35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാത ആതുരോപക്രമണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ആതുരമുപക്രമമാണേന ഭിഷജാऽऽയുരാദാവേവ പരീക്ഷിതവ്യം ; സത്യായുഷി വ്യാധ്യൃത്വഗ്നിവയോദേഹബലസത്ത്വസാത്മ്യപ്രകൃതിഭേഷജദേശാന് പരീക്ഷേത ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

തത്ര മഹാപാണിപാദപാര്ശ്വപൃഷ്ഠസ്തനാഗ്രദശനവദനസ്കന്ധലലാടം ദീര്ഘാങ്ഗുലിപര്വോച്ഛ്വാസപ്രേക്ഷണബാഹും, വിസ്തീര്ണഭ്രൂസ്തനാന്തരോരസ്കം ഹ്രസ്വജങ്ഘാമേഢ്രഗ്രീവം, ഗമ്ഭീരസത്ത്വസ്വരനാഭിമ് , അനുച്ചൈര്ബദ്ധസ്തനമ്, ഉപചിതമഹാരോമശകര്ണം, പശ്ചാന്മസ്തിഷ്കം, സ്നാതാനുലിപ്തം മൂര്ധാനുപൂര്വ്യാ വിശുഷ്യമാണശരീരം പശ്ചാച്ച വിശുഷ്യമാണഹൃദയം പുരുഷം ജാനീയാദ്ദീര്ഘായുഃ ഖല്വയമിതി | തമേകാന്തേനോപക്രമേത് | ഏഭിര്ലക്ഷണൈര്വിപരീതൈരല്പായുഃ; മിശ്രൈര്മധ്യമായുരിതി ||൪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ഭവന്തി ചാത്ര | ഗൂഢസന്ധിസിരാസ്നായുഃ സംഹതാങ്ഗഃ സ്ഥിരേന്ദ്രിയഃ | ഉത്തരോത്തരസുക്ഷേത്രോ യഃ സ ദീര്ഘായുരുച്യതേ ||൫|| ഗര്ഭാത് പ്രഭൃത്യരോഗോ യഃ ശനൈഃ സമുപചീയതേ | ശരീരജ്ഞാനവിജ്ഞാനൈഃ സ ദീര്ഘായുഃ സമാസതഃ ||൬||

Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 9

മധ്യമസ്യായുഷോ ജ്ഞാനമത ഊര്ധ്വം നിബോധ മേ | അധസ്താദക്ഷയോര്യസ്യ ലേഖാഃ സ്യുര്വ്യക്തമായതാഃ ||൭|| ദ്വേ വാ തിസ്രോऽധികാ വാऽപി പാദൌ കര്ണൌ ച മാംസലൌ | നാസാഗ്രമൂര്ധ്വം ച ഭവേദൂര്ധ്വം ലേഖാശ്ച പൃഷ്ഠതഃ ||൮|| യസ്യ സ്യുസ്തസ്യ പരമമായുര്ഭവതി സപ്തതിഃ |൯|

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

ജഘന്യസ്യായുഷോ ജ്ഞാനമത ഊര്ധ്വം നിബോധ മേ ||൯|| ഹസ്വാനി യസ്യ പര്വാണി സുമഹച്ചാപി മേഹനമ് | തഥോരസ്യവലീഢാനി ന ച സ്യാത്പൃഷ്ഠമായതമ് ||൧൦|| ഊര്ധ്വം ച ശ്രവണൌ സ്ഥാനാന്നാസാ ചോച്ചാ ശരീരിണഃ | ഹസതോ ജല്പതോ വാऽപി ദന്തമാംസം പ്രദൃശ്യതേ | പ്രേക്ഷതേ യശ്ച വിഭ്രാന്തം സ ജീവേത്പഞ്ചവിംശതിമ് ||൧൧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

അഥ പുനരായുഷോ വിജ്ഞാനാര്ഥമങ്ഗപ്രത്യങ്ഗപ്രമാണസാരാനുപദേക്ഷ്യാമഃ | തത്രാങ്ഗാന്യന്തരാധിസക്ഥിബാഹുശിരാംസി, തദവയവാഃ പ്രത്യങ്ഗാനീതി | തത്ര, സ്വൈരങ്ഗുലൈഃ പാദാങ്ഗുഷ്ഠപ്രദേശിന്യൌ ദ്വ്യങ്ഗുലായതേ ; പ്രദേശിന്യാസ്തു മധ്യമാനാമികാകനിഷ്ഠികാ യഥോത്തരം പഞ്ചമഭാഗഹീനാഃ; ചതുരങ്ഗുലായതേ പഞ്ചാങ്ഗുലവിസ്തൃതേ പ്രപദപാദതലേ; പഞ്ചചതുരങ്ഗുലായതവിസ്തൃതാ പാര്ഷ്ണിഃ; ചതുര്ദശാങ്ഗുലായതഃ പാദഃ; ചതുര്ദശാങ്ഗുലപരിണാഹാനി പാദഗുല്ഫജങ്ഘാജാനുമധ്യാനി; അഷ്ടാദശാങ്ഗുലാ ജങ്ഘാ, ജാനൂപരിഷ്ടാച്ച ദ്വാത്രിംശദങ്ഗുലമ്, ഏതേ പഞ്ചാശത്; ജങ്ഘായാമസമാവൂരൂ; ദ്വ്യങ്ഗുലാനി വൃഷണചിബുകദശനനാസാപുടഭാഗകര്ണമൂലഭ്രൂനയനാന്തരാണി; ചതുരങ്ഗുലാനി മേഹനവദനാന്തരനാസാകര്ണലലാടഗ്രീവോച്ഛ്രായദൃഷ്ട്യന്തരാണി; ദ്വാദശാങ്ഗുലാനി ഭഗവിസ്താരമേഹനനാഭിഹൃദയഗ്രീവാസ്തനാന്തരമുഖായാമമണിബന്ധപ്രകോഷ്ഠസ്ഥൌല്യാനി; ഇന്ദ്രബസ്തിപരിണാഹാംസപീഠകൂര്പരാന്തരായാമഃ ഷോഡശാങ്ഗുലഃ; ചതുര്വിംശത്യങ്ഗുലോ ഹസ്തഃ; ദ്വാത്രിംശദങ്ഗുലപരിമാണൌ ഭുജൌ; ദ്വാത്രിംശത്പരിണാഹാവൂരൂ; മണിബന്ധകൂര്പരാന്തരം ഷോഡശാങ്ഗുലം; തലം ഷട്ചതുരങ്ഗുലായാമവിസ്താരമ്; അങ്ഗുഷ്ഠമൂലപ്രദേശിനീശ്രവണാപാങ്ഗാന്തരമധ്യമാങ്ഗുല്യൌ പഞ്ചാങ്ഗുലേ; അര്ധപഞ്ചാങ്ഗുലേ പ്രദേശിന്യനാമികേ; സാര്ധത്ര്യങ്ഗുലൌ കനിഷ്ഠാങ്ഗുഷ്ഠൌ; ചതുര്വിംശതിവിസ്താരപരിണാഹം മുഖഗ്രീവം; ത്രിഭാഗാങ്ഗുലവിസ്താരാ നാസാപുടമര്യാദാ; നയനത്രിഭാഗപരിണാഹാ താരകാ; നവമസ്താരകാംശോ ദൃഷ്ടിഃ; കേശാന്തമസ്തകാന്തരമേകാദശാങ്ഗുലം; മസ്തകാദവടുകേശാന്തോ ദശാങ്ഗുലഃ; കര്ണാവട്വന്തരം ചതുര്ദശാങ്ഗുലം; പുരുഷോരഃപ്രമാണവിസ്തീര്ണാ സ്ത്രീശ്രോണിഃ; അഷ്ടാദശാങ്ഗുലവിസ്താരമുരഃ; തത്പ്രമാണാ പുരുഷസ്യ കടീ; സവിംശമങ്ഗുലശതം പുരുഷായാമ ഇതി ||൧൨||

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ | പഞ്ചവിംശേ തതോ വര്ഷേ പുമാന് നാരീ തു ഷോഡശേ | സമത്വാഗതവീര്യൌ തൌ ജാനീയാത് കുശലോ ഭിഷക് ||൧൩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ദേഹഃ സ്വൈരങ്ഗുലൈരേഷ യഥാവദനുകീര്തിതഃ |൧൪|

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15

യുക്തഃ പ്രമാണേനാനേന പുമാന് വാ യദി വാऽങ്ഗനാ ||൧൪|| ദീര്ഘമായുരവാപ്നോതി വിത്തം ച മഹദൃച്ഛതി | മധ്യമം മധ്യമൈരായുര്വിത്തം ഹീനൈസ്തഥാऽവരമ് ||൧൫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

അഥ സാരാന് വക്ഷ്യാമഃ- സ്മൃതിഭക്തിപ്രജ്ഞാശൌചശൌര്യോപേതം കല്യാണാഭിനിവേശം സത്ത്വസാരം വിദ്യാത്; സ്നിഗ്ധസംഹതശ്വേതാസ്ഥിദന്തനഖം ബഹുലകാമപ്രജം ശുക്രേണ; അകൃശമുത്തമബലം സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരസ്വരം സൌഭാഗ്യോപപന്നം മഹാനേത്രം ച മജ്ജ്ഞാ; മഹാശിരഃസ്കന്ധം ദൃഢദന്തഹന്വസ്ഥിനഖമസ്ഥിഭിഃ; സ്നിഗ്ധമൂത്രസ്വേദസ്വരം ബൃഹച്ഛരീരമായാസാസഹിഷ്ണും മേദസാ; അച്ഛിദ്രഗാത്രം ഗൂഢാസ്ഥിസന്ധിം മാംസോപചിതം ച മാംസേന; സ്നിഗ്ധതാമ്രനഖനയനതാലുജിഹ്വൌഷ്ഠപാണിപാദതലം രക്തേന; സുപ്രസന്നമൃദുത്വഗ്രോമാണം ത്വക്സാരം വിദ്യാദിതി | ഏഷാം പൂര്വം പൂര്വം പ്രധാനമായുഃസൌഭാഗ്യയോരിതി ||൧൬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

വിശേഷതോऽങ്ഗപ്രത്യങ്ഗപ്രമാണാദഥ സാരതഃ | പരീക്ഷ്യായുഃ സുനിപുണോ ഭിഷക് സിധ്യതി കര്മസു ||൧൭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

വ്യാധിവിശേഷാസ്തു പ്രാഗഭിഹിതാഃ; സര്വ ഏവൈതേ ത്രിവിധാഃ- സാധ്യാ, യാപ്യാഃ, പ്രത്യാഖ്യേയാശ്ച | തത്രൈതാന് ഭൂയസ്ത്രിധാ പരീക്ഷേത- കിമയമൌപസര്ഗികഃ, പ്രാക്കേവലഃ, അന്യലക്ഷണ ഇതി | തത്ര, ഔപസര്ഗികോ നാമ യഃ പൂര്വോത്പന്നം വ്യാധിം ജഘന്യകാലജാതോ വ്യാധിരുപസൃജതി, സ തന്മൂല ഏവോപദ്രവസഞ്ജ്ഞഃ; പ്രാക്കേവലോ നാമ യഃ പ്രാഗേവോത്പന്നോ വ്യാധിരപൂര്വരൂപോऽനുപദ്രവശ്ച; അന്യലക്ഷണോ നാമ യോ ഭവിഷ്യദ്വ്യാധിഖ്യാപകഃ, സ പൂര്വരൂപസഞ്ജ്ഞഃ | തത്ര, സോപദ്രവമന്യോന്യാവിരോധേനോപക്രമേത, ബലവന്തമുപദ്രവം വാ; പ്രാക്കേവലം യഥാസ്വം പ്രതികുര്വീത; അന്യലക്ഷണേ ത്വാദിവ്യാധൌ പ്രയതേത ||൧൮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ഭവതി ചാത്ര | നാസ്തി രോഗോ വിനാ ദോഷൈര്യസ്മാത്തസ്മാദ്വിചക്ഷണഃ | അനുക്തമപി ദോഷാണാം ലിങ്ഗൈര്വ്യാധിമുപാചരേത് ||൧൯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

പ്രാഗഭിഹിതാ ഋതവഃ ||൨൦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

ശീതേ ശീതപ്രതീകാരമുഷ്ണേ ചോഷ്ണനിവാരണമ് | കൃത്വാ കുര്യാത് ക്രിയാം പ്രാപ്താം ക്രിയാകാലം ന ഹാപയേത് ||൨൧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

അപ്രാപ്തേ വാ ക്രിയാകാലേ പ്രാപ്തേ വാ ന കൃതാ ക്രിയാ | ക്രിയാ ഹീനാऽതിരിക്താ വാ സാധ്യേഷ്വപി ന സിധ്യതി ||൨൨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

യാ ഹ്യുദീര്ണം ശമയതി നാന്യം വ്യാധിം കരോതി ച | സാ ക്രിയാ, ന തു യാ വ്യാധിം ഹരത്യന്യമുദീരയേത് ||൨൩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

പ്രാഗഭിഹിതോऽഗ്നിരന്നസ്യ പാചകഃ | സ ചതുര്വിധോ ഭവതി- ദോഷാനഭിപന്ന ഏകഃ, വിക്രിയാമാപന്നസ്ത്രിവിധോ ഭവതി- വിഷമോ വാതേന, തീക്ഷ്ണഃ പിത്തേന, മന്ദഃ ശ്ലേഷ്മണാ, ചതുര്ഥഃ സമഃ സര്വസാമ്യാദിതി | തത്ര, യോ യഥാകാലമുപയുക്തമന്നം സമ്യക് പചതി സ സമഃ, സമൈര്ദോഷൈഃ; യഃ കദാചിത് സമ്യക് പചതി, കദാചിദാധ്മാനശൂലോദാവര്താതിസാരജഠരഗൌരവാന്ത്രകൂജനപ്രവാഹണാനി കൃത്വാ, സ വിഷമഃ; യഃ പ്രഭൂതമപ്യുപയുക്തമന്നമാശു പചതി സ തീക്ഷ്ണഃ, സ ഏവാഭിവര്ധമാനോऽത്യഗ്നിരിത്യാഭാഷ്യതേ, സ മുഹുര്മുഹുഃ പ്രഭൂതമപ്യുപയുക്തമന്നമാശുതരം പചതി, പാകാന്തേ ച ഗലതാല്വോഷ്ഠശോഷദാഹസന്താപാഞ്ജനയതി; യസ്ത്വല്പമപ്യുപയുക്തമുദരശിരോഗൌരവകാസശ്വാസപ്രസേകച്ഛര്ദിഗാത്രസദനാനി കൃത്വാ മഹതാ കാലേന പചതി, സ മന്ദഃ ||൨൪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

വിഷമോ വാതജാന് രോഗാംസ്തീക്ഷ്ണഃ പിത്തനിമിത്തജാന് | കരോത്യഗ്നിസ്തഥാ മന്ദോ വികാരാന് കഫസമ്ഭവാന് ||൨൫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

തത്ര, സമേ പരിരക്ഷണം കുര്വീത; വിഷമേ സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണൈഃ ക്രിയാവിശേഷൈഃ പ്രതികുര്വീത; തീക്ഷ്ണേ മധുരസ്നിഗ്ധശീതൈര്വിരേകൈശ്ച; ഏവമേവാത്യഗ്നൌ, വിശേഷേണ മാഹിഷൈശ്ച ക്ഷീരദധിസര്പിര്ഭിഃ; മന്ദേ കടുതിക്തകഷായൈര്വമനൈശ്ച ||൨൬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ജാഠരോ ഭഗവാനഗ്നിരീശ്വരോऽന്നസ്യ പാചകഃ | സൌക്ഷ്മ്യാദ്രസാനാദദാനോ വിവേക്തും നൈവ ശക്യതേ ||൨൭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

പ്രാണാപാനസമാനൈസ്തു സര്വതഃ പവനൈസ്ത്രിഭിഃ | ധ്മായതേ പാല്യതേ ചാപി സ്വാം സ്വാം ഗതിമവസ്ഥിതൈഃ ||൨൮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

വയസ്തു ത്രിവിധം- ബാല്യം, മധ്യം, വൃദ്ധമിതി | തത്രോനഷോഡശവര്ഷീയാ ബാലാഃ | തേ ത്രിവിധാഃ- ക്ഷീരപാഃ, ക്ഷീരാന്നാദാ, അന്നാദാ ഇതി | തേഷു സംവത്സരപരാഃ ക്ഷീരപാഃ, ദ്വിസംവത്സരപരാഃ ക്ഷീരാന്നാദാഃ, പരതോऽന്നാദാ ഇതി | ഷോഡശസപ്തത്യോരന്തരേ മധ്യം വയഃ | തസ്യ വികല്പോ- വൃദ്ധിഃ, യൌവനം, സമ്പൂര്ണതാ, പരിഹാണിരിതി | തത്ര, ആവിംശതേര്വൃദ്ധിഃ, ആത്രിംശതോ യൌവനമ്, ആചത്വാരിംശതഃ സര്വധാത്വിന്ദ്രിയബലവീര്യസമ്പൂര്ണതാ, അത ഊര്ധ്വമീഷത്പരിഹാണിര്യാവത് സപ്തതിരിതി | സപ്തതേരൂര്ധ്വം ക്ഷീയമാണധാത്വിന്ദ്രിയബലവീര്യോത്സാഹമഹന്യഹനി വലീപലിതഖാലിത്യജുഷ്ടം കാസശ്വാസപ്രഭൃതിഭിരുപദ്രവൈരഭിഭൂയമാനം സര്വക്രിയാസ്വസമര്ഥം ജീര്ണാഗാരമിവാഭിവൃഷ്ടമവസീദന്തം വൃദ്ധമാചക്ഷതേ ||൨൯||

Adhikarana 25 (30) · Śloka 30

തത്രോത്തരോത്തരാസു വയോവസ്ഥാസൂത്തരോത്തരാ ഭേഷജമാത്രാവിശേഷാ ഭവന്തി, ഋതേ ച പരിഹാണേഃ; തത്രാദ്യാപേക്ഷയാ പ്രതികുര്വീത ||൩൦||

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ഭവന്തി ചാത്ര- ബാലേ വിവര്ധതേ ശ്ലേഷ്മാ മധ്യമേ പിത്തമേവ തു | ഭൂയിഷ്ഠം വര്ധതേ വായുര്വൃദ്ധേ തദ്വീക്ഷ്യ യോജയേത് ||൩൧||

Adhikarana 27 (32) · Śloka 32

അഗ്നിക്ഷാരവിരേകൈസ്തു ബാലവൃദ്ധൌ വിവര്ജയേത് | തത്സാധ്യേഷു വികാരേഷു മൃദ്വീം കുര്യാത് ക്രിയാം ശനൈഃ ||൩൨||

Adhikarana 28 (33) · Śloka 33

ദേഹഃ സ്ഥൂലഃ, കൃശോ, മധ്യ, ഇതി പ്രാഗുപദിഷ്ടഃ ||൩൩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

കര്ശയേദ്ബൃംഹയേച്ചാപി സദാ സ്ഥൂലകൃശൌ നരൌ | രക്ഷണം ചൈവ മധ്യസ്യ കുര്വീത സതതം ഭിഷക് ||൩൪||

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

ബലമഭിഹിതഗുണം; ദൌര്ബല്യം തു സ്വഭാവദോഷജരാദിഭിരവേക്ഷിതവ്യമ് | യസ്മാദ്ബലവതഃ സര്വക്രിയാപ്രവൃത്തിസ്തസ്മാദ്ബലമേവ പ്രധാനമധികരണാനാമ് ||൩൫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

കേചിത് കൃശാഃ പ്രാണവന്തഃ സ്ഥൂലാശ്ചാല്പബലാ നരാഃ | തസ്മാത് സ്ഥിരത്വം വ്യായാമൈര്ബലം വൈദ്യഃ പ്രതര്കയേത് ||൩൬||

Adhikarana 32 (37-38) · Śloka 38

സത്ത്വം തു വ്യസനാഭ്യുദയക്രിയാദിസ്ഥാനേഷ്വവിക്ലവകരമ് ||൩൭|| സത്ത്വവാന് സഹതേ സര്വം സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ | രാജസഃ സ്തഭ്യമാനോऽന്യൈഃ സഹതേ നൈവ താമസഃ ||൩൮||

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

സാത്മ്യാനി തു ദേശകാലജാത്യൃതുരോഗവ്യായാമോദകദിവാസ്വപ്നരസപ്രഭൃതീനി പ്രകൃതിവിരുദ്ധാന്യപി യാന്യബാധകരാണി ഭവന്തി ||൩൯|| യോ രസഃ കല്പതേ യസ്യ സുഖായൈവ നിഷേവിതഃ | വ്യായാമജാതമന്യദ്വാ തത് സാത്മ്യമിതി നിര്ദിശേത് ||൪൦||

Adhikarana 34 (41) · Śloka 41

പ്രകൃതിം ഭേഷജം ചോപരിഷ്ടാദ്വക്ഷ്യാമഃ ||൪൧||

Adhikarana 35 (42) · Śloka 42

ദേശസ്ത്വാനൂപോ ജാങ്ഗലഃ സാധാരണ ഇതി | തത്ര, ബഹൂദകനിമ്നോന്നതനദീവര്ഷഗഹനോ മൃദുശീതാനിലോ ബഹുമഹാപര്വതവൃക്ഷോ മൃദുസുകുമാരോപചിതശരീരമനുഷ്യപ്രായഃ കഫവാതരോഗഭൂയിഷ്ഠശ്ചാനൂപഃ; ആകാശസമഃ പ്രവിരലാല്പകണ്ടകിവൃക്ഷപ്രായോऽല്പവര്ഷപ്രസ്രവണോദപാനോദകപ്രായ ഉഷ്ണദാരുണവാതഃ പ്രവിരലാല്പശൈലഃ സ്ഥിരകൃശശരീരമനുഷ്യപ്രായോ വാതപിത്തരോഗഭൂയിഷ്ഠശ്ച ജാങ്ഗലഃ; ഉഭയദേശലക്ഷണഃ സാധാരണ ഇതി ||൪൨||

Adhikarana 36 (43) · Śloka 43

ഭവന്തി ചാത്ര- സമാഃ സാധാരണേ യസ്മാച്ഛീതവര്ഷോഷ്മമാരുതാഃ | ദോഷാണാം സമതാ ജന്തോസ്തസ്മാത്സാധാരണോ മതഃ ||൪൩||

Adhikarana 37 (44-45) · Śloka 45

ന തഥാ ബലവന്തഃ സ്യുര്ജലജാ വാ സ്ഥലാഹൃതാഃ | സ്വദേശേ നിചിതാ ദോഷാ അന്യസ്മിന് കോപമാഗതാഃ ||൪൪|| ഉചിതേ വര്തമാനസ്യ നാസ്തി ദേശകൃതം ഭയമ് | ആഹാരസ്വപ്നചേഷ്ടാദൌ തദ്ദേശസ്യ ഗുണേ സതി ||൪൫||

Adhikarana 38 (46-47) · Śloka 47

ദേശപ്രകൃതിസാത്മ്യര്തുവിപരീതോऽചിരോത്ഥിതഃ | സമ്പത്തൌ ഭിഷഗാദീനാം ബലസത്ത്വായുഷാം തഥാ ||൪൬|| കേവലഃ സമദേഹാഗ്നേഃ സുഖസാധ്യതമോ ഗദഃ | അതോऽന്യഥാ ത്വസാധ്യഃ സ്യാത്കൃച്ഛ്രോ വ്യാമിശ്രലക്ഷണഃ ||൪൭||

Adhikarana 39 (48) · Śloka 48

ക്രിയായാസ്തു ഗുണാലാഭേ ക്രിയാമന്യാം പ്രയോജയേത് | പൂര്വസ്യാം ശാന്തവേഗായാം ന ക്രിയാസങ്കരോ ഹിതഃ ||൪൮||

Adhikarana 40 (49) · Śloka 49

ഗുണാലാഭേऽപി സപദി യദി സൈവ ക്രിയാ ഹിതാ | കര്തവ്യൈവ തദാ വ്യാധിഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യതമോ യദി ||൪൯||

Adhikarana 41 (50) · Śloka 50

യ ഏവമേനം വിധിമേകരൂപം ബിഭര്തി കാലാദിവശേന ധീമാന് | സ മൃത്യുപാശാഞ്ജഗതോ ഗദൌഘാഞ്ഛിനത്തി ഭൈഷജ്യപരശ്വധേന ||൫൦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 35

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആതുരോപക്രമണീയോ നാമ പഞ്ചത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൫||