35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತ ಆತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಆತುರಮುಪಕ್ರಮಮಾಣೇನ ಭಿಷಜಾಽಽಯುರಾದಾವೇವ ಪರೀಕ್ಷಿತವ್ಯಂ ; ಸತ್ಯಾಯುಷಿ ವ್ಯಾಧ್ಯೃತ್ವಗ್ನಿವಯೋದೇಹಬಲಸತ್ತ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಕೃತಿಭೇಷಜದೇಶಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೇತ ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಮಹಾಪಾಣಿಪಾದಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಸ್ತನಾಗ್ರದಶನವದನಸ್ಕನ್ಧಲಲಾಟಂ ದೀರ್ಘಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವೋಚ್ಛ್ವಾಸಪ್ರೇಕ್ಷಣಬಾಹುಂ, ವಿಸ್ತೀರ್ಣಭ್ರೂಸ್ತನಾನ್ತರೋರಸ್ಕಂ ಹ್ರಸ್ವಜಙ್ಘಾಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಂ, ಗಮ್ಭೀರಸತ್ತ್ವಸ್ವರನಾಭಿಮ್ , ಅನುಚ್ಚೈರ್ಬದ್ಧಸ್ತನಮ್, ಉಪಚಿತಮಹಾರೋಮಶಕರ್ಣಂ, ಪಶ್ಚಾನ್ಮಸ್ತಿಷ್ಕಂ, ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಂ ಮೂರ್ಧಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಿಶುಷ್ಯಮಾಣಶರೀರಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ವಿಶುಷ್ಯಮಾಣಹೃದಯಂ ಪುರುಷಂ ಜಾನೀಯಾದ್ದೀರ್ಘಾಯುಃ ಖಲ್ವಯಮಿತಿ | ತಮೇಕಾನ್ತೇನೋಪಕ್ರಮೇತ್ | ಏಭಿರ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಪರೀತೈರಲ್ಪಾಯುಃ; ಮಿಶ್ರೈರ್ಮಧ್ಯಮಾಯುರಿತಿ ||೪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ | ಗೂಢಸನ್ಧಿಸಿರಾಸ್ನಾಯುಃ ಸಂಹತಾಙ್ಗಃ ಸ್ಥಿರೇನ್ದ್ರಿಯಃ | ಉತ್ತರೋತ್ತರಸುಕ್ಷೇತ್ರೋ ಯಃ ಸ ದೀರ್ಘಾಯುರುಚ್ಯತೇ ||೫|| ಗರ್ಭಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯರೋಗೋ ಯಃ ಶನೈಃ ಸಮುಪಚೀಯತೇ | ಶರೀರಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೈಃ ಸ ದೀರ್ಘಾಯುಃ ಸಮಾಸತಃ ||೬||

Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 9

ಮಧ್ಯಮಸ್ಯಾಯುಷೋ ಜ್ಞಾನಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ | ಅಧಸ್ತಾದಕ್ಷಯೋರ್ಯಸ್ಯ ಲೇಖಾಃ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಕ್ತಮಾಯತಾಃ ||೭|| ದ್ವೇ ವಾ ತಿಸ್ರೋಽಧಿಕಾ ವಾಽಪಿ ಪಾದೌ ಕರ್ಣೌ ಚ ಮಾಂಸಲೌ | ನಾಸಾಗ್ರಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ಭವೇದೂರ್ಧ್ವಂ ಲೇಖಾಶ್ಚ ಪೃಷ್ಠತಃ ||೮|| ಯಸ್ಯ ಸ್ಯುಸ್ತಸ್ಯ ಪರಮಮಾಯುರ್ಭವತಿ ಸಪ್ತತಿಃ |೯|

