35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાત આતુરોપક્રમણીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

આતુરમુપક્રમમાણેન ભિષજાઽઽયુરાદાવેવ પરીક્ષિતવ્યં ; સત્યાયુષિ વ્યાધ્યૃત્વગ્નિવયોદેહબલસત્ત્વસાત્મ્યપ્રકૃતિભેષજદેશાન્ પરીક્ષેત ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

તત્ર મહાપાણિપાદપાર્શ્વપૃષ્ઠસ્તનાગ્રદશનવદનસ્કન્ધલલાટં દીર્ઘાઙ્ગુલિપર્વોચ્છ્વાસપ્રેક્ષણબાહું, વિસ્તીર્ણભ્રૂસ્તનાન્તરોરસ્કં હ્રસ્વજઙ્ઘામેઢ્રગ્રીવં, ગમ્ભીરસત્ત્વસ્વરનાભિમ્ , અનુચ્ચૈર્બદ્ધસ્તનમ્, ઉપચિતમહારોમશકર્ણં, પશ્ચાન્મસ્તિષ્કં, સ્નાતાનુલિપ્તં મૂર્ધાનુપૂર્વ્યા વિશુષ્યમાણશરીરં પશ્ચાચ્ચ વિશુષ્યમાણહૃદયં પુરુષં જાનીયાદ્દીર્ઘાયુઃ ખલ્વયમિતિ | તમેકાન્તેનોપક્રમેત્ | એભિર્લક્ષણૈર્વિપરીતૈરલ્પાયુઃ; મિશ્રૈર્મધ્યમાયુરિતિ ||૪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ભવન્તિ ચાત્ર | ગૂઢસન્ધિસિરાસ્નાયુઃ સંહતાઙ્ગઃ સ્થિરેન્દ્રિયઃ | ઉત્તરોત્તરસુક્ષેત્રો યઃ સ દીર્ઘાયુરુચ્યતે ||૫|| ગર્ભાત્ પ્રભૃત્યરોગો યઃ શનૈઃ સમુપચીયતે | શરીરજ્ઞાનવિજ્ઞાનૈઃ સ દીર્ઘાયુઃ સમાસતઃ ||૬||

Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 9

મધ્યમસ્યાયુષો જ્ઞાનમત ઊર્ધ્વં નિબોધ મે | અધસ્તાદક્ષયોર્યસ્ય લેખાઃ સ્યુર્વ્યક્તમાયતાઃ ||૭|| દ્વે વા તિસ્રોઽધિકા વાઽપિ પાદૌ કર્ણૌ ચ માંસલૌ | નાસાગ્રમૂર્ધ્વં ચ ભવેદૂર્ધ્વં લેખાશ્ચ પૃષ્ઠતઃ ||૮|| યસ્ય સ્યુસ્તસ્ય પરમમાયુર્ભવતિ સપ્તતિઃ |૯|

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

જઘન્યસ્યાયુષો જ્ઞાનમત ઊર્ધ્વં નિબોધ મે ||૯|| હસ્વાનિ યસ્ય પર્વાણિ સુમહચ્ચાપિ મેહનમ્ | તથોરસ્યવલીઢાનિ ન ચ સ્યાત્પૃષ્ઠમાયતમ્ ||૧૦|| ઊર્ધ્વં ચ શ્રવણૌ સ્થાનાન્નાસા ચોચ્ચા શરીરિણઃ | હસતો જલ્પતો વાઽપિ દન્તમાંસં પ્રદૃશ્યતે | પ્રેક્ષતે યશ્ચ વિભ્રાન્તં સ જીવેત્પઞ્ચવિંશતિમ્ ||૧૧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

અથ પુનરાયુષો વિજ્ઞાનાર્થમઙ્ગપ્રત્યઙ્ગપ્રમાણસારાનુપદેક્ષ્યામઃ | તત્રાઙ્ગાન્યન્તરાધિસક્થિબાહુશિરાંસિ, તદવયવાઃ પ્રત્યઙ્ગાનીતિ | તત્ર, સ્વૈરઙ્ગુલૈઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠપ્રદેશિન્યૌ દ્વ્યઙ્ગુલાયતે ; પ્રદેશિન્યાસ્તુ મધ્યમાનામિકાકનિષ્ઠિકા યથોત્તરં પઞ્ચમભાગહીનાઃ; ચતુરઙ્ગુલાયતે પઞ્ચાઙ્ગુલવિસ્તૃતે પ્રપદપાદતલે; પઞ્ચચતુરઙ્ગુલાયતવિસ્તૃતા પાર્ષ્ણિઃ; ચતુર્દશાઙ્ગુલાયતઃ પાદઃ; ચતુર્દશાઙ્ગુલપરિણાહાનિ પાદગુલ્ફજઙ્ઘાજાનુમધ્યાનિ; અષ્ટાદશાઙ્ગુલા જઙ્ઘા, જાનૂપરિષ્ટાચ્ચ દ્વાત્રિંશદઙ્ગુલમ્, એતે પઞ્ચાશત્; જઙ્ઘાયામસમાવૂરૂ; દ્વ્યઙ્ગુલાનિ વૃષણચિબુકદશનનાસાપુટભાગકર્ણમૂલભ્રૂનયનાન્તરાણિ; ચતુરઙ્ગુલાનિ મેહનવદનાન્તરનાસાકર્ણલલાટગ્રીવોચ્છ્રાયદૃષ્ટ્યન્તરાણિ; દ્વાદશાઙ્ગુલાનિ ભગવિસ્તારમેહનનાભિહૃદયગ્રીવાસ્તનાન્તરમુખાયામમણિબન્ધપ્રકોષ્ઠસ્થૌલ્યાનિ; ઇન્દ્રબસ્તિપરિણાહાંસપીઠકૂર્પરાન્તરાયામઃ ષોડશાઙ્ગુલઃ; ચતુર્વિંશત્યઙ્ગુલો હસ્તઃ; દ્વાત્રિંશદઙ્ગુલપરિમાણૌ ભુજૌ; દ્વાત્રિંશત્પરિણાહાવૂરૂ; મણિબન્ધકૂર્પરાન્તરં ષોડશાઙ્ગુલં; તલં ષટ્ચતુરઙ્ગુલાયામવિસ્તારમ્; અઙ્ગુષ્ઠમૂલપ્રદેશિનીશ્રવણાપાઙ્ગાન્તરમધ્યમાઙ્ગુલ્યૌ પઞ્ચાઙ્ગુલે; અર્ધપઞ્ચાઙ્ગુલે પ્રદેશિન્યનામિકે; સાર્ધત્ર્યઙ્ગુલૌ કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠૌ; ચતુર્વિંશતિવિસ્તારપરિણાહં મુખગ્રીવં; ત્રિભાગાઙ્ગુલવિસ્તારા નાસાપુટમર્યાદા; નયનત્રિભાગપરિણાહા તારકા; નવમસ્તારકાંશો દૃષ્ટિઃ; કેશાન્તમસ્તકાન્તરમેકાદશાઙ્ગુલં; મસ્તકાદવટુકેશાન્તો દશાઙ્ગુલઃ; કર્ણાવટ્વન્તરં ચતુર્દશાઙ્ગુલં; પુરુષોરઃપ્રમાણવિસ્તીર્ણા સ્ત્રીશ્રોણિઃ; અષ્ટાદશાઙ્ગુલવિસ્તારમુરઃ; તત્પ્રમાણા પુરુષસ્ય કટી; સવિંશમઙ્ગુલશતં પુરુષાયામ ઇતિ ||૧૨||

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ | પઞ્ચવિંશે તતો વર્ષે પુમાન્ નારી તુ ષોડશે | સમત્વાગતવીર્યૌ તૌ જાનીયાત્ કુશલો ભિષક્ ||૧૩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

દેહઃ સ્વૈરઙ્ગુલૈરેષ યથાવદનુકીર્તિતઃ |૧૪|

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15

યુક્તઃ પ્રમાણેનાનેન પુમાન્ વા યદિ વાઽઙ્ગના ||૧૪|| દીર્ઘમાયુરવાપ્નોતિ વિત્તં ચ મહદૃચ્છતિ | મધ્યમં મધ્યમૈરાયુર્વિત્તં હીનૈસ્તથાઽવરમ્ ||૧૫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

અથ સારાન્ વક્ષ્યામઃ- સ્મૃતિભક્તિપ્રજ્ઞાશૌચશૌર્યોપેતં કલ્યાણાભિનિવેશં સત્ત્વસારં વિદ્યાત્; સ્નિગ્ધસંહતશ્વેતાસ્થિદન્તનખં બહુલકામપ્રજં શુક્રેણ; અકૃશમુત્તમબલં સ્નિગ્ધગમ્ભીરસ્વરં સૌભાગ્યોપપન્નં મહાનેત્રં ચ મજ્જ્ઞા; મહાશિરઃસ્કન્ધં દૃઢદન્તહન્વસ્થિનખમસ્થિભિઃ; સ્નિગ્ધમૂત્રસ્વેદસ્વરં બૃહચ્છરીરમાયાસાસહિષ્ણું મેદસા; અચ્છિદ્રગાત્રં ગૂઢાસ્થિસન્ધિં માંસોપચિતં ચ માંસેન; સ્નિગ્ધતામ્રનખનયનતાલુજિહ્વૌષ્ઠપાણિપાદતલં રક્તેન; સુપ્રસન્નમૃદુત્વગ્રોમાણં ત્વક્સારં વિદ્યાદિતિ | એષાં પૂર્વં પૂર્વં પ્રધાનમાયુઃસૌભાગ્યયોરિતિ ||૧૬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

વિશેષતોઽઙ્ગપ્રત્યઙ્ગપ્રમાણાદથ સારતઃ | પરીક્ષ્યાયુઃ સુનિપુણો ભિષક્ સિધ્યતિ કર્મસુ ||૧૭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

વ્યાધિવિશેષાસ્તુ પ્રાગભિહિતાઃ; સર્વ એવૈતે ત્રિવિધાઃ- સાધ્યા, યાપ્યાઃ, પ્રત્યાખ્યેયાશ્ચ | તત્રૈતાન્ ભૂયસ્ત્રિધા પરીક્ષેત- કિમયમૌપસર્ગિકઃ, પ્રાક્કેવલઃ, અન્યલક્ષણ ઇતિ | તત્ર, ઔપસર્ગિકો નામ યઃ પૂર્વોત્પન્નં વ્યાધિં જઘન્યકાલજાતો વ્યાધિરુપસૃજતિ, સ તન્મૂલ એવોપદ્રવસઞ્જ્ઞઃ; પ્રાક્કેવલો નામ યઃ પ્રાગેવોત્પન્નો વ્યાધિરપૂર્વરૂપોઽનુપદ્રવશ્ચ; અન્યલક્ષણો નામ યો ભવિષ્યદ્વ્યાધિખ્યાપકઃ, સ પૂર્વરૂપસઞ્જ્ઞઃ | તત્ર, સોપદ્રવમન્યોન્યાવિરોધેનોપક્રમેત, બલવન્તમુપદ્રવં વા; પ્રાક્કેવલં યથાસ્વં પ્રતિકુર્વીત; અન્યલક્ષણે ત્વાદિવ્યાધૌ પ્રયતેત ||૧૮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ભવતિ ચાત્ર | નાસ્તિ રોગો વિના દોષૈર્યસ્માત્તસ્માદ્વિચક્ષણઃ | અનુક્તમપિ દોષાણાં લિઙ્ગૈર્વ્યાધિમુપાચરેત્ ||૧૯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

પ્રાગભિહિતા ઋતવઃ ||૨૦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

શીતે શીતપ્રતીકારમુષ્ણે ચોષ્ણનિવારણમ્ | કૃત્વા કુર્યાત્ ક્રિયાં પ્રાપ્તાં ક્રિયાકાલં ન હાપયેત્ ||૨૧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

અપ્રાપ્તે વા ક્રિયાકાલે પ્રાપ્તે વા ન કૃતા ક્રિયા | ક્રિયા હીનાઽતિરિક્તા વા સાધ્યેષ્વપિ ન સિધ્યતિ ||૨૨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

યા હ્યુદીર્ણં શમયતિ નાન્યં વ્યાધિં કરોતિ ચ | સા ક્રિયા, ન તુ યા વ્યાધિં હરત્યન્યમુદીરયેત્ ||૨૩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

પ્રાગભિહિતોઽગ્નિરન્નસ્ય પાચકઃ | સ ચતુર્વિધો ભવતિ- દોષાનભિપન્ન એકઃ, વિક્રિયામાપન્નસ્ત્રિવિધો ભવતિ- વિષમો વાતેન, તીક્ષ્ણઃ પિત્તેન, મન્દઃ શ્લેષ્મણા, ચતુર્થઃ સમઃ સર્વસામ્યાદિતિ | તત્ર, યો યથાકાલમુપયુક્તમન્નં સમ્યક્ પચતિ સ સમઃ, સમૈર્દોષૈઃ; યઃ કદાચિત્ સમ્યક્ પચતિ, કદાચિદાધ્માનશૂલોદાવર્તાતિસારજઠરગૌરવાન્ત્રકૂજનપ્રવાહણાનિ કૃત્વા, સ વિષમઃ; યઃ પ્રભૂતમપ્યુપયુક્તમન્નમાશુ પચતિ સ તીક્ષ્ણઃ, સ એવાભિવર્ધમાનોઽત્યગ્નિરિત્યાભાષ્યતે, સ મુહુર્મુહુઃ પ્રભૂતમપ્યુપયુક્તમન્નમાશુતરં પચતિ, પાકાન્તે ચ ગલતાલ્વોષ્ઠશોષદાહસન્તાપાઞ્જનયતિ; યસ્ત્વલ્પમપ્યુપયુક્તમુદરશિરોગૌરવકાસશ્વાસપ્રસેકચ્છર્દિગાત્રસદનાનિ કૃત્વા મહતા કાલેન પચતિ, સ મન્દઃ ||૨૪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

વિષમો વાતજાન્ રોગાંસ્તીક્ષ્ણઃ પિત્તનિમિત્તજાન્ | કરોત્યગ્નિસ્તથા મન્દો વિકારાન્ કફસમ્ભવાન્ ||૨૫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

તત્ર, સમે પરિરક્ષણં કુર્વીત; વિષમે સ્નિગ્ધામ્લલવણૈઃ ક્રિયાવિશેષૈઃ પ્રતિકુર્વીત; તીક્ષ્ણે મધુરસ્નિગ્ધશીતૈર્વિરેકૈશ્ચ; એવમેવાત્યગ્નૌ, વિશેષેણ માહિષૈશ્ચ ક્ષીરદધિસર્પિર્ભિઃ; મન્દે કટુતિક્તકષાયૈર્વમનૈશ્ચ ||૨૬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

જાઠરો ભગવાનગ્નિરીશ્વરોઽન્નસ્ય પાચકઃ | સૌક્ષ્મ્યાદ્રસાનાદદાનો વિવેક્તું નૈવ શક્યતે ||૨૭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

પ્રાણાપાનસમાનૈસ્તુ સર્વતઃ પવનૈસ્ત્રિભિઃ | ધ્માયતે પાલ્યતે ચાપિ સ્વાં સ્વાં ગતિમવસ્થિતૈઃ ||૨૮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

વયસ્તુ ત્રિવિધં- બાલ્યં, મધ્યં, વૃદ્ધમિતિ | તત્રોનષોડશવર્ષીયા બાલાઃ | તે ત્રિવિધાઃ- ક્ષીરપાઃ, ક્ષીરાન્નાદા, અન્નાદા ઇતિ | તેષુ સંવત્સરપરાઃ ક્ષીરપાઃ, દ્વિસંવત્સરપરાઃ ક્ષીરાન્નાદાઃ, પરતોઽન્નાદા ઇતિ | ષોડશસપ્તત્યોરન્તરે મધ્યં વયઃ | તસ્ય વિકલ્પો- વૃદ્ધિઃ, યૌવનં, સમ્પૂર્ણતા, પરિહાણિરિતિ | તત્ર, આવિંશતેર્વૃદ્ધિઃ, આત્રિંશતો યૌવનમ્, આચત્વારિંશતઃ સર્વધાત્વિન્દ્રિયબલવીર્યસમ્પૂર્ણતા, અત ઊર્ધ્વમીષત્પરિહાણિર્યાવત્ સપ્તતિરિતિ | સપ્તતેરૂર્ધ્વં ક્ષીયમાણધાત્વિન્દ્રિયબલવીર્યોત્સાહમહન્યહનિ વલીપલિતખાલિત્યજુષ્ટં કાસશ્વાસપ્રભૃતિભિરુપદ્રવૈરભિભૂયમાનં સર્વક્રિયાસ્વસમર્થં જીર્ણાગારમિવાભિવૃષ્ટમવસીદન્તં વૃદ્ધમાચક્ષતે ||૨૯||

Adhikarana 25 (30) · Śloka 30

તત્રોત્તરોત્તરાસુ વયોવસ્થાસૂત્તરોત્તરા ભેષજમાત્રાવિશેષા ભવન્તિ, ઋતે ચ પરિહાણેઃ; તત્રાદ્યાપેક્ષયા પ્રતિકુર્વીત ||૩૦||

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ભવન્તિ ચાત્ર- બાલે વિવર્ધતે શ્લેષ્મા મધ્યમે પિત્તમેવ તુ | ભૂયિષ્ઠં વર્ધતે વાયુર્વૃદ્ધે તદ્વીક્ષ્ય યોજયેત્ ||૩૧||

Adhikarana 27 (32) · Śloka 32

અગ્નિક્ષારવિરેકૈસ્તુ બાલવૃદ્ધૌ વિવર્જયેત્ | તત્સાધ્યેષુ વિકારેષુ મૃદ્વીં કુર્યાત્ ક્રિયાં શનૈઃ ||૩૨||

Adhikarana 28 (33) · Śloka 33

દેહઃ સ્થૂલઃ, કૃશો, મધ્ય, ઇતિ પ્રાગુપદિષ્ટઃ ||૩૩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

કર્શયેદ્બૃંહયેચ્ચાપિ સદા સ્થૂલકૃશૌ નરૌ | રક્ષણં ચૈવ મધ્યસ્ય કુર્વીત સતતં ભિષક્ ||૩૪||

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

બલમભિહિતગુણં; દૌર્બલ્યં તુ સ્વભાવદોષજરાદિભિરવેક્ષિતવ્યમ્ | યસ્માદ્બલવતઃ સર્વક્રિયાપ્રવૃત્તિસ્તસ્માદ્બલમેવ પ્રધાનમધિકરણાનામ્ ||૩૫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

કેચિત્ કૃશાઃ પ્રાણવન્તઃ સ્થૂલાશ્ચાલ્પબલા નરાઃ | તસ્માત્ સ્થિરત્વં વ્યાયામૈર્બલં વૈદ્યઃ પ્રતર્કયેત્ ||૩૬||

Adhikarana 32 (37-38) · Śloka 38

સત્ત્વં તુ વ્યસનાભ્યુદયક્રિયાદિસ્થાનેષ્વવિક્લવકરમ્ ||૩૭|| સત્ત્વવાન્ સહતે સર્વં સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના | રાજસઃ સ્તભ્યમાનોઽન્યૈઃ સહતે નૈવ તામસઃ ||૩૮||

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

સાત્મ્યાનિ તુ દેશકાલજાત્યૃતુરોગવ્યાયામોદકદિવાસ્વપ્નરસપ્રભૃતીનિ પ્રકૃતિવિરુદ્ધાન્યપિ યાન્યબાધકરાણિ ભવન્તિ ||૩૯|| યો રસઃ કલ્પતે યસ્ય સુખાયૈવ નિષેવિતઃ | વ્યાયામજાતમન્યદ્વા તત્ સાત્મ્યમિતિ નિર્દિશેત્ ||૪૦||

Adhikarana 34 (41) · Śloka 41

પ્રકૃતિં ભેષજં ચોપરિષ્ટાદ્વક્ષ્યામઃ ||૪૧||

Adhikarana 35 (42) · Śloka 42

દેશસ્ત્વાનૂપો જાઙ્ગલઃ સાધારણ ઇતિ | તત્ર, બહૂદકનિમ્નોન્નતનદીવર્ષગહનો મૃદુશીતાનિલો બહુમહાપર્વતવૃક્ષો મૃદુસુકુમારોપચિતશરીરમનુષ્યપ્રાયઃ કફવાતરોગભૂયિષ્ઠશ્ચાનૂપઃ; આકાશસમઃ પ્રવિરલાલ્પકણ્ટકિવૃક્ષપ્રાયોઽલ્પવર્ષપ્રસ્રવણોદપાનોદકપ્રાય ઉષ્ણદારુણવાતઃ પ્રવિરલાલ્પશૈલઃ સ્થિરકૃશશરીરમનુષ્યપ્રાયો વાતપિત્તરોગભૂયિષ્ઠશ્ચ જાઙ્ગલઃ; ઉભયદેશલક્ષણઃ સાધારણ ઇતિ ||૪૨||

Adhikarana 36 (43) · Śloka 43

ભવન્તિ ચાત્ર- સમાઃ સાધારણે યસ્માચ્છીતવર્ષોષ્મમારુતાઃ | દોષાણાં સમતા જન્તોસ્તસ્માત્સાધારણો મતઃ ||૪૩||

Adhikarana 37 (44-45) · Śloka 45

ન તથા બલવન્તઃ સ્યુર્જલજા વા સ્થલાહૃતાઃ | સ્વદેશે નિચિતા દોષા અન્યસ્મિન્ કોપમાગતાઃ ||૪૪|| ઉચિતે વર્તમાનસ્ય નાસ્તિ દેશકૃતં ભયમ્ | આહારસ્વપ્નચેષ્ટાદૌ તદ્દેશસ્ય ગુણે સતિ ||૪૫||

Adhikarana 38 (46-47) · Śloka 47

દેશપ્રકૃતિસાત્મ્યર્તુવિપરીતોઽચિરોત્થિતઃ | સમ્પત્તૌ ભિષગાદીનાં બલસત્ત્વાયુષાં તથા ||૪૬|| કેવલઃ સમદેહાગ્નેઃ સુખસાધ્યતમો ગદઃ | અતોઽન્યથા ત્વસાધ્યઃ સ્યાત્કૃચ્છ્રો વ્યામિશ્રલક્ષણઃ ||૪૭||

Adhikarana 39 (48) · Śloka 48

ક્રિયાયાસ્તુ ગુણાલાભે ક્રિયામન્યાં પ્રયોજયેત્ | પૂર્વસ્યાં શાન્તવેગાયાં ન ક્રિયાસઙ્કરો હિતઃ ||૪૮||

Adhikarana 40 (49) · Śloka 49

ગુણાલાભેઽપિ સપદિ યદિ સૈવ ક્રિયા હિતા | કર્તવ્યૈવ તદા વ્યાધિઃ કૃચ્છ્રસાધ્યતમો યદિ ||૪૯||

Adhikarana 41 (50) · Śloka 50

ય એવમેનં વિધિમેકરૂપં બિભર્તિ કાલાદિવશેન ધીમાન્ | સ મૃત્યુપાશાઞ્જગતો ગદૌઘાઞ્છિનત્તિ ભૈષજ્યપરશ્વધેન ||૫૦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 35

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને આતુરોપક્રમણીયો નામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૫||