Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. vātavyādhinidānam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਂ ਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਵਰਿਸ੍ਠਮਮਤੋਦ੍ਭਵਮ੍ | ਚਰਣਾਵੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਪਰਿਪਚ੍ਛਤਿ ||੩|| ਵਾਯੋਃ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਕੋਪਨੈਃ | ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਦ ਮੇ ਵਦਤਾਂ ਵਰ ||੪||
View original
धन्वन्तरिं धर्मभृतां वरिष्ठममृतोद्भवम् | चरणावुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३|| वायोः प्रकृतिभूतस्य व्यापन्नस्य च कोपनैः | स्थानं कर्म च रोगांश्च वद मे वदतां वर ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭਿਸਜਾਂ ਵਰਃ | ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰੇਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਃ ||੫|| ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਭਾਵਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕਤਃ ||੬|| ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ੇਸੁ ਭੂਤਾਨਾਮੇਸ ਕਾਰਣਮ੍ | ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾ ਚ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਃ ਖਰਃ ||੭|| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼੍ਚੈਵ ਰਜੋਬਹੁਲ ਏਵ ਚ | ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਵੀਰ੍ਯੋ ਦੋਸਾਣਾਂ ਨੇਤਾ ਰੋਗਸਮੂਹਰਾਟ੍ ||੮|| ਆਸ਼ੁਕਾਰੀ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚਾਰੀ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨਗੁਦਾਲਯਃ |੯|
View original
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | स्वयम्भूरेष भगवान् वायुरित्यभिशब्दितः ||५|| स्वातन्त्र्यान्नित्यभावाच्च सर्वगत्वात्तथैव च | सर्वेषामेव सर्वात्मा सर्वलोकनमस्कृतः ||६|| स्थित्युत्पत्तिविनाशेषु भूतानामेष कारणम् | अव्यक्तो व्यक्तकर्मा च रूक्षः शीतो लघुः खरः ||७|| तिर्यग्गो द्विगुणश्चैव रजोबहुल एव च | अचिन्त्यवीर्यो दोषाणां नेता रोगसमूहराट् ||८|| आशुकारी मुहुश्चारी पक्वाधानगुदालयः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10
ਦੇਹੇ ਵਿਚਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੯|| ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸਮਤਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਵਿਸਯੇਸੁ ਚ | ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਕਰੋਤ੍ਯਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ ||੧੦|| (ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੋਪਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਵੈਕਤਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰਦੂਸਿਤਃ ||੧੦||) |
View original
देहे विचरतस्तस्य लक्षणानि निबोध मे ||९|| दोषधात्वग्निसमतां सम्प्राप्तिं विषयेषु च | क्रियाणामानुलोम्यं च करोत्यकुपितोऽनिलः ||१०|| (इन्द्रियार्थोपसम्प्राप्तिं दोषधात्वग्न्यवैकृतम्| क्रियाणामानुलोम्यं च कुर्याद्वायुरदूषितः ||१०||) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਨ੍ਨੋ ਨਾਮਸ੍ਥਾਨਕ੍ਰਿਯਾਮਯੈਃ | ਭਿਨ੍ਨੋਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯੇਕੋ ਨਾਮਸ੍ਥਾਨਕ੍ਰਿਯਾਮਯੈਃ ||੧੧||
View original
यथाऽग्निः पञ्चधा भिन्नो नामस्थानक्रियामयैः | भिन्नोऽनिलस्तस्था ह्येको नामस्थानक्रियामयैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨੌ ਸਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਨਸ਼੍ਚਾਪਾਨ ਏਵ ਚ | ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾ ਮਾਰੁਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਯਾਪਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਮ੍ ||੧੨||
View original
प्राणोदानौ समानश्च व्यानश्चापान एव च | स्थानस्था मारुताः पञ्च यापयन्ति शरीरिणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 14
ਯੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਸਞ੍ਚਾਰੀ ਸ ਪ੍ਰਾਣੋ ਨਾਮ ਦੇਹਧਕ੍ | ਸੋਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਲਮ੍ਬਤੇ ||੧੩|| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦੁਸ੍ਟੋ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ |੧੪|
View original
यो वायुर्वक्त्रसञ्चारी स प्राणो नाम देहधृक् | सोऽन्नं प्रवेशयत्यन्तः प्राणांश्चाप्यवलम्बते ||१३|| प्रायशः कुरुते दुष्टो हिक्काश्वासादिकान् गदान् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15
ਉਦਾਨੋ ਨਾਮ ਯਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪੈਤਿ ਪਵਨੋਤ੍ਤਮਃ ||੧੪|| ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਗੀਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੋਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੫||
View original
उदानो नाम यस्तूर्ध्वमुपैति पवनोत्तमः ||१४|| तेन भाषितगीतादिविशेषोऽभिप्रवर्तते | ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् करोति च विशेषतः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16) · Śloka 17
ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਚਰਃ ਸਮਾਨੋ ਵਹ੍ਨਿਸਙ੍ਗਤਃ | ਸੋਨ੍ਨਂ ਪਚਤਿ ਤਜ੍ਜਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਵਿਵਿਨਕ੍ਤਿ ਹਿ ||੧੬|| ਗੁਲ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਤੀਸਾਰਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਗਦਾਨ੍ |੧੭|
View original
आमपक्वाशयचरः समानो वह्निसङ्गतः | सोऽन्नं पचति तज्जांश्च विशेषान्विविनक्ति हि ||१६|| गुल्माग्निसादातीसारप्रभृतीन् कुरुते गदान् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 18
ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਚਰੋ ਵ੍ਯਾਨੋ ਰਸਸਂਵਹਨੋਦ੍ਯਤਃ ||੧੭|| ਸ੍ਵੇਦਾਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਚੇਸ੍ਟਯਤ੍ਯਪਿ | ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਗਾਨ੍ ||੧੮||
View original
कृत्स्नदेहचरो व्यानो रससंवहनोद्यतः ||१७|| स्वेदासृक्स्रावणश्चापि पञ्चधा चेष्टयत्यपि | क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् प्रायशः सर्वदेहगान् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19) · Śloka 20
ਪਕ੍ਵਾਧਾਨਾਲਯੋਪਾਨਃ ਕਾਲੇ ਕਰ੍ਸਤਿ ਚਾਪ੍ਯਧਃ | ਸਮੀਰਣਃ ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਰ੍ਭਾਰ੍ਤਵਾਨਿ ਚ ||੧੯|| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਰੋਗਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਗੁਦਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ |੨੦|
View original
पक्वाधानालयोऽपानः काले कर्षति चाप्यधः | समीरणः शकृन्मूत्रं शुक्रगर्भार्तवानि च ||१९|| क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् घोरान् बस्तिगुदाश्रयान् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਪ੍ਰਮੇਹਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਨਾਪਾਨਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ ||੨੦||
View original
शुक्रदोषप्रमेहास्तु व्यानापानप्रकोपजाः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ਯੁਗਪਤ੍ ਕੁਪਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੇਹਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯੁਰਸਂਸ਼ਯਮ੍ |੨੧|
View original
युगपत् कुपिताश्चापि देहं भिन्द्युरसंशयम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21-24) · Śloka 24
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਨਾਨਾਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੨੧|| ਬਹੁਸ਼ਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਹਿ ਯਾਨ੍ | ਵਾਯੁਰਾਮਾਸ਼ਯੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਗਦਾਨ੍ ||੨੨|| ਮੋਹਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪਿਪਾਸਾਂ ਚ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਮ੍ | ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਨਾਭੌ ਕਰੋਤਿ ਚ ||੨੩|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤ੍ਵਮਾਨਾਹਂ ਤ੍ਰਿਕਵੇਦਨਾਮ੍ | ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਮੀਰਣਃ ||੨੪||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नानास्थानान्तराश्रितः ||२१|| बहुशः कुपितो वायुर्विकारान् कुरुते हि यान् | वायुरामाशये क्रुद्धश्छर्द्यादीन् कुरुते गदान् ||२२|| मोहं मूर्च्छां पिपासां च हृद्ग्रहं पार्श्ववेदनाम् | पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलं नाभौ करोति च ||२३|| कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम् | श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं कुर्यात् क्रुद्धः समीरणः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-29) · Śloka 29
ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਤਿਂ ਚੁਮੁਚੁਮਾਯਨਮ੍ | ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥੋ ਨਿਸ੍ਤੋਦਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਂ ਪਰਿਪੋਟਨਮ੍ ||੨੫|| ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਗੋ, ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਸਸ਼ੂਲਾਨ੍ ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ | ਤਥਾ ਮੇਦਃਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ਮਨ੍ਦਰੁਜੋਵ੍ਰਣਾਨ੍ ||੨੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਰਾਗਤਃ ਸ਼ੂਲਂ ਸਿਰਾਕੁਞ੍ਚਨਪੂਰਣਮ੍ | ਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਕਮ੍ਪੌ ਸ਼ੂਲਮਾਕ੍ਸੇਪਣਂ ਤਥਾ ||੨੭|| ਹਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਿਗਤਃ ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਸ਼ੂਲਸ਼ੋਫੌ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਅਸ੍ਥਿਸ਼ੋਸਂ ਪ੍ਰਭੇਦਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਚ ਤਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ||੨੮|| ਤਥਾ ਮਜ੍ਜਗਤੇ ਰੁਕ੍ ਚ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ | ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਵਿਕਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗੇਨਿਲੇ ||੨੯||
View original
वैवर्ण्यं स्फुरणं रौक्ष्यं सुप्तिं चुमुचुमायनम् | त्वक्स्थो निस्तोदनं कुर्यात् त्वग्भेदं परिपोटनम् ||२५|| व्रणांश्च रक्तगो, ग्रन्थीन् सशूलान् मांससंश्रितः | तथा मेदःश्रितः कुर्याद्ग्रन्थीन्मन्दरुजोऽव्रणान् ||२६|| कुर्यात् सिरागतः शूलं सिराकुञ्चनपूरणम् | स्नायुप्राप्तः स्तम्भकम्पौ शूलमाक्षेपणं तथा ||२७|| हन्ति सन्धिगतः सन्धीन् शूलशोफौ करोति च | अस्थिशोषं प्रभेदं च कुर्याच्छूलं च तच्छ्रितः ||२८|| तथा मज्जगते रुक् च न कदाचित् प्रशाम्यति | अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिर्वा विकृता शुक्रगेऽनिले ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30) · Śloka 30
ਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰੋਧਾਤੂਂਸ੍ਤਥਾ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ | ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਵਾਖਿਲਂ ਦੇਹਂ ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਨਣਾਮ੍ ||੩੦||
View original
हस्तपादशिरोधातूंस्तथा सञ्चरति क्रमात् | व्याप्नुयाद्वाऽखिलं देहं वायुः सर्वगतो नृणाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (31) · Śloka 31
ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਕ੍ਸੇਪਣਸ੍ਵਾਪਸ਼ੋਫਸ਼ੂਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਗਃ |੩੧|
View original
स्तम्भनाक्षेपणस्वापशोफशूलानि सर्वगः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (31) · Śloka 31
ਸ੍ਥਾਨੇਸੂਕ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਕੁਰੁਤੇ ਰੁਜਃ ||੩੧||
View original
स्थानेषूक्तेषु सम्मिश्रः सम्मिश्राः कुरुते रुजः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (32) · Śloka 32
ਕੁਰ੍ਯਾਦਵਯਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਾਰੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ |੩੨|
View original
कुर्यादवयवप्राप्तो मारुतस्त्वमितान् गदान् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (32-39) · Śloka 39
ਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਾਯੌ ਪਿਤ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ||੩੨|| ਸ਼ੈਤ੍ਯਸ਼ੋਫਗੁਰੁਤ੍ਵਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਫਾਵਤੇ | ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦ੍ਵੇਸਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਤਾ ||੩੩|| ਸ਼ੇਸਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਰੁਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਵਿਤੇ | ਪ੍ਰਾਣੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਦਾਹਸ਼੍ਚੈਵੋਪਜਾਯਤੇ ||੩੪|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਕਫਾਵਤੇ | ਉਦਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਾਃ ||੩੫|| ਅਸ੍ਵੇਦਹਰ੍ਸੌ ਮਨ੍ਦੋਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਤਮ੍ਭੌ ਕਫਾਵਤੇ | ਸਮਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵੇਦਦਾਹੌਸ੍ਣ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਮ੍ ||੩੬|| ਕਫਾਧਿਕਂ ਚ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਕਫਾਵਤੇ | ਅਪਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਦਾਹੌਸ੍ਣ੍ਯੇ ਸ੍ਯਾਦਸਗ੍ਦਰਃ ||੩੭|| ਅਧਃਕਾਯਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਫਾਵਤੇ | ਵ੍ਯਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਦਾਹੋ ਗਾਤ੍ਰਵਿਕ੍ਸੇਪਣਂ ਕ੍ਲਮਃ ||੩੮|| ਗੁਰੂਣਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਚਾਸ੍ਥਿਪਰ੍ਵਣਾਮ੍ | ਲਿਙ੍ਗਂ ਕਫਾਵਤੇ ਵ੍ਯਾਨੇ ਚੇਸ੍ਟਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ||੩੯||
View original
दाहसन्तापमूर्च्छाः स्युर्वायौ पित्तसमन्विते ||३२|| शैत्यशोफगुरुत्वानि तस्मिन्नेव कफावृते | सूचीभिरिव निस्तोदः स्पर्शद्वेषः प्रसुप्तता ||३३|| शेषाः पित्तविकाराः स्युर्मारुते शोणितान्विते | प्राणे पित्तावृते छर्दिर्दाहश्चैवोपजायते ||३४|| दौर्बल्यं सदनं तन्द्रा वैवर्ण्यं च कफावृते | उदाने पित्तसंयुक्ते मूर्च्छादाहभ्रमक्लमाः ||३५|| अस्वेदहर्षौ मन्दोऽग्निः शीतस्तम्भौ कफावृते | समाने पित्तसंयुक्ते स्वेददाहौष्ण्यमूर्च्छनम् ||३६|| कफाधिकं च विण्मूत्रं रोमहर्षः कफावृते | अपाने पित्तसंयुक्ते दाहौष्ण्ये स्यादसृग्दरः ||३७|| अधःकायगुरुत्वं च तस्मिन्नेव कफावृते | व्याने पित्तावृते दाहो गात्रविक्षेपणं क्लमः ||३८|| गुरूणि सर्वगात्राणि स्तम्भनं चास्थिपर्वणाम् | लिङ्गं कफावृते व्याने चेष्टास्तम्भस्तथैव च ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (40-41) · Śloka 41
(ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਿਣਾਮ੍ | ਰੋਗਾਧ੍ਵਪ੍ਰਮਦਾਮਦ੍ਯਵ੍ਯਾਯਾਮੈਸ਼੍ਚਾਤਿਪੀਡਨਾਤ੍ ||੪੦|| ਤੁਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ | ਅਵ੍ਯਵਾਯੇ ਤਥਾ ਸ੍ਥੂਲੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ ) ||੪੧||
View original
(प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याऽऽहारविहारिणाम् | रोगाध्वप्रमदामद्यव्यायामैश्चातिपीडनात् ||४०|| ऋतुसात्म्यविपर्यासात् स्नेहादीनां च विभ्रमात् | अव्यवाये तथा स्थूले वातरक्तं प्रकुप्यति ) ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (42-44) · Śloka 44
ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵੋਸ੍ਟ੍ਰੈਰ੍ਗਚ੍ਛਤੋਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ ਕੋਪਂ ਯਾਤਃ ਕਾਰਣੈ ਸੇਵਿਤੈਃ ਸ੍ਵੈਃ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਸ਼ਾਕਾਦਿਭੋਜ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੂਯਸਾ ਸੇਵਿਤੈਸ਼੍ਚ ||੪੨|| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਟਿਮਾਯਾਤਿ ਤਚ੍ਚ ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਸਂਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯਾਤਃ | ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਤ੍ ਸ ਵਾਯੁਰਤ੍ਯੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਦੂਸਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ||੪੩|| ਤਤ੍ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ ਵਾਯੁਨਾ ਦੂਸਿਤੇਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਾਦੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੂਸਿਤੇਨਾਸਜਾਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਦੁਸ੍ਟੋ ਦੂਸਿਤੇਨਾਸਜਾਕ੍ਤਃ ||੪੪||
View original
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतोऽन्यैश्च वायुः कोपं यातः कारणै सेवितैः स्वैः | तीक्ष्णोष्णाम्लक्षारशाकादिभोज्यैः सन्तापाद्यैर्भूयसा सेवितैश्च ||४२|| क्षिप्रं रक्तं दुष्टिमायाति तच्च वायोर्मार्गं संरुणद्ध्याशु यातः | क्रुद्धोऽत्यर्थं मार्गरोधात् स वायुरत्युद्रिक्तं दूषयेद्रक्तमाशु ||४३|| तत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् | तद्वत् पित्तं दूषितेनासृजाऽऽक्तं श्लेष्मा दुष्टो दूषितेनासृजाऽऽक्तः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (45-46) · Śloka 46
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੌ ਤੋਦਭੇਦਪ੍ਰਸ਼ੋਸਸ੍ਵਾਪੋਪੇਤੌ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਨ ਪਾਦੌ | ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਮੁਗ੍ਰਦਾਹੌ ਭਵੇਤਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥੋਸ੍ਣੌ ਰਕ੍ਤਸ਼ੋਫੌ ਮਦੂ ਚ ||੪੫|| ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤੌ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ੀਤੌ ਸਸ਼ੋਫੌ ਪੀਨਸ੍ਤਬ੍ਧੌ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ | ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਚਾਪਿ ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ||੪੬||
View original
स्पर्शोद्विग्नौ तोदभेदप्रशोषस्वापोपेतौ वातरक्तेन पादौ | पित्तासृग्भ्यामुग्रदाहौ भवेतामत्यर्थोष्णौ रक्तशोफौ मृदू च ||४५|| कण्डूमन्तौ श्वेतशीतौ सशोफौ पीनस्तब्धौ श्लेष्मदुष्टे तु रक्ते | सर्वैर्दुष्टे शोणिते चापि दोषाः स्वं स्वं रूपं पादयोर्दर्शयन्ति ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (47) · Śloka 47
ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇ ਸ਼ਿਥਿਲੌ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੌ ਸ਼ੀਤਲੌ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯੌ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਤੋਦਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਗੁਰੁਤ੍ਵੌਸਸਮਨ੍ਵਿਤੌ ||੪੭||
View original
प्राग्रूपे शिथिलौ स्विन्नौ शीतलौ सविपर्ययौ | वैवर्ण्यतोदसुप्तत्वगुरुत्वौषसमन्वितौ ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (48) · Śloka 48
ਪਾਦਯੋਰ੍ਮੂਲਮਾਸ੍ਥਾਯ ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਸ੍ਤਯੋਰਪਿ | ਆਖੋਰ੍ਵਿਸਮਿਵ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਦੇਹਮਨੁਸਰ੍ਪਤਿ ||੪੮||
View original
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि | आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमनुसर्पति ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (49) · Śloka 50
ਆਜਾਨੁਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਂ ਚ ਯਤ੍ | ਉਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯਾਦਿਭਿਃ ||੪੯|| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਤਦਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ |੫੦|
View original
आजानुस्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् | उपद्रवैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः ||४९|| शोणितं तदसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
ਯਦਾ ਤੁ ਧਮਨੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕੁਪਿਤੋਭ੍ਯੇਤਿ ਮਾਰੁਤਃ ||੫੦|| ਤਦਾਕ੍ਸਿਪਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਦੇਹਂ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚਰਃ | ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ੍ਤਦਾਕ੍ਸੇਪਾਦਾਕ੍ਸੇਪਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੧||
View original
यदा तु धमनीः सर्वाः कुपितोऽभ्येति मारुतः ||५०|| तदाक्षिपत्याशु मुहुर्मुहुर्देहं मुहुश्चरः | मुहुर्मुहुस्तदाक्षेपादाक्षेपक इति स्मृतः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-58) · Śloka 58
ਸੋਪਤਾਨਕਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਯਃ ਪਾਤਯਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ | ਕਫਾਨ੍ਵਿਤੋ ਭਸ਼ਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤਾਸ੍ਵੇਵ ਯਦਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੫੨|| ਸ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡਾਪਤਾਨਕਃ | ਹਨੁਗ੍ਰਹਸ੍ਤਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੋਨ੍ਨਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਨਿਸੇਵਤੇ ||੫੩|| ਧਨੁਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਨਮੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਧਨੁਃਸ੍ਤਮ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ | ਅਙ੍ਗੁਲੀਗੁਲ੍ਫਜਠਰਹਦ੍ਵਕ੍ਸੋਗਲਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੫੪|| ਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਾਨਮਨਿਲੋ ਯਦਾਕ੍ਸਿਪਤਿ ਵੇਗਵਾਨ੍ | ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਕ੍ਸਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਹਨੁਰ੍ਭਗ੍ਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਃ ਕਫਂ ਵਮਨ੍ ||੫੫|| ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਧਨੁਰਿਵ ਯਦਾ ਨਮਤਿ ਮਾਨਵਃ | ਤਦਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਯਾਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਾਰੁਤੋ ਬਲੀ ||੫੬|| ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਾਨਸ੍ਥੋ ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਮਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਬੁਧਾਃ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਕ੍ਸਃਕਟ੍ਯੂਰੁਭਞ੍ਜਨਮ੍ ||੫੭|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਯੁਰੇਵ ਚ ਕੇਵਲਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਕ੍ਸੇਪਕਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਭਿਘਾਤਜਮ੍ ||੫੮||
View original
सोऽपतानकसञ्ज्ञो यः पातयत्यन्तराऽन्तरा | कफान्वितो भृशं वायुस्तास्वेव यदि तिष्ठति ||५२|| स दण्डवत् स्तम्भयति कृच्छ्रो दण्डापतानकः | हनुग्रहस्तदाऽत्यर्थं सोऽन्नं कृच्छ्रान्निषेवते ||५३|| धनुस्तुल्यं नमेद्यस्तु स धनुःस्तम्भसञ्ज्ञकः | अङ्गुलीगुल्फजठरहृद्वक्षोगलसंश्रितः ||५४|| स्नायुप्रतानमनिलो यदाऽऽक्षिपति वेगवान् | विष्टब्धाक्षः स्तब्धहनुर्भग्नपार्श्वः कफं वमन् ||५५|| अभ्यन्तरं धनुरिव यदा नमति मानवः | तदाऽस्याभ्यन्तरायामं कुरुते मारुतो बली ||५६|| बाह्यस्नायुप्रतानस्थो बाह्यायामं करोति च | तमसाध्यं बुधाः प्राहुर्वक्षःकट्यूरुभञ्जनम् ||५७|| कफपित्तान्वितो वायुर्वायुरेव च केवलः | कुर्यादाक्षेपकं त्वन्यं चतुर्थमभिघातजम् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (59) · Śloka 59
ਗਰ੍ਭਪਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਸ੍ਰਵਾਚ੍ਚ ਯਃ | ਅਭਿਘਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯਪਤਾਨਕਃ ||੫੯||
View original
गर्भपातनिमित्तश्च शोणितातिस्रवाच्च यः | अभिघातनिमित्तश्च न सिध्यत्यपतानकः ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62
ਅਧੋਗਮਾਃ ਸਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾ ਧਮਨੀਰੂਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਗਾਃ | ਯਦਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ||੬੦|| ਤਦਾਨ੍ਯਤਰਪਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯਨ੍ | ਹਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਹਿ ਪਕ੍ਸਾਘਾਤਂ ਭਿਸਗ੍ਵਰਾਃ ||੬੧|| ਯਸ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਧਮਕਰ੍ਮਣ੍ਯਮਚੇਤਨਮ੍ | ਤਤਃ ਪਤਤ੍ਯਸੂਨ੍ ਵਾਪਿ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨਿਲਪੀਡਿਤਃ ||੬੨||
View original
अधोगमाः सतिर्यग्गा धमनीरूर्ध्वदेहगाः | यदा प्रकुपितोऽत्यर्थं मातरिश्वा प्रपद्यते ||६०|| तदाऽन्यतरपक्षस्य सन्धिबन्धान् विमोक्षयन् | हन्ति पक्षं तमाहुर्हि पक्षाघातं भिषग्वराः ||६१|| यस्य कृत्स्नं शरीरार्धमकर्मण्यमचेतनम् | ततः पतत्यसून् वाऽपि त्यजत्यनिलपीडितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (63) · Śloka 63
ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਹਤਂ ਪਕ੍ਸਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਮਂ ਵਿਦੁਃ | ਸਾਧ੍ਯਮਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟਮਸਾਧ੍ਯਂ ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਕਮ੍ ||੬੩||
View original
शुद्धवातहतं पक्षं कृच्छ्रसाध्यतमं विदुः | साध्यमन्येन संसृष्टमसाध्यं क्षयहेतुकम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (64-66) · Śloka 66
ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਕੁਪਿਤੋ ਹਦਯਂ ਸ਼ਿਰਃ | ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਚ ਪੀਡਯਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪੇਨ੍ਨਮਯੇਚ੍ਚ ਸਃ ||੬੪|| ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਕ੍ਸੋ ਵਾਪਿ ਕੂਜਤਿ | ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਥਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਟਚੇਤਨਃ ||੬੫|| ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਦਯੇ ਮੁਕ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਵਤੇ ਤੁ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਤਿ | ਕਫਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਵਾਤੇਨ ਜ੍ਞੇਯ ਏਸੋਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ ||੬੬||
View original
वायुरूर्ध्वं व्रजेत् स्थानात् कुपितो हृदयं शिरः | शङ्खौ च पीडयत्यङ्गान्याक्षिपेन्नमयेच्च सः ||६४|| निमीलिताक्षो निश्चेष्टः स्तब्धाक्षो वाऽपि कूजति | निरुच्छ्वासोऽथवा कृच्छ्रादुच्छ्वस्यान्नष्टचेतनः ||६५|| स्वस्थः स्याद्धृदये मुक्ते ह्यावृते तु प्रमुह्यति | कफान्वितेन वातेन ज्ञेय एषोऽपतन्त्रकः ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (67) · Śloka 67
ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਸਨਸ੍ਥਾਨਵਿਵਤਾਧ੍ਵਨਿਰੀਕ੍ਸਣੈਃ | ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਵਤਃ ||੬੭||
View original
दिवास्वप्नासनस्थानविवृताध्वनिरीक्षणैः | मन्यास्तम्भं प्रकुरुते स एव श्लेष्मणाऽऽवृतः ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (68-72) · Śloka 72
(ਗਰ੍ਭਿਣੀਸੂਤਿਕਾਬਾਲਵਦ੍ਧਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਵਸਕ੍ਕ੍ਸਯੇ |) ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਵ੍ਯਾਹਰਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਖਾਦਤਃ ਕਠਿਨਾਨਿ ਵਾ | ਹਸਤੋ ਜਮ੍ਭਤੋ ਭਾਰਾਦ੍ਵਿਸਮਾਚ੍ਛਯਨਾਦਪਿ ||੬੮|| ਸ਼ਿਰੋਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਲਲਾਟੇਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧਿਗਃ | ਅਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾਨਿਲੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਰ੍ਦਿਤਂ ਜਨਯਤ੍ਯਤਃ ||੬੯|| ਵਕ੍ਰੀਭਵਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰੀਵਾ ਚਾਪ੍ਯਪਵਰ੍ਤਤੇ | ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਲਤਿ ਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵੈਕਤਮ੍ ||੭੦|| ਗ੍ਰੀਵਾਚਿਬੁਕਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਵੇਦਨਾ | ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰਜੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋ ਵੇਪਥੁਰ੍ਨੇਤ੍ਰਮਾਵਿਲਮ੍ ||੭੧|| ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਵਾਪਸ੍ਤੋਦੋ ਮਨ੍ਯਾਹਨੁਗ੍ਰਹਃ | ਤਮਰ੍ਦਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ||੭੨||
View original
(गर्भिणीसूतिकाबालवृद्धक्षीणेष्वसृक्क्षये |) उच्चैर्व्याहरतोऽत्यर्थं खादतः कठिनानि वा | हसतो जृम्भतो भाराद्विषमाच्छयनादपि ||६८|| शिरोनासौष्ठचिबुकललाटेक्षणसन्धिगः | अर्दयित्वाऽनिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः ||६९|| वक्रीभवति वक्त्रार्धं ग्रीवा चाप्यपवर्तते | शिरश्चलति वाक्सङ्गो नेत्रादीनां च वैकृतम् ||७०|| ग्रीवाचिबुकदन्तानां तस्मिन् पार्श्वे तु वेदना | यस्याग्रजो रोमहर्षो वेपथुर्नेत्रमाविलम् ||७१|| वायुरूर्ध्वं त्वचि स्वापस्तोदो मन्याहनुग्रहः | तमर्दितमिति प्राहुर्व्याधिं व्याधिविशारदाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (73) · Śloka 73
ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਨਿਮਿਸਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸਕ੍ਤਭਾਸਿਣਃ | ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਦਿਤਂ ਬਾਢਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਂ ਵੇਪਨਸ੍ਯ ਚ ||੭੩||
View original
क्षीणस्यानिमिषाक्षस्य प्रसक्तं सक्तभाषिणः | न सिध्यत्यर्दितं बाढं त्रिवर्षं वेपनस्य च ||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (74) · Śloka 74
ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਤੁ ਕਣ੍ਡਰਾ ਯਾਨਿਲਾਰ੍ਦਿਤਾ | ਸਕ੍ਥ੍ਨਃ ਕ੍ਸੇਪਂ ਨਿਗਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਗਧ੍ਰਸੀਤਿ ਹਿ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ ||੭੪||
View original
पार्ष्णिप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा याऽनिलार्दिता | सक्थ्नः क्षेपं निगृह्णीयाद्गृध्रसीति हि सा स्मृता ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (75) · Śloka 75
ਤਲਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਤੁ ਕਣ੍ਡਰਾ ਬਾਹੁਪਸ੍ਠਤਃ | ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸਯਕਰੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀਤਿ ਹਿ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ ||੭੫||
View original
तलप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा बाहुपृष्ठतः | बाह्वोः कर्मक्षयकरी विश्वाचीति हि सा स्मृता ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (76) · Śloka 76
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਾਨੁਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਰੁਜਃ | ਸ਼ਿਰਃ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਃ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਮੂਰ੍ਧਵਤ੍ ||੭੬||
View original
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः | शिरः क्रोष्टुकपूर्वं तु स्थूलः क्रोष्टुकमूर्धवत् ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (77) · Śloka 77
ਵਾਯੁਃ ਕਟ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨਃ ਕਣ੍ਡਰਾਮਾਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਯਦਾ | ਖਞ੍ਜਸ੍ਤਦਾ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਃ, ਪਙ੍ਗੁਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਧਾਤ੍ ||੭੭||
View original
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा | खञ्जस्तदा भवेज्जन्तुः, पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोर्वधात् ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (78) · Śloka 78
ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਨ੍ ਵੇਪਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਖਞ੍ਜਨ੍ਨਿਵ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਕਲਾਯਖਞ੍ਜਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨਮ੍ ||੭੮||
View original
प्रक्रामन् वेपते यस्तु खञ्जन्निव च गच्छति | कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम् ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (79) · Śloka 79
ਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਸਮਂ(ਮੇ) ਪਾਦੇ ਰੁਜਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਮੀਰਣਃ | ਵਾਤਕਣ੍ਟਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਖਡੁ(ਲ)ਕਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੭੯||
View original
न्यस्ते तु विषमं(मे) पादे रुजः कुर्यात् समीरणः | वातकण्टक इत्येष विज्ञेयः खडु(ल)काश्रितः ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (80) · Śloka 80
ਪਾਦਯੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਹਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਸਹਿਤੋਨਿਲਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ ਪਾਦਦਾਹਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੮੦||
View original
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः | विशेषतश्चङ्क्रमणात् पाददाहं तमादिशेत् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (81) · Śloka 81
ਹਸ੍ਯਤਸ਼੍ਚਰਣੌ ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ | ਪਾਦਹਰ੍ਸਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਜਃ ||੮੧||
View original
हृष्यतश्चरणौ यस्य भवतश्च प्रसुप्तवत् | पादहर्षः स विज्ञेयः कफवातप्रकोपजः ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (82) · Śloka 82
ਅਂਸਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾਂਸਬਨ੍ਧਨਮ੍ | ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਾਕੁਞ੍ਚ੍ਯ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਜਨਯਤ੍ਯਵਬਾਹੁਕਮ੍ ||੮੨||
View original
अंसदेशस्थितो वायुः शोषयित्वांऽसबन्धनम् | सिराश्चाकुञ्च्य तत्रस्थो जनयत्यवबाहुकम् ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (83) · Śloka 83
ਯਦਾ ਸ਼ਬ੍ਦਵਹਂ ਸ੍ਰੋਤੋ ਵਾਯੁਰਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ | ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵਾਪਿ ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ ||੮੩||
View original
यदा शब्दवहं स्रोतो वायुरावृत्य तिष्ठति | शुद्धः श्लेष्मान्वितो वाऽपि बाधिर्यं तेन जायते ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (84) · Śloka 84
ਹਨੁਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਯਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵਾਨਿਲਃ | ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੂਲਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੮੪||
View original
हनुशङ्खशिरोग्रीवं यस्य भिन्दन्निवानिलः | कर्णयोः कुरुते शूलं कर्णशूलं तदुच्यते ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (85) · Śloka 85
ਆਵਤ੍ਯ ਸਕਫੋ ਵਾਯੁਰ੍ਧਮਨੀਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨੀਃ | ਨਰਾਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਕਾਨ੍ਮੂਕਮਿਨ੍ਮਿਣਗਦ੍ਗਦਾਨ੍ ||੮੫||
View original
आवृत्य सकफो वायुर्धमनीः शब्दवाहिनीः | नरान् करोत्यक्रियकान्मूकमिन्मिणगद्गदान् ||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (86-87) · Śloka 87
ਅਧੋ ਯਾ ਵੇਦਨਾ ਯਾਤਿ ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋਤ੍ਥਿਤਾ | ਭਿਨ੍ਦਤੀਵ ਗੁਦੋਪਸ੍ਥਂ ਸਾ ਤੂਨੀਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੮੬|| ਗੁਦੋਪਸ੍ਥੋਤ੍ਥਿਤਾ ਸੈਵ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ | ਵੇਗੈਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਤੂਨੀਤਿ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ ||੮੭||
View original
अधो या वेदना याति वर्चोमूत्राशयोत्थिता | भिन्दतीव गुदोपस्थं सा तूनीत्यभिधीयते ||८६|| गुदोपस्थोत्थिता सैव प्रतिलोमविसर्पिणी | वेगैः पक्वाशयं याति प्रतितूनीति सा स्मृता ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (88) · Śloka 88
ਸਾਟੋਪਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਮਾਧ੍ਮਾਤਮੁਦਰਂ ਭਸ਼ਮ੍ | ਆਧ੍ਮਾਨਮਿਤਿ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਘੋਰਂ ਵਾਤਨਿਰੋਧਜਮ੍ ||੮੮||
View original
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मातमुदरं भृशम् | आध्मानमिति जानीयाद्घोरं वातनिरोधजम् ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (89) · Śloka 89
ਵਿਮੁਕ੍ਤਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦਯਂ ਤਦੇਵਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕਫਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤਾਨਿਲਮ੍ ||੮੯||
View original
विमुक्तपार्श्वहृदयं तदेवामाशयोत्थितम् | प्रत्याध्मानं विजानीयात् कफव्याकुलितानिलम् ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (90-91) · Śloka 91
ਅਸ੍ਠੀਲਾਵਦ੍ਘਨਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਯਤਮੁਨ੍ਨਤਮ੍ | ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਿਨੀਮ੍ ||੯੦|| ਏਨਾਮੇਵ ਰੁਜਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਰੋਧਿਨੀਮ੍ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਠੀਲਾਮਿਤਿ ਵਦੇਜ੍ਜਠਰੇ ਤਿਰ੍ਯਗੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ||੯੧||
View original
अष्ठीलावद्घनं ग्रन्थिमूर्ध्वमायतमुन्नतम् | वाताष्ठीलां विजानीयाद्बहिर्मार्गावरोधिनीम् ||९०|| एनामेव रुजायुक्तां वातविण्मूत्ररोधिनीम् | प्रत्यष्ठीलामिति वदेज्जठरे तिर्यगुत्थिताम् ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने वातव्याधिनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon