Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સિરાવ્યધવિધિં શારીરં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातः सिराव्यधविधिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. sirāvyadhavidhiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
બાલસ્થવિરરૂક્ષક્ષતક્ષીણભીરુપરિશ્રાન્તમદ્યપાધ્વસ્ત્રીકર્શિતવમિતવિરિક્તાસ્થાપિતાનુવાસિતજાગરિતક્લીબકૃશગર્ભિણીનાં કાસશ્વાસશોષપ્રવૃદ્ધજ્વરાક્ષેપકપક્ષાઘાતોપવાસપિપાસામૂર્ચ્છાપ્રપીડિતાનાં ચ સિરાં ન વિધ્યેત્ , યાશ્ચાવ્યધ્યાઃ, વ્યધ્યાશ્ચાદૃષ્ટાઃ, દૃષ્ટાશ્ચાયન્ત્રિતાઃ, યન્ત્રિતાશ્ચાનુત્થિતા ઇતિ ||૩||
View original
बालस्थविररूक्षक्षतक्षीणभीरुपरिश्रान्तमद्यपाध्वस्त्रीकर्शितवमितविरिक्तास्थापितानुवासितजागरितक्लीबकृशगर्भिणीनां कासश्वासशोषप्रवृद्धज्वराक्षेपकपक्षाघातोपवासपिपासामूर्च्छाप्रपीडितानां च सिरां न विध्येत् , याश्चाव्यध्याः, व्यध्याश्चादृष्टाः, दृष्टाश्चायन्त्रिताः, यन्त्रिताश्चानुत्थिता इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
શોણિતાવસેકસાધ્યાશ્ચ યે વિકારાઃ પ્રાગભિહિતાસ્તેષુ ચાપક્વેષ્વન્યેષુ ચાનુક્તેષુ યથાભ્યાસં યથાન્યાયં ચ સિરાં વિધ્યેત્ ||૪||
View original
शोणितावसेकसाध्याश्च ये विकाराः प्रागभिहितास्तेषु चापक्वेष्वन्येषु चानुक्तेषु यथाभ्यासं यथान्यायं च सिरां विध्येत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
પ્રતિષિદ્ધાનામપિ ચ વિષોપસર્ગે આત્યયિકે ચ સિરાવ્યધનમપ્રતિષિદ્ધમ્ ||૫||
View original
प्रतिषिद्धानामपि च विषोपसर्गे आत्ययिके च सिराव्यधनमप्रतिषिद्धम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તત્ર સ્નિગ્ધસ્વિન્નમાતુરં યથાદોષપ્રત્યનીકં દ્રવપ્રાયમન્નં ભુક્તવન્તં યવાગૂં પીતવન્તં વા યથાકાલમુપસ્થાપ્યાસીનં સ્થિતં વા પ્રાણાનબાધમાનો વસ્ત્રપટ્ટચર્માન્તર્વલ્કલલતાનામન્યતમેન યન્ત્રયિત્વા નાતિગાઢં નાતિશિથિલં શરીરપ્રદેશમાસાદ્ય પ્રાપ્તં શસ્ત્રમાદાય સિરાં વિધ્યેત્ ||૬||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नमातुरं यथादोषप्रत्यनीकं द्रवप्रायमन्नं भुक्तवन्तं यवागूं पीतवन्तं वा यथाकालमुपस्थाप्यासीनं स्थितं वा प्राणानबाधमानो वस्त्रपट्टचर्मान्तर्वल्कललतानामन्यतमेन यन्त्रयित्वा नातिगाढं नातिशिथिलं शरीरप्रदेशमासाद्य प्राप्तं शस्त्रमादाय सिरां विध्येत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
નૈવાતિશીતે નાત્યુષ્ણે ન પ્રવાતે ન ચાભ્રિતે | સિરાણાં વ્યધનં કાર્યમરોગે વા કદાચન ||૭||
View original
नैवातिशीते नात्युष्णे न प्रवाते न चाभ्रिते | सिराणां व्यधनं कार्यमरोगे वा कदाचन ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
તત્ર વ્યધ્યસિરં પુરુષં પ્રત્યાદિત્યમુખમરત્નિમાત્રોચ્છ્રિતે ઉપવેશ્યાસને સક્થ્નોરાકુઞ્ચિતયોર્નિવેશ્ય કૂર્પરે સન્ધિદ્વયસ્યોપરિ હસ્તાવન્તર્ગૂઢાઙ્ગુષ્ઠકૃતમુષ્ટી મન્યયોઃ સ્થાપયિત્વા યન્ત્રણશાટકં ગ્રીવામુષ્ટ્યોરુપરિ પરિક્ષિપ્યાન્યેન પુરુષેણ પશ્ચાત્સ્થિતેન વામહસ્તેનોત્તાનેન શાટકાન્તદ્વયં ગ્રાહયિત્વા તતો બ્રૂયાત્- દક્ષિણહસ્તેન સિરોત્થાપનાર્થં નાત્યાયતશિથિલં યન્ત્રમાવેષ્ટયેતિ, અસૃક્સ્રાવણાર્થં ચ યન્ત્રં પૃષ્ઠમધ્યે પીડયેતિ, કર્મપુરુષં ચ વાયુપૂર્ણમુખં સ્થાપયેત્ ; એષ ઉત્તમાઙ્ગગતાનામન્તર્મુખવર્જાનાં સિરાણાં વ્યધને યન્ત્રણવિધિઃ | પાદવ્યધ્યસિરસ્ય પાદં સમે સ્થાને સુસ્થિતં સ્થાપયિત્વાઽન્યં પાદમીષત્સઙ્કુચિતમુચ્ચૈઃ કૃત્વા વ્યધ્યસિરં પાદં જાનુસન્ધેરધઃ શાટકેનાવેષ્ટ્ય હસ્તાભ્યાં પ્રપીડ્ય ગુલ્ફં વ્યધ્યપ્રદેશસ્યોપરિ ચતુરઙ્ગુલે પ્લોતાદીનામન્યતમેન બદ્ધ્વા વા પાદસિરાં વિધ્યેત્ | અથોપરિષ્ઠાદ્ધસ્તૌ ગૂઢાઙ્ગુષ્ઠકૃતમુષ્ટી સમ્યગાસને સ્થાપયિત્વા સુખોપવિષ્ટસ્ય પૂર્વવદ્યન્ત્રં બદ્ધ્વા હસ્તસિરાં વિધ્યેત્ | ગૃધ્રસીવિશ્વાચ્યોઃ સઙ્કુચિતજાનુકૂર્પરસ્ય | શ્રોણીપૃષ્ઠસ્કન્ધેષૂન્નામિતપૃષ્ઠસ્યાવાક્શિરસ્કસ્યોપવિષ્ટસ્ય | વિસ્ફૂર્જિતપૃષ્ઠસ્ય વિધ્યેત્ | ઉદરોરસોઃ પ્રસારિતોરસ્કસ્યોન્નામિતશિરસ્કસ્ય વિસ્ફૂર્જિતદેહસ્ય | બાહુભ્યામવલમ્બમાનદેહસ્ય પાર્શ્વયોઃ | અનામિતમેઢ્રસ્ય મેઢ્રે | ઉન્નમિતવિદષ્ટજિહ્વાગ્રસ્યાધોજિહ્વાયામ્ | અતિવ્યાત્તાનનસ્ય તાલુનિ દન્તમૂલેષુ ચ | એવં યન્ત્રોપાયાનન્યાંશ્ચ સિરોત્થાપનહેતૂન્ બુદ્ધ્યાઽવેક્ષ્ય શરીરવશેન વ્યાધિવશેન ચ વિદધ્યાત્ ||૮||
View original
तत्र व्यध्यसिरं पुरुषं प्रत्यादित्यमुखमरत्निमात्रोच्छ्रिते उपवेश्यासने सक्थ्नोराकुञ्चितयोर्निवेश्य कूर्परे सन्धिद्वयस्योपरि हस्तावन्तर्गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी मन्ययोः स्थापयित्वा यन्त्रणशाटकं ग्रीवामुष्ट्योरुपरि परिक्षिप्यान्येन पुरुषेण पश्चात्स्थितेन वामहस्तेनोत्तानेन शाटकान्तद्वयं ग्राहयित्वा ततो ब्रूयात्- दक्षिणहस्तेन सिरोत्थापनार्थं नात्यायतशिथिलं यन्त्रमावेष्टयेति, असृक्स्रावणार्थं च यन्त्रं पृष्ठमध्ये पीडयेति, कर्मपुरुषं च वायुपूर्णमुखं स्थापयेत् ; एष उत्तमाङ्गगतानामन्तर्मुखवर्जानां सिराणां व्यधने यन्त्रणविधिः | पादव्यध्यसिरस्य पादं समे स्थाने सुस्थितं स्थापयित्वाऽन्यं पादमीषत्सङ्कुचितमुच्चैः कृत्वा व्यध्यसिरं पादं जानुसन्धेरधः शाटकेनावेष्ट्य हस्ताभ्यां प्रपीड्य गुल्फं व्यध्यप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोतादीनामन्यतमेन बद्ध्वा वा पादसिरां विध्येत् | अथोपरिष्ठाद्धस्तौ गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी सम्यगासने स्थापयित्वा सुखोपविष्टस्य पूर्ववद्यन्त्रं बद्ध्वा हस्तसिरां विध्येत् | गृध्रसीविश्वाच्योः सङ्कुचितजानुकूर्परस्य | श्रोणीपृष्ठस्कन्धेषून्नामितपृष्ठस्यावाक्शिरस्कस्योपविष्टस्य | विस्फूर्जितपृष्ठस्य विध्येत् | उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नामितशिरस्कस्य विस्फूर्जितदेहस्य | बाहुभ्यामवलम्बमानदेहस्य पार्श्वयोः | अनामितमेढ्रस्य मेढ्रे | उन्नमितविदष्टजिह्वाग्रस्याधोजिह्वायाम् | अतिव्यात्ताननस्य तालुनि दन्तमूलेषु च | एवं यन्त्रोपायानन्यांश्च सिरोत्थापनहेतून् बुद्ध्याऽवेक्ष्य शरीरवशेन व्याधिवशेन च विदध्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
માંસલેષ્વવકાશેષુ યવમાત્રં શસ્ત્રં નિદધ્યાત્, અતોઽન્યથાઽર્ધયવમાત્રં વ્રીહિમાત્રં વા વ્રીહિમુખેન, અસ્થ્નામુપરિ કુઠારિકયા વિધ્યેદર્ધયવમાત્રમ્ ||૯||
View original
मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं शस्त्रं निदध्यात्, अतोऽन्यथाऽर्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा व्रीहिमुखेन, अस्थ्नामुपरि कुठारिकया विध्येदर्धयवमात्रम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
વ્યભ્રે વર્ષાસુ વિધ્યેત્તુ ગ્રીષ્મકાલે તુ શીતલે | હેમન્તકાલે મધ્યાહ્ને શસ્ત્રકાલાસ્ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ||૧૦||
View original
व्यभ्रे वर्षासु विध्येत्तु ग्रीष्मकाले तु शीतले | हेमन्तकाले मध्याह्ने शस्त्रकालास्त्रयः स्मृताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
સમ્યક્શસ્ત્રનિપાતેન ધારયા યા સ્રવેદસૃક્ | મુહૂર્તં રુદ્ધા તિષ્ઠેચ્ચ સુવિદ્ધાં તાં વિનિર્દિશેત્ ||૧૧||
View original
सम्यक्शस्त्रनिपातेन धारया या स्रवेदसृक् | मुहूर्तं रुद्धा तिष्ठेच्च सुविद्धां तां विनिर्दिशेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
યથા કુસુમ્ભપુષ્પેભ્યઃ પૂર્વં સ્રવતિ પીતિકા | તથા સિરાસુ વિદ્ધાસુ દુષ્ટમગ્રે પ્રવર્તતે ||૧૨||
View original
यथा कुसुम्भपुष्पेभ्यः पूर्वं स्रवति पीतिका | तथा सिरासु विद्धासु दुष्टमग्रे प्रवर्तते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
મૂર્ચ્છિતસ્યાતિભીતસ્ય શ્રાન્તસ્ય તૃષિતસ્ય ચ | ન વહન્તિ સિરા વિદ્ધાસ્તથાઽનુત્થિતયન્ત્રિતાઃ ||૧૩||
View original
मूर्च्छितस्यातिभीतस्य श्रान्तस्य तृषितस्य च | न वहन्ति सिरा विद्धास्तथाऽनुत्थितयन्त्रिताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ક્ષીણસ્ય બહુદોષસ્ય મૂર્ચ્છયાઽભિહતસ્ય ચ | ભૂયોઽપરાહ્ણે વિસ્રાવ્યા સાઽપરેદ્યુસ્ત્ર્યહેઽપિ વા ||૧૪||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य मूर्च्छयाऽभिहतस्य च | भूयोऽपराह्णे विस्राव्या साऽपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
રક્તં સશેષદોષં તુ કુર્યાદપિ વિચક્ષણઃ | ન ચાતિનિઃસ્રુતં કુર્યાચ્છેષં સંશમનૈર્જયેત્ ||૧૫||
View original
रक्तं सशेषदोषं तु कुर्यादपि विचक्षणः | न चातिनिःस्रुतं कुर्याच्छेषं संशमनैर्जयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
બલિનો બહુદોષસ્ય વયઃસ્થસ્ય શરીરિણઃ | પરં પ્રમાણમિચ્છન્તિ પ્રસ્થં શોણિતમોક્ષણે ||૧૬||
View original
बलिनो बहुदोषस्य वयःस्थस्य शरीरिणः | परं प्रमाणमिच्छन्ति प्रस्थं शोणितमोक्षणे ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
તત્ર પાદદાહપાદહર્ષચિપ્પવિસર્પવાતશોણિતવાતકણ્ટકવિચર્ચિકાપાદદારીપ્રભૃતિષુ ક્ષિપ્રમર્મણ ઉપરિષ્ઠાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે વ્રીહિમુખેન સિરાં વિધ્યેત્, શ્લીપદે તચ્ચિકિત્સિતે યથા વક્ષ્યતે, ક્રોષ્ટુકશિરઃ- ખઞ્જપઙ્ગુલવાતવેદનાસુ જઙ્ઘાયાં ગુલ્ફસ્યોપરિ ચતુરઙ્ગુલે, અપચ્યામિન્દ્રબસ્તેરધસ્તાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે, જાનુસન્ધેરુપર્યધો વા ચતુરઙ્ગુલે ગૃધ્રસ્યાં, ઊરુમૂલસંશ્રિતાં ગલગણ્ડે, એતેનેતરસક્થિ બાહૂ ચ વ્યાખ્યાતૌ; વિશેષતસ્તુ વામબાહૌ કૂર્પરસન્ધેરભ્યન્તરતો બાહુમધ્યે પ્લીહ્નિ કનિષ્ઠિકાનામિકયોર્મધ્યે વા, એવં દક્ષિણબાહૌ યકૃદ્દાલ્યે (કફોદરે ચ,) એતામેવ ચ કાસશ્વાસયોરપ્યાદિશન્તિ, ગૃધ્રસ્યામિવ વિશ્વાચ્યાં, શ્રોણિં પ્રતિ સમન્તાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે પ્રવાહિકાયાં શૂલિન્યાં, પરિવર્તિકોપદંશશૂકદોષશુક્રવ્યાપત્સુ મેઢ્રમધ્યે, (વૃષણયોઃ પાર્શ્વે મૂત્રવૃદ્ધ્યાં, નાભેરધશ્ચતુરઙ્ગુલે સેવન્યા વામપાર્શ્વે દકોદરે ,) વામપાર્શ્વે કક્ષાસ્તનયોરન્તરેઽન્તર્વિદ્રધૌ પાર્શ્વશૂલે ચ, બાહુશોષાવબાહુકયોરપ્યેકે વદન્ત્યંસયોરન્તરે, ત્રિકસન્ધિમધ્યગતાં તૃતીયકે, અધઃસ્કન્ધસન્ધિગતામન્યતરપાર્શ્વસંસ્થિતાં ચતુર્થકે, હનુસન્ધિમધ્યગતામપસ્મારે, શઙ્ખકેશાન્તસન્ધિગતામુરોઽપાઙ્ગલલાટેષુ ચોન્માદે, જિહ્વારોગેષ્વધોજિહ્વાયાં દન્તવ્યાધિષુ ચ, તાલુનિ તાલવ્યેષુ, કર્ણયોરુપરિ સમન્તાત્ કર્ણશૂલે તદ્રોગેષુ ચ, ગન્ધાગ્રહણે નાસારોગેષુ ચ નાસાગ્રે, તિમિરાક્ષિપાકપ્રભૃતિષ્વક્ષ્યામયેષૂપનાસિકે લાલાટ્યામપાઙ્ગ્યાં વા, એતા એવ શિરોરોગાધિમન્થપ્રભૃતિષુ રોગેષ્વિતિ ||૧૭||
View original
तत्र पाददाहपादहर्षचिप्पविसर्पवातशोणितवातकण्टकविचर्चिकापाददारीप्रभृतिषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्ठाद् द्व्यङ्गुले व्रीहिमुखेन सिरां विध्येत्, श्लीपदे तच्चिकित्सिते यथा वक्ष्यते, क्रोष्टुकशिरः- खञ्जपङ्गुलवातवेदनासु जङ्घायां गुल्फस्योपरि चतुरङ्गुले, अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले, जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले गृध्रस्यां, ऊरुमूलसंश्रितां गलगण्डे, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; विशेषतस्तु वामबाहौ कूर्परसन्धेरभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीह्नि कनिष्ठिकानामिकयोर्मध्ये वा, एवं दक्षिणबाहौ यकृद्दाल्ये (कफोदरे च,) एतामेव च कासश्वासयोरप्यादिशन्ति, गृध्रस्यामिव विश्वाच्यां, श्रोणिं प्रति समन्ताद् द्व्यङ्गुले प्रवाहिकायां शूलिन्यां, परिवर्तिकोपदंशशूकदोषशुक्रव्यापत्सु मेढ्रमध्ये, (वृषणयोः पार्श्वे मूत्रवृद्ध्यां, नाभेरधश्चतुरङ्गुले सेवन्या वामपार्श्वे दकोदरे ,) वामपार्श्वे कक्षास्तनयोरन्तरेऽन्तर्विद्रधौ पार्श्वशूले च, बाहुशोषावबाहुकयोरप्येके वदन्त्यंसयोरन्तरे, त्रिकसन्धिमध्यगतां तृतीयके, अधःस्कन्धसन्धिगतामन्यतरपार्श्वसंस्थितां चतुर्थके, हनुसन्धिमध्यगतामपस्मारे, शङ्खकेशान्तसन्धिगतामुरोऽपाङ्गललाटेषु चोन्मादे, जिह्वारोगेष्वधोजिह्वायां दन्तव्याधिषु च, तालुनि तालव्येषु, कर्णयोरुपरि समन्तात् कर्णशूले तद्रोगेषु च, गन्धाग्रहणे नासारोगेषु च नासाग्रे, तिमिराक्षिपाकप्रभृतिष्वक्ष्यामयेषूपनासिके लालाट्यामपाङ्ग्यां वा, एता एव शिरोरोगाधिमन्थप्रभृतिषु रोगेष्विति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
દુષ્ટવ્યધા વિંશતિઃ- દુર્વિદ્ધાઽતિવિદ્વા કુઞ્ચિતા પિચ્ચિતા કુટ્ટિતાઽપ્રસ્રુતાઽત્યુદીર્ણાઽન્તે વિદ્ધા પરિશુષ્કા કૂણિતા વેપિતાઽનુત્થિતવિદ્ધા શસ્ત્રહતા તિર્યગ્વિદ્ધાવિદ્ધાઽવ્યધ્યા વિદ્રુતા ધેનુકા પુનઃ પુનર્વિદ્ધા સિરાસ્નાય્વસ્થિસન્ધિમર્મસુ ચેતિ ||૧૮||
View original
दुष्टव्यधा विंशतिः- दुर्विद्धाऽतिविद्वा कुञ्चिता पिच्चिता कुट्टिताऽप्रस्रुताऽत्युदीर्णाऽन्ते विद्धा परिशुष्का कूणिता वेपिताऽनुत्थितविद्धा शस्त्रहता तिर्यग्विद्धाविद्धाऽव्यध्या विद्रुता धेनुका पुनः पुनर्विद्धा सिरास्नाय्वस्थिसन्धिमर्मसु चेति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
તત્ર યા સૂક્ષ્મશસ્ત્રવિદ્ધાઽવ્યક્તમસૃક્ સ્રવતિ રુજાશોફવતી ચ સા દુર્વિદ્ધા, પ્રમાણાતિરિક્તવિદ્ધાયામન્તઃ પ્રવિશતિ શોણિતં શોણિતાતિપ્રવૃત્તિર્વા સાઽતિવિદ્ધા, કુઞ્ચિતાયામપ્યેવં, કુણ્ઠશસ્ત્રપ્રમથિતા પૃથુલીભાવમાપન્ના પિચ્ચિતા, અનાસાદિતા પુનઃ પુનરન્તયોશ્ચ બહુશઃ શસ્ત્રાભિહતા કુટ્ટિતા, શીતભયમૂર્ચ્છાભિરપ્રવૃત્તશોણિતા અપ્રસ્રુતા, તીક્ષ્ણમહામુખશસ્ત્રવિદ્ધાઽત્યુદીર્ણા, અલ્પરક્તસ્રાવિણ્યન્તેવિદ્ધા, ક્ષીણશોણિતસ્યાનિલપૂર્ણા પરિશુષ્કા, ચતુર્ભાગાસાદિતા કિઞ્ચિત્પ્રવૃત્તશોણિતા કૂણિતા, દુઃસ્થાનબન્ધનાદ્વેપમાનાયાઃ શોણિતસમ્મોહો ભવતિ સા વેપિતા, અનુત્થિતવિદ્ધાયામપ્યેવં, છિન્નાઽતિપ્રવૃત્તશોણિતા ક્રિયાસઙ્ગકરી શસ્ત્રહતા, તિર્યક્પ્રણિહિતશસ્ત્રા કિઞ્ચિચ્છેષા તિર્યગ્વિદ્ધા, બહુશઃ ક્ષતા હીનશસ્ત્રપ્રણિધાનેનાવિદ્ધા, અશસ્ત્રકૃત્યા અવ્યધ્યા, અનવસ્થિતવિદ્ધા વિદ્રુતા, પ્રદેશસ્ય બહુશોઽવઘટ્ટનાદારોહદ્વ્યધા મુહુર્મુહુઃ શોણિતસ્રાવા ધેનુકા, સૂક્ષ્મશસ્ત્રવ્યધનાદ્બહુશો ભિન્ના પુનઃ પુનર્વિદ્ધા, સ્નાય્વસ્થિસિરાસન્ધિમર્મસુ વિદ્ધા રુજાં શોફં વૈકલ્યં મરણં ચાપાદયતિ ||૧૯||
View original
तत्र या सूक्ष्मशस्त्रविद्धाऽव्यक्तमसृक् स्रवति रुजाशोफवती च सा दुर्विद्धा, प्रमाणातिरिक्तविद्धायामन्तः प्रविशति शोणितं शोणितातिप्रवृत्तिर्वा साऽतिविद्धा, कुञ्चितायामप्येवं, कुण्ठशस्त्रप्रमथिता पृथुलीभावमापन्ना पिच्चिता, अनासादिता पुनः पुनरन्तयोश्च बहुशः शस्त्राभिहता कुट्टिता, शीतभयमूर्च्छाभिरप्रवृत्तशोणिता अप्रस्रुता, तीक्ष्णमहामुखशस्त्रविद्धाऽत्युदीर्णा, अल्परक्तस्राविण्यन्तेविद्धा, क्षीणशोणितस्यानिलपूर्णा परिशुष्का, चतुर्भागासादिता किञ्चित्प्रवृत्तशोणिता कूणिता, दुःस्थानबन्धनाद्वेपमानायाः शोणितसम्मोहो भवति सा वेपिता, अनुत्थितविद्धायामप्येवं, छिन्नाऽतिप्रवृत्तशोणिता क्रियासङ्गकरी शस्त्रहता, तिर्यक्प्रणिहितशस्त्रा किञ्चिच्छेषा तिर्यग्विद्धा, बहुशः क्षता हीनशस्त्रप्रणिधानेनाविद्धा, अशस्त्रकृत्या अव्यध्या, अनवस्थितविद्धा विद्रुता, प्रदेशस्य बहुशोऽवघट्टनादारोहद्व्यधा मुहुर्मुहुः शोणितस्रावा धेनुका, सूक्ष्मशस्त्रव्यधनाद्बहुशो भिन्ना पुनः पुनर्विद्धा, स्नाय्वस्थिसिरासन्धिमर्मसु विद्धा रुजां शोफं वैकल्यं मरणं चापादयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ભવન્તિ ચાત્ર- સિરાસુ શિક્ષિતો નાસ્તિ ચલા હ્યેતાઃ સ્વભાવતઃ | મત્સ્યવત્ પરિવર્તન્તે તસ્માદ્યત્નેન તાડયેત્ ||૨૦||
View original
भवन्ति चात्र- सिरासु शिक्षितो नास्ति चला ह्येताः स्वभावतः | मत्स्यवत् परिवर्तन्ते तस्माद्यत्नेन ताडयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
અજાનતા ગૃહીતે તુ શસ્ત્રે કાયનિપાતિતે | ભવન્તિ વ્યાપદશ્ચૈતા બહવશ્ચાપ્યુપદ્રવાઃ ||૨૧||
View original
अजानता गृहीते तु शस्त्रे कायनिपातिते | भवन्ति व्यापदश्चैता बहवश्चाप्युपद्रवाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
સ્નેહાદિભિઃ ક્રિયાયોગૈર્ન તથા લેપનૈરપિ | યાન્ત્યાશુ વ્યાધયઃ શાન્તિં યથા સમ્યક્ સિરાવ્યધાત્ ||૨૨||
View original
स्नेहादिभिः क्रियायोगैर्न तथा लेपनैरपि | यान्त्याशु व्याधयः शान्तिं यथा सम्यक् सिराव्यधात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
સિરાવ્યધશ્ચિકિત્સાર્ધં શલ્યતન્ત્રે પ્રકીર્તિતઃ | યથા પ્રણિહિતઃ સમ્યગ્બસ્તિઃ કાયચિકિત્સિતે ||૨૩||
View original
सिराव्यधश्चिकित्सार्धं शल्यतन्त्रे प्रकीर्तितः | यथा प्रणिहितः सम्यग्बस्तिः कायचिकित्सिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 24
તત્ર સ્નિગ્ધસ્વિન્નવાન્તવિરિક્તાસ્થાપિતાનુવસિતસિરાવિદ્ધૈઃ પરિહર્તવ્યાનિ- ક્રોધાયાસમૈથુનદિવાસ્વપ્નવાગ્વ્યાયામયાનાધ્યયનસ્થાનાસનચઙ્ક્રમણશીતવાતાતપવિરુદ્ધાસાત્મ્યાજીર્ણાન્યાબલલાભાત્ , માસમેકે મન્યન્તે | એતેષાં વિસ્તરમુપરિષ્ઠાદ્વક્ષ્યામઃ ||૨૪||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नवान्तविरिक्तास्थापितानुवसितसिराविद्धैः परिहर्तव्यानि- क्रोधायासमैथुनदिवास्वप्नवाग्व्यायामयानाध्ययनस्थानासनचङ्क्रमणशीतवातातपविरुद्धासात्म्याजीर्णान्याबललाभात् , मासमेके मन्यन्ते | एतेषां विस्तरमुपरिष्ठाद्वक्ष्यामः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
સિરાવિષાણતુમ્બૈસ્તુ જલૌકાભિઃ પદૈસ્તથા | અવગાઢં યથાપૂર્વં નિર્હરેદ્દુષ્ટશોણિતમ્ ||૨૫||
View original
सिराविषाणतुम्बैस्तु जलौकाभिः पदैस्तथा | अवगाढं यथापूर्वं निर्हरेद्दुष्टशोणितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
અવગાઢે જલૌકા સ્યાત્ પ્રચ્છન્નં પિણ્ડિતે હિતમ્ | સિરાઽઙ્ગવ્યાપકે રક્તે શૃઙ્ગાલાબૂ ત્વચિ સ્થિતે ||૨૬||
View original
अवगाढे जलौका स्यात् प्रच्छन्नं पिण्डिते हितम् | सिराऽङ्गव्यापके रक्ते शृङ्गालाबू त्वचि स्थिते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં શારીરસ્થાને સિરાવ્યધવિધિશારીરં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ||૮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सिराव्यधविधिशारीरं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon