana 21 (40-41) · Śloka 41

(પ્રાયશઃ સુકુમારાણાં મિથ્યાઽઽહારવિહારિણામ્ | રોગાધ્વપ્રમદામદ્યવ્યાયામૈશ્ચાતિપીડનાત્ ||૪૦|| ઋતુસાત્મ્યવિપર્યાસાત્ સ્નેહાદીનાં ચ વિભ્રમાત્ | અવ્યવાયે તથા સ્થૂલે વાતરક્તં પ્રકુપ્યતિ ) ||૪૧||

Adhikarana 22 (42-44) · Śloka 44

હસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રૈર્ગચ્છતોઽન્યૈશ્ચ વાયુઃ કોપં યાતઃ કારણૈ સેવિતૈઃ સ્વૈઃ | તીક્ષ્ણોષ્ણામ્લક્ષારશાકાદિભોજ્યૈઃ સન્તાપાદ્યૈર્ભૂયસા સેવિતૈશ્ચ ||૪૨|| ક્ષિપ્રં રક્તં દુષ્ટિમાયાતિ તચ્ચ વાયોર્માર્ગં સંરુણદ્ધ્યાશુ યાતઃ | ક્રુદ્ધોઽત્યર્થં માર્ગરોધાત્ સ વાયુરત્યુદ્રિક્તં દૂષયેદ્રક્તમાશુ ||૪૩|| તત્ સમ્પૃક્તં વાયુના દૂષિતેન તત્પ્રાબલ્યાદુચ્યતે વાતરક્તમ્ | તદ્વત્ પિત્તં દૂષિતેનાસૃજાઽઽક્તં શ્લેષ્મા દુષ્ટો દૂષિતેનાસૃજાઽઽક્તઃ ||૪૪||

Adhikarana 23 (45-46) · Śloka 46

સ્પર્શોદ્વિગ્નૌ તોદભેદપ્રશોષસ્વાપોપેતૌ વાતરક્તેન પાદૌ | પિત્તાસૃગ્ભ્યામુગ્રદાહૌ ભવેતામત્યર્થોષ્ણૌ રક્તશોફૌ મૃદૂ ચ ||૪૫|| કણ્ડૂમન્તૌ શ્વેતશીતૌ સશોફૌ પીનસ્તબ્ધૌ શ્લેષ્મદુષ્ટે તુ રક્તે | સર્વૈર્દુષ્ટે શોણિતે ચાપિ દોષાઃ સ્વં સ્વં રૂપં પાદયોર્દર્શયન્તિ ||૪૬||

Adhikarana 24 (47) · Śloka 47

પ્રાગ્રૂપે શિથિલૌ સ્વિન્નૌ શીતલૌ સવિપર્યયૌ | વૈવર્ણ્યતોદસુપ્તત્વગુરુત્વૌષસમન્વિતૌ ||૪૭||

Adhikarana 25 (48) · Śloka 48

પાદયોર્મૂલમાસ્થાય કદાચિદ્ધસ્તયોરપિ | આખોર્વિષમિવ ક્રુદ્ધં તદ્દેહમનુસર્પતિ ||૪૮||

Adhikarana 26 (49) · Śloka 50

આજાનુસ્ફુટિતં યચ્ચ પ્રભિન્નં પ્રસ્રુતં ચ યત્ | ઉપદ્રવૈશ્ચ યજ્જુષ્ટં પ્રાણમાંસક્ષયાદિભિઃ ||૪૯|| શોણિતં તદસાધ્યં સ્યાદ્યાપ્યં સંવત્સરોત્થિતમ્ |૫૦|

Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51

યદા તુ ધમનીઃ સર્વાઃ કુપિતોઽભ્યેતિ મારુતઃ ||૫૦|| તદાક્ષિપત્યાશુ મુહુર્મુહુર્દેહં મુહુશ્ચરઃ | મુહુર્મુહુસ્તદાક્ષેપાદાક્ષેપક ઇતિ સ્મૃતઃ ||૫૧||

Adhikarana 28 (52-58) · Śloka 58

સોઽપતાનકસઞ્જ્ઞો યઃ પાતયત્યન્તરાઽન્તરા | કફાન્વિતો ભૃશં વાયુસ્તાસ્વેવ યદિ તિષ્ઠતિ ||૫૨|| સ દણ્ડવત્ સ્તમ્ભયતિ કૃચ્છ્રો દણ્ડાપતાનકઃ | હનુગ્રહસ્તદાઽત્યર્થં સોઽન્નં કૃચ્છ્રાન્નિષેવતે ||૫૩|| ધનુસ્તુલ્યં નમેદ્યસ્તુ સ ધનુઃસ્તમ્ભસઞ્જ્ઞકઃ | અઙ્ગુલીગુલ્ફજઠરહૃદ્વક્ષોગલસંશ્રિતઃ ||૫૪|| સ્નાયુપ્રતાનમનિલો યદાઽઽક્ષિપતિ વેગવાન્ | વિષ્ટબ્ધાક્ષઃ સ્તબ્ધહનુર્ભગ્નપાર્શ્વઃ કફં વમન્ ||૫૫|| અભ્યન્તરં ધનુરિવ યદા નમતિ માનવઃ | તદાઽસ્યાભ્યન્તરાયામં કુરુતે મારુતો બલી ||૫૬|| બાહ્યસ્નાયુપ્રતાનસ્થો બાહ્યાયામં કરોતિ ચ | તમસાધ્યં બુધાઃ પ્રાહુર્વક્ષઃકટ્યૂરુભઞ્જનમ્ ||૫૭|| કફપિત્તાન્વિતો વાયુર્વાયુરેવ ચ કેવલઃ | કુર્યાદાક્ષેપકં ત્વન્યં ચતુર્થમભિઘાતજમ્ ||૫૮||

Adhikarana 29 (59) · Śloka 59

ગર્ભપાતનિમિત્તશ્ચ શોણિતાતિસ્રવાચ્ચ યઃ | અભિઘાતનિમિત્તશ્ચ ન સિધ્યત્યપતાનકઃ ||૫૯||

Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62

અધોગમાઃ સતિર્યગ્ગા ધમનીરૂર્ધ્વદેહગાઃ | યદા પ્રકુપિતોઽત્યર્થં માતરિશ્વા પ્રપદ્યતે ||૬૦|| તદાઽન્યતરપક્ષસ્ય સન્ધિબન્ધાન્ વિમોક્ષયન્ | હન્તિ પક્ષં તમાહુર્હિ પક્ષાઘાતં ભિષગ્વરાઃ ||૬૧|| યસ્ય કૃત્સ્નં શરીરાર્ધમકર્મણ્યમચેતનમ્ | તતઃ પતત્યસૂન્ વાઽપિ ત્યજત્યનિલપીડિતઃ ||૬૨||

Adhikarana 31 (63) · Śloka 63

શુદ્ધવાતહતં પક્ષં કૃચ્છ્રસાધ્યતમં વિદુઃ | સાધ્યમન્યેન સંસૃષ્ટમસાધ્યં ક્ષયહેતુકમ્ ||૬૩||

Adhikarana 32 (64-66) · Śloka 66

વાયુરૂર્ધ્વં વ્રજેત્ સ્થાનાત્ કુપિતો હૃદયં શિરઃ | શઙ્ખૌ ચ પીડયત્યઙ્ગાન્યાક્ષિપેન્નમયેચ્ચ સઃ ||૬૪|| નિમીલિતાક્ષો નિશ્ચેષ્ટઃ સ્તબ્ધાક્ષો વાઽપિ કૂજતિ | નિરુચ્છ્વાસોઽથવા કૃચ્છ્રાદુચ્છ્વસ્યાન્નષ્ટચેતનઃ ||૬૫|| સ્વસ્થઃ સ્યાદ્ધૃદયે મુક્તે હ્યાવૃતે તુ પ્રમુહ્યતિ | કફાન્વિતેન વાતેન જ્ઞેય એષોઽપતન્ત્રકઃ ||૬૬||

Adhikarana 33 (67) · Śloka 67

દિવાસ્વપ્નાસનસ્થાનવિવૃતાધ્વનિરીક્ષણૈઃ | મન્યાસ્તમ્ભં પ્રકુરુતે સ એવ શ્લેષ્મણાઽઽવૃતઃ ||૬૭||

Adhikarana 34 (68-72) · Śloka 72

(ગર્ભિણીસૂતિકાબાલવૃદ્ધક્ષીણેષ્વસૃક્ક્ષયે |) ઉચ્ચૈર્વ્યાહરતોઽત્યર્થં ખાદતઃ કઠિનાનિ વા | હસતો જૃમ્ભતો ભારાદ્વિષમાચ્છયનાદપિ ||૬૮|| શિરોનાસૌષ્ઠચિબુકલલાટેક્ષણસન્ધિગઃ | અર્દયિત્વાઽનિલો વક્ત્રમર્દિતં જનયત્યતઃ ||૬૯|| વક્રીભવતિ વક્ત્રાર્ધં ગ્રીવા ચાપ્યપવર્તતે | શિરશ્ચલતિ વાક્સઙ્ગો નેત્રાદીનાં ચ વૈકૃતમ્ ||૭૦|| ગ્રીવાચિબુકદન્તાનાં તસ્મિન્ પાર્શ્વે તુ વેદના | યસ્યાગ્રજો રોમહર્ષો વેપથુર્નેત્રમાવિલમ્ ||૭૧|| વાયુરૂર્ધ્વં ત્વચિ સ્વાપસ્તોદો મન્યાહનુગ્રહઃ | તમર્દિતમિતિ પ્રાહુર્વ્યાધિં વ્યાધિવિશારદાઃ ||૭૨||

Adhikarana 35 (73) · Śloka 73

ક્ષીણસ્યાનિમિષાક્ષસ્ય પ્રસક્તં સક્તભાષિણઃ | ન સિધ્યત્યર્દિતં બાઢં ત્રિવર્ષં વેપનસ્ય ચ ||૭૩||

Adhikarana 36 (74) · Śloka 74

પાર્ષ્ણિપ્રત્યઙ્ગુલીનાં તુ કણ્ડરા યાઽનિલાર્દિતા | સક્થ્નઃ ક્ષેપં નિગૃહ્ણીયાદ્ગૃધ્રસીતિ હિ સા સ્મૃતા ||૭૪||

Adhikarana 37 (75) · Śloka 75

તલપ્રત્યઙ્ગુલીનાં તુ કણ્ડરા બાહુપૃષ્ઠતઃ | બાહ્વોઃ કર્મક્ષયકરી વિશ્વાચીતિ હિ સા સ્મૃતા ||૭૫||

Adhikarana 38 (76) · Śloka 76

વાતશોણિતજઃ શોફો જાનુમધ્યે મહારુજઃ | શિરઃ ક્રોષ્ટુકપૂર્વં તુ સ્થૂલઃ ક્રોષ્ટુકમૂર્ધવત્ ||૭૬||

Adhikarana 39 (77) · Śloka 77

વાયુઃ કટ્યાં સ્થિતઃ સક્થ્નઃ કણ્ડરામાક્ષિપેદ્યદા | ખઞ્જસ્તદા ભવેજ્જન્તુઃ, પઙ્ગુઃ સક્થ્નોર્દ્વયોર્વધાત્ ||૭૭||

Adhikarana 40 (78) · Śloka 78

પ્રક્રામન્ વેપતે યસ્તુ ખઞ્જન્નિવ ચ ગચ્છતિ | કલાયખઞ્જં તં વિદ્યાન્મુક્તસન્ધિપ્રબન્ધનમ્ ||૭૮||

Adhikarana 41 (79) · Śloka 79

ન્યસ્તે તુ વિષમં(મે) પાદે રુજઃ કુર્યાત્ સમીરણઃ | વાતકણ્ટક ઇત્યેષ વિજ્ઞેયઃ ખડુ(લ)કાશ્રિતઃ ||૭૯||

Adhikarana 42 (80) · Śloka 80

પાદયોઃ કુરુતે દાહં પિત્તાસૃક્સહિતોઽનિલઃ | વિશેષતશ્ચઙ્ક્રમણાત્ પાદદાહં તમાદિશેત્ ||૮૦||

Adhikarana 43 (81) · Śloka 81

હૃષ્યતશ્ચરણૌ યસ્ય ભવતશ્ચ પ્રસુપ્તવત્ | પાદહર્ષઃ સ વિજ્ઞેયઃ કફવાતપ્રકોપજઃ ||૮૧||

Adhikarana 44 (82) · Śloka 82

અંસદેશસ્થિતો વાયુઃ શોષયિત્વાંઽસબન્ધનમ્ | સિરાશ્ચાકુઞ્ચ્ય તત્રસ્થો જનયત્યવબાહુકમ્ ||૮૨||

Adhikarana 45 (83) · Śloka 83

યદા શબ્દવહં સ્રોતો વાયુરાવૃત્ય તિષ્ઠતિ | શુદ્ધઃ શ્લેષ્માન્વિતો વાઽપિ બાધિર્યં તેન જાયતે ||૮૩||

Adhikarana 46 (84) · Śloka 84

હનુશઙ્ખશિરોગ્રીવં યસ્ય ભિન્દન્નિવાનિલઃ | કર્ણયોઃ કુરુતે શૂલં કર્ણશૂલં તદુચ્યતે ||૮૪||

Adhikarana 47 (85) · Śloka 85

આવૃત્ય સકફો વાયુર્ધમનીઃ શબ્દવાહિનીઃ | નરાન્ કરોત્યક્રિયકાન્મૂકમિન્મિણગદ્ગદાન્ ||૮૫||

Adhikarana 48 (86-87) · Śloka 87

અધો યા વેદના યાતિ વર્ચોમૂત્રાશયોત્થિતા | ભિન્દતીવ ગુદોપસ્થં સા તૂનીત્યભિધીયતે ||૮૬|| ગુદોપસ્થોત્થિતા સૈવ પ્રતિલોમવિસર્પિણી | વેગૈઃ પક્વાશયં યાતિ પ્રતિતૂનીતિ સા સ્મૃતા ||૮૭||

Adhikarana 49 (88) · Śloka 88

સાટોપમત્યુગ્રરુજમાધ્માતમુદરં ભૃશમ્ | આધ્માનમિતિ જાનીયાદ્ઘોરં વાતનિરોધજમ્ ||૮૮||

Adhikarana 50 (89) · Śloka 89

વિમુક્તપાર્શ્વહૃદયં તદેવામાશયોત્થિતમ્ | પ્રત્યાધ્માનં વિજાનીયાત્ કફવ્યાકુલિતાનિલમ્ ||૮૯||

Adhikarana 51 (90-91) · Śloka 91

અષ્ઠીલાવદ્ઘનં ગ્રન્થિમૂર્ધ્વમાયતમુન્નતમ્ | વાતાષ્ઠીલાં વિજાનીયાદ્બહિર્માર્ગાવરોધિનીમ્ ||૯૦|| એનામેવ રુજાયુક્તાં વાતવિણ્મૂત્રરોધિનીમ્ | પ્રત્યષ્ઠીલામિતિ વદેજ્જઠરે તિર્યગુત્થિતામ્ ||૯૧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને વાતવ્યાધિનિદાનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ||૧||