Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സിരാവ്യധവിധിം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः सिराव्यधविधिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. sirāvyadhavidhiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ബാലസ്ഥവിരരൂക്ഷക്ഷതക്ഷീണഭീരുപരിശ്രാന്തമദ്യപാധ്വസ്ത്രീകര്ശിതവമിതവിരിക്താസ്ഥാപിതാനുവാസിതജാഗരിതക്ലീബകൃശഗര്ഭിണീനാം കാസശ്വാസശോഷപ്രവൃദ്ധജ്വരാക്ഷേപകപക്ഷാഘാതോപവാസപിപാസാമൂര്ച്ഛാപ്രപീഡിതാനാം ച സിരാം ന വിധ്യേത് , യാശ്ചാവ്യധ്യാഃ, വ്യധ്യാശ്ചാദൃഷ്ടാഃ, ദൃഷ്ടാശ്ചായന്ത്രിതാഃ, യന്ത്രിതാശ്ചാനുത്ഥിതാ ഇതി ||൩||
View original
बालस्थविररूक्षक्षतक्षीणभीरुपरिश्रान्तमद्यपाध्वस्त्रीकर्शितवमितविरिक्तास्थापितानुवासितजागरितक्लीबकृशगर्भिणीनां कासश्वासशोषप्रवृद्धज्वराक्षेपकपक्षाघातोपवासपिपासामूर्च्छाप्रपीडितानां च सिरां न विध्येत् , याश्चाव्यध्याः, व्यध्याश्चादृष्टाः, दृष्टाश्चायन्त्रिताः, यन्त्रिताश्चानुत्थिता इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ശോണിതാവസേകസാധ്യാശ്ച യേ വികാരാഃ പ്രാഗഭിഹിതാസ്തേഷു ചാപക്വേഷ്വന്യേഷു ചാനുക്തേഷു യഥാഭ്യാസം യഥാന്യായം ച സിരാം വിധ്യേത് ||൪||
View original
शोणितावसेकसाध्याश्च ये विकाराः प्रागभिहितास्तेषु चापक्वेष्वन्येषु चानुक्तेषु यथाभ्यासं यथान्यायं च सिरां विध्येत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
പ്രതിഷിദ്ധാനാമപി ച വിഷോപസര്ഗേ ആത്യയികേ ച സിരാവ്യധനമപ്രതിഷിദ്ധമ് ||൫||
View original
प्रतिषिद्धानामपि च विषोपसर्गे आत्ययिके च सिराव्यधनमप्रतिषिद्धम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര സ്നിഗ്ധസ്വിന്നമാതുരം യഥാദോഷപ്രത്യനീകം ദ്രവപ്രായമന്നം ഭുക്തവന്തം യവാഗൂം പീതവന്തം വാ യഥാകാലമുപസ്ഥാപ്യാസീനം സ്ഥിതം വാ പ്രാണാനബാധമാനോ വസ്ത്രപട്ടചര്മാന്തര്വല്കലലതാനാമന്യതമേന യന്ത്രയിത്വാ നാതിഗാഢം നാതിശിഥിലം ശരീരപ്രദേശമാസാദ്യ പ്രാപ്തം ശസ്ത്രമാദായ സിരാം വിധ്യേത് ||൬||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नमातुरं यथादोषप्रत्यनीकं द्रवप्रायमन्नं भुक्तवन्तं यवागूं पीतवन्तं वा यथाकालमुपस्थाप्यासीनं स्थितं वा प्राणानबाधमानो वस्त्रपट्टचर्मान्तर्वल्कललतानामन्यतमेन यन्त्रयित्वा नातिगाढं नातिशिथिलं शरीरप्रदेशमासाद्य प्राप्तं शस्त्रमादाय सिरां विध्येत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
നൈവാതിശീതേ നാത്യുഷ്ണേ ന പ്രവാതേ ന ചാഭ്രിതേ | സിരാണാം വ്യധനം കാര്യമരോഗേ വാ കദാചന ||൭||
View original
नैवातिशीते नात्युष्णे न प्रवाते न चाभ्रिते | सिराणां व्यधनं कार्यमरोगे वा कदाचन ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര വ്യധ്യസിരം പുരുഷം പ്രത്യാദിത്യമുഖമരത്നിമാത്രോച്ഛ്രിതേ ഉപവേശ്യാസനേ സക്ഥ്നോരാകുഞ്ചിതയോര്നിവേശ്യ കൂര്പരേ സന്ധിദ്വയസ്യോപരി ഹസ്താവന്തര്ഗൂഢാങ്ഗുഷ്ഠകൃതമുഷ്ടീ മന്യയോഃ സ്ഥാപയിത്വാ യന്ത്രണശാടകം ഗ്രീവാമുഷ്ട്യോരുപരി പരിക്ഷിപ്യാന്യേന പുരുഷേണ പശ്ചാത്സ്ഥിതേന വാമഹസ്തേനോത്താനേന ശാടകാന്തദ്വയം ഗ്രാഹയിത്വാ തതോ ബ്രൂയാത്- ദക്ഷിണഹസ്തേന സിരോത്ഥാപനാര്ഥം നാത്യായതശിഥിലം യന്ത്രമാവേഷ്ടയേതി, അസൃക്സ്രാവണാര്ഥം ച യന്ത്രം പൃഷ്ഠമധ്യേ പീഡയേതി, കര്മപുരുഷം ച വായുപൂര്ണമുഖം സ്ഥാപയേത് ; ഏഷ ഉത്തമാങ്ഗഗതാനാമന്തര്മുഖവര്ജാനാം സിരാണാം വ്യധനേ യന്ത്രണവിധിഃ | പാദവ്യധ്യസിരസ്യ പാദം സമേ സ്ഥാനേ സുസ്ഥിതം സ്ഥാപയിത്വാऽന്യം പാദമീഷത്സങ്കുചിതമുച്ചൈഃ കൃത്വാ വ്യധ്യസിരം പാദം ജാനുസന്ധേരധഃ ശാടകേനാവേഷ്ട്യ ഹസ്താഭ്യാം പ്രപീഡ്യ ഗുല്ഫം വ്യധ്യപ്രദേശസ്യോപരി ചതുരങ്ഗുലേ പ്ലോതാദീനാമന്യതമേന ബദ്ധ്വാ വാ പാദസിരാം വിധ്യേത് | അഥോപരിഷ്ഠാദ്ധസ്തൌ ഗൂഢാങ്ഗുഷ്ഠകൃതമുഷ്ടീ സമ്യഗാസനേ സ്ഥാപയിത്വാ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ പൂര്വവദ്യന്ത്രം ബദ്ധ്വാ ഹസ്തസിരാം വിധ്യേത് | ഗൃധ്രസീവിശ്വാച്യോഃ സങ്കുചിതജാനുകൂര്പരസ്യ | ശ്രോണീപൃഷ്ഠസ്കന്ധേഷൂന്നാമിതപൃഷ്ഠസ്യാവാക്ശിരസ്കസ്യോപവിഷ്ടസ്യ | വിസ്ഫൂര്ജിതപൃഷ്ഠസ്യ വിധ്യേത് | ഉദരോരസോഃ പ്രസാരിതോരസ്കസ്യോന്നാമിതശിരസ്കസ്യ വിസ്ഫൂര്ജിതദേഹസ്യ | ബാഹുഭ്യാമവലമ്ബമാനദേഹസ്യ പാര്ശ്വയോഃ | അനാമിതമേഢ്രസ്യ മേഢ്രേ | ഉന്നമിതവിദഷ്ടജിഹ്വാഗ്രസ്യാധോജിഹ്വായാമ് | അതിവ്യാത്താനനസ്യ താലുനി ദന്തമൂലേഷു ച | ഏവം യന്ത്രോപായാനന്യാംശ്ച സിരോത്ഥാപനഹേതൂന് ബുദ്ധ്യാऽവേക്ഷ്യ ശരീരവശേന വ്യാധിവശേന ച വിദധ്യാത് ||൮||
View original
तत्र व्यध्यसिरं पुरुषं प्रत्यादित्यमुखमरत्निमात्रोच्छ्रिते उपवेश्यासने सक्थ्नोराकुञ्चितयोर्निवेश्य कूर्परे सन्धिद्वयस्योपरि हस्तावन्तर्गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी मन्ययोः स्थापयित्वा यन्त्रणशाटकं ग्रीवामुष्ट्योरुपरि परिक्षिप्यान्येन पुरुषेण पश्चात्स्थितेन वामहस्तेनोत्तानेन शाटकान्तद्वयं ग्राहयित्वा ततो ब्रूयात्- दक्षिणहस्तेन सिरोत्थापनार्थं नात्यायतशिथिलं यन्त्रमावेष्टयेति, असृक्स्रावणार्थं च यन्त्रं पृष्ठमध्ये पीडयेति, कर्मपुरुषं च वायुपूर्णमुखं स्थापयेत् ; एष उत्तमाङ्गगतानामन्तर्मुखवर्जानां सिराणां व्यधने यन्त्रणविधिः | पादव्यध्यसिरस्य पादं समे स्थाने सुस्थितं स्थापयित्वाऽन्यं पादमीषत्सङ्कुचितमुच्चैः कृत्वा व्यध्यसिरं पादं जानुसन्धेरधः शाटकेनावेष्ट्य हस्ताभ्यां प्रपीड्य गुल्फं व्यध्यप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोतादीनामन्यतमेन बद्ध्वा वा पादसिरां विध्येत् | अथोपरिष्ठाद्धस्तौ गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी सम्यगासने स्थापयित्वा सुखोपविष्टस्य पूर्ववद्यन्त्रं बद्ध्वा हस्तसिरां विध्येत् | गृध्रसीविश्वाच्योः सङ्कुचितजानुकूर्परस्य | श्रोणीपृष्ठस्कन्धेषून्नामितपृष्ठस्यावाक्शिरस्कस्योपविष्टस्य | विस्फूर्जितपृष्ठस्य विध्येत् | उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नामितशिरस्कस्य विस्फूर्जितदेहस्य | बाहुभ्यामवलम्बमानदेहस्य पार्श्वयोः | अनामितमेढ्रस्य मेढ्रे | उन्नमितविदष्टजिह्वाग्रस्याधोजिह्वायाम् | अतिव्यात्ताननस्य तालुनि दन्तमूलेषु च | एवं यन्त्रोपायानन्यांश्च सिरोत्थापनहेतून् बुद्ध्याऽवेक्ष्य शरीरवशेन व्याधिवशेन च विदध्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
മാംസലേഷ്വവകാശേഷു യവമാത്രം ശസ്ത്രം നിദധ്യാത്, അതോऽന്യഥാऽര്ധയവമാത്രം വ്രീഹിമാത്രം വാ വ്രീഹിമുഖേന, അസ്ഥ്നാമുപരി കുഠാരികയാ വിധ്യേദര്ധയവമാത്രമ് ||൯||
View original
मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं शस्त्रं निदध्यात्, अतोऽन्यथाऽर्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा व्रीहिमुखेन, अस्थ्नामुपरि कुठारिकया विध्येदर्धयवमात्रम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
വ്യഭ്രേ വര്ഷാസു വിധ്യേത്തു ഗ്രീഷ്മകാലേ തു ശീതലേ | ഹേമന്തകാലേ മധ്യാഹ്നേ ശസ്ത്രകാലാസ്ത്രയഃ സ്മൃതാഃ ||൧൦||
View original
व्यभ्रे वर्षासु विध्येत्तु ग्रीष्मकाले तु शीतले | हेमन्तकाले मध्याह्ने शस्त्रकालास्त्रयः स्मृताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
സമ്യക്ശസ്ത്രനിപാതേന ധാരയാ യാ സ്രവേദസൃക് | മുഹൂര്തം രുദ്ധാ തിഷ്ഠേച്ച സുവിദ്ധാം താം വിനിര്ദിശേത് ||൧൧||
View original
सम्यक्शस्त्रनिपातेन धारया या स्रवेदसृक् | मुहूर्तं रुद्धा तिष्ठेच्च सुविद्धां तां विनिर्दिशेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
യഥാ കുസുമ്ഭപുഷ്പേഭ്യഃ പൂര്വം സ്രവതി പീതികാ | തഥാ സിരാസു വിദ്ധാസു ദുഷ്ടമഗ്രേ പ്രവര്തതേ ||൧൨||
View original
यथा कुसुम्भपुष्पेभ्यः पूर्वं स्रवति पीतिका | तथा सिरासु विद्धासु दुष्टमग्रे प्रवर्तते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
മൂര്ച്ഛിതസ്യാതിഭീതസ്യ ശ്രാന്തസ്യ തൃഷിതസ്യ ച | ന വഹന്തി സിരാ വിദ്ധാസ്തഥാऽനുത്ഥിതയന്ത്രിതാഃ ||൧൩||
View original
मूर्च्छितस्यातिभीतस्य श्रान्तस्य तृषितस्य च | न वहन्ति सिरा विद्धास्तथाऽनुत्थितयन्त्रिताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ക്ഷീണസ്യ ബഹുദോഷസ്യ മൂര്ച്ഛയാऽഭിഹതസ്യ ച | ഭൂയോऽപരാഹ്ണേ വിസ്രാവ്യാ സാऽപരേദ്യുസ്ത്ര്യഹേऽപി വാ ||൧൪||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य मूर्च्छयाऽभिहतस्य च | भूयोऽपराह्णे विस्राव्या साऽपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
രക്തം സശേഷദോഷം തു കുര്യാദപി വിചക്ഷണഃ | ന ചാതിനിഃസ്രുതം കുര്യാച്ഛേഷം സംശമനൈര്ജയേത് ||൧൫||
View original
रक्तं सशेषदोषं तु कुर्यादपि विचक्षणः | न चातिनिःस्रुतं कुर्याच्छेषं संशमनैर्जयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ബലിനോ ബഹുദോഷസ്യ വയഃസ്ഥസ്യ ശരീരിണഃ | പരം പ്രമാണമിച്ഛന്തി പ്രസ്ഥം ശോണിതമോക്ഷണേ ||൧൬||
View original
बलिनो बहुदोषस्य वयःस्थस्य शरीरिणः | परं प्रमाणमिच्छन्ति प्रस्थं शोणितमोक्षणे ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
തത്ര പാദദാഹപാദഹര്ഷചിപ്പവിസര്പവാതശോണിതവാതകണ്ടകവിചര്ചികാപാദദാരീപ്രഭൃതിഷു ക്ഷിപ്രമര്മണ ഉപരിഷ്ഠാദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ വ്രീഹിമുഖേന സിരാം വിധ്യേത്, ശ്ലീപദേ തച്ചികിത്സിതേ യഥാ വക്ഷ്യതേ, ക്രോഷ്ടുകശിരഃ- ഖഞ്ജപങ്ഗുലവാതവേദനാസു ജങ്ഘായാം ഗുല്ഫസ്യോപരി ചതുരങ്ഗുലേ, അപച്യാമിന്ദ്രബസ്തേരധസ്താദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ, ജാനുസന്ധേരുപര്യധോ വാ ചതുരങ്ഗുലേ ഗൃധ്രസ്യാം, ഊരുമൂലസംശ്രിതാം ഗലഗണ്ഡേ, ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ; വിശേഷതസ്തു വാമബാഹൌ കൂര്പരസന്ധേരഭ്യന്തരതോ ബാഹുമധ്യേ പ്ലീഹ്നി കനിഷ്ഠികാനാമികയോര്മധ്യേ വാ, ഏവം ദക്ഷിണബാഹൌ യകൃദ്ദാല്യേ (കഫോദരേ ച,) ഏതാമേവ ച കാസശ്വാസയോരപ്യാദിശന്തി, ഗൃധ്രസ്യാമിവ വിശ്വാച്യാം, ശ്രോണിം പ്രതി സമന്താദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ പ്രവാഹികായാം ശൂലിന്യാം, പരിവര്തികോപദംശശൂകദോഷശുക്രവ്യാപത്സു മേഢ്രമധ്യേ, (വൃഷണയോഃ പാര്ശ്വേ മൂത്രവൃദ്ധ്യാം, നാഭേരധശ്ചതുരങ്ഗുലേ സേവന്യാ വാമപാര്ശ്വേ ദകോദരേ ,) വാമപാര്ശ്വേ കക്ഷാസ്തനയോരന്തരേऽന്തര്വിദ്രധൌ പാര്ശ്വശൂലേ ച, ബാഹുശോഷാവബാഹുകയോരപ്യേകേ വദന്ത്യംസയോരന്തരേ, ത്രികസന്ധിമധ്യഗതാം തൃതീയകേ, അധഃസ്കന്ധസന്ധിഗതാമന്യതരപാര്ശ്വസംസ്ഥിതാം ചതുര്ഥകേ, ഹനുസന്ധിമധ്യഗതാമപസ്മാരേ, ശങ്ഖകേശാന്തസന്ധിഗതാമുരോऽപാങ്ഗലലാടേഷു ചോന്മാദേ, ജിഹ്വാരോഗേഷ്വധോജിഹ്വായാം ദന്തവ്യാധിഷു ച, താലുനി താലവ്യേഷു, കര്ണയോരുപരി സമന്താത് കര്ണശൂലേ തദ്രോഗേഷു ച, ഗന്ധാഗ്രഹണേ നാസാരോഗേഷു ച നാസാഗ്രേ, തിമിരാക്ഷിപാകപ്രഭൃതിഷ്വക്ഷ്യാമയേഷൂപനാസികേ ലാലാട്യാമപാങ്ഗ്യാം വാ, ഏതാ ഏവ ശിരോരോഗാധിമന്ഥപ്രഭൃതിഷു രോഗേഷ്വിതി ||൧൭||
View original
तत्र पाददाहपादहर्षचिप्पविसर्पवातशोणितवातकण्टकविचर्चिकापाददारीप्रभृतिषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्ठाद् द्व्यङ्गुले व्रीहिमुखेन सिरां विध्येत्, श्लीपदे तच्चिकित्सिते यथा वक्ष्यते, क्रोष्टुकशिरः- खञ्जपङ्गुलवातवेदनासु जङ्घायां गुल्फस्योपरि चतुरङ्गुले, अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले, जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले गृध्रस्यां, ऊरुमूलसंश्रितां गलगण्डे, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; विशेषतस्तु वामबाहौ कूर्परसन्धेरभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीह्नि कनिष्ठिकानामिकयोर्मध्ये वा, एवं दक्षिणबाहौ यकृद्दाल्ये (कफोदरे च,) एतामेव च कासश्वासयोरप्यादिशन्ति, गृध्रस्यामिव विश्वाच्यां, श्रोणिं प्रति समन्ताद् द्व्यङ्गुले प्रवाहिकायां शूलिन्यां, परिवर्तिकोपदंशशूकदोषशुक्रव्यापत्सु मेढ्रमध्ये, (वृषणयोः पार्श्वे मूत्रवृद्ध्यां, नाभेरधश्चतुरङ्गुले सेवन्या वामपार्श्वे दकोदरे ,) वामपार्श्वे कक्षास्तनयोरन्तरेऽन्तर्विद्रधौ पार्श्वशूले च, बाहुशोषावबाहुकयोरप्येके वदन्त्यंसयोरन्तरे, त्रिकसन्धिमध्यगतां तृतीयके, अधःस्कन्धसन्धिगतामन्यतरपार्श्वसंस्थितां चतुर्थके, हनुसन्धिमध्यगतामपस्मारे, शङ्खकेशान्तसन्धिगतामुरोऽपाङ्गललाटेषु चोन्मादे, जिह्वारोगेष्वधोजिह्वायां दन्तव्याधिषु च, तालुनि तालव्येषु, कर्णयोरुपरि समन्तात् कर्णशूले तद्रोगेषु च, गन्धाग्रहणे नासारोगेषु च नासाग्रे, तिमिराक्षिपाकप्रभृतिष्वक्ष्यामयेषूपनासिके लालाट्यामपाङ्ग्यां वा, एता एव शिरोरोगाधिमन्थप्रभृतिषु रोगेष्विति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ദുഷ്ടവ്യധാ വിംശതിഃ- ദുര്വിദ്ധാऽതിവിദ്വാ കുഞ്ചിതാ പിച്ചിതാ കുട്ടിതാऽപ്രസ്രുതാऽത്യുദീര്ണാऽന്തേ വിദ്ധാ പരിശുഷ്കാ കൂണിതാ വേപിതാऽനുത്ഥിതവിദ്ധാ ശസ്ത്രഹതാ തിര്യഗ്വിദ്ധാവിദ്ധാऽവ്യധ്യാ വിദ്രുതാ ധേനുകാ പുനഃ പുനര്വിദ്ധാ സിരാസ്നായ്വസ്ഥിസന്ധിമര്മസു ചേതി ||൧൮||
View original
दुष्टव्यधा विंशतिः- दुर्विद्धाऽतिविद्वा कुञ्चिता पिच्चिता कुट्टिताऽप्रस्रुताऽत्युदीर्णाऽन्ते विद्धा परिशुष्का कूणिता वेपिताऽनुत्थितविद्धा शस्त्रहता तिर्यग्विद्धाविद्धाऽव्यध्या विद्रुता धेनुका पुनः पुनर्विद्धा सिरास्नाय्वस्थिसन्धिमर्मसु चेति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
തത്ര യാ സൂക്ഷ്മശസ്ത്രവിദ്ധാऽവ്യക്തമസൃക് സ്രവതി രുജാശോഫവതീ ച സാ ദുര്വിദ്ധാ, പ്രമാണാതിരിക്തവിദ്ധായാമന്തഃ പ്രവിശതി ശോണിതം ശോണിതാതിപ്രവൃത്തിര്വാ സാऽതിവിദ്ധാ, കുഞ്ചിതായാമപ്യേവം, കുണ്ഠശസ്ത്രപ്രമഥിതാ പൃഥുലീഭാവമാപന്നാ പിച്ചിതാ, അനാസാദിതാ പുനഃ പുനരന്തയോശ്ച ബഹുശഃ ശസ്ത്രാഭിഹതാ കുട്ടിതാ, ശീതഭയമൂര്ച്ഛാഭിരപ്രവൃത്തശോണിതാ അപ്രസ്രുതാ, തീക്ഷ്ണമഹാമുഖശസ്ത്രവിദ്ധാऽത്യുദീര്ണാ, അല്പരക്തസ്രാവിണ്യന്തേവിദ്ധാ, ക്ഷീണശോണിതസ്യാനിലപൂര്ണാ പരിശുഷ്കാ, ചതുര്ഭാഗാസാദിതാ കിഞ്ചിത്പ്രവൃത്തശോണിതാ കൂണിതാ, ദുഃസ്ഥാനബന്ധനാദ്വേപമാനായാഃ ശോണിതസമ്മോഹോ ഭവതി സാ വേപിതാ, അനുത്ഥിതവിദ്ധായാമപ്യേവം, ഛിന്നാऽതിപ്രവൃത്തശോണിതാ ക്രിയാസങ്ഗകരീ ശസ്ത്രഹതാ, തിര്യക്പ്രണിഹിതശസ്ത്രാ കിഞ്ചിച്ഛേഷാ തിര്യഗ്വിദ്ധാ, ബഹുശഃ ക്ഷതാ ഹീനശസ്ത്രപ്രണിധാനേനാവിദ്ധാ, അശസ്ത്രകൃത്യാ അവ്യധ്യാ, അനവസ്ഥിതവിദ്ധാ വിദ്രുതാ, പ്രദേശസ്യ ബഹുശോऽവഘട്ടനാദാരോഹദ്വ്യധാ മുഹുര്മുഹുഃ ശോണിതസ്രാവാ ധേനുകാ, സൂക്ഷ്മശസ്ത്രവ്യധനാദ്ബഹുശോ ഭിന്നാ പുനഃ പുനര്വിദ്ധാ, സ്നായ്വസ്ഥിസിരാസന്ധിമര്മസു വിദ്ധാ രുജാം ശോഫം വൈകല്യം മരണം ചാപാദയതി ||൧൯||
View original
तत्र या सूक्ष्मशस्त्रविद्धाऽव्यक्तमसृक् स्रवति रुजाशोफवती च सा दुर्विद्धा, प्रमाणातिरिक्तविद्धायामन्तः प्रविशति शोणितं शोणितातिप्रवृत्तिर्वा साऽतिविद्धा, कुञ्चितायामप्येवं, कुण्ठशस्त्रप्रमथिता पृथुलीभावमापन्ना पिच्चिता, अनासादिता पुनः पुनरन्तयोश्च बहुशः शस्त्राभिहता कुट्टिता, शीतभयमूर्च्छाभिरप्रवृत्तशोणिता अप्रस्रुता, तीक्ष्णमहामुखशस्त्रविद्धाऽत्युदीर्णा, अल्परक्तस्राविण्यन्तेविद्धा, क्षीणशोणितस्यानिलपूर्णा परिशुष्का, चतुर्भागासादिता किञ्चित्प्रवृत्तशोणिता कूणिता, दुःस्थानबन्धनाद्वेपमानायाः शोणितसम्मोहो भवति सा वेपिता, अनुत्थितविद्धायामप्येवं, छिन्नाऽतिप्रवृत्तशोणिता क्रियासङ्गकरी शस्त्रहता, तिर्यक्प्रणिहितशस्त्रा किञ्चिच्छेषा तिर्यग्विद्धा, बहुशः क्षता हीनशस्त्रप्रणिधानेनाविद्धा, अशस्त्रकृत्या अव्यध्या, अनवस्थितविद्धा विद्रुता, प्रदेशस्य बहुशोऽवघट्टनादारोहद्व्यधा मुहुर्मुहुः शोणितस्रावा धेनुका, सूक्ष्मशस्त्रव्यधनाद्बहुशो भिन्ना पुनः पुनर्विद्धा, स्नाय्वस्थिसिरासन्धिमर्मसु विद्धा रुजां शोफं वैकल्यं मरणं चापादयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ഭവന്തി ചാത്ര- സിരാസു ശിക്ഷിതോ നാസ്തി ചലാ ഹ്യേതാഃ സ്വഭാവതഃ | മത്സ്യവത് പരിവര്തന്തേ തസ്മാദ്യത്നേന താഡയേത് ||൨൦||
View original
भवन्ति चात्र- सिरासु शिक्षितो नास्ति चला ह्येताः स्वभावतः | मत्स्यवत् परिवर्तन्ते तस्माद्यत्नेन ताडयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
അജാനതാ ഗൃഹീതേ തു ശസ്ത്രേ കായനിപാതിതേ | ഭവന്തി വ്യാപദശ്ചൈതാ ബഹവശ്ചാപ്യുപദ്രവാഃ ||൨൧||
View original
अजानता गृहीते तु शस्त्रे कायनिपातिते | भवन्ति व्यापदश्चैता बहवश्चाप्युपद्रवाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
സ്നേഹാദിഭിഃ ക്രിയായോഗൈര്ന തഥാ ലേപനൈരപി | യാന്ത്യാശു വ്യാധയഃ ശാന്തിം യഥാ സമ്യക് സിരാവ്യധാത് ||൨൨||
View original
स्नेहादिभिः क्रियायोगैर्न तथा लेपनैरपि | यान्त्याशु व्याधयः शान्तिं यथा सम्यक् सिराव्यधात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
സിരാവ്യധശ്ചികിത്സാര്ധം ശല്യതന്ത്രേ പ്രകീര്തിതഃ | യഥാ പ്രണിഹിതഃ സമ്യഗ്ബസ്തിഃ കായചികിത്സിതേ ||൨൩||
View original
सिराव्यधश्चिकित्सार्धं शल्यतन्त्रे प्रकीर्तितः | यथा प्रणिहितः सम्यग्बस्तिः कायचिकित्सिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 24
തത്ര സ്നിഗ്ധസ്വിന്നവാന്തവിരിക്താസ്ഥാപിതാനുവസിതസിരാവിദ്ധൈഃ പരിഹര്തവ്യാനി- ക്രോധായാസമൈഥുനദിവാസ്വപ്നവാഗ്വ്യായാമയാനാധ്യയനസ്ഥാനാസനചങ്ക്രമണശീതവാതാതപവിരുദ്ധാസാത്മ്യാജീര്ണാന്യാബലലാഭാത് , മാസമേകേ മന്യന്തേ | ഏതേഷാം വിസ്തരമുപരിഷ്ഠാദ്വക്ഷ്യാമഃ ||൨൪||
View original
तत्र स्निग्धस्विन्नवान्तविरिक्तास्थापितानुवसितसिराविद्धैः परिहर्तव्यानि- क्रोधायासमैथुनदिवास्वप्नवाग्व्यायामयानाध्ययनस्थानासनचङ्क्रमणशीतवातातपविरुद्धासात्म्याजीर्णान्याबललाभात् , मासमेके मन्यन्ते | एतेषां विस्तरमुपरिष्ठाद्वक्ष्यामः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
സിരാവിഷാണതുമ്ബൈസ്തു ജലൌകാഭിഃ പദൈസ്തഥാ | അവഗാഢം യഥാപൂര്വം നിര്ഹരേദ്ദുഷ്ടശോണിതമ് ||൨൫||
View original
सिराविषाणतुम्बैस्तु जलौकाभिः पदैस्तथा | अवगाढं यथापूर्वं निर्हरेद्दुष्टशोणितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
അവഗാഢേ ജലൌകാ സ്യാത് പ്രച്ഛന്നം പിണ്ഡിതേ ഹിതമ് | സിരാऽങ്ഗവ്യാപകേ രക്തേ ശൃങ്ഗാലാബൂ ത്വചി സ്ഥിതേ ||൨൬||
View original
अवगाढे जलौका स्यात् प्रच्छन्नं पिण्डिते हितम् | सिराऽङ्गव्यापके रक्ते शृङ्गालाबू त्वचि स्थिते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ സിരാവ്യധവിധിശാരീരം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ ||൮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सिराव्यधविधिशारीरं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon