5. agrōpaharaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോऽഗ്രോപഹരണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ത്രിവിധം കര്മ- പൂര്വകര്മ, പ്രധാനകര്മ, പശ്ചാത്കര്മേതി; തദ്വ്യാധിം പ്രത്യുപദേക്ഷ്യാമഃ ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

അസ്യ തു ശാസ്ത്രസ്യ ശസ്ത്രകര്മപ്രാധാന്യാച്ഛസ്ത്രകര്മൈവ താവത് പൂര്വമുപദേക്ഷ്യാമസ്തത്സമ്ഭാരാംശ്ച ||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

തച്ച ശസ്ത്രകര്മാऽഷ്ടവിധം; തദ്യഥാ- ഛേദ്യം, ഭേദ്യം, ലേഖ്യം, വേധ്യമ്, ഏഷ്യമ്, ആഹാര്യം, വിസ്രാവ്യം, സീവ്യമിതി ||൫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

അതോऽന്യതമം കര്മ ചികീര്ഷതാ വൈദ്യേന പൂര്വമേവോപകല്പയിതവ്യാനി ഭവന്തി, തദ്യഥാ- യന്ത്രശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നിശലാകാശൃങ്ഗജലൌകാലാബൂജാമ്ബവൌഷ്ഠപിചുപ്രോതസൂത്രപത്രപട്ടമധുഘൃതവസാപയസ്തൈല- തര്പണകഷായാലേപനകല്കവ്യജനശീതോഷ്ണോദകകടാഹാദീനി, പരികര്മിണശ്ച സ്നിഗ്ധാഃ സ്ഥിരാ ബലവന്തഃ ||൬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

തതഃ പ്രശസ്തേഷു തിഥികരണമുഹൂര്തനക്ഷത്രേഷു ദധ്യക്ഷതാന്നപാനരത്നൈരഗ്നിം വിപ്രാന് ഭിഷജശ്ചാര്ചയിത്വാ, കൃതബലിമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനം ലഘുഭുക്തവന്തം പ്രാങ്മുഖമാതുരമുപവേശ്യ , യന്ത്രയിത്വാ , പ്രത്യങ്മുഖോ വൈദ്യോ മര്മസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിധമനീഃ പരിഹരന്, അനുലോമം ശസ്ത്രം നിദധ്യാദാപൂയദര്ശനാത് , സകൃദേവാപഹരേച്ഛസ്ത്രമാശു ച; മഹത്സ്വപി ച പാകേഷു ദ്വ്യങ്ഗുലാന്തരം ത്ര്യങ്ഗുലാന്തരം വാ ശസ്ത്രപദമുക്തമ് ||൭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

തത്രായതോ വിശാലഃ സമഃ സുവിഭക്തോ നിരാശ്രയ ഇതി വ്രണഗുണാഃ ||൮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ഭവതശ്ചാത്ര- ആയതശ്ച വിശാലശ്ച സുവിഭക്തോ നിരാശ്രയഃ | പ്രാപ്തകാലകൃതശ്ചാപി വ്രണഃ കര്മണി ശസ്യതേ ||൯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ശൌര്യമാശുക്രിയാ ശസ്ത്രതൈക്ഷ്ണ്യമസ്വേദവേപഥു | അസമ്മോഹശ്ച വൈദ്യസ്യ ശസ്ത്രകര്മണി ശസ്യതേ ||൧൦||

Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12

ഏകേന വാ വ്രണേനാശുധ്യമാനേ നാऽന്തരാ ബുദ്ധ്യാऽവേക്ഷ്യാപരാന് വ്രണാന് കുര്യാത് ||൧൧|| ഭവതി ചാത്ര- യതോ യതോ ഗതിം വിദ്യാദുത്സങ്ഗോ യത്ര യത്ര ച | തത്ര തത്ര വ്രണം കുര്യാദ്യഥാ ദോഷോ ന തിഷ്ഠതി ||൧൨||

Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 15

തത്ര ഭ്രൂഗണ്ഡശങ്ഖലലാടാക്ഷിപുടൌഷ്ഠദന്തവേഷ്ടകക്ഷാകുക്ഷിവങ്ക്ഷണേഷു തിര്യക് ഛേദ ഉക്തഃ ||൧൩|| (ചന്ദ്രമണ്ഡലവച്ഛേദാന് പാണിപാദേഷു കാരയേത് | അര്ധചന്ദ്രാകൃതീംശ്ചാപി ഗുദേ മേഢ്രേ ച ബുദ്ധിമാന്) ||൧൪|| അന്യഥാ തു സിരാസ്നായുച്ഛേദനമ്, അതിമാത്രം വേദനാ, ചിരാദ്വ്രണസംരോഹോ, മാംസകന്ദീപ്രാദുര്ഭാവശ്ചേതി ||൧൫||

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

മൂഢഗര്ഭോദരാര്ശോऽശ്മരീഭഗന്ദരമുഖരോഗേഷ്വഭുക്തവതഃ കര്മ കുര്വീത ||൧൬||

Adhikarana 13 (17) · Śloka 17

തതഃ ശസ്ത്രമവചാര്യ,ശീതാഭിരദ്ഭിരാതുരമാശ്വാസ്യ, സമന്താത് പരിപീഡ്യാങ്ഗുല്യാ, വ്രണമഭിമൃദ്യ(ജ്യ), പ്രക്ഷാല്യ കഷായേണ പ്രോതേനോദകമാദായ , തിലകല്കമധുസര്പിഃപ്രഗാഢാമൌഷധയുക്താം നാതിസ്നിഗ്ധാം നാതിരൂക്ഷാം വര്തിം പ്രണിദധ്യാത്; തതഃ കല്കേനാച്ഛാദ്യ, ഘനാം കവലികാം ദത്ത്വാ, വസ്ത്രപട്ടേന ബധ്നീയാത്; വേദനാരക്ഷോഘ്നൈര്ധൂപൈര്ധൂപയേത്, രക്ഷോഘ്നൈശ്ച മന്ത്രൈ രക്ഷാം കുര്വീത ||൧൭||

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

തതോ ഗുഗ്ഗുല്വഗുരുസര്ജരസവചാഗൌരസര്ഷപചൂര്ണൈര്ലവണനിമ്ബപത്രവിമിശ്രൈരാജ്യയുക്തൈര്ധൂപയേത് | ആജ്യശേഷേണ ചാസ്യ പ്രാണാന് സമാലഭേത ||൧൮||

Adhikarana 15 (19-33) · Śloka 33

ഉദകുമ്ഭാച്ചാപോ ഗൃഹീത്വാ പ്രോക്ഷയന് രക്ഷാകര്മ കുര്യാത്; തദ്വക്ഷ്യാമഃ- ||൧൯|| കൃത്യാനാം പ്രതിഘാതാര്ഥം തഥാ രക്ഷോഭയസ്യ ച | രക്ഷാകര്മ കരിഷ്യാമി ബ്രഹ്മാ തദനുമന്യതാമ് ||൨൦|| നാഗാഃ പിശാചാ ഗന്ധര്വാഃ പിതരോ യക്ഷരാക്ഷസാഃ | അഭിദ്രവന്തി യേ യേ ത്വാം ബ്രഹ്മാദ്യാ ഘ്നന്തു താന് സദാ ||൨൧|| പൃഥിവ്യാമന്തരീക്ഷേ ച യേ ചരന്തി നിശാചരാഃ | ദിക്ഷു വാസ്തുനിവാസാശ്ച പാന്തു ത്വാം തേ നമസ്കൃതാഃ ||൨൨|| പാന്തു ത്വാം മുനയോ ബ്രാഹ്മയാ ദിവ്യാ രാജര്ഷയസ്തഥാ | പര്വതാശ്ചൈവ നദ്യശ്ച സര്വാഃ സര്വേ ച സാഗരാഃ ||൨൩|| അഗ്നീ രക്ഷതു തേ ജിഹ്വാം പ്രാണാന് വായുസ്തഥൈവ ച | സോമോ വ്യാനമപാനം തേ പര്ജന്യഃ പരിരക്ഷതു ||൨൪|| ഉദാനം വിദ്യുതഃ പാന്തു സമാനം സ്തനയിത്നവഃ | ബലമിന്ദ്രോ ബലപതിര്മനുര്മന്യേ മതിം തഥാ ||൨൫|| കാമാംസ്തേ പാന്തു ഗന്ധര്വാഃ സത്ത്വമിന്ദ്രോऽഭിരക്ഷതു | പ്രജ്ഞാം തേ വരുണോ രാജാ സമുദ്രോ നാഭിമണ്ഡലമ് ||൨൬|| ചക്ഷുഃ സൂര്യോ ദിശഃ ശ്രോത്രേ ചന്ദ്രമാഃ പാതു തേ മനഃ | നക്ഷത്രാണി സദാ രൂപം ഛായാം പാന്തു നിശാസ്തവ ||൨൭|| രേതസ്ത്വാപ്യായയന്ത്വാപോ രോമാണ്യോഷധയസ്തഥാ | ആകാശം ഖാനി തേ പാന്തു ദേഹം തവ വസുന്ധരാ ||൨൮|| വൈശ്വാനരഃ ശിരഃ പാതു വിഷ്ണുസ്തവ പരാക്രമമ് | പൌരുഷം പുരുഷശ്രേഷ്ഠോ ബ്രഹ്മാऽऽത്മാനം ധ്രുവോ ഭ്രുവൌ ||൨൯|| ഏതാ ദേഹേ വിശേഷേണ തവ നിത്യാ ഹി ദേവതാഃ | ഏതാസ്ത്വാം സതതം പാന്തു ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി ||൩൦|| സ്വസ്തി തേ ഭഗവാന് ബ്രഹ്മാ സ്വസ്തി ദേവാശ്ച കുര്വതാമ് | (സ്വസ്തി തേ ചന്ദ്രസൂര്യൌ ച സ്വസ്തി നാരദപര്വതൌ) | സ്വസ്ത്യഗ്നിശ്ചൌവ വായുശ്ച സ്വസ്തി ദേവാഃ സഹേന്ദ്രഗാഃ ||൩൧|| പിതാമഹകൃതാ രക്ഷാ സ്വസ്ത്യായുര്വര്ധതാം തവ | ഈതയസ്തേ പ്രശാമ്യന്തു സദാ ഭവ ഗതവ്യഥഃ ||൩൨|| ഇതി സ്വാഹാ | ഏതൈര്വേദാത്മകൈര്മന്ത്രൈഃ കൃത്യാവ്യാധിവിനാശനൈഃ | മയൈവം കൃതരക്ഷസ്ത്വം ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി ||൩൩||

Adhikarana 16 (34) · Śloka 34

തതഃ കൃതരക്ഷമാതുരമാഗാരം പ്രവേശ്യ, ആചാരികമാദിശേത് ||൩൪||

Adhikarana 17 (35) · Śloka 35

തതസ്തൃതീയേऽഹനി വിമുച്യൈവമേവ ബധ്നീയാദ്വസ്ത്രപട്ടേന; ന ചൈനം ത്വരമാണോऽപരേദ്യുര്മോക്ഷയേത് ||൩൫||

Adhikarana 18 (36) · Śloka 36

ദ്വിതീയദിവസപരിമോക്ഷണാദ്വിഗ്രഥിതോ വ്രണശ്ചിരാദുപസംരോഹതി, തീവ്രരുജശ്ച ഭവതി ||൩൬||

Adhikarana 19 (37) · Śloka 37

അത ഊര്ധ്വം ദോഷകാലബലാദീനവേക്ഷ്യ കഷായാലേപനബന്ധാഹാരാചാരാന് വിദധ്യാത് ||൩൭||

Adhikarana 20 (38) · Śloka 38

ന ചൈനം ത്വരമാണഃ സാന്തര്ദോഷം രോപയേത്; സ ഹ്യല്പേനാപ്യപചാരേണാഭ്യന്തരമുത്സങ്ഗം കൃത്വാ ഭൂയോऽപി വികരോതി ||൩൮||

Adhikarana 21 (39) · Śloka 39

ഭവന്തി ചാത്ര- തസ്മാദന്തര്ബഹിശ്ചൈവ സുശുദ്ധം രോപയേദ്വ്രണമ് | രൂഢേऽപ്യജീര്ണവ്യായാമവ്യവായാദീന് വിവര്ജയേത് | ഹര്ഷം ക്രോധം ഭയം ചാപി യാവത് സ്ഥൈര്യോപസമ്ഭവാത് ||൩൯||

Adhikarana 22 (40) · Śloka 40

ഹേമന്തേ ശിശിരേ ചൈവ വസന്തേ ചാപി മോക്ഷയേത് | ത്ര്യഹാദ്ദ്വ്യഹാച്ഛരദ്ഗ്രീഷ്മവര്ഷാസ്വപി ച ബുദ്ധിമാന് ||൪൦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

അതിപാതിഷു രോഗേഷു നേച്ഛേദ്വിധിമിമം ഭിഷക് | പ്രദീപ്താഗാരവച്ഛീഘ്രം തത്ര കുര്യാത് പ്രതിക്രിയാമ് ||൪൧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

യാ വേദനാ ശസ്ത്രനിപാതജാതാ തീവ്രാ ശരീരം പ്രദുനോതി ജന്തോഃ | ധൃതേന സാ ശാന്തിമുപൈതി സിക്താ കോഷ്ണേന യഷ്ടീമധുകാന്വിതേനാ ||൪൨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേऽഗ്രോപഹരണീയോ നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||