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

ಜಘನ್ಯಸ್ಯಾಯುಷೋ ಜ್ಞಾನಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ ||೯|| ಹಸ್ವಾನಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ವಾಣಿ ಸುಮಹಚ್ಚಾಪಿ ಮೇಹನಮ್ | ತಥೋರಸ್ಯವಲೀಢಾನಿ ನ ಚ ಸ್ಯಾತ್ಪೃಷ್ಠಮಾಯತಮ್ ||೧೦|| ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಶ್ರವಣೌ ಸ್ಥಾನಾನ್ನಾಸಾ ಚೋಚ್ಚಾ ಶರೀರಿಣಃ | ಹಸತೋ ಜಲ್ಪತೋ ವಾಽಪಿ ದನ್ತಮಾಂಸಂ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ | ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಯಶ್ಚ ವಿಭ್ರಾನ್ತಂ ಸ ಜೀವೇತ್ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಮ್ ||೧೧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

ಅಥ ಪುನರಾಯುಷೋ ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಪ್ರಮಾಣಸಾರಾನುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರಾಙ್ಗಾನ್ಯನ್ತರಾಧಿಸಕ್ಥಿಬಾಹುಶಿರಾಂಸಿ, ತದವಯವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನೀತಿ | ತತ್ರ, ಸ್ವೈರಙ್ಗುಲೈಃ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರದೇಶಿನ್ಯೌ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತೇ ; ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಾಸ್ತು ಮಧ್ಯಮಾನಾಮಿಕಾಕನಿಷ್ಠಿಕಾ ಯಥೋತ್ತರಂ ಪಞ್ಚಮಭಾಗಹೀನಾಃ; ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತೇ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತೇ ಪ್ರಪದಪಾದತಲೇ; ಪಞ್ಚಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತವಿಸ್ತೃತಾ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಃ; ಚತುರ್ದಶಾಙ್ಗುಲಾಯತಃ ಪಾದಃ; ಚತುರ್ದಶಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಾನಿ ಪಾದಗುಲ್ಫಜಙ್ಘಾಜಾನುಮಧ್ಯಾನಿ; ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಾ ಜಙ್ಘಾ, ಜಾನೂಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಮ್, ಏತೇ ಪಞ್ಚಾಶತ್; ಜಙ್ಘಾಯಾಮಸಮಾವೂರೂ; ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾನಿ ವೃಷಣಚಿಬುಕದಶನನಾಸಾಪುಟಭಾಗಕರ್ಣಮೂಲಭ್ರೂನಯನಾನ್ತರಾಣಿ; ಚತುರಙ್ಗುಲಾನಿ ಮೇಹನವದನಾನ್ತರನಾಸಾಕರ್ಣಲಲಾಟಗ್ರೀವೋಚ್ಛ್ರಾಯದೃಷ್ಟ್ಯನ್ತರಾಣಿ; ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಭಗವಿಸ್ತಾರಮೇಹನನಾಭಿಹೃದಯಗ್ರೀವಾಸ್ತನಾನ್ತರಮುಖಾಯಾಮಮಣಿಬನ್ಧಪ್ರಕೋಷ್ಠಸ್ಥೌಲ್ಯಾನಿ; ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಪರಿಣಾಹಾಂಸಪೀಠಕೂರ್ಪರಾನ್ತರಾಯಾಮಃ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಃ; ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲೋ ಹಸ್ತಃ; ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಪರಿಮಾಣೌ ಭುಜೌ; ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪರಿಣಾಹಾವೂರೂ; ಮಣಿಬನ್ಧಕೂರ್ಪರಾನ್ತರಂ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಂ; ತಲಂ ಷಟ್ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯಾಮವಿಸ್ತಾರಮ್; ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮೂಲಪ್ರದೇಶಿನೀಶ್ರವಣಾಪಾಙ್ಗಾನ್ತರಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲ್ಯೌ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲೇ; ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲೇ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯನಾಮಿಕೇ; ಸಾರ್ಧತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲೌ ಕನಿಷ್ಠಾಙ್ಗುಷ್ಠೌ; ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವಿಸ್ತಾರಪರಿಣಾಹಂ ಮುಖಗ್ರೀವಂ; ತ್ರಿಭಾಗಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಾ ನಾಸಾಪುಟಮರ್ಯಾದಾ; ನಯನತ್ರಿಭಾಗಪರಿಣಾಹಾ ತಾರಕಾ; ನವಮಸ್ತಾರಕಾಂಶೋ ದೃಷ್ಟಿಃ; ಕೇಶಾನ್ತಮಸ್ತಕಾನ್ತರಮೇಕಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ; ಮಸ್ತಕಾದವಟುಕೇಶಾನ್ತೋ ದಶಾಙ್ಗುಲಃ; ಕರ್ಣಾವಟ್ವನ್ತರಂ ಚತುರ್ದಶಾಙ್ಗುಲಂ; ಪುರುಷೋರಃಪ್ರಮಾಣವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಸ್ತ್ರೀಶ್ರೋಣಿಃ; ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಮುರಃ; ತತ್ಪ್ರಮಾಣಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಕಟೀ; ಸವಿಂಶಮಙ್ಗುಲಶತಂ ಪುರುಷಾಯಾಮ ಇತಿ ||೧೨||

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ | ಪಞ್ಚವಿಂಶೇ ತತೋ ವರ್ಷೇ ಪುಮಾನ್ ನಾರೀ ತು ಷೋಡಶೇ | ಸಮತ್ವಾಗತವೀರ್ಯೌ ತೌ ಜಾನೀಯಾತ್ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ ||೧೩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ದೇಹಃ ಸ್ವೈರಙ್ಗುಲೈರೇಷ ಯಥಾವದನುಕೀರ್ತಿತಃ |೧೪|

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15

ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಮಾಣೇನಾನೇನ ಪುಮಾನ್ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಙ್ಗನಾ ||೧೪|| ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನೋತಿ ವಿತ್ತಂ ಚ ಮಹದೃಚ್ಛತಿ | ಮಧ್ಯಮಂ ಮಧ್ಯಮೈರಾಯುರ್ವಿತ್ತಂ ಹೀನೈಸ್ತಥಾಽವರಮ್ ||೧೫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ಅಥ ಸಾರಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಸ್ಮೃತಿಭಕ್ತಿಪ್ರಜ್ಞಾಶೌಚಶೌರ್ಯೋಪೇತಂ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿನಿವೇಶಂ ಸತ್ತ್ವಸಾರಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಸ್ನಿಗ್ಧಸಂಹತಶ್ವೇತಾಸ್ಥಿದನ್ತನಖಂ ಬಹುಲಕಾಮಪ್ರಜಂ ಶುಕ್ರೇಣ; ಅಕೃಶಮುತ್ತಮಬಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಗಮ್ಭೀರಸ್ವರಂ ಸೌಭಾಗ್ಯೋಪಪನ್ನಂ ಮಹಾನೇತ್ರಂ ಚ ಮಜ್ಜ್ಞಾ; ಮಹಾಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧಂ ದೃಢದನ್ತಹನ್ವಸ್ಥಿನಖಮಸ್ಥಿಭಿಃ; ಸ್ನಿಗ್ಧಮೂತ್ರಸ್ವೇದಸ್ವರಂ ಬೃಹಚ್ಛರೀರಮಾಯಾಸಾಸಹಿಷ್ಣುಂ ಮೇದಸಾ; ಅಚ್ಛಿದ್ರಗಾತ್ರಂ ಗೂಢಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಂ ಮಾಂಸೋಪಚಿತಂ ಚ ಮಾಂಸೇನ; ಸ್ನಿಗ್ಧತಾಮ್ರನಖನಯನತಾಲುಜಿಹ್ವೌಷ್ಠಪಾಣಿಪಾದತಲಂ ರಕ್ತೇನ; ಸುಪ್ರಸನ್ನಮೃದುತ್ವಗ್ರೋಮಾಣಂ ತ್ವಕ್ಸಾರಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ | ಏಷಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಧಾನಮಾಯುಃಸೌಭಾಗ್ಯಯೋರಿತಿ ||೧೬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

ವಿಶೇಷತೋಽಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಪ್ರಮಾಣಾದಥ ಸಾರತಃ | ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾಯುಃ ಸುನಿಪುಣೋ ಭಿಷಕ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ಕರ್ಮಸು ||೧೭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಾಸ್ತು ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾಃ; ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ತ್ರಿವಿಧಾಃ- ಸಾಧ್ಯಾ, ಯಾಪ್ಯಾಃ, ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾಶ್ಚ | ತತ್ರೈತಾನ್ ಭೂಯಸ್ತ್ರಿಧಾ ಪರೀಕ್ಷೇತ- ಕಿಮಯಮೌಪಸರ್ಗಿಕಃ, ಪ್ರಾಕ್ಕೇವಲಃ, ಅನ್ಯಲಕ್ಷಣ ಇತಿ | ತತ್ರ, ಔಪಸರ್ಗಿಕೋ ನಾಮ ಯಃ ಪೂರ್ವೋತ್ಪನ್ನಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಜಘನ್ಯಕಾಲಜಾತೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಸೃಜತಿ, ಸ ತನ್ಮೂಲ ಏವೋಪದ್ರವಸಞ್ಜ್ಞಃ; ಪ್ರಾಕ್ಕೇವಲೋ ನಾಮ ಯಃ ಪ್ರಾಗೇವೋತ್ಪನ್ನೋ ವ್ಯಾಧಿರಪೂರ್ವರೂಪೋಽನುಪದ್ರವಶ್ಚ; ಅನ್ಯಲಕ್ಷಣೋ ನಾಮ ಯೋ ಭವಿಷ್ಯದ್ವ್ಯಾಧಿಖ್ಯಾಪಕಃ, ಸ ಪೂರ್ವರೂಪಸಞ್ಜ್ಞಃ | ತತ್ರ, ಸೋಪದ್ರವಮನ್ಯೋನ್ಯಾವಿರೋಧೇನೋಪಕ್ರಮೇತ, ಬಲವನ್ತಮುಪದ್ರವಂ ವಾ; ಪ್ರಾಕ್ಕೇವಲಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ; ಅನ್ಯಲಕ್ಷಣೇ ತ್ವಾದಿವ್ಯಾಧೌ ಪ್ರಯತೇತ ||೧೮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ | ನಾಸ್ತಿ ರೋಗೋ ವಿನಾ ದೋಷೈರ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ | ಅನುಕ್ತಮಪಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಲಿಙ್ಗೈರ್ವ್ಯಾಧಿಮುಪಾಚರೇತ್ ||೧೯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾ ಋತವಃ ||೨೦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

ಶೀತೇ ಶೀತಪ್ರತೀಕಾರಮುಷ್ಣೇ ಚೋಷ್ಣನಿವಾರಣಮ್ | ಕೃತ್ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್ ||೨೧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

ಅಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಾ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಾ ನ ಕೃತಾ ಕ್ರಿಯಾ | ಕ್ರಿಯಾ ಹೀನಾಽತಿರಿಕ್ತಾ ವಾ ಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಪಿ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೨೨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

ಯಾ ಹ್ಯುದೀರ್ಣಂ ಶಮಯತಿ ನಾನ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಕರೋತಿ ಚ | ಸಾ ಕ್ರಿಯಾ, ನ ತು ಯಾ ವ್ಯಾಧಿಂ ಹರತ್ಯನ್ಯಮುದೀರಯೇತ್ ||೨೩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತೋಽಗ್ನಿರನ್ನಸ್ಯ ಪಾಚಕಃ | ಸ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಭವತಿ- ದೋಷಾನಭಿಪನ್ನ ಏಕಃ, ವಿಕ್ರಿಯಾಮಾಪನ್ನಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ- ವಿಷಮೋ ವಾತೇನ, ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿತ್ತೇನ, ಮನ್ದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ, ಚತುರ್ಥಃ ಸಮಃ ಸರ್ವಸಾಮ್ಯಾದಿತಿ | ತತ್ರ, ಯೋ ಯಥಾಕಾಲಮುಪಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಚತಿ ಸ ಸಮಃ, ಸಮೈರ್ದೋಷೈಃ; ಯಃ ಕದಾಚಿತ್ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಚತಿ, ಕದಾಚಿದಾಧ್ಮಾನಶೂಲೋದಾವರ್ತಾತಿಸಾರಜಠರಗೌರವಾನ್ತ್ರಕೂಜನಪ್ರವಾಹಣಾನಿ ಕೃತ್ವಾ, ಸ ವಿಷಮಃ; ಯಃ ಪ್ರಭೂತಮಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮನ್ನಮಾಶು ಪಚತಿ ಸ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ, ಸ ಏವಾಭಿವರ್ಧಮಾನೋಽತ್ಯಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಭಾಷ್ಯತೇ, ಸ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಪ್ರಭೂತಮಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮನ್ನಮಾಶುತರಂ ಪಚತಿ, ಪಾಕಾನ್ತೇ ಚ ಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠಶೋಷದಾಹಸನ್ತಾಪಾಞ್ಜನಯತಿ; ಯಸ್ತ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮುದರಶಿರೋಗೌರವಕಾಸಶ್ವಾಸಪ್ರಸೇಕಚ್ಛರ್ದಿಗಾತ್ರಸದನಾನಿ ಕೃತ್ವಾ ಮಹತಾ ಕಾಲೇನ ಪಚತಿ, ಸ ಮನ್ದಃ ||೨೪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

ವಿಷಮೋ ವಾತಜಾನ್ ರೋಗಾಂಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತಜಾನ್ | ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಥಾ ಮನ್ದೋ ವಿಕಾರಾನ್ ಕಫಸಮ್ಭವಾನ್ ||೨೫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

ತತ್ರ, ಸಮೇ ಪರಿರಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ವೀತ; ವಿಷಮೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೈಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈಃ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ; ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತೈರ್ವಿರೇಕೈಶ್ಚ; ಏವಮೇವಾತ್ಯಗ್ನೌ, ವಿಶೇಷೇಣ ಮಾಹಿಷೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರದಧಿಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ; ಮನ್ದೇ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯೈರ್ವಮನೈಶ್ಚ ||೨೬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ಜಾಠರೋ ಭಗವಾನಗ್ನಿರೀಶ್ವರೋಽನ್ನಸ್ಯ ಪಾಚಕಃ | ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ರಸಾನಾದದಾನೋ ವಿವೇಕ್ತುಂ ನೈವ ಶಕ್ಯತೇ ||೨೭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

ಪ್ರಾಣಾಪಾನಸಮಾನೈಸ್ತು ಸರ್ವತಃ ಪವನೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ | ಧ್ಮಾಯತೇ ಪಾಲ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಸ್ವಾಂ ಸ್ವಾಂ ಗತಿಮವಸ್ಥಿತೈಃ ||೨೮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

ವಯಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧಂ- ಬಾಲ್ಯಂ, ಮಧ್ಯಂ, ವೃದ್ಧಮಿತಿ | ತತ್ರೋನಷೋಡಶವರ್ಷೀಯಾ ಬಾಲಾಃ | ತೇ ತ್ರಿವಿಧಾಃ- ಕ್ಷೀರಪಾಃ, ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಾ, ಅನ್ನಾದಾ ಇತಿ | ತೇಷು ಸಂವತ್ಸರಪರಾಃ ಕ್ಷೀರಪಾಃ, ದ್ವಿಸಂವತ್ಸರಪರಾಃ ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಾಃ, ಪರತೋಽನ್ನಾದಾ ಇತಿ | ಷೋಡಶಸಪ್ತತ್ಯೋರನ್ತರೇ ಮಧ್ಯಂ ವಯಃ | ತಸ್ಯ ವಿಕಲ್ಪೋ- ವೃದ್ಧಿಃ, ಯೌವನಂ, ಸಮ್ಪೂರ್ಣತಾ, ಪರಿಹಾಣಿರಿತಿ | ತತ್ರ, ಆವಿಂಶತೇರ್ವೃದ್ಧಿಃ, ಆತ್ರಿಂಶತೋ ಯೌವನಮ್, ಆಚತ್ವಾರಿಂಶತಃ ಸರ್ವಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲವೀರ್ಯಸಮ್ಪೂರ್ಣತಾ, ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮೀಷತ್ಪರಿಹಾಣಿರ್ಯಾವತ್ ಸಪ್ತತಿರಿತಿ | ಸಪ್ತತೇರೂರ್ಧ್ವಂ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲವೀರ್ಯೋತ್ಸಾಹಮಹನ್ಯಹನಿ ವಲೀಪಲಿತಖಾಲಿತ್ಯಜುಷ್ಟಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಪ್ರಭೃತಿಭಿರುಪದ್ರವೈರಭಿಭೂಯಮಾನಂ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸ್ವಸಮರ್ಥಂ ಜೀರ್ಣಾಗಾರಮಿವಾಭಿವೃಷ್ಟಮವಸೀದನ್ತಂ ವೃದ್ಧಮಾಚಕ್ಷತೇ ||೨೯||

Adhikarana 25 (30) · Śloka 30

ತತ್ರೋತ್ತರೋತ್ತರಾಸು ವಯೋವಸ್ಥಾಸೂತ್ತರೋತ್ತರಾ ಭೇಷಜಮಾತ್ರಾವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ, ಋತೇ ಚ ಪರಿಹಾಣೇಃ; ತತ್ರಾದ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ ||೩೦||

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಬಾಲೇ ವಿವರ್ಧತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪಿತ್ತಮೇವ ತು | ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವರ್ಧತೇ ವಾಯುರ್ವೃದ್ಧೇ ತದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್ ||೩೧||

Adhikarana 27 (32) · Śloka 32

ಅಗ್ನಿಕ್ಷಾರವಿರೇಕೈಸ್ತು ಬಾಲವೃದ್ಧೌ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ | ತತ್ಸಾಧ್ಯೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಮೃದ್ವೀಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಂ ಶನೈಃ ||೩೨||

Adhikarana 28 (33) · Śloka 33

ದೇಹಃ ಸ್ಥೂಲಃ, ಕೃಶೋ, ಮಧ್ಯ, ಇತಿ ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಃ ||೩೩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

ಕರ್ಶಯೇದ್ಬೃಂಹಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಸದಾ ಸ್ಥೂಲಕೃಶೌ ನರೌ | ರಕ್ಷಣಂ ಚೈವ ಮಧ್ಯಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಸತತಂ ಭಿಷಕ್ ||೩೪||

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

ಬಲಮಭಿಹಿತಗುಣಂ; ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ತು ಸ್ವಭಾವದೋಷಜರಾದಿಭಿರವೇಕ್ಷಿತವ್ಯಮ್ | ಯಸ್ಮಾದ್ಬಲವತಃ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬಲಮೇವ ಪ್ರಧಾನಮಧಿಕರಣಾನಾಮ್ ||೩೫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

ಕೇಚಿತ್ ಕೃಶಾಃ ಪ್ರಾಣವನ್ತಃ ಸ್ಥೂಲಾಶ್ಚಾಲ್ಪಬಲಾ ನರಾಃ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ವ್ಯಾಯಾಮೈರ್ಬಲಂ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರತರ್ಕಯೇತ್ ||೩೬||

Adhikarana 32 (37-38) · Śloka 38

ಸತ್ತ್ವಂ ತು ವ್ಯಸನಾಭ್ಯುದಯಕ್ರಿಯಾದಿಸ್ಥಾನೇಷ್ವವಿಕ್ಲವಕರಮ್ ||೩೭|| ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಸಹತೇ ಸರ್ವಂ ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ | ರಾಜಸಃ ಸ್ತಭ್ಯಮಾನೋಽನ್ಯೈಃ ಸಹತೇ ನೈವ ತಾಮಸಃ ||೩೮||

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

ಸಾತ್ಮ್ಯಾನಿ ತು ದೇಶಕಾಲಜಾತ್ಯೃತುರೋಗವ್ಯಾಯಾಮೋದಕದಿವಾಸ್ವಪ್ನರಸಪ್ರಭೃತೀನಿ ಪ್ರಕೃತಿವಿರುದ್ಧಾನ್ಯಪಿ ಯಾನ್ಯಬಾಧಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ||೩೯|| ಯೋ ರಸಃ ಕಲ್ಪತೇ ಯಸ್ಯ ಸುಖಾಯೈವ ನಿಷೇವಿತಃ | ವ್ಯಾಯಾಮಜಾತಮನ್ಯದ್ವಾ ತತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೪೦||

Adhikarana 34 (41) · Śloka 41

ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭೇಷಜಂ ಚೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೪೧||

Adhikarana 35 (42) · Śloka 42

ದೇಶಸ್ತ್ವಾನೂಪೋ ಜಾಙ್ಗಲಃ ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ | ತತ್ರ, ಬಹೂದಕನಿಮ್ನೋನ್ನತನದೀವರ್ಷಗಹನೋ ಮೃದುಶೀತಾನಿಲೋ ಬಹುಮಹಾಪರ್ವತವೃಕ್ಷೋ ಮೃದುಸುಕುಮಾರೋಪಚಿತಶರೀರಮನುಷ್ಯಪ್ರಾಯಃ ಕಫವಾತರೋಗಭೂಯಿಷ್ಠಶ್ಚಾನೂಪಃ; ಆಕಾಶಸಮಃ ಪ್ರವಿರಲಾಲ್ಪಕಣ್ಟಕಿವೃಕ್ಷಪ್ರಾಯೋಽಲ್ಪವರ್ಷಪ್ರಸ್ರವಣೋದಪಾನೋದಕಪ್ರಾಯ ಉಷ್ಣದಾರುಣವಾತಃ ಪ್ರವಿರಲಾಲ್ಪಶೈಲಃ ಸ್ಥಿರಕೃಶಶರೀರಮನುಷ್ಯಪ್ರಾಯೋ ವಾತಪಿತ್ತರೋಗಭೂಯಿಷ್ಠಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಃ; ಉಭಯದೇಶಲಕ್ಷಣಃ ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ ||೪೨||

Adhikarana 36 (43) · Śloka 43

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಮಾಃ ಸಾಧಾರಣೇ ಯಸ್ಮಾಚ್ಛೀತವರ್ಷೋಷ್ಮಮಾರುತಾಃ | ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮತಾ ಜನ್ತೋಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಧಾರಣೋ ಮತಃ ||೪೩||

Adhikarana 37 (44-45) · Śloka 45

ನ ತಥಾ ಬಲವನ್ತಃ ಸ್ಯುರ್ಜಲಜಾ ವಾ ಸ್ಥಲಾಹೃತಾಃ | ಸ್ವದೇಶೇ ನಿಚಿತಾ ದೋಷಾ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕೋಪಮಾಗತಾಃ ||೪೪|| ಉಚಿತೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ದೇಶಕೃತಂ ಭಯಮ್ | ಆಹಾರಸ್ವಪ್ನಚೇಷ್ಟಾದೌ ತದ್ದೇಶಸ್ಯ ಗುಣೇ ಸತಿ ||೪೫||

Adhikarana 38 (46-47) · Śloka 47

ದೇಶಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುವಿಪರೀತೋಽಚಿರೋತ್ಥಿತಃ | ಸಮ್ಪತ್ತೌ ಭಿಷಗಾದೀನಾಂ ಬಲಸತ್ತ್ವಾಯುಷಾಂ ತಥಾ ||೪೬|| ಕೇವಲಃ ಸಮದೇಹಾಗ್ನೇಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯತಮೋ ಗದಃ | ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ತ್ವಸಾಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಲಕ್ಷಣಃ ||೪೭||

Adhikarana 39 (48) · Śloka 48

ಕ್ರಿಯಾಯಾಸ್ತು ಗುಣಾಲಾಭೇ ಕ್ರಿಯಾಮನ್ಯಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ | ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಶಾನ್ತವೇಗಾಯಾಂ ನ ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಕರೋ ಹಿತಃ ||೪೮||

Adhikarana 40 (49) · Śloka 49

ಗುಣಾಲಾಭೇಽಪಿ ಸಪದಿ ಯದಿ ಸೈವ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾ | ಕರ್ತವ್ಯೈವ ತದಾ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮೋ ಯದಿ ||೪೯||

Adhikarana 41 (50) · Śloka 50

ಯ ಏವಮೇನಂ ವಿಧಿಮೇಕರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತಿ ಕಾಲಾದಿವಶೇನ ಧೀಮಾನ್ | ಸ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಾಞ್ಜಗತೋ ಗದೌಘಾಞ್ಛಿನತ್ತಿ ಭೈಷಜ್ಯಪರಶ್ವಧೇನ ||೫೦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 35

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಆತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೫||