Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத ஆதுரோபக்ரமணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथात आतुरोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ஆதுரமுபக்ரமமாணேந பிஷஜாऽऽயுராதாவேவ பரீக்ஷிதவ்யஂ ; ஸத்யாயுஷி வ்யாத்யத்வக்நிவயோதேஹபலஸத்த்வஸாத்ம்யப்ரகதிபேஷஜதேஶாந் பரீக்ஷேத ||௩||

View original

आतुरमुपक्रममाणेन भिषजाऽऽयुरादावेव परीक्षितव्यं ; सत्यायुषि व्याध्यृत्वग्निवयोदेहबलसत्त्वसात्म्यप्रकृतिभेषजदेशान् परीक्षेत ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ர மஹாபாணிபாதபார்ஶ்வபஷ்டஸ்தநாக்ரதஶநவதநஸ்கந்தலலாடஂ தீர்காங்குலிபர்வோச்ச்வாஸப்ரேக்ஷணபாஹுஂ, விஸ்தீர்ணப்ரூஸ்தநாந்தரோரஸ்கஂ ஹ்ரஸ்வஜங்காமேட்ரக்ரீவஂ, கம்பீரஸத்த்வஸ்வரநாபிம் , அநுச்சைர்பத்தஸ்தநம், உபசிதமஹாரோமஶகர்ணஂ, பஶ்சாந்மஸ்திஷ்கஂ, ஸ்நாதாநுலிப்தஂ மூர்தாநுபூர்வ்யா விஶுஷ்யமாணஶரீரஂ பஶ்சாச்ச விஶுஷ்யமாணஹதயஂ புருஷஂ ஜாநீயாத்தீர்காயுஃ கல்வயமிதி | தமேகாந்தேநோபக்ரமேத் | ஏபிர்லக்ஷணைர்விபரீதைரல்பாயுஃ; மிஶ்ரைர்மத்யமாயுரிதி ||௪||

View original

तत्र महापाणिपादपार्श्वपृष्ठस्तनाग्रदशनवदनस्कन्धललाटं दीर्घाङ्गुलिपर्वोच्छ्वासप्रेक्षणबाहुं, विस्तीर्णभ्रूस्तनान्तरोरस्कं ह्रस्वजङ्घामेढ्रग्रीवं, गम्भीरसत्त्वस्वरनाभिम् , अनुच्चैर्बद्धस्तनम्, उपचितमहारोमशकर्णं, पश्चान्मस्तिष्कं, स्नातानुलिप्तं मूर्धानुपूर्व्या विशुष्यमाणशरीरं पश्चाच्च विशुष्यमाणहृदयं पुरुषं जानीयाद्दीर्घायुः खल्वयमिति | तमेकान्तेनोपक्रमेत् | एभिर्लक्षणैर्विपरीतैरल्पायुः; मिश्रैर्मध्यमायुरिति ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

பவந்தி சாத்ர | கூடஸந்திஸிராஸ்நாயுஃ ஸஂஹதாங்கஃ ஸ்திரேந்த்ரியஃ | உத்தரோத்தரஸுக்ஷேத்ரோ யஃ ஸ தீர்காயுருச்யதே ||௫|| கர்பாத் ப்ரபத்யரோகோ யஃ ஶநைஃ ஸமுபசீயதே | ஶரீரஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநைஃ ஸ தீர்காயுஃ ஸமாஸதஃ ||௬||

View original

भवन्ति चात्र | गूढसन्धिसिरास्नायुः संहताङ्गः स्थिरेन्द्रियः | उत्तरोत्तरसुक्षेत्रो यः स दीर्घायुरुच्यते ||५|| गर्भात् प्रभृत्यरोगो यः शनैः समुपचीयते | शरीरज्ञानविज्ञानैः स दीर्घायुः समासतः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 9

மத்யமஸ்யாயுஷோ ஜ்ஞாநமத ஊர்த்வஂ நிபோத மே | அதஸ்தாதக்ஷயோர்யஸ்ய லேகாஃ ஸ்யுர்வ்யக்தமாயதாஃ ||௭|| த்வே வா திஸ்ரோऽதிகா வாऽபி பாதௌ கர்ணௌ ச மாஂஸலௌ | நாஸாக்ரமூர்த்வஂ ச பவேதூர்த்வஂ லேகாஶ்ச பஷ்டதஃ ||௮|| யஸ்ய ஸ்யுஸ்தஸ்ய பரமமாயுர்பவதி ஸப்ததிஃ |௯|

View original

मध्यमस्यायुषो ज्ञानमत ऊर्ध्वं निबोध मे | अधस्तादक्षयोर्यस्य लेखाः स्युर्व्यक्तमायताः ||७|| द्वे वा तिस्रोऽधिका वाऽपि पादौ कर्णौ च मांसलौ | नासाग्रमूर्ध्वं च भवेदूर्ध्वं लेखाश्च पृष्ठतः ||८|| यस्य स्युस्तस्य परममायुर्भवति सप्ततिः |९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

ஜகந்யஸ்யாயுஷோ ஜ்ஞாநமத ஊர்த்வஂ நிபோத மே ||௯|| ஹஸ்வாநி யஸ்ய பர்வாணி ஸுமஹச்சாபி மேஹநம் | ததோரஸ்யவலீடாநி ந ச ஸ்யாத்பஷ்டமாயதம் ||௧௦|| ஊர்த்வஂ ச ஶ்ரவணௌ ஸ்தாநாந்நாஸா சோச்சா ஶரீரிணஃ | ஹஸதோ ஜல்பதோ வாऽபி தந்தமாஂஸஂ ப்ரதஶ்யதே | ப்ரேக்ஷதே யஶ்ச விப்ராந்தஂ ஸ ஜீவேத்பஞ்சவிஂஶதிம் ||௧௧||

View original

जघन्यस्यायुषो ज्ञानमत ऊर्ध्वं निबोध मे ||९|| हस्वानि यस्य पर्वाणि सुमहच्चापि मेहनम् | तथोरस्यवलीढानि न च स्यात्पृष्ठमायतम् ||१०|| ऊर्ध्वं च श्रवणौ स्थानान्नासा चोच्चा शरीरिणः | हसतो जल्पतो वाऽपि दन्तमांसं प्रदृश्यते | प्रेक्षते यश्च विभ्रान्तं स जीवेत्पञ्चविंशतिम् ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

அத புநராயுஷோ விஜ்ஞாநார்தமங்கப்ரத்யங்கப்ரமாணஸாராநுபதேக்ஷ்யாமஃ | தத்ராங்காந்யந்தராதிஸக்திபாஹுஶிராஂஸி, ததவயவாஃ ப்ரத்யங்காநீதி | தத்ர, ஸ்வைரங்குலைஃ பாதாங்குஷ்டப்ரதேஶிந்யௌ த்வ்யங்குலாயதே ; ப்ரதேஶிந்யாஸ்து மத்யமாநாமிகாகநிஷ்டிகா யதோத்தரஂ பஞ்சமபாகஹீநாஃ; சதுரங்குலாயதே பஞ்சாங்குலவிஸ்ததே ப்ரபதபாததலே; பஞ்சசதுரங்குலாயதவிஸ்ததா பார்ஷ்ணிஃ; சதுர்தஶாங்குலாயதஃ பாதஃ; சதுர்தஶாங்குலபரிணாஹாநி பாதகுல்பஜங்காஜாநுமத்யாநி; அஷ்டாதஶாங்குலா ஜங்கா, ஜாநூபரிஷ்டாச்ச த்வாத்ரிஂஶதங்குலம், ஏதே பஞ்சாஶத்; ஜங்காயாமஸமாவூரூ; த்வ்யங்குலாநி வஷணசிபுகதஶநநாஸாபுடபாககர்ணமூலப்ரூநயநாந்தராணி; சதுரங்குலாநி மேஹநவதநாந்தரநாஸாகர்ணலலாடக்ரீவோச்ச்ராயதஷ்ட்யந்தராணி; த்வாதஶாங்குலாநி பகவிஸ்தாரமேஹநநாபிஹதயக்ரீவாஸ்தநாந்தரமுகாயாமமணிபந்தப்ரகோஷ்டஸ்தௌல்யாநி; இந்த்ரபஸ்திபரிணாஹாஂஸபீடகூர்பராந்தராயாமஃ ஷோடஶாங்குலஃ; சதுர்விஂஶத்யங்குலோ ஹஸ்தஃ; த்வாத்ரிஂஶதங்குலபரிமாணௌ புஜௌ; த்வாத்ரிஂஶத்பரிணாஹாவூரூ; மணிபந்தகூர்பராந்தரஂ ஷோடஶாங்குலஂ; தலஂ ஷட்சதுரங்குலாயாமவிஸ்தாரம்; அங்குஷ்டமூலப்ரதேஶிநீஶ்ரவணாபாங்காந்தரமத்யமாங்குல்யௌ பஞ்சாங்குலே; அர்தபஞ்சாங்குலே ப்ரதேஶிந்யநாமிகே; ஸார்தத்ர்யங்குலௌ கநிஷ்டாங்குஷ்டௌ; சதுர்விஂஶதிவிஸ்தாரபரிணாஹஂ முகக்ரீவஂ; த்ரிபாகாங்குலவிஸ்தாரா நாஸாபுடமர்யாதா; நயநத்ரிபாகபரிணாஹா தாரகா; நவமஸ்தாரகாஂஶோ தஷ்டிஃ; கேஶாந்தமஸ்தகாந்தரமேகாதஶாங்குலஂ; மஸ்தகாதவடுகேஶாந்தோ தஶாங்குலஃ; கர்ணாவட்வந்தரஂ சதுர்தஶாங்குலஂ; புருஷோரஃப்ரமாணவிஸ்தீர்ணா ஸ்த்ரீஶ்ரோணிஃ; அஷ்டாதஶாங்குலவிஸ்தாரமுரஃ; தத்ப்ரமாணா புருஷஸ்ய கடீ; ஸவிஂஶமங்குலஶதஂ புருஷாயாம இதி ||௧௨||

View original

अथ पुनरायुषो विज्ञानार्थमङ्गप्रत्यङ्गप्रमाणसारानुपदेक्ष्यामः | तत्राङ्गान्यन्तराधिसक्थिबाहुशिरांसि, तदवयवाः प्रत्यङ्गानीति | तत्र, स्वैरङ्गुलैः पादाङ्गुष्ठप्रदेशिन्यौ द्व्यङ्गुलायते ; प्रदेशिन्यास्तु मध्यमानामिकाकनिष्ठिका यथोत्तरं पञ्चमभागहीनाः; चतुरङ्गुलायते पञ्चाङ्गुलविस्तृते प्रपदपादतले; पञ्चचतुरङ्गुलायतविस्तृता पार्ष्णिः; चतुर्दशाङ्गुलायतः पादः; चतुर्दशाङ्गुलपरिणाहानि पादगुल्फजङ्घाजानुमध्यानि; अष्टादशाङ्गुला जङ्घा, जानूपरिष्टाच्च द्वात्रिंशदङ्गुलम्, एते पञ्चाशत्; जङ्घायामसमावूरू; द्व्यङ्गुलानि वृषणचिबुकदशननासापुटभागकर्णमूलभ्रूनयनान्तराणि; चतुरङ्गुलानि मेहनवदनान्तरनासाकर्णललाटग्रीवोच्छ्रायदृष्ट्यन्तराणि; द्वादशाङ्गुलानि भगविस्तारमेहननाभिहृदयग्रीवास्तनान्तरमुखायाममणिबन्धप्रकोष्ठस्थौल्यानि; इन्द्रबस्तिपरिणाहांसपीठकूर्परान्तरायामः षोडशाङ्गुलः; चतुर्विंशत्यङ्गुलो हस्तः; द्वात्रिंशदङ्गुलपरिमाणौ भुजौ; द्वात्रिंशत्परिणाहावूरू; मणिबन्धकूर्परान्तरं षोडशाङ्गुलं; तलं षट्चतुरङ्गुलायामविस्तारम्; अङ्गुष्ठमूलप्रदेशिनीश्रवणापाङ्गान्तरमध्यमाङ्गुल्यौ पञ्चाङ्गुले; अर्धपञ्चाङ्गुले प्रदेशिन्यनामिके; सार्धत्र्यङ्गुलौ कनिष्ठाङ्गुष्ठौ; चतुर्विंशतिविस्तारपरिणाहं मुखग्रीवं; त्रिभागाङ्गुलविस्तारा नासापुटमर्यादा; नयनत्रिभागपरिणाहा तारका; नवमस्तारकांशो दृष्टिः; केशान्तमस्तकान्तरमेकादशाङ्गुलं; मस्तकादवटुकेशान्तो दशाङ्गुलः; कर्णावट्वन्तरं चतुर्दशाङ्गुलं; पुरुषोरःप्रमाणविस्तीर्णा स्त्रीश्रोणिः; अष्टादशाङ्गुलविस्तारमुरः; तत्प्रमाणा पुरुषस्य कटी; सविंशमङ्गुलशतं पुरुषायाम इति ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

பவந்தி சாத்ர ஶ்லோகாஃ | பஞ்சவிஂஶே ததோ வர்ஷே புமாந் நாரீ து ஷோடஶே | ஸமத்வாகதவீர்யௌ தௌ ஜாநீயாத் குஶலோ பிஷக் ||௧௩||

View original

भवन्ति चात्र श्लोकाः | पञ्चविंशे ततो वर्षे पुमान् नारी तु षोडशे | समत्वागतवीर्यौ तौ जानीयात् कुशलो भिषक् ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

தேஹஃ ஸ்வைரங்குலைரேஷ யதாவதநுகீர்திதஃ |௧௪|

View original

देहः स्वैरङ्गुलैरेष यथावदनुकीर्तितः |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15

யுக்தஃ ப்ரமாணேநாநேந புமாந் வா யதி வாऽங்கநா ||௧௪|| தீர்கமாயுரவாப்நோதி வித்தஂ ச மஹதச்சதி | மத்யமஂ மத்யமைராயுர்வித்தஂ ஹீநைஸ்ததாऽவரம் ||௧௫||

View original

युक्तः प्रमाणेनानेन पुमान् वा यदि वाऽङ्गना ||१४|| दीर्घमायुरवाप्नोति वित्तं च महदृच्छति | मध्यमं मध्यमैरायुर्वित्तं हीनैस्तथाऽवरम् ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

அத ஸாராந் வக்ஷ்யாமஃ- ஸ்மதிபக்திப்ரஜ்ஞாஶௌசஶௌர்யோபேதஂ கல்யாணாபிநிவேஶஂ ஸத்த்வஸாரஂ வித்யாத்; ஸ்நிக்தஸஂஹதஶ்வேதாஸ்திதந்தநகஂ பஹுலகாமப்ரஜஂ ஶுக்ரேண; அகஶமுத்தமபலஂ ஸ்நிக்தகம்பீரஸ்வரஂ ஸௌபாக்யோபபந்நஂ மஹாநேத்ரஂ ச மஜ்ஜ்ஞா; மஹாஶிரஃஸ்கந்தஂ தடதந்தஹந்வஸ்திநகமஸ்திபிஃ; ஸ்நிக்தமூத்ரஸ்வேதஸ்வரஂ பஹச்சரீரமாயாஸாஸஹிஷ்ணுஂ மேதஸா; அச்சித்ரகாத்ரஂ கூடாஸ்திஸந்திஂ மாஂஸோபசிதஂ ச மாஂஸேந; ஸ்நிக்ததாம்ரநகநயநதாலுஜிஹ்வௌஷ்டபாணிபாததலஂ ரக்தேந; ஸுப்ரஸந்நமதுத்வக்ரோமாணஂ த்வக்ஸாரஂ வித்யாதிதி | ஏஷாஂ பூர்வஂ பூர்வஂ ப்ரதாநமாயுஃஸௌபாக்யயோரிதி ||௧௬||

View original

अथ सारान् वक्ष्यामः- स्मृतिभक्तिप्रज्ञाशौचशौर्योपेतं कल्याणाभिनिवेशं सत्त्वसारं विद्यात्; स्निग्धसंहतश्वेतास्थिदन्तनखं बहुलकामप्रजं शुक्रेण; अकृशमुत्तमबलं स्निग्धगम्भीरस्वरं सौभाग्योपपन्नं महानेत्रं च मज्ज्ञा; महाशिरःस्कन्धं दृढदन्तहन्वस्थिनखमस्थिभिः; स्निग्धमूत्रस्वेदस्वरं बृहच्छरीरमायासासहिष्णुं मेदसा; अच्छिद्रगात्रं गूढास्थिसन्धिं मांसोपचितं च मांसेन; स्निग्धताम्रनखनयनतालुजिह्वौष्ठपाणिपादतलं रक्तेन; सुप्रसन्नमृदुत्वग्रोमाणं त्वक्सारं विद्यादिति | एषां पूर्वं पूर्वं प्रधानमायुःसौभाग्ययोरिति ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

விஶேஷதோऽங்கப்ரத்யங்கப்ரமாணாதத ஸாரதஃ | பரீக்ஷ்யாயுஃ ஸுநிபுணோ பிஷக் ஸித்யதி கர்மஸு ||௧௭||

View original

विशेषतोऽङ्गप्रत्यङ्गप्रमाणादथ सारतः | परीक्ष्यायुः सुनिपुणो भिषक् सिध्यति कर्मसु ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

வ்யாதிவிஶேஷாஸ்து ப்ராகபிஹிதாஃ; ஸர்வ ஏவைதே த்ரிவிதாஃ- ஸாத்யா, யாப்யாஃ, ப்ரத்யாக்யேயாஶ்ச | தத்ரைதாந் பூயஸ்த்ரிதா பரீக்ஷேத- கிமயமௌபஸர்கிகஃ, ப்ராக்கேவலஃ, அந்யலக்ஷண இதி | தத்ர, ஔபஸர்கிகோ நாம யஃ பூர்வோத்பந்நஂ வ்யாதிஂ ஜகந்யகாலஜாதோ வ்யாதிருபஸஜதி, ஸ தந்மூல ஏவோபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞஃ; ப்ராக்கேவலோ நாம யஃ ப்ராகேவோத்பந்நோ வ்யாதிரபூர்வரூபோऽநுபத்ரவஶ்ச; அந்யலக்ஷணோ நாம யோ பவிஷ்யத்வ்யாதிக்யாபகஃ, ஸ பூர்வரூபஸஞ்ஜ்ஞஃ | தத்ர, ஸோபத்ரவமந்யோந்யாவிரோதேநோபக்ரமேத, பலவந்தமுபத்ரவஂ வா; ப்ராக்கேவலஂ யதாஸ்வஂ ப்ரதிகுர்வீத; அந்யலக்ஷணே த்வாதிவ்யாதௌ ப்ரயதேத ||௧௮||

View original

व्याधिविशेषास्तु प्रागभिहिताः; सर्व एवैते त्रिविधाः- साध्या, याप्याः, प्रत्याख्येयाश्च | तत्रैतान् भूयस्त्रिधा परीक्षेत- किमयमौपसर्गिकः, प्राक्केवलः, अन्यलक्षण इति | तत्र, औपसर्गिको नाम यः पूर्वोत्पन्नं व्याधिं जघन्यकालजातो व्याधिरुपसृजति, स तन्मूल एवोपद्रवसञ्ज्ञः; प्राक्केवलो नाम यः प्रागेवोत्पन्नो व्याधिरपूर्वरूपोऽनुपद्रवश्च; अन्यलक्षणो नाम यो भविष्यद्व्याधिख्यापकः, स पूर्वरूपसञ्ज्ञः | तत्र, सोपद्रवमन्योन्याविरोधेनोपक्रमेत, बलवन्तमुपद्रवं वा; प्राक्केवलं यथास्वं प्रतिकुर्वीत; अन्यलक्षणे त्वादिव्याधौ प्रयतेत ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

பவதி சாத்ர | நாஸ்தி ரோகோ விநா தோஷைர்யஸ்மாத்தஸ்மாத்விசக்ஷணஃ | அநுக்தமபி தோஷாணாஂ லிங்கைர்வ்யாதிமுபாசரேத் ||௧௯||

View original

भवति चात्र | नास्ति रोगो विना दोषैर्यस्मात्तस्माद्विचक्षणः | अनुक्तमपि दोषाणां लिङ्गैर्व्याधिमुपाचरेत् ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

ப்ராகபிஹிதா தவஃ ||௨௦||

View original

प्रागभिहिता ऋतवः ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

ஶீதே ஶீதப்ரதீகாரமுஷ்ணே சோஷ்ணநிவாரணம் | கத்வா குர்யாத் க்ரியாஂ ப்ராப்தாஂ க்ரியாகாலஂ ந ஹாபயேத் ||௨௧||

View original

शीते शीतप्रतीकारमुष्णे चोष्णनिवारणम् | कृत्वा कुर्यात् क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत् ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

அப்ராப்தே வா க்ரியாகாலே ப்ராப்தே வா ந கதா க்ரியா | க்ரியா ஹீநாऽதிரிக்தா வா ஸாத்யேஷ்வபி ந ஸித்யதி ||௨௨||

View original

अप्राप्ते वा क्रियाकाले प्राप्ते वा न कृता क्रिया | क्रिया हीनाऽतिरिक्ता वा साध्येष्वपि न सिध्यति ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

யா ஹ்யுதீர்ணஂ ஶமயதி நாந்யஂ வ்யாதிஂ கரோதி ச | ஸா க்ரியா, ந து யா வ்யாதிஂ ஹரத்யந்யமுதீரயேத் ||௨௩||

View original

या ह्युदीर्णं शमयति नान्यं व्याधिं करोति च | सा क्रिया, न तु या व्याधिं हरत्यन्यमुदीरयेत् ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

ப்ராகபிஹிதோऽக்நிரந்நஸ்ய பாசகஃ | ஸ சதுர்விதோ பவதி- தோஷாநபிபந்ந ஏகஃ, விக்ரியாமாபந்நஸ்த்ரிவிதோ பவதி- விஷமோ வாதேந, தீக்ஷ்ணஃ பித்தேந, மந்தஃ ஶ்லேஷ்மணா, சதுர்தஃ ஸமஃ ஸர்வஸாம்யாதிதி | தத்ர, யோ யதாகாலமுபயுக்தமந்நஂ ஸம்யக் பசதி ஸ ஸமஃ, ஸமைர்தோஷைஃ; யஃ கதாசித் ஸம்யக் பசதி, கதாசிதாத்மாநஶூலோதாவர்தாதிஸாரஜடரகௌரவாந்த்ரகூஜநப்ரவாஹணாநி கத்வா, ஸ விஷமஃ; யஃ ப்ரபூதமப்யுபயுக்தமந்நமாஶு பசதி ஸ தீக்ஷ்ணஃ, ஸ ஏவாபிவர்தமாநோऽத்யக்நிரித்யாபாஷ்யதே, ஸ முஹுர்முஹுஃ ப்ரபூதமப்யுபயுக்தமந்நமாஶுதரஂ பசதி, பாகாந்தே ச கலதால்வோஷ்டஶோஷதாஹஸந்தாபாஞ்ஜநயதி; யஸ்த்வல்பமப்யுபயுக்தமுதரஶிரோகௌரவகாஸஶ்வாஸப்ரஸேகச்சர்திகாத்ரஸதநாநி கத்வா மஹதா காலேந பசதி, ஸ மந்தஃ ||௨௪||

View original

प्रागभिहितोऽग्निरन्नस्य पाचकः | स चतुर्विधो भवति- दोषानभिपन्न एकः, विक्रियामापन्नस्त्रिविधो भवति- विषमो वातेन, तीक्ष्णः पित्तेन, मन्दः श्लेष्मणा, चतुर्थः समः सर्वसाम्यादिति | तत्र, यो यथाकालमुपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति स समः, समैर्दोषैः; यः कदाचित् सम्यक् पचति, कदाचिदाध्मानशूलोदावर्तातिसारजठरगौरवान्त्रकूजनप्रवाहणानि कृत्वा, स विषमः; यः प्रभूतमप्युपयुक्तमन्नमाशु पचति स तीक्ष्णः, स एवाभिवर्धमानोऽत्यग्निरित्याभाष्यते, स मुहुर्मुहुः प्रभूतमप्युपयुक्तमन्नमाशुतरं पचति, पाकान्ते च गलताल्वोष्ठशोषदाहसन्तापाञ्जनयति; यस्त्वल्पमप्युपयुक्तमुदरशिरोगौरवकासश्वासप्रसेकच्छर्दिगात्रसदनानि कृत्वा महता कालेन पचति, स मन्दः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

விஷமோ வாதஜாந் ரோகாஂஸ்தீக்ஷ்ணஃ பித்தநிமித்தஜாந் | கரோத்யக்நிஸ்ததா மந்தோ விகாராந் கபஸம்பவாந் ||௨௫||

View original

विषमो वातजान् रोगांस्तीक्ष्णः पित्तनिमित्तजान् | करोत्यग्निस्तथा मन्दो विकारान् कफसम्भवान् ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

தத்ர, ஸமே பரிரக்ஷணஂ குர்வீத; விஷமே ஸ்நிக்தாம்லலவணைஃ க்ரியாவிஶேஷைஃ ப்ரதிகுர்வீத; தீக்ஷ்ணே மதுரஸ்நிக்தஶீதைர்விரேகைஶ்ச; ஏவமேவாத்யக்நௌ, விஶேஷேண மாஹிஷைஶ்ச க்ஷீரததிஸர்பிர்பிஃ; மந்தே கடுதிக்தகஷாயைர்வமநைஶ்ச ||௨௬||

View original

तत्र, समे परिरक्षणं कुर्वीत; विषमे स्निग्धाम्ललवणैः क्रियाविशेषैः प्रतिकुर्वीत; तीक्ष्णे मधुरस्निग्धशीतैर्विरेकैश्च; एवमेवात्यग्नौ, विशेषेण माहिषैश्च क्षीरदधिसर्पिर्भिः; मन्दे कटुतिक्तकषायैर्वमनैश्च ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ஜாடரோ பகவாநக்நிரீஶ்வரோऽந்நஸ்ய பாசகஃ | ஸௌக்ஷ்ம்யாத்ரஸாநாததாநோ விவேக்துஂ நைவ ஶக்யதே ||௨௭||

View original

जाठरो भगवानग्निरीश्वरोऽन्नस्य पाचकः | सौक्ष्म्याद्रसानाददानो विवेक्तुं नैव शक्यते ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

ப்ராணாபாநஸமாநைஸ்து ஸர்வதஃ பவநைஸ்த்ரிபிஃ | த்மாயதே பால்யதே சாபி ஸ்வாஂ ஸ்வாஂ கதிமவஸ்திதைஃ ||௨௮||

View original

प्राणापानसमानैस्तु सर्वतः पवनैस्त्रिभिः | ध्मायते पाल्यते चापि स्वां स्वां गतिमवस्थितैः ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

வயஸ்து த்ரிவிதஂ- பால்யஂ, மத்யஂ, வத்தமிதி | தத்ரோநஷோடஶவர்ஷீயா பாலாஃ | தே த்ரிவிதாஃ- க்ஷீரபாஃ, க்ஷீராந்நாதா, அந்நாதா இதி | தேஷு ஸஂவத்ஸரபராஃ க்ஷீரபாஃ, த்விஸஂவத்ஸரபராஃ க்ஷீராந்நாதாஃ, பரதோऽந்நாதா இதி | ஷோடஶஸப்தத்யோரந்தரே மத்யஂ வயஃ | தஸ்ய விகல்போ- வத்திஃ, யௌவநஂ, ஸம்பூர்ணதா, பரிஹாணிரிதி | தத்ர, ஆவிஂஶதேர்வத்திஃ, ஆத்ரிஂஶதோ யௌவநம், ஆசத்வாரிஂஶதஃ ஸர்வதாத்விந்த்ரியபலவீர்யஸம்பூர்ணதா, அத ஊர்த்வமீஷத்பரிஹாணிர்யாவத் ஸப்ததிரிதி | ஸப்ததேரூர்த்வஂ க்ஷீயமாணதாத்விந்த்ரியபலவீர்யோத்ஸாஹமஹந்யஹநி வலீபலிதகாலித்யஜுஷ்டஂ காஸஶ்வாஸப்ரபதிபிருபத்ரவைரபிபூயமாநஂ ஸர்வக்ரியாஸ்வஸமர்தஂ ஜீர்ணாகாரமிவாபிவஷ்டமவஸீதந்தஂ வத்தமாசக்ஷதே ||௨௯||

View original

वयस्तु त्रिविधं- बाल्यं, मध्यं, वृद्धमिति | तत्रोनषोडशवर्षीया बालाः | ते त्रिविधाः- क्षीरपाः, क्षीरान्नादा, अन्नादा इति | तेषु संवत्सरपराः क्षीरपाः, द्विसंवत्सरपराः क्षीरान्नादाः, परतोऽन्नादा इति | षोडशसप्तत्योरन्तरे मध्यं वयः | तस्य विकल्पो- वृद्धिः, यौवनं, सम्पूर्णता, परिहाणिरिति | तत्र, आविंशतेर्वृद्धिः, आत्रिंशतो यौवनम्, आचत्वारिंशतः सर्वधात्विन्द्रियबलवीर्यसम्पूर्णता, अत ऊर्ध्वमीषत्परिहाणिर्यावत् सप्ततिरिति | सप्ततेरूर्ध्वं क्षीयमाणधात्विन्द्रियबलवीर्योत्साहमहन्यहनि वलीपलितखालित्यजुष्टं कासश्वासप्रभृतिभिरुपद्रवैरभिभूयमानं सर्वक्रियास्वसमर्थं जीर्णागारमिवाभिवृष्टमवसीदन्तं वृद्धमाचक्षते ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (30) · Śloka 30

தத்ரோத்தரோத்தராஸு வயோவஸ்தாஸூத்தரோத்தரா பேஷஜமாத்ராவிஶேஷா பவந்தி, தே ச பரிஹாணேஃ; தத்ராத்யாபேக்ஷயா ப்ரதிகுர்வீத ||௩௦||

View original

तत्रोत्तरोत्तरासु वयोवस्थासूत्तरोत्तरा भेषजमात्राविशेषा भवन्ति, ऋते च परिहाणेः; तत्राद्यापेक्षया प्रतिकुर्वीत ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

பவந்தி சாத்ர- பாலே விவர்ததே ஶ்லேஷ்மா மத்யமே பித்தமேவ து | பூயிஷ்டஂ வர்ததே வாயுர்வத்தே தத்வீக்ஷ்ய யோஜயேத் ||௩௧||

View original

भवन्ति चात्र- बाले विवर्धते श्लेष्मा मध्यमे पित्तमेव तु | भूयिष्ठं वर्धते वायुर्वृद्धे तद्वीक्ष्य योजयेत् ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (32) · Śloka 32

அக்நிக்ஷாரவிரேகைஸ்து பாலவத்தௌ விவர்ஜயேத் | தத்ஸாத்யேஷு விகாரேஷு மத்வீஂ குர்யாத் க்ரியாஂ ஶநைஃ ||௩௨||

View original

अग्निक्षारविरेकैस्तु बालवृद्धौ विवर्जयेत् | तत्साध्येषु विकारेषु मृद्वीं कुर्यात् क्रियां शनैः ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (33) · Śloka 33

தேஹஃ ஸ்தூலஃ, கஶோ, மத்ய, இதி ப்ராகுபதிஷ்டஃ ||௩௩||

View original

देहः स्थूलः, कृशो, मध्य, इति प्रागुपदिष्टः ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

கர்ஶயேத்பஂஹயேச்சாபி ஸதா ஸ்தூலகஶௌ நரௌ | ரக்ஷணஂ சைவ மத்யஸ்ய குர்வீத ஸததஂ பிஷக் ||௩௪||

View original

कर्शयेद्बृंहयेच्चापि सदा स्थूलकृशौ नरौ | रक्षणं चैव मध्यस्य कुर्वीत सततं भिषक् ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

பலமபிஹிதகுணஂ; தௌர்பல்யஂ து ஸ்வபாவதோஷஜராதிபிரவேக்ஷிதவ்யம் | யஸ்மாத்பலவதஃ ஸர்வக்ரியாப்ரவத்திஸ்தஸ்மாத்பலமேவ ப்ரதாநமதிகரணாநாம் ||௩௫||

View original

बलमभिहितगुणं; दौर्बल्यं तु स्वभावदोषजरादिभिरवेक्षितव्यम् | यस्माद्बलवतः सर्वक्रियाप्रवृत्तिस्तस्माद्बलमेव प्रधानमधिकरणानाम् ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

கேசித் கஶாஃ ப்ராணவந்தஃ ஸ்தூலாஶ்சால்பபலா நராஃ | தஸ்மாத் ஸ்திரத்வஂ வ்யாயாமைர்பலஂ வைத்யஃ ப்ரதர்கயேத் ||௩௬||

View original

केचित् कृशाः प्राणवन्तः स्थूलाश्चाल्पबला नराः | तस्मात् स्थिरत्वं व्यायामैर्बलं वैद्यः प्रतर्कयेत् ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (37-38) · Śloka 38

ஸத்த்வஂ து வ்யஸநாப்யுதயக்ரியாதிஸ்தாநேஷ்வவிக்லவகரம் ||௩௭|| ஸத்த்வவாந் ஸஹதே ஸர்வஂ ஸஂஸ்தப்யாத்மாநமாத்மநா | ராஜஸஃ ஸ்தப்யமாநோऽந்யைஃ ஸஹதே நைவ தாமஸஃ ||௩௮||

View original

सत्त्वं तु व्यसनाभ्युदयक्रियादिस्थानेष्वविक्लवकरम् ||३७|| सत्त्ववान् सहते सर्वं संस्तभ्यात्मानमात्मना | राजसः स्तभ्यमानोऽन्यैः सहते नैव तामसः ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

ஸாத்ம்யாநி து தேஶகாலஜாத்யதுரோகவ்யாயாமோதகதிவாஸ்வப்நரஸப்ரபதீநி ப்ரகதிவிருத்தாந்யபி யாந்யபாதகராணி பவந்தி ||௩௯|| யோ ரஸஃ கல்பதே யஸ்ய ஸுகாயைவ நிஷேவிதஃ | வ்யாயாமஜாதமந்யத்வா தத் ஸாத்ம்யமிதி நிர்திஶேத் ||௪௦||

View original

सात्म्यानि तु देशकालजात्यृतुरोगव्यायामोदकदिवास्वप्नरसप्रभृतीनि प्रकृतिविरुद्धान्यपि यान्यबाधकराणि भवन्ति ||३९|| यो रसः कल्पते यस्य सुखायैव निषेवितः | व्यायामजातमन्यद्वा तत् सात्म्यमिति निर्दिशेत् ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (41) · Śloka 41

ப்ரகதிஂ பேஷஜஂ சோபரிஷ்டாத்வக்ஷ்யாமஃ ||௪௧||

View original

प्रकृतिं भेषजं चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (42) · Śloka 42

தேஶஸ்த்வாநூபோ ஜாங்கலஃ ஸாதாரண இதி | தத்ர, பஹூதகநிம்நோந்நதநதீவர்ஷகஹநோ மதுஶீதாநிலோ பஹுமஹாபர்வதவக்ஷோ மதுஸுகுமாரோபசிதஶரீரமநுஷ்யப்ராயஃ கபவாதரோகபூயிஷ்டஶ்சாநூபஃ; ஆகாஶஸமஃ ப்ரவிரலால்பகண்டகிவக்ஷப்ராயோऽல்பவர்ஷப்ரஸ்ரவணோதபாநோதகப்ராய உஷ்ணதாருணவாதஃ ப்ரவிரலால்பஶைலஃ ஸ்திரகஶஶரீரமநுஷ்யப்ராயோ வாதபித்தரோகபூயிஷ்டஶ்ச ஜாங்கலஃ; உபயதேஶலக்ஷணஃ ஸாதாரண இதி ||௪௨||

View original

देशस्त्वानूपो जाङ्गलः साधारण इति | तत्र, बहूदकनिम्नोन्नतनदीवर्षगहनो मृदुशीतानिलो बहुमहापर्वतवृक्षो मृदुसुकुमारोपचितशरीरमनुष्यप्रायः कफवातरोगभूयिष्ठश्चानूपः; आकाशसमः प्रविरलाल्पकण्टकिवृक्षप्रायोऽल्पवर्षप्रस्रवणोदपानोदकप्राय उष्णदारुणवातः प्रविरलाल्पशैलः स्थिरकृशशरीरमनुष्यप्रायो वातपित्तरोगभूयिष्ठश्च जाङ्गलः; उभयदेशलक्षणः साधारण इति ||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (43) · Śloka 43

பவந்தி சாத்ர- ஸமாஃ ஸாதாரணே யஸ்மாச்சீதவர்ஷோஷ்மமாருதாஃ | தோஷாணாஂ ஸமதா ஜந்தோஸ்தஸ்மாத்ஸாதாரணோ மதஃ ||௪௩||

View original

भवन्ति चात्र- समाः साधारणे यस्माच्छीतवर्षोष्ममारुताः | दोषाणां समता जन्तोस्तस्मात्साधारणो मतः ||४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (44-45) · Śloka 45

ந ததா பலவந்தஃ ஸ்யுர்ஜலஜா வா ஸ்தலாஹதாஃ | ஸ்வதேஶே நிசிதா தோஷா அந்யஸ்மிந் கோபமாகதாஃ ||௪௪|| உசிதே வர்தமாநஸ்ய நாஸ்தி தேஶகதஂ பயம் | ஆஹாரஸ்வப்நசேஷ்டாதௌ தத்தேஶஸ்ய குணே ஸதி ||௪௫||

View original

न तथा बलवन्तः स्युर्जलजा वा स्थलाहृताः | स्वदेशे निचिता दोषा अन्यस्मिन् कोपमागताः ||४४|| उचिते वर्तमानस्य नास्ति देशकृतं भयम् | आहारस्वप्नचेष्टादौ तद्देशस्य गुणे सति ||४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (46-47) · Śloka 47

தேஶப்ரகதிஸாத்ம்யர்துவிபரீதோऽசிரோத்திதஃ | ஸம்பத்தௌ பிஷகாதீநாஂ பலஸத்த்வாயுஷாஂ ததா ||௪௬|| கேவலஃ ஸமதேஹாக்நேஃ ஸுகஸாத்யதமோ கதஃ | அதோऽந்யதா த்வஸாத்யஃ ஸ்யாத்கச்ச்ரோ வ்யாமிஶ்ரலக்ஷணஃ ||௪௭||

View original

देशप्रकृतिसात्म्यर्तुविपरीतोऽचिरोत्थितः | सम्पत्तौ भिषगादीनां बलसत्त्वायुषां तथा ||४६|| केवलः समदेहाग्नेः सुखसाध्यतमो गदः | अतोऽन्यथा त्वसाध्यः स्यात्कृच्छ्रो व्यामिश्रलक्षणः ||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (48) · Śloka 48

க்ரியாயாஸ்து குணாலாபே க்ரியாமந்யாஂ ப்ரயோஜயேத் | பூர்வஸ்யாஂ ஶாந்தவேகாயாஂ ந க்ரியாஸங்கரோ ஹிதஃ ||௪௮||

View original

क्रियायास्तु गुणालाभे क्रियामन्यां प्रयोजयेत् | पूर्वस्यां शान्तवेगायां न क्रियासङ्करो हितः ||४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (49) · Śloka 49

குணாலாபேऽபி ஸபதி யதி ஸைவ க்ரியா ஹிதா | கர்தவ்யைவ ததா வ்யாதிஃ கச்ச்ரஸாத்யதமோ யதி ||௪௯||

View original

गुणालाभेऽपि सपदि यदि सैव क्रिया हिता | कर्तव्यैव तदा व्याधिः कृच्छ्रसाध्यतमो यदि ||४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (50) · Śloka 50

ய ஏவமேநஂ விதிமேகரூபஂ பிபர்தி காலாதிவஶேந தீமாந் | ஸ மத்யுபாஶாஞ்ஜகதோ கதௌகாஞ்சிநத்தி பைஷஜ்யபரஶ்வதேந ||௫௦||

View original

य एवमेनं विधिमेकरूपं बिभर्ति कालादिवशेन धीमान् | स मृत्युपाशाञ्जगतो गदौघाञ्छिनत्ति भैषज्यपरश्वधेन ||५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 35

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஆதுரோபக்ரமணீயோ நாம பஞ்சத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௩௫||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आतुरोपक्रमणीयो नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ||३५||

🔊 Audio coming soon

35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi