Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వాతవ్యాధినిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. vātavyādhinidānam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ధన్వంతరిం ధర్మభృతాం వరిష్ఠమమృతోద్భవం | చరణావుపసంగృహ్య సుశ్రుతః పరిపృచ్ఛతి ||3|| వాయోః ప్రకృతిభూతస్య వ్యాపన్నస్య చ కోపనైః | స్థానం కర్మ చ రోగాంశ్చ వద మే వదతాం వర ||4||
View original
धन्वन्तरिं धर्मभृतां वरिष्ठममृतोद्भवम् | चरणावुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३|| वायोः प्रकृतिभूतस्य व्यापन्नस्य च कोपनैः | स्थानं कर्म च रोगांश्च वद मे वदतां वर ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రాబ్రవీద్భిషజాం వరః | స్వయంభూరేష భగవాన్ వాయురిత్యభిశబ్దితః ||5|| స్వాతంత్ర్యాన్నిత్యభావాచ్చ సర్వగత్వాత్తథైవ చ | సర్వేషామేవ సర్వాత్మా సర్వలోకనమస్కృతః ||6|| స్థిత్యుత్పత్తివినాశేషు భూతానామేష కారణం | అవ్యక్తో వ్యక్తకర్మా చ రూక్షః శీతో లఘుః ఖరః ||7|| తిర్యగ్గో ద్విగుణశ్చైవ రజోబహుల ఏవ చ | అచింత్యవీర్యో దోషాణాం నేతా రోగసమూహరాట్ ||8|| ఆశుకారీ ముహుశ్చారీ పక్వాధానగుదాలయః |9|
View original
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | स्वयम्भूरेष भगवान् वायुरित्यभिशब्दितः ||५|| स्वातन्त्र्यान्नित्यभावाच्च सर्वगत्वात्तथैव च | सर्वेषामेव सर्वात्मा सर्वलोकनमस्कृतः ||६|| स्थित्युत्पत्तिविनाशेषु भूतानामेष कारणम् | अव्यक्तो व्यक्तकर्मा च रूक्षः शीतो लघुः खरः ||७|| तिर्यग्गो द्विगुणश्चैव रजोबहुल एव च | अचिन्त्यवीर्यो दोषाणां नेता रोगसमूहराट् ||८|| आशुकारी मुहुश्चारी पक्वाधानगुदालयः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10
దేహే విచరతస్తస్య లక్షణాని నిబోధ మే ||9|| దోషధాత్వగ్నిసమతాం సంప్రాప్తిం విషయేషు చ | క్రియాణామానులోమ్యం చ కరోత్యకుపితోఽనిలః ||10|| (ఇంద్రియార్థోపసంప్రాప్తిం దోషధాత్వగ్న్యవైకృతం| క్రియాణామానులోమ్యం చ కుర్యాద్వాయురదూషితః ||10||) |
View original
देहे विचरतस्तस्य लक्षणानि निबोध मे ||९|| दोषधात्वग्निसमतां सम्प्राप्तिं विषयेषु च | क्रियाणामानुलोम्यं च करोत्यकुपितोऽनिलः ||१०|| (इन्द्रियार्थोपसम्प्राप्तिं दोषधात्वग्न्यवैकृतम्| क्रियाणामानुलोम्यं च कुर्याद्वायुरदूषितः ||१०||) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
యథాఽగ్నిః పంచధా భిన్నో నామస్థానక్రియామయైః | భిన్నోఽనిలస్తస్థా హ్యేకో నామస్థానక్రియామయైః ||11||
View original
यथाऽग्निः पञ्चधा भिन्नो नामस्थानक्रियामयैः | भिन्नोऽनिलस्तस्था ह्येको नामस्थानक्रियामयैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ప్రాణోదానౌ సమానశ్చ వ్యానశ్చాపాన ఏవ చ | స్థానస్థా మారుతాః పంచ యాపయంతి శరీరిణం ||12||
View original
प्राणोदानौ समानश्च व्यानश्चापान एव च | स्थानस्था मारुताः पञ्च यापयन्ति शरीरिणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 14
యో వాయుర్వక్త్రసంచారీ స ప్రాణో నామ దేహధృక్ | సోఽన్నం ప్రవేశయత్యంతః ప్రాణాంశ్చాప్యవలంబతే ||13|| ప్రాయశః కురుతే దుష్టో హిక్కాశ్వాసాదికాన్ గదాన్ |14|
View original
यो वायुर्वक्त्रसञ्चारी स प्राणो नाम देहधृक् | सोऽन्नं प्रवेशयत्यन्तः प्राणांश्चाप्यवलम्बते ||१३|| प्रायशः कुरुते दुष्टो हिक्काश्वासादिकान् गदान् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15
ఉదానో నామ యస్తూర్ధ్వముపైతి పవనోత్తమః ||14|| తేన భాషితగీతాదివిశేషోఽభిప్రవర్తతే | ఊర్ధ్వజత్రుగతాన్ రోగాన్ కరోతి చ విశేషతః ||15||
View original
उदानो नाम यस्तूर्ध्वमुपैति पवनोत्तमः ||१४|| तेन भाषितगीतादिविशेषोऽभिप्रवर्तते | ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् करोति च विशेषतः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16) · Śloka 17
ఆమపక్వాశయచరః సమానో వహ్నిసంగతః | సోఽన్నం పచతి తజ్జాంశ్చ విశేషాన్వివినక్తి హి ||16|| గుల్మాగ్నిసాదాతీసారప్రభృతీన్ కురుతే గదాన్ |17|
View original
आमपक्वाशयचरः समानो वह्निसङ्गतः | सोऽन्नं पचति तज्जांश्च विशेषान्विविनक्ति हि ||१६|| गुल्माग्निसादातीसारप्रभृतीन् कुरुते गदान् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 18
కృత్స్నదేహచరో వ్యానో రససంవహనోద్యతః ||17|| స్వేదాసృక్స్రావణశ్చాపి పంచధా చేష్టయత్యపి | క్రుద్ధశ్చ కురుతే రోగాన్ ప్రాయశః సర్వదేహగాన్ ||18||
View original
कृत्स्नदेहचरो व्यानो रससंवहनोद्यतः ||१७|| स्वेदासृक्स्रावणश्चापि पञ्चधा चेष्टयत्यपि | क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् प्रायशः सर्वदेहगान् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19) · Śloka 20
పక్వాధానాలయోఽపానః కాలే కర్షతి చాప్యధః | సమీరణః శకృన్మూత్రం శుక్రగర్భార్తవాని చ ||19|| క్రుద్ధశ్చ కురుతే రోగాన్ ఘోరాన్ బస్తిగుదాశ్రయాన్ |20|
View original
पक्वाधानालयोऽपानः काले कर्षति चाप्यधः | समीरणः शकृन्मूत्रं शुक्रगर्भार्तवानि च ||१९|| क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् घोरान् बस्तिगुदाश्रयान् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
శుక్రదోషప్రమేహాస్తు వ్యానాపానప్రకోపజాః ||20||
View original
शुक्रदोषप्रमेहास्तु व्यानापानप्रकोपजाः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
యుగపత్ కుపితాశ్చాపి దేహం భింద్యురసంశయం |21|
View original
युगपत् कुपिताश्चापि देहं भिन्द्युरसंशयम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21-24) · Śloka 24
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి నానాస్థానాంతరాశ్రితః ||21|| బహుశః కుపితో వాయుర్వికారాన్ కురుతే హి యాన్ | వాయురామాశయే క్రుద్ధశ్ఛర్ద్యాదీన్ కురుతే గదాన్ ||22|| మోహం మూర్చ్ఛాం పిపాసాం చ హృద్గ్రహం పార్శ్వవేదనాం | పక్వాశయస్థోఽంత్రకూజం శూలం నాభౌ కరోతి చ ||23|| కృచ్ఛ్రమూత్రపురీషత్వమానాహం త్రికవేదనాం | శ్రోత్రాదిష్వింద్రియవధం కుర్యాత్ క్రుద్ధః సమీరణః ||24||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नानास्थानान्तराश्रितः ||२१|| बहुशः कुपितो वायुर्विकारान् कुरुते हि यान् | वायुरामाशये क्रुद्धश्छर्द्यादीन् कुरुते गदान् ||२२|| मोहं मूर्च्छां पिपासां च हृद्ग्रहं पार्श्ववेदनाम् | पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलं नाभौ करोति च ||२३|| कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम् | श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं कुर्यात् क्रुद्धः समीरणः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-29) · Śloka 29
వైవర్ణ్యం స్ఫురణం రౌక్ష్యం సుప్తిం చుముచుమాయనం | త్వక్స్థో నిస్తోదనం కుర్యాత్ త్వగ్భేదం పరిపోటనం ||25|| వ్రణాంశ్చ రక్తగో, గ్రంథీన్ సశూలాన్ మాంససంశ్రితః | తథా మేదఃశ్రితః కుర్యాద్గ్రంథీన్మందరుజోఽవ్రణాన్ ||26|| కుర్యాత్ సిరాగతః శూలం సిరాకుంచనపూరణం | స్నాయుప్రాప్తః స్తంభకంపౌ శూలమాక్షేపణం తథా ||27|| హంతి సంధిగతః సంధీన్ శూలశోఫౌ కరోతి చ | అస్థిశోషం ప్రభేదం చ కుర్యాచ్ఛూలం చ తచ్ఛ్రితః ||28|| తథా మజ్జగతే రుక్ చ న కదాచిత్ ప్రశామ్యతి | అప్రవృత్తిః ప్రవృత్తిర్వా వికృతా శుక్రగేఽనిలే ||29||
View original
वैवर्ण्यं स्फुरणं रौक्ष्यं सुप्तिं चुमुचुमायनम् | त्वक्स्थो निस्तोदनं कुर्यात् त्वग्भेदं परिपोटनम् ||२५|| व्रणांश्च रक्तगो, ग्रन्थीन् सशूलान् मांससंश्रितः | तथा मेदःश्रितः कुर्याद्ग्रन्थीन्मन्दरुजोऽव्रणान् ||२६|| कुर्यात् सिरागतः शूलं सिराकुञ्चनपूरणम् | स्नायुप्राप्तः स्तम्भकम्पौ शूलमाक्षेपणं तथा ||२७|| हन्ति सन्धिगतः सन्धीन् शूलशोफौ करोति च | अस्थिशोषं प्रभेदं च कुर्याच्छूलं च तच्छ्रितः ||२८|| तथा मज्जगते रुक् च न कदाचित् प्रशाम्यति | अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिर्वा विकृता शुक्रगेऽनिले ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30) · Śloka 30
హస్తపాదశిరోధాతూంస్తథా సంచరతి క్రమాత్ | వ్యాప్నుయాద్వాఽఖిలం దేహం వాయుః సర్వగతో నృణాం ||30||
View original
हस्तपादशिरोधातूंस्तथा सञ्चरति क्रमात् | व्याप्नुयाद्वाऽखिलं देहं वायुः सर्वगतो नृणाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (31) · Śloka 31
స్తంభనాక్షేపణస్వాపశోఫశూలాని సర్వగః |31|
View original
स्तम्भनाक्षेपणस्वापशोफशूलानि सर्वगः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (31) · Śloka 31
స్థానేషూక్తేషు సమ్మిశ్రః సమ్మిశ్రాః కురుతే రుజః ||31||
View original
स्थानेषूक्तेषु सम्मिश्रः सम्मिश्राः कुरुते रुजः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (32) · Śloka 32
కుర్యాదవయవప్రాప్తో మారుతస్త్వమితాన్ గదాన్ |32|
View original
कुर्यादवयवप्राप्तो मारुतस्त्वमितान् गदान् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (32-39) · Śloka 39
దాహసంతాపమూర్చ్ఛాః స్యుర్వాయౌ పిత్తసమన్వితే ||32|| శైత్యశోఫగురుత్వాని తస్మిన్నేవ కఫావృతే | సూచీభిరివ నిస్తోదః స్పర్శద్వేషః ప్రసుప్తతా ||33|| శేషాః పిత్తవికారాః స్యుర్మారుతే శోణితాన్వితే | ప్రాణే పిత్తావృతే ఛర్దిర్దాహశ్చైవోపజాయతే ||34|| దౌర్బల్యం సదనం తంద్రా వైవర్ణ్యం చ కఫావృతే | ఉదానే పిత్తసంయుక్తే మూర్చ్ఛాదాహభ్రమక్లమాః ||35|| అస్వేదహర్షౌ మందోఽగ్నిః శీతస్తంభౌ కఫావృతే | సమానే పిత్తసంయుక్తే స్వేదదాహౌష్ణ్యమూర్చ్ఛనం ||36|| కఫాధికం చ విణ్మూత్రం రోమహర్షః కఫావృతే | అపానే పిత్తసంయుక్తే దాహౌష్ణ్యే స్యాదసృగ్దరః ||37|| అధఃకాయగురుత్వం చ తస్మిన్నేవ కఫావృతే | వ్యానే పిత్తావృతే దాహో గాత్రవిక్షేపణం క్లమః ||38|| గురూణి సర్వగాత్రాణి స్తంభనం చాస్థిపర్వణాం | లింగం కఫావృతే వ్యానే చేష్టాస్తంభస్తథైవ చ ||39||
View original
दाहसन्तापमूर्च्छाः स्युर्वायौ पित्तसमन्विते ||३२|| शैत्यशोफगुरुत्वानि तस्मिन्नेव कफावृते | सूचीभिरिव निस्तोदः स्पर्शद्वेषः प्रसुप्तता ||३३|| शेषाः पित्तविकाराः स्युर्मारुते शोणितान्विते | प्राणे पित्तावृते छर्दिर्दाहश्चैवोपजायते ||३४|| दौर्बल्यं सदनं तन्द्रा वैवर्ण्यं च कफावृते | उदाने पित्तसंयुक्ते मूर्च्छादाहभ्रमक्लमाः ||३५|| अस्वेदहर्षौ मन्दोऽग्निः शीतस्तम्भौ कफावृते | समाने पित्तसंयुक्ते स्वेददाहौष्ण्यमूर्च्छनम् ||३६|| कफाधिकं च विण्मूत्रं रोमहर्षः कफावृते | अपाने पित्तसंयुक्ते दाहौष्ण्ये स्यादसृग्दरः ||३७|| अधःकायगुरुत्वं च तस्मिन्नेव कफावृते | व्याने पित्तावृते दाहो गात्रविक्षेपणं क्लमः ||३८|| गुरूणि सर्वगात्राणि स्तम्भनं चास्थिपर्वणाम् | लिङ्गं कफावृते व्याने चेष्टास्तम्भस्तथैव च ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (40-41) · Śloka 41
(ప్రాయశః సుకుమారాణాం మిథ్యాఽఽహారవిహారిణాం | రోగాధ్వప్రమదామద్యవ్యాయామైశ్చాతిపీడనాత్ ||40|| ఋతుసాత్మ్యవిపర్యాసాత్ స్నేహాదీనాం చ విభ్రమాత్ | అవ్యవాయే తథా స్థూలే వాతరక్తం ప్రకుప్యతి ) ||41||
View original
(प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याऽऽहारविहारिणाम् | रोगाध्वप्रमदामद्यव्यायामैश्चातिपीडनात् ||४०|| ऋतुसात्म्यविपर्यासात् स्नेहादीनां च विभ्रमात् | अव्यवाये तथा स्थूले वातरक्तं प्रकुप्यति ) ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (42-44) · Śloka 44
హస్త్యశ్వోష్ట్రైర్గచ్ఛతోఽన్యైశ్చ వాయుః కోపం యాతః కారణై సేవితైః స్వైః | తీక్ష్ణోష్ణామ్లక్షారశాకాదిభోజ్యైః సంతాపాద్యైర్భూయసా సేవితైశ్చ ||42|| క్షిప్రం రక్తం దుష్టిమాయాతి తచ్చ వాయోర్మార్గం సంరుణద్ధ్యాశు యాతః | క్రుద్ధోఽత్యర్థం మార్గరోధాత్ స వాయురత్యుద్రిక్తం దూషయేద్రక్తమాశు ||43|| తత్ సంపృక్తం వాయునా దూషితేన తత్ప్రాబల్యాదుచ్యతే వాతరక్తం | తద్వత్ పిత్తం దూషితేనాసృజాఽఽక్తం శ్లేష్మా దుష్టో దూషితేనాసృజాఽఽక్తః ||44||
View original
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतोऽन्यैश्च वायुः कोपं यातः कारणै सेवितैः स्वैः | तीक्ष्णोष्णाम्लक्षारशाकादिभोज्यैः सन्तापाद्यैर्भूयसा सेवितैश्च ||४२|| क्षिप्रं रक्तं दुष्टिमायाति तच्च वायोर्मार्गं संरुणद्ध्याशु यातः | क्रुद्धोऽत्यर्थं मार्गरोधात् स वायुरत्युद्रिक्तं दूषयेद्रक्तमाशु ||४३|| तत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् | तद्वत् पित्तं दूषितेनासृजाऽऽक्तं श्लेष्मा दुष्टो दूषितेनासृजाऽऽक्तः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (45-46) · Śloka 46
స్పర్శోద్విగ్నౌ తోదభేదప్రశోషస్వాపోపేతౌ వాతరక్తేన పాదౌ | పిత్తాసృగ్భ్యాముగ్రదాహౌ భవేతామత్యర్థోష్ణౌ రక్తశోఫౌ మృదూ చ ||45|| కండూమంతౌ శ్వేతశీతౌ సశోఫౌ పీనస్తబ్ధౌ శ్లేష్మదుష్టే తు రక్తే | సర్వైర్దుష్టే శోణితే చాపి దోషాః స్వం స్వం రూపం పాదయోర్దర్శయంతి ||46||
View original
स्पर्शोद्विग्नौ तोदभेदप्रशोषस्वापोपेतौ वातरक्तेन पादौ | पित्तासृग्भ्यामुग्रदाहौ भवेतामत्यर्थोष्णौ रक्तशोफौ मृदू च ||४५|| कण्डूमन्तौ श्वेतशीतौ सशोफौ पीनस्तब्धौ श्लेष्मदुष्टे तु रक्ते | सर्वैर्दुष्टे शोणिते चापि दोषाः स्वं स्वं रूपं पादयोर्दर्शयन्ति ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (47) · Śloka 47
ప్రాగ్రూపే శిథిలౌ స్విన్నౌ శీతలౌ సవిపర్యయౌ | వైవర్ణ్యతోదసుప్తత్వగురుత్వౌషసమన్వితౌ ||47||
View original
प्राग्रूपे शिथिलौ स्विन्नौ शीतलौ सविपर्ययौ | वैवर्ण्यतोदसुप्तत्वगुरुत्वौषसमन्वितौ ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (48) · Śloka 48
పాదయోర్మూలమాస్థాయ కదాచిద్ధస్తయోరపి | ఆఖోర్విషమివ క్రుద్ధం తద్దేహమనుసర్పతి ||48||
View original
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि | आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमनुसर्पति ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (49) · Śloka 50
ఆజానుస్ఫుటితం యచ్చ ప్రభిన్నం ప్రస్రుతం చ యత్ | ఉపద్రవైశ్చ యజ్జుష్టం ప్రాణమాంసక్షయాదిభిః ||49|| శోణితం తదసాధ్యం స్యాద్యాప్యం సంవత్సరోత్థితం |50|
View original
आजानुस्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् | उपद्रवैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः ||४९|| शोणितं तदसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
యదా తు ధమనీః సర్వాః కుపితోఽభ్యేతి మారుతః ||50|| తదాక్షిపత్యాశు ముహుర్ముహుర్దేహం ముహుశ్చరః | ముహుర్ముహుస్తదాక్షేపాదాక్షేపక ఇతి స్మృతః ||51||
View original
यदा तु धमनीः सर्वाः कुपितोऽभ्येति मारुतः ||५०|| तदाक्षिपत्याशु मुहुर्मुहुर्देहं मुहुश्चरः | मुहुर्मुहुस्तदाक्षेपादाक्षेपक इति स्मृतः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-58) · Śloka 58
సోఽపతానకసంజ్ఞో యః పాతయత్యంతరాఽంతరా | కఫాన్వితో భృశం వాయుస్తాస్వేవ యది తిష్ఠతి ||52|| స దండవత్ స్తంభయతి కృచ్ఛ్రో దండాపతానకః | హనుగ్రహస్తదాఽత్యర్థం సోఽన్నం కృచ్ఛ్రాన్నిషేవతే ||53|| ధనుస్తుల్యం నమేద్యస్తు స ధనుఃస్తంభసంజ్ఞకః | అంగులీగుల్ఫజఠరహృద్వక్షోగలసంశ్రితః ||54|| స్నాయుప్రతానమనిలో యదాఽఽక్షిపతి వేగవాన్ | విష్టబ్ధాక్షః స్తబ్ధహనుర్భగ్నపార్శ్వః కఫం వమన్ ||55|| అభ్యంతరం ధనురివ యదా నమతి మానవః | తదాఽస్యాభ్యంతరాయామం కురుతే మారుతో బలీ ||56|| బాహ్యస్నాయుప్రతానస్థో బాహ్యాయామం కరోతి చ | తమసాధ్యం బుధాః ప్రాహుర్వక్షఃకట్యూరుభంజనం ||57|| కఫపిత్తాన్వితో వాయుర్వాయురేవ చ కేవలః | కుర్యాదాక్షేపకం త్వన్యం చతుర్థమభిఘాతజం ||58||
View original
सोऽपतानकसञ्ज्ञो यः पातयत्यन्तराऽन्तरा | कफान्वितो भृशं वायुस्तास्वेव यदि तिष्ठति ||५२|| स दण्डवत् स्तम्भयति कृच्छ्रो दण्डापतानकः | हनुग्रहस्तदाऽत्यर्थं सोऽन्नं कृच्छ्रान्निषेवते ||५३|| धनुस्तुल्यं नमेद्यस्तु स धनुःस्तम्भसञ्ज्ञकः | अङ्गुलीगुल्फजठरहृद्वक्षोगलसंश्रितः ||५४|| स्नायुप्रतानमनिलो यदाऽऽक्षिपति वेगवान् | विष्टब्धाक्षः स्तब्धहनुर्भग्नपार्श्वः कफं वमन् ||५५|| अभ्यन्तरं धनुरिव यदा नमति मानवः | तदाऽस्याभ्यन्तरायामं कुरुते मारुतो बली ||५६|| बाह्यस्नायुप्रतानस्थो बाह्यायामं करोति च | तमसाध्यं बुधाः प्राहुर्वक्षःकट्यूरुभञ्जनम् ||५७|| कफपित्तान्वितो वायुर्वायुरेव च केवलः | कुर्यादाक्षेपकं त्वन्यं चतुर्थमभिघातजम् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (59) · Śloka 59
గర్భపాతనిమిత్తశ్చ శోణితాతిస్రవాచ్చ యః | అభిఘాతనిమిత్తశ్చ న సిధ్యత్యపతానకః ||59||
View original
गर्भपातनिमित्तश्च शोणितातिस्रवाच्च यः | अभिघातनिमित्तश्च न सिध्यत्यपतानकः ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62
అధోగమాః సతిర్యగ్గా ధమనీరూర్ధ్వదేహగాః | యదా ప్రకుపితోఽత్యర్థం మాతరిశ్వా ప్రపద్యతే ||60|| తదాఽన్యతరపక్షస్య సంధిబంధాన్ విమోక్షయన్ | హంతి పక్షం తమాహుర్హి పక్షాఘాతం భిషగ్వరాః ||61|| యస్య కృత్స్నం శరీరార్ధమకర్మణ్యమచేతనం | తతః పతత్యసూన్ వాఽపి త్యజత్యనిలపీడితః ||62||
View original
अधोगमाः सतिर्यग्गा धमनीरूर्ध्वदेहगाः | यदा प्रकुपितोऽत्यर्थं मातरिश्वा प्रपद्यते ||६०|| तदाऽन्यतरपक्षस्य सन्धिबन्धान् विमोक्षयन् | हन्ति पक्षं तमाहुर्हि पक्षाघातं भिषग्वराः ||६१|| यस्य कृत्स्नं शरीरार्धमकर्मण्यमचेतनम् | ततः पतत्यसून् वाऽपि त्यजत्यनिलपीडितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (63) · Śloka 63
శుద్ధవాతహతం పక్షం కృచ్ఛ్రసాధ్యతమం విదుః | సాధ్యమన్యేన సంసృష్టమసాధ్యం క్షయహేతుకం ||63||
View original
शुद्धवातहतं पक्षं कृच्छ्रसाध्यतमं विदुः | साध्यमन्येन संसृष्टमसाध्यं क्षयहेतुकम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (64-66) · Śloka 66
వాయురూర్ధ్వం వ్రజేత్ స్థానాత్ కుపితో హృదయం శిరః | శంఖౌ చ పీడయత్యంగాన్యాక్షిపేన్నమయేచ్చ సః ||64|| నిమీలితాక్షో నిశ్చేష్టః స్తబ్ధాక్షో వాఽపి కూజతి | నిరుచ్ఛ్వాసోఽథవా కృచ్ఛ్రాదుచ్ఛ్వస్యాన్నష్టచేతనః ||65|| స్వస్థః స్యాద్ధృదయే ముక్తే హ్యావృతే తు ప్రముహ్యతి | కఫాన్వితేన వాతేన జ్ఞేయ ఏషోఽపతంత్రకః ||66||
View original
वायुरूर्ध्वं व्रजेत् स्थानात् कुपितो हृदयं शिरः | शङ्खौ च पीडयत्यङ्गान्याक्षिपेन्नमयेच्च सः ||६४|| निमीलिताक्षो निश्चेष्टः स्तब्धाक्षो वाऽपि कूजति | निरुच्छ्वासोऽथवा कृच्छ्रादुच्छ्वस्यान्नष्टचेतनः ||६५|| स्वस्थः स्याद्धृदये मुक्ते ह्यावृते तु प्रमुह्यति | कफान्वितेन वातेन ज्ञेय एषोऽपतन्त्रकः ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (67) · Śloka 67
దివాస్వప్నాసనస్థానవివృతాధ్వనిరీక్షణైః | మన్యాస్తంభం ప్రకురుతే స ఏవ శ్లేష్మణాఽఽవృతః ||67||
View original
दिवास्वप्नासनस्थानविवृताध्वनिरीक्षणैः | मन्यास्तम्भं प्रकुरुते स एव श्लेष्मणाऽऽवृतः ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (68-72) · Śloka 72
(గర్భిణీసూతికాబాలవృద్ధక్షీణేష్వసృక్క్షయే |) ఉచ్చైర్వ్యాహరతోఽత్యర్థం ఖాదతః కఠినాని వా | హసతో జృంభతో భారాద్విషమాచ్ఛయనాదపి ||68|| శిరోనాసౌష్ఠచిబుకలలాటేక్షణసంధిగః | అర్దయిత్వాఽనిలో వక్త్రమర్దితం జనయత్యతః ||69|| వక్రీభవతి వక్త్రార్ధం గ్రీవా చాప్యపవర్తతే | శిరశ్చలతి వాక్సంగో నేత్రాదీనాం చ వైకృతం ||70|| గ్రీవాచిబుకదంతానాం తస్మిన్ పార్శ్వే తు వేదనా | యస్యాగ్రజో రోమహర్షో వేపథుర్నేత్రమావిలం ||71|| వాయురూర్ధ్వం త్వచి స్వాపస్తోదో మన్యాహనుగ్రహః | తమర్దితమితి ప్రాహుర్వ్యాధిం వ్యాధివిశారదాః ||72||
View original
(गर्भिणीसूतिकाबालवृद्धक्षीणेष्वसृक्क्षये |) उच्चैर्व्याहरतोऽत्यर्थं खादतः कठिनानि वा | हसतो जृम्भतो भाराद्विषमाच्छयनादपि ||६८|| शिरोनासौष्ठचिबुकललाटेक्षणसन्धिगः | अर्दयित्वाऽनिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः ||६९|| वक्रीभवति वक्त्रार्धं ग्रीवा चाप्यपवर्तते | शिरश्चलति वाक्सङ्गो नेत्रादीनां च वैकृतम् ||७०|| ग्रीवाचिबुकदन्तानां तस्मिन् पार्श्वे तु वेदना | यस्याग्रजो रोमहर्षो वेपथुर्नेत्रमाविलम् ||७१|| वायुरूर्ध्वं त्वचि स्वापस्तोदो मन्याहनुग्रहः | तमर्दितमिति प्राहुर्व्याधिं व्याधिविशारदाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (73) · Śloka 73
క్షీణస్యానిమిషాక్షస్య ప్రసక్తం సక్తభాషిణః | న సిధ్యత్యర్దితం బాఢం త్రివర్షం వేపనస్య చ ||73||
View original
क्षीणस्यानिमिषाक्षस्य प्रसक्तं सक्तभाषिणः | न सिध्यत्यर्दितं बाढं त्रिवर्षं वेपनस्य च ||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (74) · Śloka 74
పార్ష్ణిప్రత్యంగులీనాం తు కండరా యాఽనిలార్దితా | సక్థ్నః క్షేపం నిగృహ్ణీయాద్గృధ్రసీతి హి సా స్మృతా ||74||
View original
पार्ष्णिप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा याऽनिलार्दिता | सक्थ्नः क्षेपं निगृह्णीयाद्गृध्रसीति हि सा स्मृता ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (75) · Śloka 75
తలప్రత్యంగులీనాం తు కండరా బాహుపృష్ఠతః | బాహ్వోః కర్మక్షయకరీ విశ్వాచీతి హి సా స్మృతా ||75||
View original
तलप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा बाहुपृष्ठतः | बाह्वोः कर्मक्षयकरी विश्वाचीति हि सा स्मृता ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (76) · Śloka 76
వాతశోణితజః శోఫో జానుమధ్యే మహారుజః | శిరః క్రోష్టుకపూర్వం తు స్థూలః క్రోష్టుకమూర్ధవత్ ||76||
View original
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः | शिरः क्रोष्टुकपूर्वं तु स्थूलः क्रोष्टुकमूर्धवत् ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (77) · Śloka 77
వాయుః కట్యాం స్థితః సక్థ్నః కండరామాక్షిపేద్యదా | ఖంజస్తదా భవేజ్జంతుః, పంగుః సక్థ్నోర్ద్వయోర్వధాత్ ||77||
View original
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा | खञ्जस्तदा भवेज्जन्तुः, पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोर्वधात् ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (78) · Śloka 78
ప్రక్రామన్ వేపతే యస్తు ఖంజన్నివ చ గచ్ఛతి | కలాయఖంజం తం విద్యాన్ముక్తసంధిప్రబంధనం ||78||
View original
प्रक्रामन् वेपते यस्तु खञ्जन्निव च गच्छति | कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम् ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (79) · Śloka 79
న్యస్తే తు విషమం(మే) పాదే రుజః కుర్యాత్ సమీరణః | వాతకంటక ఇత్యేష విజ్ఞేయః ఖడు(ల)కాశ్రితః ||79||
View original
न्यस्ते तु विषमं(मे) पादे रुजः कुर्यात् समीरणः | वातकण्टक इत्येष विज्ञेयः खडु(ल)काश्रितः ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (80) · Śloka 80
పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః | విశేషతశ్చంక్రమణాత్ పాదదాహం తమాదిశేత్ ||80||
View original
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः | विशेषतश्चङ्क्रमणात् पाददाहं तमादिशेत् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (81) · Śloka 81
హృష్యతశ్చరణౌ యస్య భవతశ్చ ప్రసుప్తవత్ | పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫవాతప్రకోపజః ||81||
View original
हृष्यतश्चरणौ यस्य भवतश्च प्रसुप्तवत् | पादहर्षः स विज्ञेयः कफवातप्रकोपजः ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (82) · Śloka 82
అంసదేశస్థితో వాయుః శోషయిత్వాంఽసబంధనం | సిరాశ్చాకుంచ్య తత్రస్థో జనయత్యవబాహుకం ||82||
View original
अंसदेशस्थितो वायुः शोषयित्वांऽसबन्धनम् | सिराश्चाकुञ्च्य तत्रस्थो जनयत्यवबाहुकम् ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (83) · Śloka 83
యదా శబ్దవహం స్రోతో వాయురావృత్య తిష్ఠతి | శుద్ధః శ్లేష్మాన్వితో వాఽపి బాధిర్యం తేన జాయతే ||83||
View original
यदा शब्दवहं स्रोतो वायुरावृत्य तिष्ठति | शुद्धः श्लेष्मान्वितो वाऽपि बाधिर्यं तेन जायते ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (84) · Śloka 84
హనుశంఖశిరోగ్రీవం యస్య భిందన్నివానిలః | కర్ణయోః కురుతే శూలం కర్ణశూలం తదుచ్యతే ||84||
View original
हनुशङ्खशिरोग्रीवं यस्य भिन्दन्निवानिलः | कर्णयोः कुरुते शूलं कर्णशूलं तदुच्यते ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (85) · Śloka 85
ఆవృత్య సకఫో వాయుర్ధమనీః శబ్దవాహినీః | నరాన్ కరోత్యక్రియకాన్మూకమిన్మిణగద్గదాన్ ||85||
View original
आवृत्य सकफो वायुर्धमनीः शब्दवाहिनीः | नरान् करोत्यक्रियकान्मूकमिन्मिणगद्गदान् ||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (86-87) · Śloka 87
అధో యా వేదనా యాతి వర్చోమూత్రాశయోత్థితా | భిందతీవ గుదోపస్థం సా తూనీత్యభిధీయతే ||86|| గుదోపస్థోత్థితా సైవ ప్రతిలోమవిసర్పిణీ | వేగైః పక్వాశయం యాతి ప్రతితూనీతి సా స్మృతా ||87||
View original
अधो या वेदना याति वर्चोमूत्राशयोत्थिता | भिन्दतीव गुदोपस्थं सा तूनीत्यभिधीयते ||८६|| गुदोपस्थोत्थिता सैव प्रतिलोमविसर्पिणी | वेगैः पक्वाशयं याति प्रतितूनीति सा स्मृता ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (88) · Śloka 88
సాటోపమత్యుగ్రరుజమాధ్మాతముదరం భృశం | ఆధ్మానమితి జానీయాద్ఘోరం వాతనిరోధజం ||88||
View original
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मातमुदरं भृशम् | आध्मानमिति जानीयाद्घोरं वातनिरोधजम् ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (89) · Śloka 89
విముక్తపార్శ్వహృదయం తదేవామాశయోత్థితం | ప్రత్యాధ్మానం విజానీయాత్ కఫవ్యాకులితానిలం ||89||
View original
विमुक्तपार्श्वहृदयं तदेवामाशयोत्थितम् | प्रत्याध्मानं विजानीयात् कफव्याकुलितानिलम् ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (90-91) · Śloka 91
అష్ఠీలావద్ఘనం గ్రంథిమూర్ధ్వమాయతమున్నతం | వాతాష్ఠీలాం విజానీయాద్బహిర్మార్గావరోధినీం ||90|| ఏనామేవ రుజాయుక్తాం వాతవిణ్మూత్రరోధినీం | ప్రత్యష్ఠీలామితి వదేజ్జఠరే తిర్యగుత్థితాం ||91||
View original
अष्ठीलावद्घनं ग्रन्थिमूर्ध्वमायतमुन्नतम् | वाताष्ठीलां विजानीयाद्बहिर्मार्गावरोधिनीम् ||९०|| एनामेव रुजायुक्तां वातविण्मूत्ररोधिनीम् | प्रत्यष्ठीलामिति वदेज्जठरे तिर्यगुत्थिताम् ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే వాతవ్యాధినిదానం నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ||1||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने वातव्याधिनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon