Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸರ್ವಭೂತಚಿನ್ತಾಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः सर्वभूतचिन्ताशारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. sarvabhūtacintāśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಾರಣಮಕಾರಣಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಲಕ್ಷಣಮಷ್ಟರೂಪಮಖಿಲಸ್ಯ ಜಗತಃ ಸಮ್ಭವಹೇತುರವ್ಯಕ್ತಂ ನಾಮ | ತದೇಕಂ ಬಹೂನಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಾಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ಸಮುದ್ರ ಇವೌದಕಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮ್ ||೩||
View original
सर्वभूतानां कारणमकारणं सत्त्वरजस्तमोलक्षणमष्टरूपमखिलस्य जगतः सम्भवहेतुरव्यक्तं नाम | तदेकं बहूनां क्षेत्रज्ञानामधिष्ठानं समुद्र इवौदकानां भावानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತಸ್ಮಾದವ್ಯಕ್ತಾನ್ಮಹಾನುತ್ಪದ್ಯತೇ ತಲ್ಲಿಙ್ಗ ಏವ | ತಲ್ಲಿಙ್ಗಾಚ್ಚ ಮಹತಸ್ತಲ್ಲಕ್ಷಣ ಏವಾಹಙ್ಕಾರ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ; ಸ ತ್ರಿವಿಧೋ ವೈಕಾರಿಕಸ್ತೈಜಸೋ ಭೂತಾದಿರಿತಿ | ತತ್ರ ವೈಕಾರಿಕಾದಹಙ್ಕಾರಾತ್ತೈಜಸಸಹಾಯಾತ್ತಲ್ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯೇವೈಕಾದಶೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ, ತದ್ಯಥಾ- ಶ್ರೋತ್ರತ್ವಕ್ಚಕ್ಷುರ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣವಾಗ್ಘಸ್ತೋಪಸ್ಥಪಾಯುಪಾದಮನಾಂಸೀತಿ; ತತ್ರ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಇತರಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಉಭಯಾತ್ಮಕಂ ಮನಃ; ಭೂತಾದೇರಪಿ ತೈಜಸಸಹಾಯಾತ್ತಲ್ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯುತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ- ಶಬ್ದತನ್ಮಾತ್ರಂ, ಸ್ಪರ್ಶತನ್ಮಾತ್ರಂ, ರೂಪತನ್ಮಾತ್ರಂ, ರಸತನ್ಮಾತ್ರಂ, ಗನ್ಧತನ್ಮಾತ್ರಮಿತಿ; ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಾಃ- ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗನ್ಧಾಃ; ತೇಭ್ಯೋ ಭೂತಾನಿ- ವ್ಯೋಮಾನಿಲಾನಲಜಲೋರ್ವ್ಯಃ; ಏವಮೇಷಾ ತತ್ತ್ವಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ||೪||
View original
तस्मादव्यक्तान्महानुत्पद्यते तल्लिङ्ग एव | तल्लिङ्गाच्च महतस्तल्लक्षण एवाहङ्कार उत्पद्यते; स त्रिविधो वैकारिकस्तैजसो भूतादिरिति | तत्र वैकारिकादहङ्कारात्तैजससहायात्तल्लक्षणान्येवैकादशेन्द्रियाण्युत्पद्यन्ते, तद्यथा- श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणवाग्घस्तोपस्थपायुपादमनांसीति; तत्र पूर्वाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि, इतराणि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, उभयात्मकं मनः; भूतादेरपि तैजससहायात्तल्लक्षणान्येव पञ्चतन्मात्राण्युत्पद्यन्ते- शब्दतन्मात्रं, स्पर्शतन्मात्रं, रूपतन्मात्रं, रसतन्मात्रं, गन्धतन्मात्रमिति; तेषां विशेषाः- शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः; तेभ्यो भूतानि- व्योमानिलानलजलोर्व्यः; एवमेषा तत्त्वचतुर्विंशतिर्व्याख्याता ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶಬ್ದಾದಯೋ ವಿಷಯಾಃ; ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ವಚನಾದಾನಾನನ್ದವಿಸರ್ಗವಿಹರಣಾನಿ ||೫||
View original
तत्र बुद्धीन्द्रियाणां शब्दादयो विषयाः; कर्मेन्द्रियाणां यथासङ्ख्यं वचनादानानन्दविसर्गविहरणानि ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಮಹಾನಹಙ್ಕಾರಃ ಪಞ್ಚತನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ಚೇತ್ಯಷ್ಟೌ ಪ್ರಕೃತಯಃ; ಶೇಷಾಃ ಷೋಡಶ ವಿಕಾರಾಃ ||೬||
View original
अव्यक्तं महानहङ्कारः पञ्चतन्मात्राणि चेत्यष्टौ प्रकृतयः; शेषाः षोडश विकाराः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಸ್ವಃ ಸ್ವಶ್ಚೈಷಾಂ ವಿಷಯೋಽಧಿಭೂತಂ; ಸ್ವಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಮ್; ಅಧಿದೈವತಮ್- ಅಥ ಬುದ್ಧೇರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಅಹಙ್ಕಾರಸ್ಯೇಶ್ವರಃ, ಮನಸಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ, ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ, ತ್ವಚೋ ವಾಯುಃ, ಸೂರ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷಃ, ರಸನಸ್ಯಾಪಃ, ಪೃಥಿವೀ ಘ್ರಾಣಸ್ಯ, ವಾಚೋಽಗ್ನಿಃ, ಹಸ್ತಯೋರಿನ್ದ್ರಃ, ಪಾದಯೋರ್ವಿಷ್ಣುಃ, ಪಾಯೋರ್ಮಿತ್ರಃ, ಪ್ರಜಾಪತಿರುಪಸ್ಥಸ್ಯೇತಿ ||೭||
View original
स्वः स्वश्चैषां विषयोऽधिभूतं; स्वयमध्यात्मम्; अधिदैवतम्- अथ बुद्धेर्ब्रह्मा, अहङ्कारस्येश्वरः, मनसश्चन्द्रमाः, दिशः श्रोत्रस्य, त्वचो वायुः, सूर्यश्चक्षुषः, रसनस्यापः, पृथिवी घ्राणस्य, वाचोऽग्निः, हस्तयोरिन्द्रः, पादयोर्विष्णुः, पायोर्मित्रः, प्रजापतिरुपस्थस्येति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ಸರ್ವ ಏವಾಚೇತನ ಏಷ ವರ್ಗಃ, ಪುರುಷಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿತಮಃ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಂಯುಕ್ತಶ್ಚೇತಯಿತಾ ಭವತಿ | ಸತ್ಯಪ್ಯಚೈತನ್ಯೇ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪುರುಷಕೈವಲ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮುಪದಿಶನ್ತಿ, ಕ್ಷೀರಾದೀಂಶ್ಚಾತ್ರ ಹೇತೂನುದಾಹರನ್ತಿ ||೮||
View original
तत्र सर्व एवाचेतन एष वर्गः, पुरुषः पञ्चविंशतितमः कार्यकारणसंयुक्तश्चेतयिता भवति | सत्यप्यचैतन्ये प्रधानस्य पुरुषकैवल्यार्थं प्रवृत्तिमुपदिशन्ति, क्षीरादींश्चात्र हेतूनुदाहरन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಯೋಃ ಸಾಧರ್ಮ್ಯವೈಧರ್ಮ್ಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಉಭಾವಪ್ಯನಾದೀ, ಉಭಾವಪ್ಯನನ್ತೌ, ಉಭಾವಪ್ಯಲಿಙ್ಗೌ, ಉಭಾವಪಿ ನಿತ್ಯೌ, ಉಭಾವಪ್ಯನಪರೌ , ಉಭೌ ಚ ಸರ್ವಗತಾವಿತಿ; ಏಕಾ ತು ಪ್ರಕೃತಿರಚೇತನಾ ತ್ರಿಗುಣಾ ಬೀಜಧರ್ಮಿಣೀ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿಣ್ಯಮಧ್ಯಸ್ಥಧರ್ಮಿಣೀ ಚೇತಿ, ಬಹವಸ್ತು ಪುರುಷಾಶ್ಚೇತನಾವನ್ತೋಽಗುಣಾ ಅಬೀಜಧರ್ಮಾಣೋಽಪ್ರಸವಧರ್ಮಾಣೋ ಮಧ್ಯಸ್ಥಧರ್ಮಾಣಶ್ಚೇತಿ ||೯||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रकृतिपुरुषयोः साधर्म्यवैधर्म्ये व्याख्यास्यामः | तद्यथा- उभावप्यनादी, उभावप्यनन्तौ, उभावप्यलिङ्गौ, उभावपि नित्यौ, उभावप्यनपरौ , उभौ च सर्वगताविति; एका तु प्रकृतिरचेतना त्रिगुणा बीजधर्मिणी प्रसवधर्मिण्यमध्यस्थधर्मिणी चेति, बहवस्तु पुरुषाश्चेतनावन्तोऽगुणा अबीजधर्माणोऽप्रसवधर्माणो मध्यस्थधर्माणश्चेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಕಾರಣಾನುರೂಪಂ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ವಿಶೇಷಾಃ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಮಯಾ ಭವನ್ತಿ; ತದಞ್ಜನತ್ವಾತ್ತನ್ಮಯತ್ವಾಚ್ಚ ತದ್ಗುಣಾ ಏವ ಪುರುಷಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯೇಕೇ ಭಾಷನ್ತೇ ||೧೦||
View original
तत्र कारणानुरूपं कार्यमिति कृत्वा सर्व एवैते विशेषाः सत्त्वरजस्तमोमया भवन्ति; तदञ्जनत्वात्तन्मयत्वाच्च तद्गुणा एव पुरुषा भवन्तीत्येके भाषन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ವೈದ್ಯಕೇ ತು- ಸ್ವಭಾವಮೀಶ್ವರಂ ಕಾಲಂ ಯದೃಚ್ಛಾಂ ನಿಯತಿಂ ತಥಾ | ಪರಿಣಾಮಂ ಚ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪೃಥುದರ್ಶಿನಃ ||೧೧||
View original
वैद्यके तु- स्वभावमीश्वरं कालं यदृच्छां नियतिं तथा | परिणामं च मन्यन्ते प्रकृतिं पृथुदर्शिनः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-14) · Śloka 14
ತನ್ಮಯಾನ್ಯೇವ ಭೂತಾನಿ ತದ್ಗುಣಾನ್ಯೇವ ಚಾದಿಶೇತ್ | ತೈಶ್ಚ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಭೂತಗ್ರಾಮೋ ವ್ಯಜನ್ಯತ ||೧೨|| ತಸ್ಯೋಪಯೋಗೋಽಭಿಹಿತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರತಿ ಸರ್ವದಾ | ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿ ಚಿನ್ತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ||೧೩|| ಯತೋಽಭಿಹಿತಂ- “ತತ್ಸಮ್ಭವದ್ರವ್ಯಸಮೂಹೋ ಭೂತಾದಿರುಕ್ತಃ” (ಸೂ.೧); ಭೌತಿಕಾನಿ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾಯುರ್ವೇದೇ ವರ್ಣ್ಯನ್ತೇ, ತಥೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಃ ||೧೪||
View original
तन्मयान्येव भूतानि तद्गुणान्येव चादिशेत् | तैश्च तल्लक्षणः कृत्स्नो भूतग्रामो व्यजन्यत ||१२|| तस्योपयोगोऽभिहितश्चिकित्सां प्रति सर्वदा | भूतेभ्यो हि परं यस्मान्नास्ति चिन्ता चिकित्सिते ||१३|| यतोऽभिहितं- “तत्सम्भवद्रव्यसमूहो भूतादिरुक्तः” (सू.१); भौतिकानि चेन्द्रियाण्यायुर्वेदे वर्ण्यन्ते, तथेन्द्रियार्थाः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಇನ್ದ್ರಿಯೇಣೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ತು ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾನವಃ | ನಿಯತಂ ತುಲ್ಯಯೋನಿತ್ವಾನ್ನಾನ್ಯೇನಾನ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ ||೧೫||
View original
भवति चात्र- इन्द्रियेणेन्द्रियार्थं तु स्वं स्वं गृह्णाति मानवः | नियतं तुल्ययोनित्वान्नान्येनान्यमिति स्थितिः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ನ ಚಾಯುರ್ವೇದಶಾಸ್ತ್ರೇಷೂಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಗತಾಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾ ನಿತ್ಯಾಶ್ಚ; ಅಸರ್ವಗತೇಷು ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಷು ನಿತ್ಯಪುರುಷಖ್ಯಾಪಕಾನ್ ಹೇತೂನುದಾಹರನ್ತಿ; ಆಯುರ್ವೇದಶಾಸ್ತ್ರೇಷ್ವಸರ್ವಗತಾಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾ ನಿತ್ಯಾಶ್ಚ, ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಮಾನುಷದೇವೇಷು ಸಞ್ಚರನ್ತಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ; ತ ಏತೇಽನುಮಾನಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚೇತನಾವನ್ತಃ ಶಾಶ್ವತಾ ಲೋಹಿತರೇತಸೋಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇಷ್ವಭಿವ್ಯಜ್ಯನ್ತೇ, ಯತೋಽಭಿಹಿತಂ- ‘ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರುಷಃ’ (ಸೂ.೧) ಇತಿ; ಸ ಏಷ ಕರ್ಮಪುರುಷಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಧಿಕೃತಃ ||೧೬||
View original
न चायुर्वेदशास्त्रेषूपदिश्यन्ते सर्वगताः क्षेत्रज्ञा नित्याश्च; असर्वगतेषु च क्षेत्रज्ञेषु नित्यपुरुषख्यापकान् हेतूनुदाहरन्ति; आयुर्वेदशास्त्रेष्वसर्वगताः क्षेत्रज्ञा नित्याश्च, तिर्यग्योनिमानुषदेवेषु सञ्चरन्ति धर्माधर्मनिमित्तं; त एतेऽनुमानग्राह्याः परमसूक्ष्माश्चेतनावन्तः शाश्वता लोहितरेतसोः सन्निपातेष्वभिव्यज्यन्ते, यतोऽभिहितं- ‘पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुषः’ (सू.१) इति; स एष कर्मपुरुषश्चिकित्साधिकृतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ತಸ್ಯ ಸುಖದುಃಖೇ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ ಪ್ರಯತ್ನಃ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾವುನ್ಮೇಷನಿಮೇಷೌ ಬುದ್ಧಿರ್ಮನಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ವಿಚಾರಣಾ ಸ್ಮೃತಿರ್ವಿಜ್ಞಾನಮಧ್ಯವಸಾಯೋ ವಿಷಯೋಪಲಬ್ಧಿಶ್ಚ ಗುಣಾಃ ||೧೭||
View original
तस्य सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ प्रयत्नः प्राणापानावुन्मेषनिमेषौ बुद्धिर्मनः सङ्कल्पो विचारणा स्मृतिर्विज्ञानमध्यवसायो विषयोपलब्धिश्च गुणाः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಸ್ತು- ಆನೃಶಂಸ್ಯಂ ಸಂವಿಭಾಗರುಚಿತಾ ತಿತಿಕ್ಷಾ ಸತ್ಯಂ ಧರ್ಮ ಆಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಂ ಬುದ್ಧಿರ್ಮೇಧಾ ಸ್ಮೃತಿರ್ಧೃತಿರನಭಿಷಙ್ಗಶ್ಚ; ರಾಜಸಾಸ್ತು- ದುಃಖಬಹುಲತಾಽಟನಶೀಲತಾಽಧೃತಿರಹಙ್ಕಾರ ಆನೃತಿಕತ್ವಮಕಾರುಣ್ಯಂ ದಮ್ಭೋ ಮಾನೋ ಹರ್ಷಃ ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಶ್ಚ; ತಾಮಸಾಸ್ತು- ವಿಷಾದಿತ್ವಂ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಮಧರ್ಮಶೀಲತಾ ಬುದ್ಧೇರ್ನಿರೋಧೋಽಜ್ಞಾನಂ ದುರ್ಮೇಧಸ್ತ್ವಮಕರ್ಮಶೀಲತಾ ನಿದ್ರಾಲುತ್ವಂ ಚೇತಿ ||೧೮||
View original
सात्त्विकास्तु- आनृशंस्यं संविभागरुचिता तितिक्षा सत्यं धर्म आस्तिक्यं ज्ञानं बुद्धिर्मेधा स्मृतिर्धृतिरनभिषङ्गश्च; राजसास्तु- दुःखबहुलताऽटनशीलताऽधृतिरहङ्कार आनृतिकत्वमकारुण्यं दम्भो मानो हर्षः कामः क्रोधश्च; तामसास्तु- विषादित्वं नास्तिक्यमधर्मशीलता बुद्धेर्निरोधोऽज्ञानं दुर्मेधस्त्वमकर्मशीलता निद्रालुत्वं चेति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ಆನ್ತರಿಕ್ಷಾಃ- ಶಬ್ದಃ ಶಬ್ದೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸರ್ವಚ್ಛಿದ್ರಸಮೂಹೋ ವಿವಿಕ್ತತಾ ಚ; ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತು- ಸ್ಪರ್ಶಃ ಸ್ಪರ್ಶೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾಸಮೂಹಃ ಸರ್ವಶರೀರಸ್ಪನ್ದನಂ ಲಘುತಾ ಚ; ತೈಜಸಾಸ್ತು- ರೂಪಂ ರೂಪೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವರ್ಣಃ ಸನ್ತಾಪೋ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುತಾ ಪಕ್ತಿರಮರ್ಷಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಶೌರ್ಯಂ ಚ; ಆಪ್ಯಾಸ್ತು- ರಸೋ ರಸನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸರ್ವದ್ರವಸಮೂಹೋ ಗುರುತಾ ಶೈತ್ಯಂ ಸ್ನೇಹೋ ರೇತಶ್ಚ; ಪಾರ್ಥಿವಾಸ್ತು- ಗನ್ಧೋ ಗನ್ಧೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸರ್ವಮೂರ್ತಸಮೂಹೋ ಗುರುತಾ ಚೇತಿ ||೧೯||
View original
आन्तरिक्षाः- शब्दः शब्देन्द्रियं सर्वच्छिद्रसमूहो विविक्तता च; वायव्यास्तु- स्पर्शः स्पर्शेन्द्रियं सर्वचेष्टासमूहः सर्वशरीरस्पन्दनं लघुता च; तैजसास्तु- रूपं रूपेन्द्रियं वर्णः सन्तापो भ्राजिष्णुता पक्तिरमर्षस्तैक्ष्ण्यं शौर्यं च; आप्यास्तु- रसो रसनेन्द्रियं सर्वद्रवसमूहो गुरुता शैत्यं स्नेहो रेतश्च; पार्थिवास्तु- गन्धो गन्धेन्द्रियं सर्वमूर्तसमूहो गुरुता चेति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಬಹುಲಮಾಕಾಶಂ, ರಜೋಬಹುಲೋ ವಾಯುಃ, ಸತ್ತ್ವರಜೋಬಹುಲೋಽಗ್ನಿಃ, ಸತ್ತ್ವತಮೋಬಹುಲಾ ಆಪಃ, ತಮೋಬಹುಲಾ ಪೃಥಿವೀತಿ ||೨೦||
View original
तत्र सत्त्वबहुलमाकाशं, रजोबहुलो वायुः, सत्त्वरजोबहुलोऽग्निः, सत्त्वतमोबहुला आपः, तमोबहुला पृथिवीति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ಶ್ಲೋಕೌ ಚಾತ್ರ ಭವತಃ- ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಾನುಪ್ರವಿಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ | ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ದ್ರವ್ಯೇ ತು ಸರ್ವೇಷಾಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಮಿಷ್ಯತೇ ||೨೧||
View original
श्लोकौ चात्र भवतः- अन्योऽन्यानुप्रविष्टानि सर्वाण्येतानि निर्दिशेत् | स्वे स्वे द्रव्ये तु सर्वेषां व्यक्तं लक्षणमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ಅಷ್ಟೌ ಪ್ರಕೃತಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿಕಾರಾಃ ಷೋಡಶೈವ ತು | ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಶ್ಚ ಸಮಾಸೇನ ಸ್ವತನ್ತ್ರಪರತನ್ತ್ರಯೋಃ ||೨೨||
View original
अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्ता विकाराः षोडशैव तु | क्षेत्रज्ञश्च समासेन स्वतन्त्रपरतन्त्रयोः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ವಭೂತಚಿನ್ತಾಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सर्वभूतचिन्ताशारीरं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon