Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ഋതുചര്യമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथात ऋतुचर्यमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. r̥tucaryādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
കാലോ ഹി നാമ (ഭഗവാന് ) സ്വയമ്ഭുരനാദിമധ്യനിധനഃ | അത്ര രസവ്യാപത്സമ്പത്തീ ജീവിതമരണേ ച മനുഷ്യാണാമായത്തേ | സ സൂക്ഷ്മാമപി കലാം ന ലീയത ഇതി കാലഃ, സങ്കലയതി കാലയതി വാ ഭൂതാനീതി കാലഃ ||൩||
View original
कालो हि नाम (भगवान् ) स्वयम्भुरनादिमध्यनिधनः | अत्र रसव्यापत्सम्पत्ती जीवितमरणे च मनुष्याणामायत्ते | स सूक्ष्मामपि कलां न लीयत इति कालः, सङ्कलयति कालयति वा भूतानीति कालः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തസ്യ സംവത്സരാത്മനോ ഭഗവാനാദിത്യോ ഗതിവിശേഷേണാക്ഷിനിമേഷകാഷ്ഠാകലാമുഹൂര്താഹോരാത്രപക്ഷമാസര്ത്വയനസംവത്സരയുഗപ്രവിഭാഗം കരോതി ||൪||
View original
तस्य संवत्सरात्मनो भगवानादित्यो गतिविशेषेणाक्षिनिमेषकाष्ठाकलामुहूर्ताहोरात्रपक्षमासर्त्वयनसंवत्सरयुगप्रविभागं करोति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്ര ലഘ്വക്ഷരോച്ചാരണമാത്രോऽക്ഷിനിമേഷഃ, പഞ്ചദശാऽക്ഷിനിമേഷാഃ കാഷ്ഠാ, ത്രിംശത്കാഷ്ഠാഃ കലാ, വിംശതികലോ മുഹൂര്തഃ കലാദശഭാഗശ്ച, ത്രിംശന്മുഹൂര്തമഹോരാത്രം, പഞ്ചദശാഹോരാത്രാണി പക്ഷഃ, സ ച ദ്വിവിധഃ- ശുക്ലഃ കൃഷ്ണശ്ച, തൌ മാസഃ ||൫||
View original
तत्र लघ्वक्षरोच्चारणमात्रोऽक्षिनिमेषः, पञ्चदशाऽक्षिनिमेषाः काष्ठा, त्रिंशत्काष्ठाः कला, विंशतिकलो मुहूर्तः कलादशभागश्च, त्रिंशन्मुहूर्तमहोरात्रं, पञ्चदशाहोरात्राणि पक्षः, स च द्विविधः- शुक्लः कृष्णश्च, तौ मासः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര മാഘാദയോ ദ്വാദശ മാസാഃ, ദ്വിമാസികമൃതും കൃത്വാ ഷഡൃതവോ ഭവന്തി; തേ ശിശിരവസന്തഗ്രീഷ്മവര്ഷാശരദ്ധേമന്താഃ | തേഷാം തപസ്തപസ്യൌ ശിശിരഃ, മധുമാധവൌ വസന്തഃ, ശുചിശുക്രൌ ഗ്രീഷ്മഃ, നഭോനഭസ്യൌ വര്ഷാഃ, ഇഷോര്ജൌ ശരത്, സഹഃസഹസ്യൌ ഹേമന്ത ഇതി ||൬||
View original
तत्र माघादयो द्वादश मासाः, द्विमासिकमृतुं कृत्वा षडृतवो भवन्ति; ते शिशिरवसन्तग्रीष्मवर्षाशरद्धेमन्ताः | तेषां तपस्तपस्यौ शिशिरः, मधुमाधवौ वसन्तः, शुचिशुक्रौ ग्रीष्मः, नभोनभस्यौ वर्षाः, इषोर्जौ शरत्, सहःसहस्यौ हेमन्त इति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ത ഏതേ ശീതോഷ്ണവര്ഷലക്ഷണാശ്ചന്ദ്രാദിത്യയോഃ കാലവിഭാഗകരത്വാദയനേ ദ്വേ ഭവതോ ദക്ഷിണമുത്തരം ച | തയോര്ദക്ഷിണം വര്ഷാശരദ്ധേമന്താഃ; തേഷു ഭഗവാനാപ്യായതേ സോമഃ, അമ്ലലവണമധുരാശ്ച രസാ ബലവന്തോ ഭവന്തി, ഉത്തരോത്തരം ച സര്വപ്രാണിനാം ബലമഭിവര്ധതേ | ഉത്തരം ച ശിശിരവസന്തഗ്രീഷ്മാഃ, തേഷു ഭഗവാനാപ്യായതേऽര്കഃ, തിക്തകഷായകടുകാശ്ച രസാ ബലവന്തോ ഭവന്തി, ഉത്തരോത്തരം ച സര്വപ്രാണിനാം ബലമുപഹീയതേ ||൭||
View original
त एते शीतोष्णवर्षलक्षणाश्चन्द्रादित्ययोः कालविभागकरत्वादयने द्वे भवतो दक्षिणमुत्तरं च | तयोर्दक्षिणं वर्षाशरद्धेमन्ताः; तेषु भगवानाप्यायते सोमः, अम्ललवणमधुराश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमभिवर्धते | उत्तरं च शिशिरवसन्तग्रीष्माः, तेषु भगवानाप्यायतेऽर्कः, तिक्तकषायकटुकाश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमुपहीयते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ഭവതി ചാത്ര- ശീതാംശുഃ ക്ലേദയത്യുര്വീം വിവസ്വാന് ശോഷയത്യപി | താവുഭാവപി സംശ്രിത്യ വായുഃ പാലയതി പ്രജാഃ ||൮||
View original
भवति चात्र- शीतांशुः क्लेदयत्युर्वीं विवस्वान् शोषयत्यपि | तावुभावपि संश्रित्य वायुः पालयति प्रजाः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
അഥ ഖല്വയനേ ദ്വേ യുഗപത് സംവത്സരോ ഭവതി | തേ തു പഞ്ച യുഗമിതി സഞ്ജ്ഞാം ലഭന്തേ | സ ഏഷ നിമേഷാദിര്യുഗപര്യന്തഃ കാലശ്ചക്രവത് പരിവര്തമാനഃ കാലചക്രമിത്യുച്യത ഇത്യേകേ ||൯||
View original
अथ खल्वयने द्वे युगपत् संवत्सरो भवति | ते तु पञ्च युगमिति सञ्ज्ञां लभन्ते | स एष निमेषादिर्युगपर्यन्तः कालश्चक्रवत् परिवर्तमानः कालचक्रमित्युच्यत इत्येके ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ഇഹ തു വര്ഷാശരദ്ധേമന്തവസന്തഗ്രീഷ്മപ്രാവൃഷഃ ഷഡൃതവോ ഭവന്തി, ദോഷോപചയപ്രകോപോപശമനിമിത്തം; തേ തു ഭാദ്രപദാദ്യേന ദ്വിമാസികേന വ്യാഖ്യാതാഃ; തദ്യഥാ- ഭാദ്രപദാശ്വയുജൌ വര്ഷാഃ, കാര്തികമാര്ഗശീര്ഷൌ ശരത്, പൌഷമാഘൌ ഹേമന്തഃ, ഫാല്ഗുനചൈത്രൌ വസന്തഃ, വൈശാഖജ്യേഷ്ഠൌ ഗ്രീഷ്മഃ; ആഷാഢശ്രാവണൌ പ്രാവൃഡിതി ||൧൦||
View original
इह तु वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मप्रावृषः षडृतवो भवन्ति, दोषोपचयप्रकोपोपशमनिमित्तं; ते तु भाद्रपदाद्येन द्विमासिकेन व्याख्याताः; तद्यथा- भाद्रपदाश्वयुजौ वर्षाः, कार्तिकमार्गशीर्षौ शरत्, पौषमाघौ हेमन्तः, फाल्गुनचैत्रौ वसन्तः, वैशाखज्येष्ठौ ग्रीष्मः; आषाढश्रावणौ प्रावृडिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
തത്ര, വര്ഷാസ്വോഷധയസ്തരുണ്യോऽല്പവീര്യാ ആപശ്ചാപ്രശാന്താഃ ക്ഷിതിമലപ്രായാഃ, താ ഉപയുജ്യമാനാ നഭസി മേഘാവതതേ ജലപ്രക്ലിന്നായാം ഭൂമൌ ക്ലിന്നദേഹാനാം പ്രാണിനാം ശീതവാതവിഷ്ടമ്ഭിതാഗ്നീനാം വിദഹ്യന്തേ, വിദാഹാത് പിത്തസഞ്ചയമാപാദയന്തി; സ സഞ്ചയഃ ശരദി പ്രവിരലമേഘേ വിയത്യുപശുഷ്യതി പങ്കേऽര്കകിരണപ്രവിലായിതഃ പൈത്തികാന് വ്യാധീഞ്ജനയതി | താ ഏവൌഷധയഃ കാലപരിണാമാത് പരിണതവീര്യാ ബലവത്യോ ഹേമന്തേ ഭവന്ത്യാപശ്ച പ്രശാന്താഃ സ്നിഗ്ധാ അത്യര്ഥം ഗുര്വ്യാശ്ച, താ ഉപയുജ്യമാനാ മന്ദകിരണത്വാദ്ഭാനോഃ സതുഷാരപവനോപസ്തമ്ഭിതദേഹാനാം ദേഹിനാമവിദഗ്ധാഃ സ്നേഹാച്ഛൈത്യാദ്ഗൌരവാദുപലേപാച്ച ശ്ലേഷ്മസഞ്ചയമാപാദയന്തി; സ സഞ്ചയോ വസന്തേऽര്കരശ്മിപ്രവിലായിത ഈഷത്സ്തബ്ധദേഹാനാം ദേഹിനാം ശ്ലൈഷ്മികാന് വ്യാധീഞ്ജനയതി | താ ഏവൌഷധയോ നിദാഘേ നിഃസാരാ രൂക്ഷാ അതിമാത്രം ലഘ്വ്യോ ഭവന്ത്യാപശ്ച, താ ഉപയുജ്യമാനാഃ സൂര്യപ്രതാപോപശോഷിതദേഹാനാം ദേഹിനാം രൌക്ഷ്യാല്ലഘുത്വാച്ച വായോഃ സഞ്ചയമാപാദയന്തി; സ സഞ്ചയഃ പ്രാവൃഷി ചാത്യര്ഥം ജലോപക്ലിന്നായാം ഭൂമൌ ക്ലിന്നദേഹാനാം ദേഹിനാം ശീതവാതവര്ഷേരിതോ വാതികാന് വ്യാധീഞ്ജനയതി | ഏവമേഷ ദോഷാണാം സഞ്ചയപ്രകോപഹേതുരുക്തഃ ||൧൧||
View original
तत्र, वर्षास्वोषधयस्तरुण्योऽल्पवीर्या आपश्चाप्रशान्ताः क्षितिमलप्रायाः, ता उपयुज्यमाना नभसि मेघावतते जलप्रक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां प्राणिनां शीतवातविष्टम्भिताग्नीनां विदह्यन्ते, विदाहात् पित्तसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः शरदि प्रविरलमेघे वियत्युपशुष्यति पङ्केऽर्ककिरणप्रविलायितः पैत्तिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयः कालपरिणामात् परिणतवीर्या बलवत्यो हेमन्ते भवन्त्यापश्च प्रशान्ताः स्निग्धा अत्यर्थं गुर्व्याश्च, ता उपयुज्यमाना मन्दकिरणत्वाद्भानोः सतुषारपवनोपस्तम्भितदेहानां देहिनामविदग्धाः स्नेहाच्छैत्याद्गौरवादुपलेपाच्च श्लेष्मसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयो वसन्तेऽर्करश्मिप्रविलायित ईषत्स्तब्धदेहानां देहिनां श्लैष्मिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयो निदाघे निःसारा रूक्षा अतिमात्रं लघ्व्यो भवन्त्यापश्च, ता उपयुज्यमानाः सूर्यप्रतापोपशोषितदेहानां देहिनां रौक्ष्याल्लघुत्वाच्च वायोः सञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः प्रावृषि चात्यर्थं जलोपक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां देहिनां शीतवातवर्षेरितो वातिकान् व्याधीञ्जनयति | एवमेष दोषाणां सञ्चयप्रकोपहेतुरुक्तः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
തത്ര വര്ഷാഹേമന്തഗ്രീഷ്മേഷു സഞ്ചിതാനാം ദോഷാണാം ശരദ്വസന്തപ്രാവൃട്സു ച പ്രകുപിതാനാം നിര്ഹരണം കര്തവ്യമ് ||൧൨||
View original
तत्र वर्षाहेमन्तग्रीष्मेषु सञ्चितानां दोषाणां शरद्वसन्तप्रावृट्सु च प्रकुपितानां निर्हरणं कर्तव्यम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
തത്ര പൈത്തികാനാം വ്യാധീനാമുപശമോ ഹേമന്തേ, ശ്ലൈഷ്മികാണാം നിദാഘേ, വാതികാനാം ശരദി , സ്വഭാവത ഏവ; ത ഏതേ സഞ്ചയപ്രകോപോപശമാ വ്യാഖ്യാതാഃ ||൧൩||
View original
तत्र पैत्तिकानां व्याधीनामुपशमो हेमन्ते, श्लैष्मिकाणां निदाघे, वातिकानां शरदि , स्वभावत एव; त एते सञ्चयप्रकोपोपशमा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
തത്ര, പൂര്വാഹ്ണേ വസന്തസ്യ ലിങ്ഗം, മധ്യാഹ്നേ ഗ്രീഷ്മസ്യ, അപരാഹ്ണേ പ്രാവൃഷഃ , പ്രദോഷേ വാര്ഷികം, ശാരദമര്ധരാത്രേ, പ്രത്യുഷസി ഹൈമന്തമുപലക്ഷയേത്; ഏവമഹോരാത്രമപി വര്ഷമിവ ശീതോഷ്ണവര്ഷലക്ഷണം ദോഷോപചയപ്രകോപോപശമൈര്ജാനീയാത് ||൧൪||
View original
तत्र, पूर्वाह्णे वसन्तस्य लिङ्गं, मध्याह्ने ग्रीष्मस्य, अपराह्णे प्रावृषः , प्रदोषे वार्षिकं, शारदमर्धरात्रे, प्रत्युषसि हैमन्तमुपलक्षयेत्; एवमहोरात्रमपि वर्षमिव शीतोष्णवर्षलक्षणं दोषोपचयप्रकोपोपशमैर्जानीयात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
തത്ര, അവ്യാപന്നേഷു ഋതുഷ്വവ്യാപന്നാ ഓഷധയോ ഭവന്ത്യാപശ്ച; താ ഉപയുജ്യമാനാഃ പ്രാണായുര്ബലവീര്യൌജസ്കര്യോ ഭവന്തി ||൧൫||
View original
तत्र, अव्यापन्नेषु ऋतुष्वव्यापन्ना ओषधयो भवन्त्यापश्च; ता उपयुज्यमानाः प्राणायुर्बलवीर्यौजस्कर्यो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
തേഷാം പുനര്വ്യാപദോऽദൃഷ്ടകാരിതാഃ, ശീതോഷ്ണവാതവര്ഷാണി ഖലു വിപരീതാന്യോഷധീര്വ്യാപാദയന്ത്യപശ്ച ||൧൬||
View original
तेषां पुनर्व्यापदोऽदृष्टकारिताः, शीतोष्णवातवर्षाणि खलु विपरीतान्योषधीर्व्यापादयन्त्यपश्च ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
താസാമുപയോഗാദ്വിവിധരോഗപ്രാദുര്ഭാവോ മരകോ വാ ഭവേദിതി ||൧൭||
View original
तासामुपयोगाद्विविधरोगप्रादुर्भावो मरको वा भवेदिति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
തത്ര, അവ്യാപന്നാനാമോഷധീനാമപാം ചോപയോഗഃ ||൧൮||
View original
तत्र, अव्यापन्नानामोषधीनामपां चोपयोगः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
കദാചിദവ്യാപന്നേഷ്വപി ഋതുഷു കൃത്യാഭിശാപരക്ഷഃക്രോധാധര്മൈരുപധ്വസ്യന്തേ ജനപദാഃ, വിഷൌഷധിപുഷ്പഗന്ധേന വാ വായുനോപനീതേനാക്രമ്യതേ യോ ദേശസ്തത്ര ദോഷപ്രകൃത്യവിശേഷേണ കാസശ്വാസവമഥുപ്രതിശ്യായശിരോരുഗ്ജ്വരൈരുപതപ്യന്തേ, ഗ്രഹനക്ഷത്രചരിതൈര്വാ, ഗൃഹദാരശയനാസനയാനവാഹനമണിരത്നോപകരണഗര്ഹിതലക്ഷണനിമിത്തപ്രാദുര്ഭാവൈര്വാ ||൧൯||
View original
कदाचिदव्यापन्नेष्वपि ऋतुषु कृत्याभिशापरक्षःक्रोधाधर्मैरुपध्वस्यन्ते जनपदाः, विषौषधिपुष्पगन्धेन वा वायुनोपनीतेनाक्रम्यते यो देशस्तत्र दोषप्रकृत्यविशेषेण कासश्वासवमथुप्रतिश्यायशिरोरुग्ज्वरैरुपतप्यन्ते, ग्रहनक्षत्रचरितैर्वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावैर्वा ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
തത്ര, സ്ഥാനപരിത്യാഗശാന്തികര്മപ്രായശ്ചിത്തമങ്ഗലജപഹോമോപഹാരേജ്യാഞ്ജലിനമസ്കാരതപോനിയമ- ദയാദാനദീക്ഷാഭ്യുപഗമദേവതാബ്രാഹ്മണഗുരുപരൈര്ഭവിതവ്യമ്, ഏവം സാധു ഭവതി ||൨൦||
View original
तत्र, स्थानपरित्यागशान्तिकर्मप्रायश्चित्तमङ्गलजपहोमोपहारेज्याञ्जलिनमस्कारतपोनियम- दयादानदीक्षाभ्युपगमदेवताब्राह्मणगुरुपरैर्भवितव्यम्, एवं साधु भवति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
അത ഊര്ധ്വമവ്യാപന്നാനാമൃതൂനാം ലക്ഷണാന്യുപദേക്ഷ്യാമഃ ||൨൧||
View original
अत ऊर्ध्वमव्यापन्नानामृतूनां लक्षणान्युपदेक्ष्यामः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
വായുര്വാത്യുത്തരഃ ശീതോ രജോധൂമാകുലാ ദിശഃ | ഛന്നസ്തുഷാരൈഃ സവിതാ ഹിമാനദ്ധാ ജലാശയാഃ ||൨൨|| ദര്പിതാ ധ്വാങ്ക്ഷഖങ്ഗാഹ്വമഹിഷോരഭ്രകുഞ്ജരാഃ | രോധ്രപ്രിയങ്ഗുപുന്നാഗാഃ പുഷ്പിതാ ഹിമസാഹ്വയേ ||൨൩||
View original
वायुर्वात्युत्तरः शीतो रजोधूमाकुला दिशः | छन्नस्तुषारैः सविता हिमानद्धा जलाशयाः ||२२|| दर्पिता ध्वाङ्क्षखङ्गाह्वमहिषोरभ्रकुञ्जराः | रोध्रप्रियङ्गुपुन्नागाः पुष्पिता हिमसाह्वये ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ശിശിരേ ശീതമധികം വാതവൃഷ്ട്യാകുലാ ദിശഃ | ശേഷം ഹേമന്തവത് സര്വം വിജ്ഞേയം ലക്ഷണം ബുധൈഃ ||൨൪||
View original
शिशिरे शीतमधिकं वातवृष्ट्याकुला दिशः | शेषं हेमन्तवत् सर्वं विज्ञेयं लक्षणं बुधैः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25-28) · Śloka 28
സിദ്ധവിദ്യാധരവധൂചരണാലക്തകാങ്കിതേ | മലയേ ചന്ദനലതാപരിഷ്വങ്ഗാധിവാസിതേ ||൨൫|| വാതി കാമിജനാനന്ദജനനോऽനങ്ഗദീപനഃ | ദമ്പത്യോര്മാനഭിദുരോ വസന്തേ ദക്ഷിണോऽനിലഃ ||൨൬|| ദിശോ വസന്തേ വിമലാഃ കാനനൈരുപശോഭിതാഃ | കിംശുകാമ്ഭോജബകുലചൂതാശോകാദിപുഷ്പിതൈഃ ||൨൭|| കോകിലാഷട്പദഗണൈരുപഗീതാ മനോഹരാഃ | ദക്ഷിണാനിലസംവീതാഃ സുമുഖാഃ പല്ലവോജ്ജ്വലാഃ ||൨൮||
View original
सिद्धविद्याधरवधूचरणालक्तकाङ्किते | मलये चन्दनलतापरिष्वङ्गाधिवासिते ||२५|| वाति कामिजनानन्दजननोऽनङ्गदीपनः | दम्पत्योर्मानभिदुरो वसन्ते दक्षिणोऽनिलः ||२६|| दिशो वसन्ते विमलाः काननैरुपशोभिताः | किंशुकाम्भोजबकुलचूताशोकादिपुष्पितैः ||२७|| कोकिलाषट्पदगणैरुपगीता मनोहराः | दक्षिणानिलसंवीताः सुमुखाः पल्लवोज्ज्वलाः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ഗ്രീഷ്മേ തീക്ഷ്ണാംശുരാദിത്യോ മാരുതോ നൈരൃതോऽസുഖഃ | ഭൂസ്തപ്താ സരിതസ്തന്വ്യോ ദിശഃ പ്രജ്വലിതാ ഇവ ||൨൯|| ഭ്രാന്തചക്രാഹ്വയുഗലാഃ പയഃപാനാകുലാ മൃഗാഃ | ധ്വസ്തവീരുത്തൃണലതാ വിപര്ണാങ്കിതപാദപാഃ ||൩൦||
View original
ग्रीष्मे तीक्ष्णांशुरादित्यो मारुतो नैरृतोऽसुखः | भूस्तप्ता सरितस्तन्व्यो दिशः प्रज्वलिता इव ||२९|| भ्रान्तचक्राह्वयुगलाः पयःपानाकुला मृगाः | ध्वस्तवीरुत्तृणलता विपर्णाङ्कितपादपाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31-32) · Śloka 32
പ്രാവൃഷ്യമ്ബരമാനദ്ധം പശ്ചിമാനിലകര്ഷിതൈഃ | അമ്ബുദൈര്വിദ്യുദുദ്ദ്യോതപ്രസ്രുതൈസ്തുമുലസ്വനൈഃ ||൩൧|| കോമലശ്യാമശഷ്പാഢ്യാ ശക്രഗോപോജ്ജ്വലാ മഹീ | കദമ്ബനീപകുടജസര്ജകേതകഭൂഷിതാ ||൩൨||
View original
प्रावृष्यम्बरमानद्धं पश्चिमानिलकर्षितैः | अम्बुदैर्विद्युदुद्द्योतप्रस्रुतैस्तुमुलस्वनैः ||३१|| कोमलश्यामशष्पाढ्या शक्रगोपोज्ज्वला मही | कदम्बनीपकुटजसर्जकेतकभूषिता ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34
തത്ര വര്ഷാസു നദ്യോऽമ്ഭശ്ഛന്നോഖാതതടദ്രുമാഃ | വാപ്യഃ പ്രോത്ഫുല്ലകുമുദനീലോത്പലവിരാജിതാഃ ||൩൩|| ഭൂരവ്യക്തസ്ഥലശ്വഭ്രാ ബഹുശസ്യോപശോഭിതാ | നാതിഗര്ജത്സ്രവന്മേഘനിരുദ്ധാര്കഗ്രഹം നഭഃ ||൩൪||
View original
तत्र वर्षासु नद्योऽम्भश्छन्नोखाततटद्रुमाः | वाप्यः प्रोत्फुल्लकुमुदनीलोत्पलविराजिताः ||३३|| भूरव्यक्तस्थलश्वभ्रा बहुशस्योपशोभिता | नातिगर्जत्स्रवन्मेघनिरुद्धार्कग्रहं नभः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-36) · Śloka 36
ബഭ്രുരുഷ്ണഃ ശരദ്യര്കഃ ശ്വേതാഭ്രവിമലം നഭഃ | തഥാ സരാംസ്യമ്ബുരുഹൈര്ഭാന്തി ഹംസാംസഘട്ടിതൈഃ ||൩൫|| പങ്കശുഷ്കദ്രുമാകീര്ണാ നിമ്നോന്നതസമേഷു ഭൂഃ | ബാണസപ്താഹ്വബന്ധൂകകാശാസനവിരാജിതാ ||൩൬||
View original
बभ्रुरुष्णः शरद्यर्कः श्वेताभ्रविमलं नभः | तथा सरांस्यम्बुरुहैर्भान्ति हंसांसघट्टितैः ||३५|| पङ्कशुष्कद्रुमाकीर्णा निम्नोन्नतसमेषु भूः | बाणसप्ताह्वबन्धूककाशासनविराजिता ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (37) · Śloka 37
സ്വഗുണൈരതിയുക്തേഷു വിപരീതേഷു വാ പുനഃ | വിഷമേഷ്വപി വാ ദോഷാഃ കുപ്യന്ത്യൃതുഷു ദേഹിനാമ് ||൩൭||
View original
स्वगुणैरतियुक्तेषु विपरीतेषु वा पुनः | विषमेष्वपि वा दोषाः कुप्यन्त्यृतुषु देहिनाम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (38) · Śloka 38
ഹരേദ്വസന്തേ ശ്ലേഷ്മാണം പിത്തം ശരദി നിര്ഹരേത് | വര്ഷാസു ശമയേദ്വായും പ്രാഗ്വികാരസമുച്ഛ്രയാത് ||൩൮||
View original
हरेद्वसन्ते श्लेष्माणं पित्तं शरदि निर्हरेत् | वर्षासु शमयेद्वायुं प्राग्विकारसमुच्छ्रयात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഋതുചര്യാ നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon