35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤ ਆਤੁਰੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਆਤੁਰਮੁਪਕ੍ਰਮਮਾਣੇਨ ਭਿਸਜਾਯੁਰਾਦਾਵੇਵ ਪਰੀਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ ; ਸਤ੍ਯਾਯੁਸਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਤ੍ਵਗ੍ਨਿਵਯੋਦੇਹਬਲਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤਿਭੇਸਜਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ||੩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਪਾਣਿਪਾਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਗ੍ਰਦਸ਼ਨਵਦਨਸ੍ਕਨ੍ਧਲਲਾਟਂ ਦੀਰ੍ਘਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਪ੍ਰੇਕ੍ਸਣਬਾਹੁਂ, ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੋਰਸ੍ਕਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਙ੍ਘਾਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰਨਾਭਿਮ੍ , ਅਨੁਚ੍ਚੈਰ੍ਬਦ੍ਧਸ੍ਤਨਮ੍, ਉਪਚਿਤਮਹਾਰੋਮਸ਼ਕਰ੍ਣਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਂ, ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ਰੀਰਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਮਾਣਹਦਯਂ ਪੁਰੁਸਂ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਃ ਖਲ੍ਵਯਮਿਤਿ | ਤਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ | ਏਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤੈਰਲ੍ਪਾਯੁਃ; ਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਮਧ੍ਯਮਾਯੁਰਿਤਿ ||੪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ | ਗੂਢਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਃ ਸਂਹਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਥਿਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ | ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਸੁਕ੍ਸੇਤ੍ਰੋ ਯਃ ਸ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੫|| ਗਰ੍ਭਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਰੋਗੋ ਯਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸਮੁਪਚੀਯਤੇ | ਸ਼ਰੀਰਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨੈਃ ਸ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਃ ਸਮਾਸਤਃ ||੬||

Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 9

ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਜ੍ਞਾਨਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ | ਅਧਸ੍ਤਾਦਕ੍ਸਯੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਲੇਖਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਯਤਾਃ ||੭|| ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤਿਸ੍ਰੋਧਿਕਾ ਵਾਪਿ ਪਾਦੌ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਮਾਂਸਲੌ | ਨਾਸਾਗ੍ਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਭਵੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਲੇਖਾਸ਼੍ਚ ਪਸ੍ਠਤਃ ||੮|| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਮਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਪ੍ਤਤਿਃ |੯|

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

ਜਘਨ੍ਯਸ੍ਯਾਯੁਸੋ ਜ੍ਞਾਨਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੯|| ਹਸ੍ਵਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਸੁਮਹਚ੍ਚਾਪਿ ਮੇਹਨਮ੍ | ਤਥੋਰਸ੍ਯਵਲੀਢਾਨਿ ਨ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਸ੍ਠਮਾਯਤਮ੍ ||੧੦|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣੌ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨਾਸਾ ਚੋਚ੍ਚਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ | ਹਸਤੋ ਜਲ੍ਪਤੋ ਵਾਪਿ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ ਜੀਵੇਤ੍ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍ ||੧੧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

ਅਥ ਪੁਨਰਾਯੁਸੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਮਾਣਸਾਰਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧਿਸਕ੍ਥਿਬਾਹੁਸ਼ਿਰਾਂਸਿ, ਤਦਵਯਵਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨੀਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਸ੍ਵੈਰਙ੍ਗੁਲੈਃ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਤੇ ; ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪਞ੍ਚਮਭਾਗਹੀਨਾਃ; ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਯਤੇ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਤੇ ਪ੍ਰਪਦਪਾਦਤਲੇ; ਪਞ੍ਚਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਯਤਵਿਸ੍ਤਤਾ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਃ; ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਃ ਪਾਦਃ; ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪਰਿਣਾਹਾਨਿ ਪਾਦਗੁਲ੍ਫਜਙ੍ਘਾਜਾਨੁਮਧ੍ਯਾਨਿ; ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਜਙ੍ਘਾ, ਜਾਨੂਪਰਿਸ੍ਟਾਚ੍ਚ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਙ੍ਗੁਲਮ੍, ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍; ਜਙ੍ਘਾਯਾਮਸਮਾਵੂਰੂ; ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਵਸਣਚਿਬੁਕਦਸ਼ਨਨਾਸਾਪੁਟਭਾਗਕਰ੍ਣਮੂਲਭ੍ਰੂਨਯਨਾਨ੍ਤਰਾਣਿ; ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਮੇਹਨਵਦਨਾਨ੍ਤਰਨਾਸਾਕਰ੍ਣਲਲਾਟਗ੍ਰੀਵੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਦਸ੍ਟ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਿ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਭਗਵਿਸ੍ਤਾਰਮੇਹਨਨਾਭਿਹਦਯਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਮੁਖਾਯਾਮਮਣਿਬਨ੍ਧਪ੍ਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਨਿ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਿਪਰਿਣਾਹਾਂਸਪੀਠਕੂਰ੍ਪਰਾਨ੍ਤਰਾਯਾਮਃ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ; ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋ ਹਸ੍ਤਃ; ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਙ੍ਗੁਲਪਰਿਮਾਣੌ ਭੁਜੌ; ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਰਿਣਾਹਾਵੂਰੂ; ਮਣਿਬਨ੍ਧਕੂਰ੍ਪਰਾਨ੍ਤਰਂ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ; ਤਲਂ ਸਟ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਾਰਮ੍; ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮੂਲਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਸ਼੍ਰਵਣਾਪਾਙ੍ਗਾਨ੍ਤਰਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯੌ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੇ; ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਨਾਮਿਕੇ; ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲੌ ਕਨਿਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੌ; ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰਪਰਿਣਾਹਂ ਮੁਖਗ੍ਰੀਵਂ; ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਨਾਸਾਪੁਟਮਰ੍ਯਾਦਾ; ਨਯਨਤ੍ਰਿਭਾਗਪਰਿਣਾਹਾ ਤਾਰਕਾ; ਨਵਮਸ੍ਤਾਰਕਾਂਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਿਃ; ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਮਸ੍ਤਕਾਨ੍ਤਰਮੇਕਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ; ਮਸ੍ਤਕਾਦਵਟੁਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ; ਕਰ੍ਣਾਵਟ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ; ਪੁਰੁਸੋਰਃਪ੍ਰਮਾਣਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼੍ਰੋਣਿਃ; ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਮੁਰਃ; ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਕਟੀ; ਸਵਿਂਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲਸ਼ਤਂ ਪੁਰੁਸਾਯਾਮ ਇਤਿ ||੧੨||

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ | ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੇ ਤਤੋ ਵਰ੍ਸੇ ਪੁਮਾਨ੍ ਨਾਰੀ ਤੁ ਸੋਡਸ਼ੇ | ਸਮਤ੍ਵਾਗਤਵੀਰ੍ਯੌ ਤੌ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ ||੧੩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ਦੇਹਃ ਸ੍ਵੈਰਙ੍ਗੁਲੈਰੇਸ ਯਥਾਵਦਨੁਕੀਰ੍ਤਿਤਃ |੧੪|

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15

ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨਾਨੇਨ ਪੁਮਾਨ੍ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਙ੍ਗਨਾ ||੧੪|| ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਮਹਦਚ੍ਛਤਿ | ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਧ੍ਯਮੈਰਾਯੁਰ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨੈਸ੍ਤਥਾਵਰਮ੍ ||੧੫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ਅਥ ਸਾਰਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸ੍ਮਤਿਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਜ੍ਞਾਸ਼ੌਚਸ਼ੌਰ੍ਯੋਪੇਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਂਹਤਸ਼੍ਵੇਤਾਸ੍ਥਿਦਨ੍ਤਨਖਂ ਬਹੁਲਕਾਮਪ੍ਰਜਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ; ਅਕਸ਼ਮੁਤ੍ਤਮਬਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਵਰਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯੋਪਪਨ੍ਨਂ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਮਜ੍ਜ੍ਞਾ; ਮਹਾਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਦਢਦਨ੍ਤਹਨ੍ਵਸ੍ਥਿਨਖਮਸ੍ਥਿਭਿਃ; ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਰਂ ਬਹਚ੍ਛਰੀਰਮਾਯਾਸਾਸਹਿਸ੍ਣੁਂ ਮੇਦਸਾ; ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਗਾਤ੍ਰਂ ਗੂਢਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਂ ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਂ ਚ ਮਾਂਸੇਨ; ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਮ੍ਰਨਖਨਯਨਤਾਲੁਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਪਾਣਿਪਾਦਤਲਂ ਰਕ੍ਤੇਨ; ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਦੁਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਾਣਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ | ਏਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਾਯੁਃਸੌਭਾਗ੍ਯਯੋਰਿਤਿ ||੧੬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਮਾਣਾਦਥ ਸਾਰਤਃ | ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਯੁਃ ਸੁਨਿਪੁਣੋ ਭਿਸਕ੍ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ||੧੭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਾਃ; ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ- ਸਾਧ੍ਯਾ, ਯਾਪ੍ਯਾਃ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਸ਼੍ਚ | ਤਤ੍ਰੈਤਾਨ੍ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ- ਕਿਮਯਮੌਪਸਰ੍ਗਿਕਃ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲਃ, ਅਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣ ਇਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਔਪਸਰ੍ਗਿਕੋ ਨਾਮ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਜਘਨ੍ਯਕਾਲਜਾਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਸਜਤਿ, ਸ ਤਨ੍ਮੂਲ ਏਵੋਪਦ੍ਰਵਸਞ੍ਜ੍ਞਃ; ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲੋ ਨਾਮ ਯਃ ਪ੍ਰਾਗੇਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਪੂਰ੍ਵਰੂਪੋਨੁਪਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ; ਅਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੋ ਨਾਮ ਯੋ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਖ੍ਯਾਪਕਃ, ਸ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਸਞ੍ਜ੍ਞਃ | ਤਤ੍ਰ, ਸੋਪਦ੍ਰਵਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਵਿਰੋਧੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ, ਬਲਵਨ੍ਤਮੁਪਦ੍ਰਵਂ ਵਾ; ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ; ਅਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇ ਤ੍ਵਾਦਿਵ੍ਯਾਧੌ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ||੧੮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ | ਨਾਸ੍ਤਿ ਰੋਗੋ ਵਿਨਾ ਦੋਸੈਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ | ਅਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਾ ਤਵਃ ||੨੦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮੁਸ੍ਣੇ ਚੋਸ੍ਣਨਿਵਾਰਣਮ੍ | ਕਤ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਂ ਨ ਹਾਪਯੇਤ੍ ||੨੧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਾ ਨ ਕਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ | ਕ੍ਰਿਯਾ ਹੀਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਵਾ ਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ||੨੨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

ਯਾ ਹ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਾ, ਨ ਤੁ ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਹਰਤ੍ਯਨ੍ਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ ||੨੩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤੋਗ੍ਨਿਰਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਚਕਃ | ਸ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤਿ- ਦੋਸਾਨਭਿਪਨ੍ਨ ਏਕਃ, ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ- ਵਿਸਮੋ ਵਾਤੇਨ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਮਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ, ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸਮਃ ਸਰ੍ਵਸਾਮ੍ਯਾਦਿਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਯੋ ਯਥਾਕਾਲਮੁਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ ਸ ਸਮਃ, ਸਮੈਰ੍ਦੋਸੈਃ; ਯਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ, ਕਦਾਚਿਦਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤਾਤਿਸਾਰਜਠਰਗੌਰਵਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਪ੍ਰਵਾਹਣਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਸ ਵਿਸਮਃ; ਯਃ ਪ੍ਰਭੂਤਮਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਪਚਤਿ ਸ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ, ਸ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਧਮਾਨੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਭਾਸ੍ਯਤੇ, ਸ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰਭੂਤਮਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁਤਰਂ ਪਚਤਿ, ਪਾਕਾਨ੍ਤੇ ਚ ਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਸ਼ੋਸਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਾਞ੍ਜਨਯਤਿ; ਯਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਦਰਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸੇਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਗਾਤ੍ਰਸਦਨਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਮਹਤਾ ਕਾਲੇਨ ਪਚਤਿ, ਸ ਮਨ੍ਦਃ ||੨੪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

ਵਿਸਮੋ ਵਾਤਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਂਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਨ੍ | ਕਰੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਦੋ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕਫਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ||੨੫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

ਤਤ੍ਰ, ਸਮੇ ਪਰਿਰਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ; ਵਿਸਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ; ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ; ਏਵਮੇਵਾਤ੍ਯਗ੍ਨੌ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਾਹਿਸੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਦਧਿਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ; ਮਨ੍ਦੇ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੈਰ੍ਵਮਨੈਸ਼੍ਚ ||੨੬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ਜਾਠਰੋ ਭਗਵਾਨਗ੍ਨਿਰੀਸ਼੍ਵਰੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਚਕਃ | ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਰਸਾਨਾਦਦਾਨੋ ਵਿਵੇਕ੍ਤੁਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ||੨੭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਨੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਵਨੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ | ਧ੍ਮਾਯਤੇ ਪਾਲ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਮਵਸ੍ਥਿਤੈਃ ||੨੮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

ਵਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ- ਬਾਲ੍ਯਂ, ਮਧ੍ਯਂ, ਵਦ੍ਧਮਿਤਿ | ਤਤ੍ਰੋਨਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸੀਯਾ ਬਾਲਾਃ | ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ- ਕ੍ਸੀਰਪਾਃ, ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਾ, ਅਨ੍ਨਾਦਾ ਇਤਿ | ਤੇਸੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਪਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਃ, ਦ੍ਵਿਸਂਵਤ੍ਸਰਪਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਾਃ, ਪਰਤੋਨ੍ਨਾਦਾ ਇਤਿ | ਸੋਡਸ਼ਸਪ੍ਤਤ੍ਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਮਧ੍ਯਂ ਵਯਃ | ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪੋ- ਵਦ੍ਧਿਃ, ਯੌਵਨਂ, ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾ, ਪਰਿਹਾਣਿਰਿਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਆਵਿਂਸ਼ਤੇਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ, ਆਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਯੌਵਨਮ੍, ਆਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਵੀਰ੍ਯਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾ, ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੀਸਤ੍ਪਰਿਹਾਣਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਤਿਰਿਤਿ | ਸਪ੍ਤਤੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਵੀਰ੍ਯੋਤ੍ਸਾਹਮਹਨ੍ਯਹਨਿ ਵਲੀਪਲਿਤਖਾਲਿਤ੍ਯਜੁਸ੍ਟਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰਭਿਭੂਯਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸਮਰ੍ਥਂ ਜੀਰ੍ਣਾਗਾਰਮਿਵਾਭਿਵਸ੍ਟਮਵਸੀਦਨ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ||੨੯||

Adhikarana 25 (30) · Śloka 30

ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਸੁ ਵਯੋਵਸ੍ਥਾਸੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਭੇਸਜਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸ਼ੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਪਰਿਹਾਣੇਃ; ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੩੦||

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਬਾਲੇ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯਮੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਤੁ | ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧੇ ਤਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੧||

Adhikarana 27 (32) · Śloka 32

ਅਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਵਿਰੇਕੈਸ੍ਤੁ ਬਾਲਵਦ੍ਧੌ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਮਦ੍ਵੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ਼ਨੈਃ ||੩੨||

Adhikarana 28 (33) · Śloka 33

ਦੇਹਃ ਸ੍ਥੂਲਃ, ਕਸ਼ੋ, ਮਧ੍ਯ, ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਃ ||੩੩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

ਕਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਬਂਹਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸਦਾ ਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ੌ ਨਰੌ | ਰਕ੍ਸਣਂ ਚੈਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਤਤਂ ਭਿਸਕ੍ ||੩੪||

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

ਬਲਮਭਿਹਿਤਗੁਣਂ; ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਦੋਸਜਰਾਦਿਭਿਰਵੇਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਮ੍ | ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬਲਵਤਃ ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਲਮੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮਧਿਕਰਣਾਨਾਮ੍ ||੩੫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

ਕੇਚਿਤ੍ ਕਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਾਣਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚਾਲ੍ਪਬਲਾ ਨਰਾਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮੈਰ੍ਬਲਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਰ੍ਕਯੇਤ੍ ||੩੬||

Adhikarana 32 (37-38) · Śloka 38

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵ੍ਯਸਨਾਭ੍ਯੁਦਯਕ੍ਰਿਯਾਦਿਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਵਿਕ੍ਲਵਕਰਮ੍ ||੩੭|| ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਸਹਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ | ਰਾਜਸਃ ਸ੍ਤਭ੍ਯਮਾਨੋਨ੍ਯੈਃ ਸਹਤੇ ਨੈਵ ਤਾਮਸਃ ||੩੮||

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲਜਾਤ੍ਯਤੁਰੋਗਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦਕਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਰਸਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯਪਿ ਯਾਨ੍ਯਬਾਧਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੩੯|| ਯੋ ਰਸਃ ਕਲ੍ਪਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸੁਖਾਯੈਵ ਨਿਸੇਵਿਤਃ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਜਾਤਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਤਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੦||

Adhikarana 34 (41) · Śloka 41

ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭੇਸਜਂ ਚੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੪੧||

Adhikarana 35 (42) · Śloka 42

ਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਾਨੂਪੋ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸਾਧਾਰਣ ਇਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਬਹੂਦਕਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਨਦੀਵਰ੍ਸਗਹਨੋ ਮਦੁਸ਼ੀਤਾਨਿਲੋ ਬਹੁਮਹਾਪਰ੍ਵਤਵਕ੍ਸੋ ਮਦੁਸੁਕੁਮਾਰੋਪਚਿਤਸ਼ਰੀਰਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਾਯਃ ਕਫਵਾਤਰੋਗਭੂਯਿਸ੍ਠਸ਼੍ਚਾਨੂਪਃ; ਆਕਾਸ਼ਸਮਃ ਪ੍ਰਵਿਰਲਾਲ੍ਪਕਣ੍ਟਕਿਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯੋਲ੍ਪਵਰ੍ਸਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦਪਾਨੋਦਕਪ੍ਰਾਯ ਉਸ੍ਣਦਾਰੁਣਵਾਤਃ ਪ੍ਰਵਿਰਲਾਲ੍ਪਸ਼ੈਲਃ ਸ੍ਥਿਰਕਸ਼ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਾਯੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਰੋਗਭੂਯਿਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਃ; ਉਭਯਦੇਸ਼ਲਕ੍ਸਣਃ ਸਾਧਾਰਣ ਇਤਿ ||੪੨||

Adhikarana 36 (43) · Śloka 43

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਮਾਃ ਸਾਧਾਰਣੇ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਤਵਰ੍ਸੋਸ੍ਮਮਾਰੁਤਾਃ | ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਤਾ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਧਾਰਣੋ ਮਤਃ ||੪੩||

Adhikarana 37 (44-45) · Śloka 45

ਨ ਤਥਾ ਬਲਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਲਜਾ ਵਾ ਸ੍ਥਲਾਹਤਾਃ | ਸ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਨਿਚਿਤਾ ਦੋਸਾ ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੋਪਮਾਗਤਾਃ ||੪੪|| ਉਚਿਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਕਤਂ ਭਯਮ੍ | ਆਹਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਚੇਸ੍ਟਾਦੌ ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਗੁਣੇ ਸਤਿ ||੪੫||

Adhikarana 38 (46-47) · Śloka 47

ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਵਿਪਰੀਤੋਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਃ | ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਭਿਸਗਾਦੀਨਾਂ ਬਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯੁਸਾਂ ਤਥਾ ||੪੬|| ਕੇਵਲਃ ਸਮਦੇਹਾਗ੍ਨੇਃ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤਮੋ ਗਦਃ | ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਃ ||੪੭||

Adhikarana 39 (48) · Śloka 48

ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਗੁਣਾਲਾਭੇ ਕ੍ਰਿਯਾਮਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਗਾਯਾਂ ਨ ਕ੍ਰਿਯਾਸਙ੍ਕਰੋ ਹਿਤਃ ||੪੮||

Adhikarana 40 (49) · Śloka 49

ਗੁਣਾਲਾਭੇਪਿ ਸਪਦਿ ਯਦਿ ਸੈਵ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ | ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੈਵ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਮੋ ਯਦਿ ||੪੯||

Adhikarana 41 (50) · Śloka 50

ਯ ਏਵਮੇਨਂ ਵਿਧਿਮੇਕਰੂਪਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਧੀਮਾਨ੍ | ਸ ਮਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾਞ੍ਜਗਤੋ ਗਦੌਘਾਞ੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਭੈਸਜ੍ਯਪਰਸ਼੍ਵਧੇਨ ||੫੦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 35

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਆਤੁਰੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੫||