Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः सिराव्यधविधिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. sirāvyadhavidhiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಬಾಲಸ್ಥವಿರರೂಕ್ಷಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಭೀರುಪರಿಶ್ರಾನ್ತಮದ್ಯಪಾಧ್ವಸ್ತ್ರೀಕರ್ಶಿತವಮಿತವಿರಿಕ್ತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಜಾಗರಿತಕ್ಲೀಬಕೃಶಗರ್ಭಿಣೀನಾಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಶೋಷಪ್ರವೃದ್ಧಜ್ವರಾಕ್ಷೇಪಕಪಕ್ಷಾಘಾತೋಪವಾಸಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರಪೀಡಿತಾನಾಂ ಚ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್ , ಯಾಶ್ಚಾವ್ಯಧ್ಯಾಃ, ವ್ಯಧ್ಯಾಶ್ಚಾದೃಷ್ಟಾಃ, ದೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾಯನ್ತ್ರಿತಾಃ, ಯನ್ತ್ರಿತಾಶ್ಚಾನುತ್ಥಿತಾ ಇತಿ ||೩||
View original
बालस्थविररूक्षक्षतक्षीणभीरुपरिश्रान्तमद्यपाध्वस्त्रीकर्शितवमितविरिक्तास्थापितानुवासितजागरितक्लीबकृशगर्भिणीनां कासश्वासशोषप्रवृद्धज्वराक्षेपकपक्षाघातोपवासपिपासामूर्च्छाप्रपीडितानां च सिरां न विध्येत् , याश्चाव्यध्याः, व्यध्याश्चादृष्टाः, दृष्टाश्चायन्त्रिताः, यन्त्रिताश्चानुत्थिता इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾಸ್ತೇಷು ಚಾಪಕ್ವೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚಾನುಕ್ತೇಷು ಯಥಾಭ್ಯಾಸಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಚ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ||೪||
View original
शोणितावसेकसाध्याश्च ये विकाराः प्रागभिहितास्तेषु चापक्वेष्वन्येषु चानुक्तेषु यथाभ्यासं यथान्यायं च सिरां विध्येत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಚ ವಿಷೋಪಸರ್ಗೇ ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧನಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ ||೫||
View original
प्रतिषिद्धानामपि च विषोपसर्गे आत्ययिके च सिराव्यधनमप्रतिषिद्धम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮಾತುರಂ ಯಥಾದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ದ್ರವಪ್ರಾಯಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಯವಾಗೂಂ ಪೀತವನ್ತಂ ವಾ ಯಥಾಕಾಲಮುಪಸ್ಥಾಪ್ಯಾಸೀನಂ ಸ್ಥಿತಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಾನಬಾಧಮಾನೋ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಚರ್ಮಾನ್ತರ್ವಲ್ಕಲಲತಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ನಾತಿಗಾಢಂ ನಾತಿಶಿಥಿಲಂ ಶರೀರಪ್ರದೇಶಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಾದಾಯ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ||೬||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नमातुरं यथादोषप्रत्यनीकं द्रवप्रायमन्नं भुक्तवन्तं यवागूं पीतवन्तं वा यथाकालमुपस्थाप्यासीनं स्थितं वा प्राणानबाधमानो वस्त्रपट्टचर्मान्तर्वल्कललतानामन्यतमेन यन्त्रयित्वा नातिगाढं नातिशिथिलं शरीरप्रदेशमासाद्य प्राप्तं शस्त्रमादाय सिरां विध्येत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ನೈವಾತಿಶೀತೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ನ ಪ್ರವಾತೇ ನ ಚಾಭ್ರಿತೇ | ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧನಂ ಕಾರ್ಯಮರೋಗೇ ವಾ ಕದಾಚನ ||೭||
View original
नैवातिशीते नात्युष्णे न प्रवाते न चाभ्रिते | सिराणां व्यधनं कार्यमरोगे वा कदाचन ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ವ್ಯಧ್ಯಸಿರಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಮುಖಮರತ್ನಿಮಾತ್ರೋಚ್ಛ್ರಿತೇ ಉಪವೇಶ್ಯಾಸನೇ ಸಕ್ಥ್ನೋರಾಕುಞ್ಚಿತಯೋರ್ನಿವೇಶ್ಯ ಕೂರ್ಪರೇ ಸನ್ಧಿದ್ವಯಸ್ಯೋಪರಿ ಹಸ್ತಾವನ್ತರ್ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೃತಮುಷ್ಟೀ ಮನ್ಯಯೋಃ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಯನ್ತ್ರಣಶಾಟಕಂ ಗ್ರೀವಾಮುಷ್ಟ್ಯೋರುಪರಿ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯಾನ್ಯೇನ ಪುರುಷೇಣ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ಥಿತೇನ ವಾಮಹಸ್ತೇನೋತ್ತಾನೇನ ಶಾಟಕಾನ್ತದ್ವಯಂ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ತತೋ ಬ್ರೂಯಾತ್- ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ಸಿರೋತ್ಥಾಪನಾರ್ಥಂ ನಾತ್ಯಾಯತಶಿಥಿಲಂ ಯನ್ತ್ರಮಾವೇಷ್ಟಯೇತಿ, ಅಸೃಕ್ಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ಚ ಯನ್ತ್ರಂ ಪೃಷ್ಠಮಧ್ಯೇ ಪೀಡಯೇತಿ, ಕರ್ಮಪುರುಷಂ ಚ ವಾಯುಪೂರ್ಣಮುಖಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ; ಏಷ ಉತ್ತಮಾಙ್ಗಗತಾನಾಮನ್ತರ್ಮುಖವರ್ಜಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧನೇ ಯನ್ತ್ರಣವಿಧಿಃ | ಪಾದವ್ಯಧ್ಯಸಿರಸ್ಯ ಪಾದಂ ಸಮೇ ಸ್ಥಾನೇ ಸುಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽನ್ಯಂ ಪಾದಮೀಷತ್ಸಙ್ಕುಚಿತಮುಚ್ಚೈಃ ಕೃತ್ವಾ ವ್ಯಧ್ಯಸಿರಂ ಪಾದಂ ಜಾನುಸನ್ಧೇರಧಃ ಶಾಟಕೇನಾವೇಷ್ಟ್ಯ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಗುಲ್ಫಂ ವ್ಯಧ್ಯಪ್ರದೇಶಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಪ್ಲೋತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಬದ್ಧ್ವಾ ವಾ ಪಾದಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಅಥೋಪರಿಷ್ಠಾದ್ಧಸ್ತೌ ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೃತಮುಷ್ಟೀ ಸಮ್ಯಗಾಸನೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಯನ್ತ್ರಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಹಸ್ತಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಗೃಧ್ರಸೀವಿಶ್ವಾಚ್ಯೋಃ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನುಕೂರ್ಪರಸ್ಯ | ಶ್ರೋಣೀಪೃಷ್ಠಸ್ಕನ್ಧೇಷೂನ್ನಾಮಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾವಾಕ್ಶಿರಸ್ಕಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ | ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಉದರೋರಸೋಃ ಪ್ರಸಾರಿತೋರಸ್ಕಸ್ಯೋನ್ನಾಮಿತಶಿರಸ್ಕಸ್ಯ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತದೇಹಸ್ಯ | ಬಾಹುಭ್ಯಾಮವಲಮ್ಬಮಾನದೇಹಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ | ಅನಾಮಿತಮೇಢ್ರಸ್ಯ ಮೇಢ್ರೇ | ಉನ್ನಮಿತವಿದಷ್ಟಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸ್ಯಾಧೋಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್ | ಅತಿವ್ಯಾತ್ತಾನನಸ್ಯ ತಾಲುನಿ ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಚ | ಏವಂ ಯನ್ತ್ರೋಪಾಯಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸಿರೋತ್ಥಾಪನಹೇತೂನ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾಽವೇಕ್ಷ್ಯ ಶರೀರವಶೇನ ವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೮||
View original
तत्र व्यध्यसिरं पुरुषं प्रत्यादित्यमुखमरत्निमात्रोच्छ्रिते उपवेश्यासने सक्थ्नोराकुञ्चितयोर्निवेश्य कूर्परे सन्धिद्वयस्योपरि हस्तावन्तर्गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी मन्ययोः स्थापयित्वा यन्त्रणशाटकं ग्रीवामुष्ट्योरुपरि परिक्षिप्यान्येन पुरुषेण पश्चात्स्थितेन वामहस्तेनोत्तानेन शाटकान्तद्वयं ग्राहयित्वा ततो ब्रूयात्- दक्षिणहस्तेन सिरोत्थापनार्थं नात्यायतशिथिलं यन्त्रमावेष्टयेति, असृक्स्रावणार्थं च यन्त्रं पृष्ठमध्ये पीडयेति, कर्मपुरुषं च वायुपूर्णमुखं स्थापयेत् ; एष उत्तमाङ्गगतानामन्तर्मुखवर्जानां सिराणां व्यधने यन्त्रणविधिः | पादव्यध्यसिरस्य पादं समे स्थाने सुस्थितं स्थापयित्वाऽन्यं पादमीषत्सङ्कुचितमुच्चैः कृत्वा व्यध्यसिरं पादं जानुसन्धेरधः शाटकेनावेष्ट्य हस्ताभ्यां प्रपीड्य गुल्फं व्यध्यप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोतादीनामन्यतमेन बद्ध्वा वा पादसिरां विध्येत् | अथोपरिष्ठाद्धस्तौ गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी सम्यगासने स्थापयित्वा सुखोपविष्टस्य पूर्ववद्यन्त्रं बद्ध्वा हस्तसिरां विध्येत् | गृध्रसीविश्वाच्योः सङ्कुचितजानुकूर्परस्य | श्रोणीपृष्ठस्कन्धेषून्नामितपृष्ठस्यावाक्शिरस्कस्योपविष्टस्य | विस्फूर्जितपृष्ठस्य विध्येत् | उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नामितशिरस्कस्य विस्फूर्जितदेहस्य | बाहुभ्यामवलम्बमानदेहस्य पार्श्वयोः | अनामितमेढ्रस्य मेढ्रे | उन्नमितविदष्टजिह्वाग्रस्याधोजिह्वायाम् | अतिव्यात्ताननस्य तालुनि दन्तमूलेषु च | एवं यन्त्रोपायानन्यांश्च सिरोत्थापनहेतून् बुद्ध्याऽवेक्ष्य शरीरवशेन व्याधिवशेन च विदध्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ಯವಮಾತ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾಽರ್ಧಯವಮಾತ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಮಾತ್ರಂ ವಾ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ, ಅಸ್ಥ್ನಾಮುಪರಿ ಕುಠಾರಿಕಯಾ ವಿಧ್ಯೇದರ್ಧಯವಮಾತ್ರಮ್ ||೯||
View original
मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं शस्त्रं निदध्यात्, अतोऽन्यथाऽर्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा व्रीहिमुखेन, अस्थ्नामुपरि कुठारिकया विध्येदर्धयवमात्रम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ವ್ಯಭ್ರೇ ವರ್ಷಾಸು ವಿಧ್ಯೇತ್ತು ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ತು ಶೀತಲೇ | ಹೇಮನ್ತಕಾಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಶಸ್ತ್ರಕಾಲಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೦||
View original
व्यभ्रे वर्षासु विध्येत्तु ग्रीष्मकाले तु शीतले | हेमन्तकाले मध्याह्ने शस्त्रकालास्त्रयः स्मृताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಸಮ್ಯಕ್ಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತೇನ ಧಾರಯಾ ಯಾ ಸ್ರವೇದಸೃಕ್ | ಮುಹೂರ್ತಂ ರುದ್ಧಾ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚ ಸುವಿದ್ಧಾಂ ತಾಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೧||
View original
सम्यक्शस्त्रनिपातेन धारया या स्रवेदसृक् | मुहूर्तं रुद्धा तिष्ठेच्च सुविद्धां तां विनिर्दिशेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ಯಥಾ ಕುಸುಮ್ಭಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ರವತಿ ಪೀತಿಕಾ | ತಥಾ ಸಿರಾಸು ವಿದ್ಧಾಸು ದುಷ್ಟಮಗ್ರೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೨||
View original
यथा कुसुम्भपुष्पेभ्यः पूर्वं स्रवति पीतिका | तथा सिरासु विद्धासु दुष्टमग्रे प्रवर्तते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಸ್ಯಾತಿಭೀತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತೃಷಿತಸ್ಯ ಚ | ನ ವಹನ್ತಿ ಸಿರಾ ವಿದ್ಧಾಸ್ತಥಾಽನುತ್ಥಿತಯನ್ತ್ರಿತಾಃ ||೧೩||
View original
मूर्च्छितस्यातिभीतस्य श्रान्तस्य तृषितस्य च | न वहन्ति सिरा विद्धास्तथाऽनुत्थितयन्त्रिताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಯಾಽಭಿಹತಸ್ಯ ಚ | ಭೂಯೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ವಿಸ್ರಾವ್ಯಾ ಸಾಽಪರೇದ್ಯುಸ್ತ್ರ್ಯಹೇಽಪಿ ವಾ ||೧೪||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य मूर्च्छयाऽभिहतस्य च | भूयोऽपराह्णे विस्राव्या साऽपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ರಕ್ತಂ ಸಶೇಷದೋಷಂ ತು ಕುರ್ಯಾದಪಿ ವಿಚಕ್ಷಣಃ | ನ ಚಾತಿನಿಃಸ್ರುತಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೇಷಂ ಸಂಶಮನೈರ್ಜಯೇತ್ ||೧೫||
View original
रक्तं सशेषदोषं तु कुर्यादपि विचक्षणः | न चातिनिःस्रुतं कुर्याच्छेषं संशमनैर्जयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ವಯಃಸ್ಥಸ್ಯ ಶರೀರಿಣಃ | ಪರಂ ಪ್ರಮಾಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣೇ ||೧೬||
View original
बलिनो बहुदोषस्य वयःस्थस्य शरीरिणः | परं प्रमाणमिच्छन्ति प्रस्थं शोणितमोक्षणे ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ತತ್ರ ಪಾದದಾಹಪಾದಹರ್ಷಚಿಪ್ಪವಿಸರ್ಪವಾತಶೋಣಿತವಾತಕಣ್ಟಕವಿಚರ್ಚಿಕಾಪಾದದಾರೀಪ್ರಭೃತಿಷು ಕ್ಷಿಪ್ರಮರ್ಮಣ ಉಪರಿಷ್ಠಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್, ಶ್ಲೀಪದೇ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯಥಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶಿರಃ- ಖಞ್ಜಪಙ್ಗುಲವಾತವೇದನಾಸು ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ, ಅಪಚ್ಯಾಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ, ಜಾನುಸನ್ಧೇರುಪರ್ಯಧೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ, ಊರುಮೂಲಸಂಶ್ರಿತಾಂ ಗಲಗಣ್ಡೇ, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾಮಬಾಹೌ ಕೂರ್ಪರಸನ್ಧೇರಭ್ಯನ್ತರತೋ ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಾ, ಏವಂ ದಕ್ಷಿಣಬಾಹೌ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯೇ (ಕಫೋದರೇ ಚ,) ಏತಾಮೇವ ಚ ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಪ್ಯಾದಿಶನ್ತಿ, ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿವ ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ, ಶ್ರೋಣಿಂ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಶೂಲಿನ್ಯಾಂ, ಪರಿವರ್ತಿಕೋಪದಂಶಶೂಕದೋಷಶುಕ್ರವ್ಯಾಪತ್ಸು ಮೇಢ್ರಮಧ್ಯೇ, (ವೃಷಣಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧ್ಯಾಂ, ನಾಭೇರಧಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಸೇವನ್ಯಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ದಕೋದರೇ ,) ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕಕ್ಷಾಸ್ತನಯೋರನ್ತರೇಽನ್ತರ್ವಿದ್ರಧೌ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ, ಬಾಹುಶೋಷಾವಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತ್ಯಂಸಯೋರನ್ತರೇ, ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಂ ತೃತೀಯಕೇ, ಅಧಃಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧಿಗತಾಮನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವಸಂಸ್ಥಿತಾಂ ಚತುರ್ಥಕೇ, ಹನುಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಮಪಸ್ಮಾರೇ, ಶಙ್ಖಕೇಶಾನ್ತಸನ್ಧಿಗತಾಮುರೋಽಪಾಙ್ಗಲಲಾಟೇಷು ಚೋನ್ಮಾದೇ, ಜಿಹ್ವಾರೋಗೇಷ್ವಧೋಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ದನ್ತವ್ಯಾಧಿಷು ಚ, ತಾಲುನಿ ತಾಲವ್ಯೇಷು, ಕರ್ಣಯೋರುಪರಿ ಸಮನ್ತಾತ್ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ತದ್ರೋಗೇಷು ಚ, ಗನ್ಧಾಗ್ರಹಣೇ ನಾಸಾರೋಗೇಷು ಚ ನಾಸಾಗ್ರೇ, ತಿಮಿರಾಕ್ಷಿಪಾಕಪ್ರಭೃತಿಷ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಯೇಷೂಪನಾಸಿಕೇ ಲಾಲಾಟ್ಯಾಮಪಾಙ್ಗ್ಯಾಂ ವಾ, ಏತಾ ಏವ ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಪ್ರಭೃತಿಷು ರೋಗೇಷ್ವಿತಿ ||೧೭||
View original
तत्र पाददाहपादहर्षचिप्पविसर्पवातशोणितवातकण्टकविचर्चिकापाददारीप्रभृतिषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्ठाद् द्व्यङ्गुले व्रीहिमुखेन सिरां विध्येत्, श्लीपदे तच्चिकित्सिते यथा वक्ष्यते, क्रोष्टुकशिरः- खञ्जपङ्गुलवातवेदनासु जङ्घायां गुल्फस्योपरि चतुरङ्गुले, अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले, जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले गृध्रस्यां, ऊरुमूलसंश्रितां गलगण्डे, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; विशेषतस्तु वामबाहौ कूर्परसन्धेरभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीह्नि कनिष्ठिकानामिकयोर्मध्ये वा, एवं दक्षिणबाहौ यकृद्दाल्ये (कफोदरे च,) एतामेव च कासश्वासयोरप्यादिशन्ति, गृध्रस्यामिव विश्वाच्यां, श्रोणिं प्रति समन्ताद् द्व्यङ्गुले प्रवाहिकायां शूलिन्यां, परिवर्तिकोपदंशशूकदोषशुक्रव्यापत्सु मेढ्रमध्ये, (वृषणयोः पार्श्वे मूत्रवृद्ध्यां, नाभेरधश्चतुरङ्गुले सेवन्या वामपार्श्वे दकोदरे ,) वामपार्श्वे कक्षास्तनयोरन्तरेऽन्तर्विद्रधौ पार्श्वशूले च, बाहुशोषावबाहुकयोरप्येके वदन्त्यंसयोरन्तरे, त्रिकसन्धिमध्यगतां तृतीयके, अधःस्कन्धसन्धिगतामन्यतरपार्श्वसंस्थितां चतुर्थके, हनुसन्धिमध्यगतामपस्मारे, शङ्खकेशान्तसन्धिगतामुरोऽपाङ्गललाटेषु चोन्मादे, जिह्वारोगेष्वधोजिह्वायां दन्तव्याधिषु च, तालुनि तालव्येषु, कर्णयोरुपरि समन्तात् कर्णशूले तद्रोगेषु च, गन्धाग्रहणे नासारोगेषु च नासाग्रे, तिमिराक्षिपाकप्रभृतिष्वक्ष्यामयेषूपनासिके लालाट्यामपाङ्ग्यां वा, एता एव शिरोरोगाधिमन्थप्रभृतिषु रोगेष्विति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ದುಷ್ಟವ್ಯಧಾ ವಿಂಶತಿಃ- ದುರ್ವಿದ್ಧಾಽತಿವಿದ್ವಾ ಕುಞ್ಚಿತಾ ಪಿಚ್ಚಿತಾ ಕುಟ್ಟಿತಾಽಪ್ರಸ್ರುತಾಽತ್ಯುದೀರ್ಣಾಽನ್ತೇ ವಿದ್ಧಾ ಪರಿಶುಷ್ಕಾ ಕೂಣಿತಾ ವೇಪಿತಾಽನುತ್ಥಿತವಿದ್ಧಾ ಶಸ್ತ್ರಹತಾ ತಿರ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾವಿದ್ಧಾಽವ್ಯಧ್ಯಾ ವಿದ್ರುತಾ ಧೇನುಕಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿದ್ಧಾ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು ಚೇತಿ ||೧೮||
View original
दुष्टव्यधा विंशतिः- दुर्विद्धाऽतिविद्वा कुञ्चिता पिच्चिता कुट्टिताऽप्रस्रुताऽत्युदीर्णाऽन्ते विद्धा परिशुष्का कूणिता वेपिताऽनुत्थितविद्धा शस्त्रहता तिर्यग्विद्धाविद्धाऽव्यध्या विद्रुता धेनुका पुनः पुनर्विद्धा सिरास्नाय्वस्थिसन्धिमर्मसु चेति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ತತ್ರ ಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಾಽವ್ಯಕ್ತಮಸೃಕ್ ಸ್ರವತಿ ರುಜಾಶೋಫವತೀ ಚ ಸಾ ದುರ್ವಿದ್ಧಾ, ಪ್ರಮಾಣಾತಿರಿಕ್ತವಿದ್ಧಾಯಾಮನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಶೋಣಿತಂ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾ ಸಾಽತಿವಿದ್ಧಾ, ಕುಞ್ಚಿತಾಯಾಮಪ್ಯೇವಂ, ಕುಣ್ಠಶಸ್ತ್ರಪ್ರಮಥಿತಾ ಪೃಥುಲೀಭಾವಮಾಪನ್ನಾ ಪಿಚ್ಚಿತಾ, ಅನಾಸಾದಿತಾ ಪುನಃ ಪುನರನ್ತಯೋಶ್ಚ ಬಹುಶಃ ಶಸ್ತ್ರಾಭಿಹತಾ ಕುಟ್ಟಿತಾ, ಶೀತಭಯಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿರಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಅಪ್ರಸ್ರುತಾ, ತೀಕ್ಷ್ಣಮಹಾಮುಖಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಾಽತ್ಯುದೀರ್ಣಾ, ಅಲ್ಪರಕ್ತಸ್ರಾವಿಣ್ಯನ್ತೇವಿದ್ಧಾ, ಕ್ಷೀಣಶೋಣಿತಸ್ಯಾನಿಲಪೂರ್ಣಾ ಪರಿಶುಷ್ಕಾ, ಚತುರ್ಭಾಗಾಸಾದಿತಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಕೂಣಿತಾ, ದುಃಸ್ಥಾನಬನ್ಧನಾದ್ವೇಪಮಾನಾಯಾಃ ಶೋಣಿತಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವತಿ ಸಾ ವೇಪಿತಾ, ಅನುತ್ಥಿತವಿದ್ಧಾಯಾಮಪ್ಯೇವಂ, ಛಿನ್ನಾಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಗಕರೀ ಶಸ್ತ್ರಹತಾ, ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಹಿತಶಸ್ತ್ರಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷಾ ತಿರ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾ, ಬಹುಶಃ ಕ್ಷತಾ ಹೀನಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನೇನಾವಿದ್ಧಾ, ಅಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯಾ ಅವ್ಯಧ್ಯಾ, ಅನವಸ್ಥಿತವಿದ್ಧಾ ವಿದ್ರುತಾ, ಪ್ರದೇಶಸ್ಯ ಬಹುಶೋಽವಘಟ್ಟನಾದಾರೋಹದ್ವ್ಯಧಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಶೋಣಿತಸ್ರಾವಾ ಧೇನುಕಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಸ್ತ್ರವ್ಯಧನಾದ್ಬಹುಶೋ ಭಿನ್ನಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿದ್ಧಾ, ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸಿರಾಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು ವಿದ್ಧಾ ರುಜಾಂ ಶೋಫಂ ವೈಕಲ್ಯಂ ಮರಣಂ ಚಾಪಾದಯತಿ ||೧೯||
View original
तत्र या सूक्ष्मशस्त्रविद्धाऽव्यक्तमसृक् स्रवति रुजाशोफवती च सा दुर्विद्धा, प्रमाणातिरिक्तविद्धायामन्तः प्रविशति शोणितं शोणितातिप्रवृत्तिर्वा साऽतिविद्धा, कुञ्चितायामप्येवं, कुण्ठशस्त्रप्रमथिता पृथुलीभावमापन्ना पिच्चिता, अनासादिता पुनः पुनरन्तयोश्च बहुशः शस्त्राभिहता कुट्टिता, शीतभयमूर्च्छाभिरप्रवृत्तशोणिता अप्रस्रुता, तीक्ष्णमहामुखशस्त्रविद्धाऽत्युदीर्णा, अल्परक्तस्राविण्यन्तेविद्धा, क्षीणशोणितस्यानिलपूर्णा परिशुष्का, चतुर्भागासादिता किञ्चित्प्रवृत्तशोणिता कूणिता, दुःस्थानबन्धनाद्वेपमानायाः शोणितसम्मोहो भवति सा वेपिता, अनुत्थितविद्धायामप्येवं, छिन्नाऽतिप्रवृत्तशोणिता क्रियासङ्गकरी शस्त्रहता, तिर्यक्प्रणिहितशस्त्रा किञ्चिच्छेषा तिर्यग्विद्धा, बहुशः क्षता हीनशस्त्रप्रणिधानेनाविद्धा, अशस्त्रकृत्या अव्यध्या, अनवस्थितविद्धा विद्रुता, प्रदेशस्य बहुशोऽवघट्टनादारोहद्व्यधा मुहुर्मुहुः शोणितस्रावा धेनुका, सूक्ष्मशस्त्रव्यधनाद्बहुशो भिन्ना पुनः पुनर्विद्धा, स्नाय्वस्थिसिरासन्धिमर्मसु विद्धा रुजां शोफं वैकल्यं मरणं चापादयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಿರಾಸು ಶಿಕ್ಷಿತೋ ನಾಸ್ತಿ ಚಲಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಸ್ವಭಾವತಃ | ಮತ್ಸ್ಯವತ್ ಪರಿವರ್ತನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ತಾಡಯೇತ್ ||೨೦||
View original
भवन्ति चात्र- सिरासु शिक्षितो नास्ति चला ह्येताः स्वभावतः | मत्स्यवत् परिवर्तन्ते तस्माद्यत्नेन ताडयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ಅಜಾನತಾ ಗೃಹೀತೇ ತು ಶಸ್ತ್ರೇ ಕಾಯನಿಪಾತಿತೇ | ಭವನ್ತಿ ವ್ಯಾಪದಶ್ಚೈತಾ ಬಹವಶ್ಚಾಪ್ಯುಪದ್ರವಾಃ ||೨೧||
View original
अजानता गृहीते तु शस्त्रे कायनिपातिते | भवन्ति व्यापदश्चैता बहवश्चाप्युपद्रवाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈರ್ನ ತಥಾ ಲೇಪನೈರಪಿ | ಯಾನ್ತ್ಯಾಶು ವ್ಯಾಧಯಃ ಶಾನ್ತಿಂ ಯಥಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿರಾವ್ಯಧಾತ್ ||೨೨||
View original
स्नेहादिभिः क्रियायोगैर्न तथा लेपनैरपि | यान्त्याशु व्याधयः शान्तिं यथा सम्यक् सिराव्यधात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧಂ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ | ಯಥಾ ಪ್ರಣಿಹಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ಬಸ್ತಿಃ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ||೨೩||
View original
सिराव्यधश्चिकित्सार्धं शल्यतन्त्रे प्रकीर्तितः | यथा प्रणिहितः सम्यग्बस्तिः कायचिकित्सिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 24
ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಸಿತಸಿರಾವಿದ್ಧೈಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾನಿ- ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಮೈಥುನದಿವಾಸ್ವಪ್ನವಾಗ್ವ್ಯಾಯಾಮಯಾನಾಧ್ಯಯನಸ್ಥಾನಾಸನಚಙ್ಕ್ರಮಣಶೀತವಾತಾತಪವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಾಜೀರ್ಣಾನ್ಯಾಬಲಲಾಭಾತ್ , ಮಾಸಮೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ | ಏತೇಷಾಂ ವಿಸ್ತರಮುಪರಿಷ್ಠಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೨೪||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नवान्तविरिक्तास्थापितानुवसितसिराविद्धैः परिहर्तव्यानि- क्रोधायासमैथुनदिवास्वप्नवाग्व्यायामयानाध्ययनस्थानासनचङ्क्रमणशीतवातातपविरुद्धासात्म्याजीर्णान्याबललाभात् , मासमेके मन्यन्ते | एतेषां विस्तरमुपरिष्ठाद्वक्ष्यामः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
ಸಿರಾವಿಷಾಣತುಮ್ಬೈಸ್ತು ಜಲೌಕಾಭಿಃ ಪದೈಸ್ತಥಾ | ಅವಗಾಢಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ನಿರ್ಹರೇದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಮ್ ||೨೫||
View original
सिराविषाणतुम्बैस्तु जलौकाभिः पदैस्तथा | अवगाढं यथापूर्वं निर्हरेद्दुष्टशोणितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
ಅವಗಾಢೇ ಜಲೌಕಾ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಿತೇ ಹಿತಮ್ | ಸಿರಾಽಙ್ಗವ್ಯಾಪಕೇ ರಕ್ತೇ ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬೂ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ||೨೬||
View original
अवगाढे जलौका स्यात् प्रच्छन्नं पिण्डिते हितम् | सिराऽङ्गव्यापके रक्ते शृङ्गालाबू त्वचि स्थिते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಶಾರೀರಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सिराव्यधविधिशारीरं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon